t Ik bekijk de plaatjes, de titel en de tussenkopjes.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "t Ik bekijk de plaatjes, de titel en de tussenkopjes."

Transcriptie

1 2.1 LWB 7A-20 Les: Geen vis INFORMATIE Leeseks Teks 1: informaieve eks over walvissen. Teks 1: oud AVI 9; nieuw AVI M6. Zie ook sofware. Cenrale sraegie/leerdoel Teks inerpreeren: je bedenk de hoofdvraag over de eks en beanwoord deze. Bij he leren van een eks is he handig om de eks samen e vaen in vragen en anwoorden. Deze vraagehniek is de basis voor he maken van een leershema vanaf blok 3. Moeilijke woorden De harpoen: een harpoen is een groe pijl van ijzer me haakjes eraan. Me een harpoen worden dieren in zee gevangen, bijvoorbeeld walvissen. De long: je longen zien in je bovenlihaam (borskas), aher je ribben. Me je longen adem je. Aandahspunen Als insruieeks word he derde deel van de leeseks gebruik: Tandwalvissen. Zorg voor een shoon bord. LESBESCHRIJVING Oriënaie op he leren Je heb de vorige keer een oesles gemaak en daarmee blok 1 afgesloen. In da blok heb je geleerd om op ekssignalen in eksen e leen en aan e geven wa de beekenissen ervan zijn. Je heb ook geleerd om alinea s in eksen e herkennen en de kernzin ervan aan e wijzen. In deze eerse les van blok 2 ga je oefenen me he bedenken van een hoofdvraag of hoofdvragen over de eks en he beanwoorden van deze vraag (vragen). He bedenken en beanwoorden van hoofdvragen is een vorm van samenvaen; he is de basis van he(laer) maken van een leershema. Voor he lezen LWB De kinderen maken vraag 1. Daarvoor lezen ze de eks alleen globaal; dus iel, ussenkoppen, plaajes, opvallende signalen. 1 Oriëneren op de eks: je denk na over inhoud, voorkennis, ekssoor en leeswijze. Wa doe je als je snel he onderwerp van een eks wil ween? Ik bekijk de plaajes, de iel en de ussenkopjes. Naar aanleiding van de anwoorden op vraag 1 houd u een gesprekje over he onderwerp van deze eks. Vraag de kinderen wa he onderwerp is. Wa vinden ze hiervan, wa ween ze er al van? Invenariseer of de kinderen vragen hebben over walvissen. Shrijf enkele vragen op he bord. Deze kun u mogelijk na lezing, in Evaluaie van he leren, bespreken en beanwoorden. Insruie enrale doel Voorda de kinderen de eks lezen, gaa u in op he enrale doel van de les, zoda de kinderen goed voorbereid aan de vragen kunnen werken. Leg ui da je de informaie ui een eks heel goed kun samenvaen en onhouden door een hoofdvraag over de eks e bedenken. Vervolgens beanwoord je die vraag. In hoofdvraag en anwoord daarop saa he belangrijkse ui de eks. U lees he derde eksdeel ui de leeseks, Tandwalvissen, voor. Daarna shrijf u seeds een mogelijke hoofdvraag op en bespreek u de geshikheid ervan als hoofdvraag, door de kinderen erop e laen reageren. 1 Waar leven andwalvissen? Bespreking: di is helemaal geen hoofdvraag, wan in de eks word er nies over gezegd. 2 Hoe leven andwalvissen? Bespreking: een beere vraag, wan de eks geef er anwoord op. (Ze een andere, groere dieren.) Maar he is slehs een kor anwoord. En saa in di anwoord he belangrijkse van di eksdeel? 3 Wa zijn andwalvissen? Bespreking: he anwoord op deze vraag is: andwalvissen zijn walvissen me anden. Daarmee kunnen ze groere prooien vangen. Meesal zijn andwalvissen kleiner dan baleinwalvissen. Di anwoord beva inderdaad he belangrijkse van di sukje eks. Daarom is vraag 3 een goede hoofdvraag. U lees de omplee hoofdvraag en he anwoord nog een keer voor. U zeg da je een ombinaie van vraag en anwoord makkelijk kun onhouden. U beslui me e verellen da je bij langere eksen de ene keer één hoofdvraag moe sellen, maar de andere keer wee, om een goede samenvaing e krijgen. Tijdens he lezen LWB De kinderen lezen zelfsandig de eks. U kun ervoor kiezen om zwakke lezers in een groepje e zeen en me hen samen e lezen. 34

2 Na he lezen LWB De kinderen maken zelfsandig vraag 2 /m 8. Ruim voldoende ijd in om de anwoorden e bespreken. 2 Teks inerpreeren: je geef verbanden ussen delen van de eks aan. De kinderen gebruiken de zin waarin saa da baleinwalvissen de groe jongens onder de walvissen zijn, om vooraf een onlusie e rekken over de grooe van andwalvissen. Tandwalvissen zijn kleiner dan baleinwalvissen. 3 Teks inerpreeren: je wijs signaalwoorden en -zinnen aan en verklaar hun funie. Door he signaalwoord vroeger, wee je da er waarshijnlijk ook ies over nu gezegd gaa worden. Nu ween we wel beer. 4 Teks inerpreeren: je wijs signaalwoorden en -zinnen aan en verklaar hun funie. omda hij geen vis is, maar een zoogdier. 5 Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs De kinderen moeen de vershillende manieren om alinea s e markeren, kennen. Iedere nieuwe alinea spring aan he begin van de zin een sukje in. 6 Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs Door de juise zin op e shrijven, geven kinderen e kennen alinea s e herkennen in de eks. De groose walvissen kunnen wel een uur onder waer blijven. 7 Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs Kinderen geven de kernzin van een alinea aan. De eerse zin. 8 Teks inerpreeren: je bedenk de hoofdvraag over de eks en beanwoord deze. Bij deze eks kun je he bes wee hoofdvragen bedenken om de hoofdzaken ui de eks weer e geven. Welke sooren walvissen zijn er? Wa is een walvis? 9 Teks inerpreeren: je onroleer welke informaie nieuw voor je is. Kinderen shrijven op wa ze ineressan vonden om e leren van deze eks. Ze bespreken di me een ander kind. Ze zien in da je waardering voor de informaie van een eks afhankelijk is van je voorkennis van he onderwerp. Eigen anwoord. Evaluaie van he leren Bespreek vraag 8. U kun, als er ijd voor is, de kinderen he anwoord op de juise wee hoofdvragen van vraag 8 laen geven. Als u da doe, onsaa er een leershema van wee vragen en wee anwoorden, waar de hoofdzaken van de eks goed in naar voren komen. Daarmee neem u een voorsho op he maken van een leershema, zoals da in blok 3 aan de orde kom. Een leershema van deze eks kan er als volg uizien: U kun he shema op he bord shrijven, maar u kun he ook voorlezen. Leershema: De vriendelijke reus van de oeaan Balein- en andwalvissen. De balein- walvissen zijn groer en voeden zih me heel kleine beesjes, die ze zeven door hun baleinen. De andwalvissen vangen groere dieren me hun sherpe anden. Welke sooren walvissen zijn er? Wa is een walvis? Een walvis is geen vis maar een zoogdier. Hij moe seeds boven waer komen om adem e halen. Voorbereiden volgende les Laa zwakke lezers zih voorbereiden me behulp van de sofware. Ze een leeg leershema op he bord. Zie he ingevulde shema in Insruie enrale doel. Shrijf de hoofdvragen op he bord, klap he bord dih (zie: Insruie enrale doel ). Maeriaal: evenueel verzamel u een aanal voorbeelden van piogrammen: rookverbod, uigang, resauran e. 35

3 2.2 LWB 7A-23 Les: Plaajes lezen INFORMATIE Leeseks Teks 1: een informaieve eks over hiërogliefen. Teks 2: een informaieve eks over piogrammen. Teks 1 en 2: oud AVI 9; nieuw AVI M6. Zie ook sofware. Cenrale sraegie/leerdoel Teks inerpreeren: je sel de hoofdvraag over de eks en beanwoord deze. Moeilijke woorden De empel: een empel is een gebouw waarin een god word vereerd. Aandahspunen Ze een leeg leershema op he bord. Zie he ingevulde shema in Insruie enrale doel. U gaa he shema me de kinderen invullen. Shrijf de hoofdvragen op he bord, klap he bord dih (zie: Insruie enrale doel ). Maeriaal Evenueel verzamel u een aanal voorbeelden van piogrammen: rookverbod, uigang, resauran e. LESBESCHRIJVING Oriënaie op he leren In de vorige les heb je kennisgemaak me he sellen van een hoofdvraag en he beanwoorden van deze vraag. Je heb gezien hoe je da kun verwerken in een leershema. In deze les ga je zelf een leershema aanvullen. Voor he lezen LWB De kinderen maken vraag 1. Daarvoor lezen ze de eks alleen globaal; dus ze bekijken iel, ussenkoppen, plaajes, opvallende signalen en begin en eind van de eks. 1 Oriëneren op de eks: je denk na over inhoud, voorkennis, ekssoor en leeswijze. Eigen anwoord. Mogelijkheden bij de zin: Ik ben verliefd. Ik ben jarig. Eigen zin me uiwerking. Vraag een aanal kinderen hun beeldshrif e laen zien; de andere kinderen raden wa ermee word bedoeld. Nu laa u zelf nog wa piogrammen zien die u verzameld heef. Vraag de kinderen naar de beekenis. To slo va u samen: door middel van een plaaje kun je vaak snel duidelijk maken wa je bedoel. Insruie enrale doel Voorda de kinderen de eks lezen, gaa u in op he enrale doel van de les, zoda de kinderen goed voorbereid aan de vragen kunnen werken. Vraag de kinderen de insruieeks ui he leeswerkboek voor zih e nemen. Lees deze eks voor. U vraag waar deze eks over gaa. Anwoord: over vuur maken. Verel de kinderen da je naar aanleiding van een eks een hoofdvraag kun sellen. De hoofdvraag over deze eks gaa over vuur maken (he onderwerp van de eks). Laa de kinderen de vragen op he bord zien. Hoe maak ik een kampvuur? Welke mensen hebben me vuur e maken? Waar kun je vuur maken? Hoe maaken de mensen vroeger vuur? Bespreek welke vraag he bese bij de eks pas. Welke vraag gaa in op de hoofdzaak van de eks? (Anwoord: Hoe maaken de mensen vroeger vuur? He begin van de eks noem ook wel hoe we nu vuur maken, maar da is slehs de inleiding.) Shrijf deze vraag in he leershema op he bord. Bedenk nu samen me de kinderen he anwoord op deze vraag en shrijf di eveneens in he leershema. Anwoord: door wee vuursenen egen elkaar e kesen en door glazige seenjes op de zon e rihen. Leershema: Mag ik een vuurje? Hoofdvraag Hoe maaken mensen vroeger vuur? Anwoorden Door wee vuursenen egen elkaar e slaan. Door een glazige seen op de zon e rihen. Verel da je informaie ui een eks goed kun onhouden als je er een vraag anwoordshema van maak. Door een hoofdvraag e sellen en daar anwoord op e geven, va je de eks samen. Tijdens he lezen LWB De kinderen lezen zelfsandig de eks. U kun ervoor kiezen om zwakke lezers in een groepje e zeen en me hen samen e lezen. 36

4 Na he lezen LWB De kinderen maken zelfsandig vraag 2 /m 8. Laa vraag 7 en 8 in duo s maken. Ruim voldoende ijd in om de anwoorden e bespreken. 2 Teks inerpreeren: je wijs signaalwoorden en -zinnen aan en verklaar hun funie. He bleek erg moeilijk om me plaajes dingen ui e leggen die je nie kun zien of aanraken. Daarom sapen ze over op losse leers. 3 Teks inerpreeren: je wijs signaalwoorden en -zinnen aan en verklaar hun funie. Regel 36 Wa zouden die beekenen?. 4 Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs De res van de alinea is een uiwerking van deze zin. Onderzoekers kwamen daar pas aher oen ze in Egype een bijzondere seen ondeken: de seen van Rosea. 5 Teks inerpreeren: je wijs signaalwoorden en -zinnen aan en verklaar hun funie. He moeilijke is da di signaal nie voor in de zin saa, maar pas op de derde plaas. Mensen maaken eers veel kleine ekeningen als ze ies wilden zeggen. 6 Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs Kernzin alinea 1: Veel alen zijn nie begonnen me leers. Kernzin alinea 3: je kom di beeldshrif vooral egen op vliegvelden en saions. 7 Teks inerpreeren: je sel de hoofdvraag over de eks en beanwoord deze. Hoewel he bij deze vraag om de kinderen bekend e maken me he sellen van een hoofdvraag, maken ze ook he leershema van de kleine eks 2 af. Zo zien ze he verband ussen hoofdvraag en leershema beer. De anwoorden saan ursief in he shema. 8 Teks inerpreeren: je onroleer welke informaie nieuw voor je is. Eigen anwoorden. Evaluaie van he leren In deze les hebben de kinderen geoefend me he formuleren van een hoofdvraag en he beanwoorden van die vraag in een leershema. Beseed uigebreid aandah aan vraag 7. Hoe heb je deze vraag ervaren? Was he moeilijk? Gemakkelijk? Verel da je deze sraegie (he formuleren van hoofdvraag en anwoorden) ook kun oepassen bij bijvoorbeeld he leren van proefwerken. Laa o slo enkele kinderen hun anwoord op vraag 8 voorlezen. Welke informaie was nieuw? Voorbereiden volgende les Laa zwakke lezers zih voorbereiden me behulp van de sofware. Hoofdvraag Waarvoor gebruik men nu nog beeldshrif? Anwoord In alen gebruik men geen beeldshrif meer. Men gebruik alleen nog leers. Maar op plaasen waar veel buienlanders bij elkaar komen, gebruik men weer beeldshrif. Me kleine ekeningen maak men ies snel duidelijk. Deze noem je piogrammen. 37

5 2.3 LWB 7A-26 Les: Een zak vol geld? INFORMATIE Leeseks Teks 1: informaieve eks over zakgeld. Teks 1: oud AVI 9; nieuw AVI M6. Zie ook sofware. Cenrale sraegie/leerdoel Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs Moeilijke woorden He abonnemen: als je een abonnemen neem, beaal je in één keer voor een heleboel keer. Bijvoorbeeld een abonnemen op he ijdshrif Kidsweek. De uigavenpos: waar je geld aan uigeef. B.v. aan kleren, of aan snoep. Dan zijn kleren en snoep uigavenposen. LESBESCHRIJVING Oriënaie op he leren Je heb in de vorige lessen geoefend me he samenvaen van een eks in de vorm van een vraag en een anwoord. Je heb geleerd de hoofdvraag en he anwoord daarop in een leershema e zeen. Je wee da je op deze manier de inhoud van een eks gemakkelijker onhoud. In deze les saa he oefenen me herkennen van alinea s in een eks en he aanwijzen van de kernzin van alinea s enraal. Voor he lezen LWB De kinderen maken vraag 1. Daarvoor bekijken ze de eks alleen globaal, dus iel, ussenkoppen, plaajes en opvallende signalen. 1 Oriëneren op de eks: je denk na over inhoud, voorkennis, ekssoor en leeswijze. Als je de eks globaal bekijk, kun je voorspellen wa he onderwerp van de eks is. He onderwerp is zakgeld. Naar aanleiding van de anwoorden op vraag 1 volg een gesprek over zakgeld. Wie krijg er zakgeld, wie nie? Wa moe je er allemaal van bealen? Spaar je er ook van? Insruie enrale doel Voorda de kinderen de eks lezen, gaa u in op he enrale doel van de les, zoda de kinderen goed voorbereid aan de vragen kunnen werken. Lees de insruieeks ui he leeswerkboek voor. Vraag: wa mis je in deze eks? Wijs de kinderen erop da deze eks nie duidelijk is ingedeeld in alinea s. U laa de kinderen in duo s bepalen wa de alinea s zijn. U zeg da he er drie zijn. De kinderen zeen een waar een nieuwe alinea begin. Bespreek de anwoorden en laa de kinderen de argumenen voor hun keuzes geven. Vervolgens laa u de kinderen in duo s de kernzin van de drie alinea s bepalen. Ze ondersrepen die in de eks. Bespreek de anwoorden. Nederlands weer zo sleh nog nie Mensen mopperen vaak over he weer. He is e koud, e warm of e na. He is waar da ons klimaa nie alijd even preig is. Buienlanders noemen he weer hier guur en onberouwbaar. Je wee s morgens nooi hoe he s avonds zal zijn. Maar wis je da ons klimaa heef gezorgd voor groe welvaar? Dankzij de regen groei en bloei alles da he een lus is. He is in Nederland nooi zo warm of koud da je nie buien kun komen. Eigenlijk gedraag de nauur zih in ons land heel fasoenlijk. Veel andere landen hebben las van groe oversromingen, aardbevingen, wervelsormen, vulkaanuibarsingen, vershrikkelijke drooge, zandsormen, lawines. Tijdens he lezen LWB De kinderen lezen zelfsandig de eks. U kun ervoor kiezen om zwakke lezers in een groepje e zeen en me hen samen e lezen. Na he lezen LWB De kinderen maken zelfsandig vraag 2 /m 9. Ruim voldoende ijd in om de anwoorden e bespreken. 2 Teks inerpreeren: je wijs ekssignalen aan en verklaar hun funie. Woorden die vegedruk zijn, zijn belangrijke en duidelijke ekssignalen. vase en vrije uigaven, vegedruk. 3 Teks inerpreeren: je wijs ekssignalen aan en verklaar hun funie. Deze vraag gaa in op de funie van een signaalzin. Er zijn nog andere sooren inkomsen, naas zakgeld. 4 Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs 38

6 Er zijn vershillende manieren waarop een nieuwe alinea e herkennen is. In di geval is er een wiregel ussen de vershillende alinea s. begin na een wiregel. 5 Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs De kinderen moeen nu in saa zijn de kernzin in een alinea aan e wijzen. Geld da je krijg, vorm inkomsen. 6 Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs De denksappen in de alinea s houden verband me elkaar. Kinderen onen me he anwoord op deze vraag da ze die samenhang herkennen. In alinea 2 en 3 word uigelegd welke uigavenposen er zijn. 7 Teks inerpreeren: je beanwoord w&hvragen over belangrijke personen en gebeurenissen. 1 Zakgeld. 2 Geld verdienen me klusjes. 8 Samenvaen: je maak een samenvaing van de eks. De kinderen bepalen welke zinnen in een samenvaing huishoren. He gaa erom hoofdzaken van bijzaken e ondersheiden. De meese kinderen krijgen zakgeld. Geld da je krijg, vorm inkomsen. Geld kun je aan van alles uigeven. Er zijn wee groepen uigavenposen. Vase uigaven. Vrije uigaven. 9 Teks beoordelen: je geef je mening over een eks en leg ui waarom je da vind. Kinderen denken na over he vershijnsel kleedgeld. Voor velen een nieuwigheid. U kun in de Evaluaie van he leren naar een paar opvaingen over kleedgeld vragen en er een gesprek over voeren. Eigen anwoord. Evaluaie van he leren Bespreek vraag 2 kor, vraag 4, 5 en 6 uigebreid. Laa bij vraag 9 enkele kinderen hun mening verwoorden. Mogelijk is er ijd voor een kore disussie. Le op de manier waarop kinderen op elkaar reageren; een mening kan nooi goed of fou zijn. Een mening is een persoonlijke overuiging, waarmee je he eens of oneens kan zijn. Voorbereiden volgende les Laa zwakke lezers zih voorbereiden me behulp van de sofware. He eksdeel Walvisraan van de leeseks word gebruik voor de insruie sraegish lezen. U lees he voor. 39

7 2.4 LWB 7A-29 Les: Hollandse handel in de 16 e eeuw INFORMATIE Leeseks Teks 1: geshiedeniseks over he zoeken naar een zeeweg naar Indië en he onverwahe gevolg daarvan: de walvisvaar. Teks 1: oud AVI 9; nieuw AVI M6. Zie ook sofware. Cenrale sraegie/leerdoel Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs Moeilijke woorden Handel drijven: als iemand handel drijf, koop hij produen. Die verkoop hij weer (me wins) aan iemand anders. De roue: een roue is de weg die je volg om ergens e komen. De walvisraan: raan (ve) blijf over na he koken van sukken vlees van de walvis. He produ: een produ word in een fabriek gemaak of he groei op he land van een boer. De expediie: een expediie is een reis van een groep mensen die ies willen onderzoeken. Aandahspunen He eksdeel Walvisraan word gebruik voor de insruie sraegish lezen. U lees he voor. LESBESCHRIJVING Oriënaie op he leren In de vorige les hebben de kinderen vragen gemaak over alinea s. U bespreek de volgende kenmerken van alinea s: een alinea beshrijf een denksap van de shrijver; voor een alinea saa een regel wi, of de regel spring een sukje in; veel alinea s besaan ui een kernzin en de res (vaak een uileg van de kernzin); alinea s en kernzinnen herkennen help goed bij he maken van een samenvaing van de eks. Vandaag ga je opnieuw vragen maken over he herkennen van alinea s en he aanwijzen van de kernzin van een alinea. Voor he lezen LWB De kinderen maken vraag 1. 1 Oriëneren op de eks: je denk na over inhoud, voorkennis, ekssoor en leeswijze. De kinderen voorspellen waar de eks over zal gaan. Geshiedeniseks over hoe Hollanders in de walvisvaar ereh kwamen. Bespreek he anwoord op vraag 1 in de Evaluaie van he leren. Insruie sraegish lezen LWB Voorda u he eksblokje Walvisraan voorlees, zeg u da u eers gaa kijken waar deze eks over gaa en hoe deze eks in elkaar zi. U wijs op de eksiel en op he ussenkopje van di eksdeel. He lijk e gaan over Hollanders die op reis gaan en over walvissen. Walvisraan, wil da zeggen da de walvissen verdrieig zijn of pijn hebben? (kijk maar naar he plaaje). He onderwerp word nog nie helemaal duidelijk wanneer je iel, ussenkopje en plaajes bekijk. U lees nu he eerse eksdeel voor. Daarna gaa u op zoek naar de alinea s. Ui hoeveel alinea s is deze eks opgebouwd? Hoe zie je da? Van welke regel o welke regel lopen ze? U geef de anwoorden samen me de kinderen. Lees de eerse alinea nog eens voor en bepaal samen me de leerlingen welke zin he belangrijkse is. Anwoord: de eerse, de volgende wee zinnen zijn er uileg bij. Di is de kernzin. Bepaal zo van iedere volgende alinea de kernzin. Ook in de 2 e en 3 e alinea is he de eerse zin. De kinderen ondersrepen de kernzinnen van de eks in de leeseks. Tijdens he lezen U heef he eerse eksdeel voorgelezen en me de kinderen behandeld. Ze lezen nu zelfsandig de res van de eks. Na he lezen LWB De kinderen maken zelfsandig vraag 2 /m 10. Ruim voldoende ijd in om de anwoorden me de kinderen e bespreken. 2 Teks inerpreeren: je wijs ekssignalen aan en verklaar hun funie. De kinderen geven e kennen da ze in shuin gedruke woorden een ekssignaal zien. walvisraan, nieuwe handelsroues, zeeweg naar Indië; shuin gedruk. 40

8 3 Teks inerpreeren: je wijs ekssignalen aan en verklaar hun funie. De kinderen moeen laen zien da ze in een vraagzin een ekssignaal herkennen. Maar hoe kwamen de Hollanders ereh in de walvisvaar? 4 Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs Alinea 1: de eerse. Alinea 2: de eerse. 5 Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs De kinderen ween da de res van een alinea een uiwerking is van de kernzin. Deze uiwerking kan vershillende vormen aannemen, maar een uileg in de vorm van voorbeelden kom vaak voor. Er worden voorbeelden gegeven bij de inhoud van de kernzin. 6 Teks inerpreeren: je beanwoord w&hvragen over belangrijke personen en gebeurenissen. Willem Barensz. 7 Teks inerpreeren: je beanwoord w&hvragen over belangrijke personen en gebeurenissen. De roues van de Porugezen en van de Hollanders moeen duidelijk zijn voor de kinderen. Dan kunnen ze die juis inekenen. De roue van de Hollanders gaa in he rood om Noorwegen, Rusland en China heen naar Indië; die van de Porugezen gaa in he groen naar Zuid-Afrika, om Kaap de Goede Hoop en zo naar Indië. 8 Teks inerpreeren: je geef verbanden ussen delen van de eks aan. Alles wa in de inleiding als onderwerp word genoemd: de walvisvaar en he zoeken van een roue naar Indië kom in de onlusie erug. Deze onlusie besaa dan ook ui de laase wee zinnen en nie alleen ui de laase. De weg op gang. 9 Teks samenvaen: je maak een samenvaing van de eks. 1580, 18 mei 1596, 17 juli 1596, juni Teks beoordelen: je geef je mening over een eks en leg ui waarom je da vind. U kun bij de bespreking van deze vraag uileggen da he hier om een informaieve eks gaa en da je die kun beoordelen door e kijken of je er ies van geleerd heb. De oordelen saai en spannend horen meer bij een verhaal huis. Eigen anwoorden. Evaluaie van he leren Bespreek vraag 1. Wijs erop da de kinderen hier hezelfde hebben gedaan als eerder was voorgedaan. Da wil zeggen da ze goed hebben gele op de ekssignalen als iel, ussenkopjes en plaajes. Bespreek de andere vragen, beseed exra aandah aan he inekenen van de roues (vraag 7). Laa daarna enkele kinderen hun mening over de eks oelihen (vraag 10). Benadruk da je een informaieve eks anders beoordeel (wa heb ik ervan geleerd?) dan bijvoorbeeld een verhaal (was ik geboeid, onroerd?). Voorbereiden volgende les Laa zwakke lezers zih voorbereiden me behulp van de sofware. De volgende les is een oes die gekopieerd moe worden (zie Kopieerbladen ). 41

9 2.5 LWB 7A-32 KB 2 Les: He kleinse kamerje (oes) INFORMATIE Leeseks Teks 1: informaieve eks over de geshiedenis van de menselijke hygiëne. Teks 1: oud AVI 9; nieuw AVI M6. Zie ook sofware. Sraegie en leerdoel Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs Teks inerpreeren: je sel de hoofdvraag over de eks en beanwoord deze. Moeilijke woorden De opgraving: bij een opgraving worden er oude voorwerpen ui de grond opgegraven. Deze zijn gebruik door mensen die heel lang geleden hebben geleefd. He sadsbesuur: een groep mensen die de leiding heef van een sad. Openbaar: di zeg je van dingen waar iedereen bij mag zijn. Van een openbare biblioheek mag iedereen lid worden, van he openbaar vervoer mag iedereen gebruik maken, een openbaar oile is voor iedereen oegankelijk. De hygiëne: wie op hygiëne le, zorg ervoor da alles nejes en shoon is. Da doe hij omda hij nie ziek wil worden door baeriën. He riool: de afvoerpijpen van de w en de gooseen komen ui in he riool. He is een brede buis onder de grond waardoor he vieze waer wegspoel. Aandahspunen Behandel de oes als een normale les. De vragen saan op kopieerblad 2. Bespreek de vragen en anwoorden op een laer ijdsip. De kinderen maken de vragen zo zelfsandig mogelijk. U bepaal welke kinderen u help. De bevindingen en resulaen noeer u op he bereffende oesregisraieblad en he analyseblad (zie Kopieerbladen ). Le erop da u in Voor he lezen geen anwoorden weggeef. LESBESCHRIJVING Oriënaie op he leren Bespreek kor wa de kinderen in de vorige lessen hebben geleerd. Je heb geleerd alinea s in een eks e ondersheiden en de kernzin van een alinea e bepalen. Ook heb je geleerd da je door de hoofdvraag over de eks e sellen, belangrijke informaie van de eks kun onhouden. De informaie zi in he anwoord op de hoofdvraag. Vandaag ga je een oes maken op een kopieerblad. Je gaa da zelfsandig doen. De vragen lijken serk op de vragen in de vorige lessen. Je heb er al veel mee geoefend. Voor he lezen LWB-KB De kinderen maken vraag 1 en 2 zelfsandig. Daarvoor lezen ze de eks globaal; dus iel, ussenkoppen, plaajes, opvallende signalen, begin en eind. Geef de kinderen dus kor de ijd om deze vragen e maken. 1 Oriëneren op de eks: je denk na over inhoud, voorkennis, ekssoor en leeswijze. Een informaieve eks over de geshiedenis van de w. 2 Teks inerpreeren: je wijs ekssignalen aan en verklaar hun funie. Tiel, alinea s, wiregels en plaajes. U bespreek de anwoorden op de vragen op een laer ijdsip. Tijdens he lezen LWB De kinderen lezen zelfsandig de eks. U kun ervoor kiezen de eks voor e lezen aan zwakke lezers (waarshijnlijk is di nie nodig omda die kinderen de eks al gelezen hebben me behulp van de sofware). Ga na welke woorden de kinderen nie kennen en lih deze oe (zie ook: Moeilijke woorden ). Ga nu nie op de eksinhoud zelf in, wan daarmee kun u anwoorden op sommige oesvragen weggeven. Na he lezen LWB-KB De kinderen maken vraag 3 /m 10 zelfsandig. Observeer hoe he de zwakkere lezers vergaa. Zijn ze in saa om zonder hulp de vragen e lezen en e verwerken? Bepaal in welke mae u ze op weg help. Evaluaie van he leren Bespreek kor wa de kinderen van de oes vonden. Was he gemakkelijk of moeilijk? Is he geluk alle vragen af e maken? Op een laer ijdsip bespreek u de oesresulaen en de anwoorden op de vragen. Beseed daarbij vooral aandah aan de vragen die de enrale leerdoelen bereffen: vraag 4,5 en 6 over kernzinnen en alinea s en vraag 8 en 9 over he sellen van de hoofdvraag en he beanwoorden van die hoofdvraag. 42

10 Soringsvoorshrif en oelihing 3 Teks inerpreeren: je wijs ekssignalen aan en verklaar hun funie. Deel 1: Bij de Grieken. 2: Bij de Romeinen. 3: Poepen in de Middeleeuwen. 4: Een spoeloile in Engeland. 5: Doorspoelen in Frankrijk en Nederland. 4 Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs Door de kernzin e bepalen zien kinderen in deze vraag de essenie van deel 2. Alle drie de alinea s van di deel gaan namelijk over hoe de Romeinen he anders deden. De Romeinen deden he anders. 5 Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs De meese alinea s hebben een kernzin, maar nie allemaal. Di is een mooi voorbeeld van een sapelalinea ; de kernzin word nie uigewerk, maar er word meer kerninformaie gesapeld. Poepen op sraa, meshoop, emmer huis, enz. alinea 2. 6 Teks inerpreeren: je herken alinea s en wijs Deze alinea s beginnen klassiek me een kernzin als eerse zin. Alinea 1: eerse zin. Alinea 2: eerse zin. 7 Teks inerpreeren: je geef he verband ussen delen van de eks aan. Juise volgorde van de plaajes: Teks inerpreeren: je sel de hoofdvraag over de eks en beanwoord deze. Hoe veranderde de w vanaf de Grieken in de oudheid o nu? 9 Samenvaen: je maak een samenvaing van de eks. Kinderen maken een samenvaing van de eks door de juise zinsdelen me elkaar e verbinden. Deze samenvaing zou een anwoord moeen zijn op de hoofdvraag van vraag 7. 1 me zin 3, 2 me zin 4, 3 me zin 6, 4 me zin 2, 5 me zin 6, 6 me zin Teks beoordelen: je geef je mening over een eks en je leg ui waarom je da vind. He gaa hier om je mening over een informaieve eks. Dan bepaal je in de eerse plaas of je geïnformeerd ben door deze eks. Geef de eks me nieuwe informaie? Of geef de eks me de informaie die ik zoek? Bij informaieve eksen gaa he minder om de grappigheid ervan, of in hoeverre ze op je gevoel inspelen. Daar le je juis op bij verhalende eksen. Of hij me nieuwe informaie geef. Vraag Punen Toelihing 1 1,0 2 1,0 3 1,0 1 f=0,5; 2=0 4 1,0 enraal doel 5 1,0 enraal doel 6 1,0 enraal doel 7 1,0 Cenraal doel 1 f=0,5; 2=0 8 1,0 enraal doel f=0,5; 2= Toaal 10 Voorbereiden volgende les Laa zwakke lezers de eks voorbereiden me behulp van de sofware. 43

t 1 Hier staat hoe je een toetje maakt. 2 Het is

t 1 Hier staat hoe je een toetje maakt. 2 Het is Blok 2 LB 60-61 16-17 WB 12-13 Les 1 Maak een oeje INFORMATIE Leeseks Teks 1: Reep voor een oeje van peer in de vorm van een gezih (oe). Teks 1: oud AVI 2; nieuw AVI M3, me uizondering van he woord reep

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2015

Correctievoorschrift VWO 2015 Correcievoorschrif VWO 205 ijdvak wiskunde C (pilo) He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor

Nadere informatie

Tuinstijlen. Tuinstijlen. Het ontstaan van tuinstijlen. Formele tuinstijl. Informele tuinstijl. Moderne tijd

Tuinstijlen. Tuinstijlen. Het ontstaan van tuinstijlen. Formele tuinstijl. Informele tuinstijl. Moderne tijd Tuinsijlen Tuinsijlen He aanleggen van een uin word voorafgegaan door he maken van een uinonwerp. Om de uin o een geheel e maken moe u in he onwerp rekening houden me een bepaalde uinsijl. Door allerlei

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven Bij voorlopige aanslag inkomsenbelasing 2013 IB 275-1T31FD Volg u in 2013 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVC-procedure (Erkenning Verworven Compeenies)?

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO

Correctievoorschrift VWO Correcievoorschrif VWO 009 ijdvak wiskunde A, He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de beoordeling

Nadere informatie

Wat is een training? Het doel van een trainingssessie is om met het team en de spelers vastgestelde doelstellingen te bereiken.

Wat is een training? Het doel van een trainingssessie is om met het team en de spelers vastgestelde doelstellingen te bereiken. Wa is een raining? He doel van een rainingssessie is om me he eam en de spelers vasgeselde doelsellingen e bereiken. De doelselling van de raining bepaal de inhoud van de rainingssessie. De keuze van de

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 Exponentiële functies

Hoofdstuk 3 Exponentiële functies Havo B deel Uiwerkingen Moderne wiskunde Hoofdsuk Eponeniële funies ladzijde 6 V-a Door zih in weeën e delen vermenigvuldig he aanal aeriën per ijdseenheid zih seeds me een faor is de eginhoeveelheid,

Nadere informatie

De Woordpoort. De besteksverwerker van Het Digitale Huis

De Woordpoort. De besteksverwerker van Het Digitale Huis De Woordpoor De beseksverwerker van He Digiale Huis Een STABU-beseksverwerker zonder weerga. Verfrissend eenvoudig en och me meer mogelijkheden dan welke andere beseksverwerker ook. Zeer uigebreide mogelijkheden

Nadere informatie

2.4 Oppervlaktemethode

2.4 Oppervlaktemethode 2.4 Opperlakemehode Teken he --diagram an de eenparige beweging me een snelheid an 10 m/s die begin na 2 seconden en eindig na 4 seconden. De afgelegde weg is: =. (m/s) In he --diagram is de hooge an de

Nadere informatie

Fibbe Advocaten. Wilhelminastraat 66. 2011 VP Haarlem

Fibbe Advocaten. Wilhelminastraat 66. 2011 VP Haarlem Fibbe Advocaen Wilhelminasraa 66 2011 VP Haarlem Wij, Fibbe Advocaen e Haarlem, doen ons bes om u zoveel mogelijk van diens e zijn. Daarom willen wij u vragen mee e werken aan een klanevredenheidsonderzoek.

Nadere informatie

Blok 1 - Vaardigheden

Blok 1 - Vaardigheden 6 Blok - Vaardigheden Blok - Vaardigheden Exra oefening - Basis B-a Bij abel A zijn de facoren achereenvolgens 8 : = 6 ; 08 : 8 = 6 en 68 : 08 = 6. Bij abel A is sprake van exponeniële groei. Bij abel

Nadere informatie

Informatie over. Praktijkonderwijs

Informatie over. Praktijkonderwijs Informaie over Prakijkonderwijs Colofon Een uigave van he dr. Alea Jacobs College in Hoogezand 2009 Teks: Henk Blik Foografie: Sigh-by-Sie Layou: Jeroen de Jonge Drukkerij: Reinier van der Kooi Oplage:

Nadere informatie

haarlemmerolie van de IT? Tobias Kuipers en Per John

haarlemmerolie van de IT? Tobias Kuipers en Per John Complexiei onder conrole, kosen inzichelijk? Naar een diensbare Gezien de populariei van is he goed eens erug e gaan naar de basis en e kijken naar wa SOA eigenlijk is, wa de redenen zijn om he in e voeren,

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven 20 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing 20 IB 266-1T12FD (2576) Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven 12345 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing IB 266-1T02FD (2464) Sudiekosen of andere scholingsuigaven Volgde u in een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven bij aangife inkomsenbelasing 20 IB 266-1TFD (2576) Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVCprocedure (Erkenning

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 - Exponentiële formules

Hoofdstuk 1 - Exponentiële formules V-1a 4 Hoofdsuk 1 - Exponeniële formules Hoofdsuk 1 - Exponeniële formules Voorkennis prijs in euro s 70 78,0 percenage 100 119 1,19 b Je moe de prijs me he geal 1,19 vermenigvuldigen. c De BTW op de fies

Nadere informatie

Belasting en schenken 2013

Belasting en schenken 2013 Belasing en schenken 2013 Krijg u een schenking? Dan moe u misschien schenkbelasing bealen. Doe u een schenking? Dan kun u die schenking mogelijk als gif van de belasing afrekken. In deze brochure lees

Nadere informatie

Toelichting Hoe gebruikt u deze toelichting? Correspondentieadres Wat is een schenking? Voor meer ontvangers samen aangifte doen

Toelichting Hoe gebruikt u deze toelichting? Correspondentieadres Wat is een schenking? Voor meer ontvangers samen aangifte doen 2011 Toeliching Aangife schenkbelasing Di is een oeliching bij he formulier Aangife schenkbelasing. Deze oeliching besaa ui vier onderdelen: A Algemene informaie over de schenkbelasing B Uileg bij de vragen

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2014

Correctievoorschrift VWO 2014 Correcievoorschrif VWO 04 ijdvak nauurkunde He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de beoordeling

Nadere informatie

Belasting en schenken 2012

Belasting en schenken 2012 Belasing en schenken 2012 Krijg u een schenking? Dan moe u misschien schenkbelasing bealen. Doe u een schenking? Dan kun u die schenking mogelijk als gif van de belasing afrekken. In deze brochure lees

Nadere informatie

Testen aan de voorkant

Testen aan de voorkant esen als kriische Tesen aan de voorkan Opimaal rendemen halen ui s De meese organisaies zien esen als noodzakelijke en effecieve maaregel om de kwaliei van sysemen e bepalen en fouen erui e halen voorda

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholings uitgaven

Studiekosten of andere scholings uitgaven 20 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing 20 Sudiekosen of andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVCprocedure

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven 12345 20 Aanvullende oeliching Bij voorlopige aanslag inkomsenbelasing 20 Volg u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven hiervoor, zoals lesgeld en de uigaven

Nadere informatie

De essenties van drie jaar NK ICT Architectuur

De essenties van drie jaar NK ICT Architectuur Trends in de inzendingen De essenies van drie jaar NK ICT Archiecuur He Nederlands Kampioenschap ICT Archiecuur is voor he eers georganiseerd in 2004 en heef o nu oe geleid o 25 archiecuurbeschrijvingen.

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2014

Correctievoorschrift VWO 2014 Correcievoorschrif VWO 04 ijdvak wiskunde A (pilo) He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de

Nadere informatie

Het wiskunde B1,2-examen

Het wiskunde B1,2-examen Ger Koole, Alex van den Brandhof He wiskunde B,2 examen NAW 5/4 nr. 2 juni 2003 65 Ger Koole Faculei der Exace Weenschappen, Afdeling Wiskunde, Vrije Universiei, De Boelelaan 08 a, 08 HV Amserdam koole@cs.vu.nl

Nadere informatie

Transparantie: van bedreiging tot businessmodel

Transparantie: van bedreiging tot businessmodel rends Impac op organisaie en informaievoorziening Transparanie: van bedreiging o businessmodel Transparanie is een rend die zowel in he bedrijfsleven als in de publieke secor langzaam maar zeker in krach

Nadere informatie

Oefeningen Elektriciteit I Deel Ia

Oefeningen Elektriciteit I Deel Ia Oefeningen Elekriciei I Deel Ia Di documen beva opgaven die aansluien bij de cursuseks Elekriciei I deel Ia ui he jaarprogramma van de e kandidauur Indusrieel Ingenieur KaHo Sin-Lieven.. De elekrische

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 - Formules voor groei

Hoofdstuk 2 - Formules voor groei Moderne wiskunde 9e ediie Havo A deel Uiwerkingen Hoofdsuk - Formules voor groei bladzijde 00 V-a = 08, ; 870 08, ; 70 0, 8; 60 00 00 870 70 08,, gemiddeld 0,8 b De beginhoeveelheid is 00 en de groeifacor

Nadere informatie

Uw auto in 3 simpele stappen

Uw auto in 3 simpele stappen Uw auo in 3 simpele sappen 1 Als financieringsmaaschappij van Fia Group Auomobiles SA is Fia Financial Soluions als geen ander op de hooge van he Ialiaanse auoaanbod. Daarnaas beschik Fia Financial Soluions

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO

Correctievoorschrift VWO Correcievoorschrif VWO 2007 ijdvak 2 wiskunde A,2 He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de

Nadere informatie

C. von Schwartzenberg 1/11

C. von Schwartzenberg 1/11 G&R havo A deel C von Schwarzenberg 1/11 1a m 18:00 uur He verbruik was oen ongeveer 1150 kwh 1b Minimaal ongeveer 7750 kwh (100%), maimaal ongeveer 1150 kwh (145,%) Een oename van ongeveer 45,% 1c 1d

Nadere informatie

Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggerichte aanpak van pensioenvoorlichting

Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggerichte aanpak van pensioenvoorlichting Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggeriche aanpak van pensioenvoorliching ERIK VAN DER SPEK De laase jaren is pensioenvoorliching vaak negaief in he nieuws gewees. Ui verschillende

Nadere informatie

Wind en water in de Westerschelde. Behorende bij de Bacheloropdracht HS

Wind en water in de Westerschelde. Behorende bij de Bacheloropdracht HS Behorende bij de Bacheloropdrach HS Door: Julia Berkhou Lena Jezuia Sephen Willink Begeleider: Prof.dr. A.A. Soorvogel Daum: 17 juni 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Achergrondinformaie 3 2.1 He geij.................................

Nadere informatie

www.aarde nu Voor een profielwerkstuk over de aarde Tweede Fase havo/vwo Leerlingenboekje wiskunde

www.aarde nu Voor een profielwerkstuk over de aarde Tweede Fase havo/vwo Leerlingenboekje wiskunde Voor een profielwerksuk over de aarde www.aarde nu In opdrach van: Vrije Universiei Amserdam Universiei van Amserdam Technische Universiei Delf Universiei Urech Wageningen Universiei Teksen: Gerard Heijmeriks

Nadere informatie

Privacy en cloud computing

Privacy en cloud computing legale kaders Privacy en cloud compuing Beveiliging van persoonsgegevens in de cloud E-mail leen zich goed als cloudservice. He voordeel is da de ICT-afdeling geen eigen mailserver hoef op e zeen, wa efficiëner

Nadere informatie

Examen VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl) Wiskunde B (nieuwe sijl) Examen VW Voorbereidend Weenschappelijk nderwijs Tijdvak Donderdag 22 mei 3.30 6.30 uur 20 03 Voor di examen zijn maximaal 83 punen e behalen; he examen besaa ui 20 vragen. Voor

Nadere informatie

Master data management

Master data management meadaa Maser daa Aanpak voor opzeen van maserdaa-programma De kwaliei van de oenemende hoeveelheid daa in ondernemingen is van groo belang. Om die kwaliei e waarborgen kan maser daa worden oegepas. De

Nadere informatie

Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit geneesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan gewijzigd zijn.

Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit geneesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan gewijzigd zijn. I B2.4. Onwerp van de bijsluier voor HepBQuin Informaie voor de paiën Lees deze bijsluier op een rusig momen aandachig door, ook als di geneesmiddel al eerder aan u werd oegediend. De eks kan gewijzigd

Nadere informatie

GEBRUIKSAANWIJZING. Binnenunit voor lucht-waterwarmtepompsysteem EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1

GEBRUIKSAANWIJZING. Binnenunit voor lucht-waterwarmtepompsysteem EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1 GEBRUIKSAANWIJZING Binnenuni voor luch-waerwarmepompsyseem en opies EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1 EKHBRD011ACV1 EKHBRD014ACV1 EKHBRD016ACV1 EKHBRD011ACY1

Nadere informatie

Examen VWO. Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl) Wiskunde B,2 (nieuwe sijl) Examen VW Voorbereidend Weenschappelijk nderwijs Tijdvak Donderdag 22 mei 3.30 6.30 uur 20 03 Voor di examen zijn maximaal 86 punen e behalen; he examen besaa ui 9 vragen. Voor

Nadere informatie

Efficiënter zakendoen en innoveren met mobiele communicatie

Efficiënter zakendoen en innoveren met mobiele communicatie Whiepaper One Ne Efficiëner zakendoen en innoveren me mobiele communicaie One Ne is een complee oplossing voor hosed elefonie die kosen helder en beheersbaar maak, zorg voor eenvoud en de bereikbaarheid

Nadere informatie

Rekenen banken te veel voor een hypotheek?

Rekenen banken te veel voor een hypotheek? Rekenen banken e veel voor een hypoheek? J.P.A.M. Jacobs en L.A. Toolsema Me enige regelmaa word door consumenen en belangenorganisaies gesuggereerd da banken de hypoheekrene onmiddellijk naar boven aanpassen

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Rust en beweging

Hoofdstuk 1: Rust en beweging Hoofdsuk 1: Rus en beweging 1.1 Rus en beweging zijn relaief Ten opziche van he vlieguig is de passagier in................................................ Ten opziche van he aardoppervlak is he vlieguig

Nadere informatie

Door middel van deze memo informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot het dossier hoogspanningslijnen.

Door middel van deze memo informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot het dossier hoogspanningslijnen. Gemeene Ede Memo Aan : Gemeeneraad Van : College van burgemeeser en wehouders Daum : 5 okober 203 Zaaknummer : 594 Opgeseld door : Rikker Sniselaar, Adviseur geluid, luchkwaliei en exerne veiligheid Bijlagen

Nadere informatie

stjosephbuurt type begijn

stjosephbuurt type begijn sjosephbuur ype begijn sjosephbuur Buur me karaker Welkom in de nieuwe sjosephbuur. Een buur op hisorische grond, ook een buur me veel woon- en werkvoorzieningen. Me behoud van karaker, maar wel een nieuw

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven 11 IB 185-1T11FD Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 2011 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven hiervoor, zoals lesgeld en de uigaven voor boeken, afrekken

Nadere informatie

nr. 833 OMBOUWSET NS 2530 De Bisschop

nr. 833 OMBOUWSET NS 2530 De Bisschop Deze bouwse beva beselnr. - 55 cabine NS 2530-5556 huif NS 2530-5558 bufferbalk open (2x) - 5559 bufferbalk dich; virine (2x) - 5560 vacuüm gevormde cabine ramen - 5561 geës rooser.b.v. venilaor op huif

Nadere informatie

Deel 2. Basiskennis wiskunde

Deel 2. Basiskennis wiskunde Deel 2. Basiskennis wiskunde Vraag 26 Definieer de funcie f : R R : 7 cos(2 ). Bepaal de afgeleide van de funcie f in he pun 2π/2. (A) f 0 ( 2π/2) = π (B) f 0 ( 2π/2) = 2π (C) f 0 ( 2π/2) = 2π (D) f 0

Nadere informatie

Het wiskunde B1,2-examen

Het wiskunde B1,2-examen Ger Koole, Alex van den Brandhof He wiskunde B,2 examen NAW 5/4 nr. 2 juni 2003 65 Ger Koole Faculei der Exace Weenschappen, Afdeling Wiskunde, Vrije Universiei, De Boelelaan 08 a, 08 HV Amserdam koole@cs.vu.nl

Nadere informatie

Hoofdstuk 6 - Formules maken

Hoofdstuk 6 - Formules maken Hoofdsuk 6 - Formules maken ladzijde 0 V-a Formule, wan de grafiek gaa door he pun (,) 0 en formule is exponenieel. Formule heef voor x = 0 geen eekenis, erwijl de grafiek door he pun (0, 3) gaa. Formule,

Nadere informatie

Juli 2003. Canonpercentages Het vaststellen van canonpercentages bij de herziening van erfpachtcontracten

Juli 2003. Canonpercentages Het vaststellen van canonpercentages bij de herziening van erfpachtcontracten Canonpercenages He vassellen van canonpercenages bij de herziening van erfpachconracen Juli 23 SBV School of Real Esae Drs. L.B. Uienbogaard Drs. J.P. Traudes Inhoud Blz. 1. Inleiding... 3 2. Toeliching

Nadere informatie

Einstein (4) deze "ziet" t=ta licht bereikt achterkant. t=tv licht bereikt voorkant. figuur 1.

Einstein (4) deze ziet t=ta licht bereikt achterkant. t=tv licht bereikt voorkant. figuur 1. Einsein (4) In he orig arikelje (nr 44b, bladz. 3-6) werd he begrip relaiiei geïnrodueerd me name de relaiiei an een bepaalde ijdsduur zoals de slingerijd an een slinger in een klok. In boengenoemd arikelje

Nadere informatie

1 Inleidende begrippen

1 Inleidende begrippen 1 Inleidende begrippen 1.1 Wanneer is een pun in beweging? Leg di ui aan de hand van een figuur. Rus en beweging (blz. 19) Figuur 1.1 Een pun in beweging 1.2 Wanneer is een pun in rus? Leg di ui aan de

Nadere informatie

Evolueren met portfoliomonitoring

Evolueren met portfoliomonitoring sofware-engineering Evolueren me porfoliomonioring Toolki analyseer en visualiseer sofwaresysemen Door gebrek aan inzich beschouwen bedrijven hun sofwareporfolio vaak als weerbarsige en onbeheersbare doos

Nadere informatie

Noordhoff Uitgevers bv

Noordhoff Uitgevers bv a Blok - Vaardigheden ladzijde d 9 B B 6 f a a e r 9 9r r r r 8 a De rihingsoëffiiën van de lijn is gelijk aan en he sargeal is dus 7 0 de vergelijking is y x+ De rihingsoëffiiën van de lijn is gelijk

Nadere informatie

Ze krijgt 60% korting op het basisbedrag van 1000,- (jaarpremie) en moet dan 400,- (jaarpremie) betalen.

Ze krijgt 60% korting op het basisbedrag van 1000,- (jaarpremie) en moet dan 400,- (jaarpremie) betalen. 1a 1b G&R havo A deel 1 Tabellen en grafieken C. von Schwarzenberg 1/14 Een buspakje kan door de brievenbus, een pakke nie. Een zending die voorrang krijg. 1c 5, 40. (Worldpack Basic prioriy Buien Europa

Nadere informatie

Een risico- en kostengedreven aanpak voor architectuur

Een risico- en kostengedreven aanpak voor architectuur Een risico- en kosengedreven aanpak voor archiecuur Risico- en kosenmanagemen als primair businessdoel Archiecuur is e beschouwen als een discipline die gedreven word door risico s en kosen. Risico- en

Nadere informatie

Softwarearcheologie als basis voor strategie

Softwarearcheologie als basis voor strategie sofware legacy Besuurlijke grip op sofware Sofwarearcheologie als basis voor sraegie Als he managemen grip wil krijgen op de sofware binnen de organisaie, kan onderzoek door onafhankelijke expers uikoms

Nadere informatie

Snelheid en richting

Snelheid en richting Snelheid en riching Di is een onderdeel van Meekunde me coördinaen en behoeve van he nieuwe programma (05) wiskunde B vwo. Opgaven me di merkeken kun je, zonder de opbouw aan e asen, overslaan. * Bij opgaven

Nadere informatie

digitale signaalverwerking

digitale signaalverwerking digiale signaalverwerking deel 2: sampling en digiale filerechniek Hoewel we de vorige keer reeds over he samplen van signalen gesproken hebben, komen we daar nu op erug, om de ermee samenhangende effecen

Nadere informatie

Seizoencorrectie. Marcel van Velzen, Roberto Wekker en Pim Ouwehand. Statistische Methoden (10007)

Seizoencorrectie. Marcel van Velzen, Roberto Wekker en Pim Ouwehand. Statistische Methoden (10007) 109 Seizoencorrecie Marcel van Velzen, Robero Wekker en Pim Ouwehand Saisische Mehoden (10007) Den Haag/Heerlen, 2010 Verklaring van ekens. = gegevens onbreken * = voorlopig cijfer ** = nader voorlopig

Nadere informatie

Examen VWO. Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Wiskunde A1,2 (nieuwe sijl) Examen VWO Voorbereidend Weenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 28 mei 13.30 16.30 uur 20 02 Voor di examen zijn maximaal 90 punen e behalen; he examen besaa ui 20 vragen.

Nadere informatie

Voorwoord. nuoktober. 1 Voorwoord voorzitter pensioenfonds. 2 Update van de financiële positie. 3 Eerste baan?

Voorwoord. nuoktober. 1 Voorwoord voorzitter pensioenfonds. 2 Update van de financiële positie. 3 Eerste baan? acuele informaie voor alle deelnemers, gewezen deelnemers en gepensioneerden van he pensioenfonds o Voorwoord nuoober Veel pensioenfondsen vereren in zwaar weer door de financiële crisis, vooral door de

Nadere informatie

Testgedreven projectvoering

Testgedreven projectvoering esen Tesgedreven projecvoering Uiloop en budgeoverschrijding voorkomen In veel i-projecen worden fouen in requiremens en documenaie pas bij de esvoorbereiding ondek. Di is duur omda de fouen pas laa in

Nadere informatie

Bijverdiensten of opbrengsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of opbrengsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2014 voor buienlands belasingplichigen IB 264-1T41FD BUI Bijverdiensen of opbrengsen als Werke u in 2014 als freelancer of gasouder of had u bijverdiensen? Selde u een beziing,

Nadere informatie

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM. Protocol Collegiale Visitaties

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM. Protocol Collegiale Visitaties 1 STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM Proocol Collegiale Visiaies Inleiding Aanleiding projec collegiale visiaie De gymnasia van de SHZG werken seeds inensiever samen aan de kwaliei van de gymnasiumopleiding,

Nadere informatie

elektriciteit voor 5TSO

elektriciteit voor 5TSO e Dirk Sarens 45 elekriciei voor 5TSO versie 1.0 1 2011 Dirk Sarens Versie 1.0 Schooljaar 2011-2012 Gemaak voor he leerplan D/2009/7841/036 Di boek kan worden gekoch via de websie www.nibook.com Had je

Nadere informatie

Voorbeelden van lineaire eerste-orde differentiaalvergelijkingen

Voorbeelden van lineaire eerste-orde differentiaalvergelijkingen Voorbeelden van lineaire eerse-orde differeniaalvergelijkingen Hieronder vind je 8 voorbeelden waarbij een differeniaalvergelijking e behulp van he overzich wor opgelos. Opdrach Besudeer de voorbeelden

Nadere informatie

Simulatiestudie naar Methodebreuken in het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland

Simulatiestudie naar Methodebreuken in het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland Simulaiesudie naar Mehodebreuken in he Onderzoek Verplaasingen in Nederland Bianca Wouers Cenraal Bureau voor de Saisiek bias@cbs.nl Jan van den Brakel Cenraal Bureau voor de Saisiek jbrl@cbs.nl Bijdrage

Nadere informatie

De Belastingsgrondslag van Registratierechten

De Belastingsgrondslag van Registratierechten De Belasingsgrondslag van Regisraierechen Soor Fiscaliei Seunun Beleidsrelevan onderzoek Besuurlijke Organisaie laanderen De Belasingsgrondslag van Regisraierechen (oorloige versie: mag nie versreid worden

Nadere informatie

40 = = Kruislings vermenigvuldigen geeft 40( c + 3) = 100 c waaruit volgt dat

40 = = Kruislings vermenigvuldigen geeft 40( c + 3) = 100 c waaruit volgt dat Kern Analyse 00 ( + 0) 00 a = 0 geef S = =. We zoeken de oplossing van de vergelijking S = 85. Oplossen + 0+ 3 + 3 lever = 7. b ijd (uren) 0 3 7 7 57 percenage S 0 50 70 80 90 95 c S 80 60 40 0 O 0 0 30

Nadere informatie

Gebruik van condensatoren

Gebruik van condensatoren Gebruik van condensaoren He spanningsverloop ijdens he laden Als we de schakelaar s sluien laden we de condensaor op. De condensaorspanning zal oenemen volgens een exponeniële funcie en de spanning over

Nadere informatie

X Y e. p n+ e. X Y e. Y(stabiel)

X Y e. p n+ e. X Y e. Y(stabiel) Faculei Bèaweenschappen Ioniserende Sralen Pracicum chergrondinformaie Eigenschappen van ioniserende sraling Bij he uizenden van ioniserende sraling röngensraling en α-, β- en γ-sraling door maerie gaa

Nadere informatie

2 Les- en leerstofopbouw

2 Les- en leerstofopbouw 2 Les- en leersofopbouw 2.7 Didacische benaderingen 2.7.7 Acierende werkormen Peer Dekkers & Wim Sonneeld Inleiding Toen u he in de klas uilegde snape ik he helemaal, maar oen ik he huis zelf ging proberen

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 - Exponentiële functies

Hoofdstuk 3 - Exponentiële functies Hoofdsuk - Eponeniële funcies Voorkennis: Groeifacoren ladzijde 7 V-a 060, 80 8, - euro 079, 0, 9, 88 c 0, 98, - 998, V-a De facor waarmee je de oude prijs vermenigvuldig om de nieuwe prijs e krijgen is

Nadere informatie

Van grijs naar groen. Richtlijnen voor energiebesparingen in het rekencentrum. groene IT MVO. Esther Molenwijk

Van grijs naar groen. Richtlijnen voor energiebesparingen in het rekencentrum. groene IT MVO. Esther Molenwijk Van grijs naar groen Richlijnen voor energiebesparingen in he rekencenrum Ook binnen de ICT-branche word men zich seeds bewuser van de invloed van hun acivieien op he klimaa. Seeds meer ICT-managers houden

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2012 12 freelancer, gasouder, aries of apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud of andere aanpassingen

Nadere informatie

Van metadata naar kennis

Van metadata naar kennis meadaa Een onologie creëren me Topic Maps Van meadaa naar kennis Soms zijn meadaa e beperk om een documen gemakkelijk erug e vinden en zouden de meadaa eigenlijk me meer kennis verrijk moeen worden. Me

Nadere informatie

Sneller dan het licht?

Sneller dan het licht? Sneller dan he lich? Hoe is he mogelijk da muonen de Aarde bereiken? Een profielwerksuk in he kader van HiSPARC K. Koudsaal, V6B K. Yahya, V6C D. Zoeewei, V6B Profiel: Nauur en Techniek Vak: Nauurkunde

Nadere informatie

Er zijn deeloplossingen voor de verschillende architectuurterreinen beschikbaar, zoals de Unified Modeling Language (UML) voor softwaremodellering

Er zijn deeloplossingen voor de verschillende architectuurterreinen beschikbaar, zoals de Unified Modeling Language (UML) voor softwaremodellering business alignmen case Overkoepelende aal en echnieken ArchiMae-mehode verbind archiecuurdomeinen In juli 2002 sare een aanal Nederlandse insiuen en bedrijven he projec ArchiMae. He doel is een aal voor

Nadere informatie

Overzicht. Inleiding. Classificatie. NP compleetheid. Algoritme van Johnson. Oplossing via TSP. Netwerkalgoritme. Job shop scheduling 1

Overzicht. Inleiding. Classificatie. NP compleetheid. Algoritme van Johnson. Oplossing via TSP. Netwerkalgoritme. Job shop scheduling 1 Overzich Inleiding Classificaie NP compleeheid Algorime van Johnson Oplossing via TSP Newerkalgorime Job shop scheduling 1 Inleiding Gegeven zijn Machines: M 1,,..., M m Taken: T 1, T 2,... T n Per aak

Nadere informatie

De Droomstroom. Het project/document-beheerprogramma van Het Digitale Huis

De Droomstroom. Het project/document-beheerprogramma van Het Digitale Huis De Droomsroom He projec/documen-beheerprogramma van He Digiale Huis In he bouwvoorbereidingsproces spelen seeds meer gegevens een rol. We produceren als bezeenen informaie me een keur aan compuerprogramma

Nadere informatie

1 Herhalingsoefeningen december

1 Herhalingsoefeningen december 1 Herhalingsoefeningen december Een lichaam word vericaal omhoog geworpen. Welke van de ondersaande v, diagrammen geef dan he juise verloop van de snelheidscomponen weer? Jan rijd me de fies over een lange

Nadere informatie

Krommen in het platte vlak

Krommen in het platte vlak Krommen in he plae vlak 1 Een komee beschrijf een baan om de zon. We brengen een assenselsel aan in he vlak van de baan van de komee, me de zon als oorsprong. Als eenheid in he assenselsel nemen we de

Nadere informatie

Horeca Starterskrant

Horeca Starterskrant Horeca Sarerskran 04 Als leerbedrijf zelf uw personeel opleiden 06 Succes zi in de ondernemer in regels, vergunningen en subsidies 08 Wegwijs maak u een goede kans bij de bank 16 Zó een uigave van 02 SVH

Nadere informatie

Lokale Activiteiten Monitor. Is het iets waard, of kan het in de openhaard?

Lokale Activiteiten Monitor. Is het iets waard, of kan het in de openhaard? Is he ies waard, of kan he in de openhaard? 2 Afsudeerscripie van Bar den Nijs in he kader van de sudie Bedrijfswiskunde en Informaica, aan de Vrije Universiei e Amserdam. Urech, Sepember 2006 Begeleiders:

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2012 12 U verbouwde bijvoorbeeld een pand, zoda er afzonderlijke apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud

Nadere informatie

Voorkom onzichtbare verspilling: energiebehoefte

Voorkom onzichtbare verspilling: energiebehoefte Voorkom onzichbare verspilling: energiebehoefe van sofware Energie besparen dankzij zuinigere sofware De afgelopen jaren is de energie-efficiënie van ICT-sysemen al serk oegenomen als gevolg van de behoefe

Nadere informatie

Outsourcing. in control. kracht geworden. Ad Buckens en Dennis Houtekamer

Outsourcing. in control. kracht geworden. Ad Buckens en Dennis Houtekamer IT-audi & Ousourcing in conrol Leveranciersmanagemen en hird pary reporing Via ousourcing van sandaardprocessen proberen veel organisaies hun diensverlening aan de klan e verbeeren. Om in conrol e blijven

Nadere informatie

Horeca Starterskrant

Horeca Starterskrant Horeca Sarerskran 04 Als leerbedrijf zelf uw personeel opleiden 06 Succes zi in de ondernemer in regels, vergunningen en subsidies 08 Wegwijs maak u een goede kans bij de bank 16 Zó een uigave van 02 SVH

Nadere informatie

Antwoordmodel VWO wa II. Speelgoedfabriek

Antwoordmodel VWO wa II. Speelgoedfabriek Anwoordmodel VWO wa 00-II Anwoorden Speelgoedfabriek Voorwaarde II hoor bij immeren Voor immeren zijn 60x + 40y minuen nodig Voor immeren zijn 80 uur dus 4800 minuen beschikbaar 60x + 40y 4800 kom overeen

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2011 11 U verbouwde bijvoorbeeld een pand, zoda er afzonderlijke apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud

Nadere informatie

Samenvatting en Conclusies. Deel I Uitgangspunten. )ok hier zou een beroepsrechtsbescherming. ln uitspraak daarover in gende besluiten.

Samenvatting en Conclusies. Deel I Uitgangspunten. )ok hier zou een beroepsrechtsbescherming. ln uitspraak daarover in gende besluiten. )ok hier zou een beroepsrehsbesherming egen ln uispraak daarover in gende besluien. ran de Arob-ompeenie In men, wanneer men de en. ahe, da he horen van de Raad Lgsbeslui bied nie overuigend. 'onden door

Nadere informatie

Een methodische aanpak voor legacy

Een methodische aanpak voor legacy Een mehodische aanpak voor legacy Assessmens resuleren in vier mogelijke sraegieën Legacysysemen vormen een acuu probleem als onderhoud onmogelijk word door verdwijnende kennis of beëindigde onderseuning

Nadere informatie

Therapietrouw-begeleiding kun je leren. Thema s. Thema s

Therapietrouw-begeleiding kun je leren. Thema s. Thema s Therapierouw-begeleiding kun je leren Dr. Nicole C.M. Theunissen, afdeling Training & Opleiding TNO Meer info op www.nheunissen.nl Waarom luiseren ze nou nie? Wa denken ze over medicijnen? Wa kan de zorgverlener

Nadere informatie

4.9 Berekening van dragend metselwerk onderworpen aan verticale belasting

4.9 Berekening van dragend metselwerk onderworpen aan verticale belasting De radioaciviei die mogelijk word uigesraald in consrucies, is hoofdzakelijk e wijen aan de aanwezigheid van radium (Ra 226) en/of horium (Th 232) in de kelder en in de gebruike maerialen. Ui de ondersaande

Nadere informatie

De uitdaging. e~ ~ter ~aii/ 8 vergeten. 23 opleidingen die je leven veranderen. huismiddeltjes Een Nederlandse bio~boer in Toulouse - ~ - ~ -

De uitdaging. e~ ~ter ~aii/ 8 vergeten. 23 opleidingen die je leven veranderen. huismiddeltjes Een Nederlandse bio~boer in Toulouse - ~ - ~ - nr 22 juli/augusus 204 4,95 AUTONOOM, SPIRITUEEL & GROEN, : J Me de zon op je pad e er aii/ De uidaging 23 opleidingen die je leven veranderen 8 vergeen huismiddeljes Een Nederlandse bioboer in Toulouse

Nadere informatie

Lineaire processen. HAVO - CM en EM

Lineaire processen. HAVO - CM en EM PERIODE STATISTIEK, COMBINATORIEK, Lineaire en Exponeniele funcies. DERDE WEEK Lineaire processen. HAVO - CM en EM Er is een duidelijk recep voor he opsellen van lineaire (rechlijnige) formules op basis

Nadere informatie