Ddyslexie. Diagnose en behandeling van dyslexie. Geheel herziene versie, Brochure van de Stichting Dyslexie Nederland (SDN) nederland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ddyslexie. Diagnose en behandeling van dyslexie. Geheel herziene versie, 2008. Brochure van de Stichting Dyslexie Nederland (SDN) nederland"

Transcriptie

1 Dyslexie Diagose e behadelig va dyslexie Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad (SDN) Ddyslexie STICHTING ederlad Geheel herziee versie, 2008

2 G Geheel herziee versie, 2008 Deze brochure is de vierde, geheel herziee e aagevulde versie va de brochure die de Stichtig Dyslexie Nederlad i 2000 e 2004 deed verschije.

3 Dyslexie Diagose e behadelig va dyslexie Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad (SDN) Deze brochure is de vierde, geheel herziee e aagevulde versie va de brochure die de Stichtig Dyslexie Nederlad i 2000 e 2004 deed verschije. De herziee versie is verzorgd door: R. Kleije, A. Bosma, P. de Jog, K. Heema, J. Pasma, A. Paterotte, A. Ruijsseaars, A. Struiksma, K. P. va de Bos, A. va der Leij, L. Verhoeve, F. Wije. Geheel herziee versie, 2008

4 DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad IIhoudsopgave 2 Voorwoord 3 Ileidig 4 Voorgeschiedeis 5 Het begrip dyslexie 7 1. Dyslexie i de DSM-IV 7 2. De defiities va IDA e PDDB 8 3. De defiitie va de SDN 9 Drie vorme va diagose Oderkeede diagose Verklarede diagose Idicerede diagose 18 Kader 1: Diagostisch proces PDDB e SDN 23 Kader 2: Poortwachtersfuctie oderwijs 24 Kader 3: Poortwachtersfuctie gezodheidszorg 25 Behadelig va dyslexie Ileidig Doel va de dyslexiebehadelig Istructiegevoeligheid Evidece based elemete voor dyslexiebehadelig Geprotocolleerd behadele 32 Kader 4: Behadelproces PDDB e SDN 37 Kader 5: Rol va ouders 38 Kader 6: Samewerkigsetwerk beroepsvereigige 39 Rapportage e dyslexieverklarig De ihoud va het psychodiagostisch rapport De bevoegdheid om ee dyslexieverklarig af te geve De vorm e geldigheidsduur va de dyslexieverklarig 42 Bijlage 43 Bijlage 1. Voorbeeld Dyslexieverklarig 44 Bijlage 2. Refereties 46

5 Voorwoord De Stichtig Dyslexie Nederlad (SDN) spat zich sedert haar oprichtig, ovember 1983, i voor de overdracht va weteschappelijke keis over dyslexie aar professioals i het oderwijs e de zorg. De eerste brochure va de SDN i 2000, getiteld Dyslexie: Classificatie, Diagose e Dyslexieverklarig is voor veel psychodiagostici e behadelaars richtiggeved geweest. Deze was gebaseerd op het advies va de Gezodheidsraad aa de miister va VWS: Dyslexie: Afbakeig e Behadelig (Gezodheidsraad: Commissie Dyslexie, 1995). Na ee licht herziee tweede druk verschijt i 2004 ee derde druk va de SDN-brochure met ee grodige herzieig op basis va voortschrijded izicht e cotact met de praktijk. Ook de titel wordt da aagepast: Diagose va dyslexie. I het licht va recete otwikkelige is de brochure va 2004, u i 2008 wederom aa herzieig toe. Het weteschappelijk oderzoek heeft ieuwe izichte opgeleverd, die implicaties hebbe voor de defiiërig va dyslexie, de verschillede diagose e de behadelig. Het politiek e maatschappelijk kader voor de zorg aa mese met dyslexie is ook veraderd, u het College voor Zorgverzekerige ee Protocol Dyslexie Diagostiek e Behadelig (PDDB) heeft vastgesteld e behadelige vaaf 1 jauari 2009 oder bepaalde codities vergoed kue gaa worde. Bij het diagosticere e behadele va dyslexie moete vele, soms lastige, beslissige geome worde. Met de voorliggede brochure beoogt de SDN de professioal daarbij behulpzaam te zij door het biede va ee helder kader, gebaseerd op het PDDB. De komede jare zulle oderzoek e praktijk uitwijze hoe het PDDB zal worde uitgevoerd. De SDN stelt zich tot doel het PDDB te moitore e te evaluere volges de stad va de weteschap e praktijk. Dit i samewerkig met de istatie(s) die va overheidswege (VWS) hieri de eidveratwoordelijkheid krijge toebedeeld. DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 3

6 DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 4 IIleidig Deze brochure richt zich op psychodiagostici / behadelaars i de kliische praktijk, het oderwijs e de oderwijsodersteuig. Met de groeiede aadacht voor dyslexie, e de recete otwikkelige met betrekkig tot de ikaderig va de zorg voor cliëte met dyslexie, eemt de behoefte aa heldere e weteschappelijk veratwoorde iformatie toe. Deze brochure is bedoeld om i die behoefte te voorzie e bevat, a ee schets va de voorgeschiedeis, de volgede oderwerpe: defiitie va dyslexie; diagose va dyslexie (oderkeed, verklared, idicered); behadelig va dyslexie; poortwachtersfuctie oderwijs e zorg; dyslexieverklarig.

7 VVoorgeschiedeis De diagostiek e behadelig va dyslexie heeft ee lage voorgeschiedeis, ook i os lad. De blijvede vrage over afbakeig, mogelijkhede voor behadelig e vereiste professioele expertise leidde i 1993 tot ee verzoek aa de Gezodheidsraad om te kome tot ee beleidsadvies. I 1995 preseteerde de raad het rapport Dyslexie: Afbakeig e Behadelig aa de miister va VWS (Gezodheidsraad: Commissie Dyslexie, 1995). Belagrijke pute daari ware de beschrijvede defiitie, de criteria voor de oderkeig va dyslexie als lees-/spelligprobleem, de adruk op de verscheideheid aa verklarede idividugebode factore e ee overzicht va de literatuur met betrekkig tot de effectiviteit va verschillede vorme va behadelig. Er werd ee pricipieel oderscheid gemaakt tusse sigalerig/remediërig (oderwijs) eerzijds e diagose/behadelig (gezodheidszorg) aderzijds. Verder werde complemetaire veratwoordelijkhede va oderwijs e gezodheidszorg beschreve. De aabevelige werde vertaald i deskudigheidseise die gesteld diee te worde aa de oderscheide iveaus va begeleide e behadele. Mede op basis va deze aabevelige heeft de Stichtig Dyslexie Nederlad (SDN) i 2000 ee brochure gepubliceerd Diagose va Dyslexie, die zij weg aar praktijk e beleid heeft gevode. I 2004 is deze brochure grodig herzie, oder meer op basis va de resultate va ee studie, i opdracht va het College voor Zorgverzekerige (CvZ) i 2002 e op verzoek va de miister va VWS, aar de stad va zake met betrekkig tot dyslexie i Nederlad (Blomert, 2002, i: Reij, 2003). DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 5

8 DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad Recet is het politiek e maatschappelijk kader rod de zorg aa mese met dyslexie igrijped gewijzigd. Eid 2006 verschee oder auspicië va het CvZ het Protocol Dyslexie Diagostiek e Behadelig (PDDB; zie Dit protocol beoogt ee leidraad te zij voor het diagosticere, idicere e behadele va cliëte met dyslexie, met als doel het beschrijve va optimale zorg, gebaseerd op de huidige weteschappelijke, beroepsihoudelijke e maatschappelijke izichte. I het licht va dit protocol heeft het CvZ medio 2007 aa de miister va VWS geadviseerd om de diagostiek e behadelig va erstige dyslexie op te eme i het basispakket va de zorgverzekerig zoals omschreve i de Zorgverzekerigswet. De miister heeft begi 2008 aa de Tweede Kamer toegezegd de diagose e behadelig va erstige dyslexie met igag va 2009 i het basispakket op te eme. De vergoedigsregelig wordt stapsgewijs igevoerd i de periode tot e met De vergoedig va zorg i verbad met erstige dyslexie geldt i pricipe voor leerlige va 7 jaar e ouder i het primair oderwijs e leerlige i het speciaal oderwijs (voorzover er gee sprake is va co-morbiditeit). Stapsgewijze ivoerig beteket cocreet dat ouders i 2009 aaspraak kue make op vergoedig va de zorg waeer deze aavagt vóór de egede verjaardag va hu kid. Elk kalederjaar wordt deze leeftijdsgres met ee jaar opgetrokke, totdat i 2013 de zorg wordt vergoed voor alle leerlige i het primair oderwijs e leerlige i het speciaal oderwijs va 7 t/m 13 jaar. Na twee jaar (i 2011) vidt evaluatie plaats (www.mivws.l). 6

9 HHet begrip dyslexie Dyslexie ka op uiteelopede maiere gedefiieerd worde. I deze paragraaf illustrere we dat aa de had va drie represetatieve voorbeelde. Op basis hierva formulere we ekele uitgagspute voor ee heldere e werkbare defiitie va dyslexie. 1 Dyslexie i de DSM-IV Het wereldwijd gebruikte Diagostic ad Statistical Maual of Metal Disorders (DSM) (America Psychiatric Associatio, 1994), waarva i 2000 versie IV-TR TM uitkwam, beschrijft de stooris Readig Disorder (leesstooris, dyslexie) als volgt: A. De leesvaardigheid wijkt sigificat af va wat verwacht mag worde op basis va leeftijd, itelligetie e scholig. B. De leesstooris iterfereert erstig met de schoolvorderige i het algemee (of met activiteite i het dagelijks leve die leesvaardigheid vrage). C. Als er sprake is va ee zituiglijke stooris, da is het leesprobleem erstiger da gewoolijk, gegeve die coditie. I deze defiitie valt op dat de criteria uitsluited betrekkig hebbe op waareembare vaardighede. Het gaat dus om ee beschrijvede e classificerede defiitie, toegespitst op oderkeig. Dit blijkt met ame uit het discrepatiecriterium met betrekkig tot itelligetie e scholig, gevage i de zisede DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 7

10 DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 8 ( ) wat verwacht mag worde op basis va leeftijd, itelligetie e scholig. Er wordt gee uitspraak gedaa over mogelijke oorzake va de stooris. Ee tweede kemerk va deze defiitie is dat deze iet allee kemerke va de stooris als zodaig omvat (criteria A e C), maar ook ee kemerk behelst dat gezie ka worde als ee gevolg va de stooris (criterium B), amelijk ee belemmerig va het fuctioere op school of elders i het dagelijks leve. 2 De defiities va IDA e PDDB De defiitie die gehateerd wordt door de Iteratioal Dyslexia Associatio (IDA; zie Lyo, Shaywitz & Shaywitz, 2003) luidt i vertalig als volgt: Dyslexie is ee specifieke leerstooris va eurobiologische oorsprog. De stooris wordt gekemerkt door moeilijkhede met accurate e/of vlotte woordherkeig e door gerige spellig- e decodeervaardighede. Deze moeilijkhede zij doorgaas het gevolg va ee stooris i de foologische compoet va taal e zij veelal overwacht i het licht va adere cogitieve vaardighede e aabod va effectieve istructie i de klas. Secudaire cosequeties omvatte probleme met begrijped leze e ee gerigere leeservarig, die de otwikkelig va de woordeschat e keis va de wereld kue belemmere. Het Protocol Dyslexie Diagose e Behadelig geeft de volgede werkdefiitie (Blomert, 2006, p. 5): Dyslexie is ee specifieke lees- e spelligstooris met ee eurobiologische basis, die wordt veroorzaakt door cogitieve verwerkigsstoorisse op het raakvlak va foologische e orthografische taalverwerkig. Deze specifieke taalverwerkigsprobleme wijke proportioeel af va het overige cogitieve, e m.. taalverwerkigsprofiel e leide tot ee erstig probleem met het leze e spelle va woorde odaks regelmatig oderwijs. Dit specifieke lees- e spelligprobleem beperkt i erstige mate ee ormale educatieve otwikkelig, die op grod va de overige cogitieve vaardighede geïdiceerd zou zij.

11 De defiities va IDA e PDDB kome op ee aatal belagrijke pute overee: 1. Beide verwijze iet allee aar kemerke va de stooris op vaardigheidsiveau (leze e spelle), maar ook aar de veroderstelde oorzaak, te wete specifieke taalverwerkigsstooris va eurobiologische oorsprog. 2. Er wordt ee discrepatie verodersteld met de otwikkelig va adere cogitieve vaardighede. Dit elemet is ook terug te vide i de DSM-IV defiitie. De iclusie va dit discrepatiecriterium is oder meer gebaseerd op de veroderstellig dat ee erstig probleem met leze e/of spelle bij ee kid met ee hoog IQ ee adere oorzaak heeft da eezelfde probleem i spelle e/of leze bij ee kid met ee laag IQ (maar iet metaal geretardeerd). I het laatste geval zou het probleem veroorzaakt kue worde door het lage IQ. 3. Beide defiities make ee opmerkig over de kwaliteit va het gegeve oderwijs. De IDA defiitie is het meest expliciet: het oderwijs moet adequaat zij geweest. 4. Beide defiities referere aa de cosequeties va dyslexie. Dat beteket dus dat iet allee de stooris, maar ook de daaruit voortvloeiede belemmerige deel uitmake va de defiitie. I dit opzicht is er ee overeekomst met de DSM-IV defiitie. 3 De defiitie va de SDN De SDN heeft i het verlede steeds ee puur beschrijvede defiitie va dyslexie gehateerd, e hecht eraa deze beaderig te cotiuere. Zolag de oorzake va de stooris iet volledig beked zij, kleeft aa het opeme va oorzakelijke factore i ee defiitie, ee zeker kliisch e weteschappelijk risico. Er bestaat weliswaar veel evidetie voor de opvattig dat dyslexie voortkomt uit ee specifieke verstoorde taalverwerkig, maar daaraast zij er serieus te eme aawijzige voor de ivloed va oder meer visuele (aadachts)probleme. Meer algemee gesteld lijkt dyslexie ee multifactorieel bepaalde stooris. Het opeme va ee betrekkelijk specifieke oorzaak i de defiitie verdraagt zich daarmee slecht. DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 9

12 DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 10 Ook ziet de SDN af va het i de defiitie opeme va verwijzige aar belemmerige die uit de stooris kue voortvloeie. De vorm e de mate waari dergelijke belemmerige optrede zij sterk variabel. Dat wil zegge, gebode aa de persoo of de persoolijke omstadighede. I deze brochure worde dergelijke belemmerige uitsluited besproke i het kader va de idicerede (hadeligsgerichte) diagose. Teslotte blijft ook het aspect va de discrepatie met adere cogitieve vaardighede i de defiitie va de SDN achterwege. Ee dergelijke discrepatie is amelijk irrelevat voor de oderliggede cogitieve problematiek va dyslexie. Wel kue relatief lage cogitieve otwikkeligsmogelijkhede opgevat worde als ee vorm va co-morbiditeit die om aapassige va de behadelig vrage. De SDN hateert derhalve de volgede uitgagspute bij het defiiëre va dyslexie: De defiitie staat i het teke va beschrijvig e oderkeig (classificatie) va de stooris. Daarmee wordt iets gezegd over mogelijke oorzake, och over (oderwijs)belemmerige die ermee kue samehage. De defiitie heeft uitsluited betrekkig op de stooris zoals die zich maifesteert op vaardigheidsiveau. Objectief waareembaar gedrag i leze e spellig staat cetraal. Dyslexie is ee stooris i het leze of i het spelle op woordiveau, of i beide. Voor ee stooris i overweged de spellig wordt gee aparte term gebruikt. Wel wordt, idie odig, ee adere specificatie gegeve. Dyslexie is ee hardekkig feomee dat verbode is met idividugebode factore. Lees- e spelligprobleme die primair het gevolg zij va depriverede omgevigsfactore worde iet als stooris geclassificeerd. Dyslexie ka zich iet allee maifestere i de periode va het aalere va leze op woordiveau e spelle, maar ook op latere leeftijd.

13 Deze uitgagspute leide tot de volgede defiitie va dyslexie: Dyslexie is ee stooris die gekemerkt wordt door ee hardekkig probleem met het aalere e/of vlot toepasse va het leze e/of het spelle op woordiveau. DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 11

14 DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad DDrie vorme va diagose 12 De SDN hateert, zoals i de eerdere versies va deze brochure, drie vorme va diagose: De oderkeede diagose De oderkeede diagose betreft het toewijze va ee idividu aa de categorie dyslexie op basis va ee aatal objectief waareembare kemerke of symptome. Dit wordt ook wel classificatie geoemd. Het oderkee c.q. classificere va stoorisse is ee belagrijke stap i het diagostisch proces. Er zij verschillede, iteratioaal geaccepteerde systeme voor de classificatie va stoorisse, waaroder de DSM-IV. Deze systeme wijze idividuele probleemgedragige (kemerke va het probleem) toe aa vooraf gegeve categorieë. Op deze wijze ka aa de had va ee set criteria ee stooris worde oderked e beoemd. We oeme ee dergelijke diagose i deze brochure da ook ee oderkeede diagose. Met de oderkeig va dyslexie als lees-/spelligstooris is gee verklarig gegeve met betrekkig tot de factore die er aa te grodslag ligge. Ook worde de oderwijsbelemmerige die ermee gepaard gaa iet uitgewerkt. De verklarede diagose De verklarede diagose heeft tot doel te kome tot ee samehaged beeld va de factore die te grodslag ligge aa de objectief waareembare stooris. Daarbij wordt erva uitgegaa dat de stooris multifactorieel bepaald ka zij, dat wil zegge het gevolg ka zij va diverse (combiaties va) tekorte of afwijkige i oderliggede cogitieve processe die, op hu beurt, veroorzaakt kue worde door ee disfuctioere va de hersee.

15 De idicerede diagose De idicerede diagose (ook wel hadeligsgerichte diagose geoemd) heeft betrekkig op globale richtlije voor ee aapak die gebaseerd zij op de oderkeede e de verklarede diagose, alsmede op de aalyse va evetuele bijkomede leer-, gedrags- e otwikkeligsstoorisse e va de belemmerige i oderwijs of maatschappelijk fuctioere die het gevolg zij va de dyslexie. 1 Oderkeede diagose De defiitie va dyslexie zoals door de SDN wordt gehateerd spreekt va ee hardekkig probleem. Die term wordt hier ader verklaard aa de had va twee kemerke: 1. Achterstad: het vaardigheidsiveau va leze op woordiveau e/of spellig ligt sigificat oder hetgee va het idividu, gegeve dies leeftijd e omstadighede, gevraagd wordt. 2. Didactische resistetie: het probleem i het aalere e toepasse va het leze e/of spelle op woordiveau blijft bestaa ook waeer voorzie wordt i adequate remediërede istructie e oefeig. Ad 1. Omdat dyslexie iet toegeschreve ka worde aa depriverede omgevigsfactore zij extere factore als gebrekkig oderwijs, socio-ecoomische status, culturele achtergrod e meertaligheid iet bepaled voor de achterstad. Ook idividuele factore die ee algemee ivloed hebbe op het fuctioere zoals ziekte, verstadelijke of zituiglijke hadicaps spele gee rol. Ad 2. Oder adequate remediërede istructie wordt verstaa hetgee het oderwijs ka bewerkstellige aa op het idividu toegesede maatregele op het gebied va istructie e begeleide oefeig. Ee taakgerichte aapak e zorgvuldige protocollerig zij daarbij belagrijke voorwaarde. Sids ee aatal jare doet het model va respose to istructio (RTI; Vaugh & Fuchs, 2003) of respose to DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 13

16 DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 14 itervetio (Haager, Kliger & Vaugh, 2007) opgeld. Volges dit model ka adequate istructie e oefeig i de schoolcotext op drie iveaus worde gedefiieerd. Ghesquière e Va der Leij (2007) beschrijve dit als volgt: Het eerste iveau is goede leesistructie e oefeig i de klas volges de methodieke die daarvoor voorhade zij, met de juiste itetie, expertise e izet va de leerkracht. Het tweede iveau vraagt geprotocolleerd hadele volges de daarvoor voorhade zijde protocolle e methodieke te behoeve va de leerlige met lees- e spelligprobleme die iet voldoede hebbe aa het eerste iveau. Het derde iveau betreft de begeleidig (i of buite het oderwijs) va leerlige met hardekkige probleme i de vorm va gerichte leerhulp (remedial teachig), als aavullig op de hiervoor beschreve twee iveaus gedurede ee substatiële periode. De diagosticus diet a te gaa of de school zich i dit opzicht aar behore va haar taak gekwete heeft. Het vaststelle va de didactische resistetie veroderstelt dat adequate istructie e oefeig iet of ovoldoede helpe of dat de istructiegevoeligheid op het gebied va leze e spelle gerig is (Va der Leij, 2003). 2 Verklarede diagose Op basis va recete weteschappelijke evidetie ka de stooris dyslexie vastgesteld op grod va objectieve, beschrijvede criteria gerelateerd worde aa tekorte i de cogitieve mechaisme die aa het lere leze e spelle te grodslag ligge. Aa de tekorte op cogitief iveau ligge processe te grodslag op het iveau va het fuctioere va het brei, die op hu beurt geetisch bepaald kue zij. Vawege de multifactoriële bepaaldheid va dyslexie hoeve iet alle cogitieve dysfucties bij iedere dyslectische persoo i eve sterke mate aatoobaar of zelfs aawezig te zij. I deze paragraaf bespreke we dyslexie als specifieke leerstooris e oeme we ekele cogitieve e

17 eurobiologische factore die aa de omiddellijk waareembare symptome va dyslexie op vaardigheidsiveau ( hardekkige achterstad ) te grodslag (kue) ligge. Sommige daarva zij door de diagosticus zichtbaar te make, adere iet, of iet gemakkelijk. 2.1 Dyslexie als specifieke leerstooris De hardekkige achterstad i het lere leze hagt i veel gevalle same met ee sterk vermiderd vermoge om de associaties tusse schrifttekes e spraakklake te lere. Dit leerproces verloopt bij mese met dyslexie veel lagzamer da bij iet-aagedae idividue. Verder is het kemerked dat de selheid e het gemak waarmee woorde geleze worde bij ee persoo met dyslexie sterk beïvloed wordt door de factore gebruiksfrequetie e legte va de woorde. Laagfrequete woorde, pseudowoorde e ieuwe woorde worde door dyslectische lezers verhoudigsgewijs veel lagzamer geleze da door iet-dyslectische lezers (Va der Leij & va Daal, 1999). Waar iet-dyslectische lezers auwelijks beïvloed worde door verschille i woordlegte tot 5 à 6 letters, wordt de leestijd va ee dyslectische lezer sterk door legte beïvloed (Martes & De Jog, 2006; Spielli, De Luca, Di Filippo, Macii, Martelli & Zoccolotti, 2005). 2.2 Dyslexie e cogitie Zeer waarschijlijk is ee gebrekkige verwerkig va foologische iformatie éé va de belagrijkste cogitieve grodslage va dyslexie. Er is veel e overtuigede evidetie beschikbaar die erop wijst dat dyslexie gepaard gaat met tekorte i het foemisch bewustzij (zoals af te mete aa de vaardigheid i oder meer foologische aalyse e sythese) e, i midere mate, met ee beperkig va het verbale kortetermijgeheuge. Deze tekorte worde verodersteld ee gevolg te zij va ee ovoldoede gedetailleerde represetatie va gesproke woorde (woordvorme) i het lagetermijgeheuge. Dit laatste is mogelijk weer ee gevolg va ee probleem i de perceptie va (bepaalde) spraakklake (Sowlig, 2006; Vellutio et al., 2004). DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 15

18 DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 16 Ee tweede belagrijke cogitieve idicator va dyslexie is ee trage beoemselheid (rapid amig: het sel e cotiu beoeme va symbole als letters, cijfers e i midere mate kleure e plaatjes). Ook dit heeft waarschijlijk te make met gebrekkige verwerkig va foologische iformatie. Ee trage beoemselheid betreft echter ee ader aspect va foologische verwerkig. Foemisch bewustzij is woord-aalytisch e sublexicaal va aard, terwijl beoemselheid de lexicale toegag betreft, dat wil zegge de selheid waarmee woorde (ame va objecte e dergelijke) uit het lagetermijgeheuge opgehaald worde. De samehag tusse scores op beoemtake e foemische-bewustzijstake is betrekkelijk laag. Beide cogitieve vaardighede hebbe da ook ee aparte diagostische fuctie (Wolf & Bowers, 1999; Va de Bos, Ruijsseaars & Lutje Spelberg, 2008). Teslotte is er ee breed spectrum aa bevidige met betrekkig tot tekorte i basale iformatieverwerkigsprocesse buite het taaldomei. I het bijzoder is geweze op ee traagheid i de perceptie va sel verdwijede of wisselede visuele e auditieve stimuli, oafhakelijk va de betekeis va die stimuli (bijvoorbeeld flitse, korte of repeterede tootjes). Daaraast zij er idicaties dat itrae itermodale discrimiatieprocesse waari temporele aspecte ee rol spele ee verstoorde otwikkelig vertoe. Dit soort tekorte lijkt echter bij ee miderheid va de dyslectici voor te kome. (Démoet, Taylor & Chaix 2004; Ramus, Rose, Daki, Day, Castellote, White & Frith, 2003). 2.3 Dyslexie e eurobiologie De afgelope jare zij er belagrijke publicaties verschee over de eurobiologische grodslag va dyslexie (Habib, 2000). Met behulp va modere beeldvormede techieke (MRI, fmri e PET-scaig) e eurofysiologische techieke (evet related potetialoderzoek e euroale brolokalisatietechieke) worde bij dyslectici specifieke euroaatomische e eurofysiologische afwijkige beschreve. Deze afwijkige zij gelocaliseerd i hersegebiede waarva beked is dat zij betrokke zij bij de ormale otwikkelig e toepassig va het leze/spelle e de cogitieve fucties die daaraa zij gerelateerd. Het betreft hier met ame de taalfucties. Deze gebiede ligge overweged

19 i de likerhersehelft, i de frotaalkwab, i de overgag va temporaalkwab aar pariëtaalkwab e i de overgag va temporaalkwab aar occipitaalkwab. Uit post mortem oderzoek bij mese met dyslexie is gebleke dat het herseweefsel, vooral i de liker frotale herseschors, maar ook i adere dele va de likerhersehelft, microscopische aalegstoorisse toot, die het fuctioere va de herseschors egatief kue beïvloede. Deze aalegstoorisse (clustertjes va zeuwcelle op verkeerde plaatse e miuscule afwijkige i de plooiig e lamierig va de herseschors) otstaa door abormale migratie e maturatie va euroe tijdes de vroege (foetale) otwikkelig va de hersee. Er is gesuggereerd dat deze micro-aatomische afwijkige oorzakelijk i verbad staa met het foologische verwerkigs- e represetatietekort, dat i de vorige sectie beschreve werd, maar de evidetie voor deze uitspraak is echter og beperkt. Vooralsog zij de hier geoemde bevidige vooral va belag bie het fudameteel weteschappelijk oderzoek, waari risicogroepe va iet-risicogroepe worde oderscheide, maar og iet geschikt voor idividueel diagostische toepassig. De gedragsweteschappelijke diagosticus is dus voorlopig og iet i staat om de geoemde afwijkige vast te stelle. Ook de reguliere (kider) eurologie moet og ee aatal otwikkelige doormake, alvores deze afwijkige met het huidige medische stadaard istrumetarium (iclusief hersescaers) zichtbaar te kue make. De otwikkelige op dit terrei diee desaliettemi door psychodiagostici e behadelaars goed i de gate gehoude te worde. 2.4 Dyslexie e erfelijkheid De laatste deceia is aar vore gekome dat de eurobiologische basis va dyslexie voor ee groot deel bepaald wordt door geetische factore (Démoet et al. 2004; Paracchii, S., Scerri, T. & Moaco, 2007). Imiddels is voor meerdere chromosome e (kadidaat)gee ee verbad gelegd met dyslexie. Elk va de geïdetificeerde gee lijkt ee rol te spele i de otwikkelig va het brei. Het gaat met ame om de DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 17

20 DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 18 uitgroei va zeuwuitlopers (axoe) e de migratie va euroe i de foetale periode. Deze euroale migratie is ee essetiële stap i de otwikkelig va de herseschors (eocortex). De overervig va dyslexie verloopt iet simpel e is iet altijd eevoudig aatoobaar. Het is bijvoorbeeld aaemelijk dat de erfelijke compoet pas tot expressie ka kome idie er sprake is va éé of meer bijkomede factore. Daaraast kue er ook beschermede factore zij, die er voor zorge dat dyslexie iet of auwelijks tot expressie komt (compeserede mechaisme). Niettemi ka erfelijke aaleg bij kidere die og iet aa leze e spelle toe zij als risicofactor aagemerkt worde. Met adere woorde, het staat op dat momet iet met zekerheid vast dat het kid i kwestie ook lees- e spelligprobleme zal otwikkele; de kas daarop is echter wel verhoogd (geschat: 30-40%). Voor de diagosticus is het va belag om bij kleuters e begiede lezers alert te zij op maifeste tekee va dyslexie i de familie. I latere fase, waeer eemaal is vastgesteld dat er sprake is va ee hardekkige stooris, ka het gegeve dat dyslexie i de familie voorkomt ee belagrijke odersteuig voor de diagose dyslexie zij. Overiges wordt beadrukt dat de kas op dyslexie iet uitgeslote is waeer er bij directe familielede gee tekee va dyslexie worde gevode. 3 Idicerede diagose De globale richtlije voor de idicerede diagose zij gebaseerd op: de oderkeede e de verklarede diagose e de daarva afgeleide specifieke pedagogischdidactische behoefte met betrekkig tot leze e spelle; de aalyse va de oderwijs- e beroepsbelemmerige die het gevolg zij va de dyslexie; het evetuele samegaa va dyslexie met adere gediagosticeerde leer-, gedrags- e otwikkeligsstoorisse (co-morbiditeit); De aalyse va de (evetuele) gevolge va dyslexie op het psychosociaal fuctioere (secudaire probleme)

21 3.1 Specifieke e pedagogisch-didactische behoefte Zowel de bevidige va de oderkeede diagose als de verklarede diagose biede aakopigspute voor idicerig te behoeve va voor de had liggede passede behadelige volges de stad va de weteschap e praktijk. I ee aatal gevalle ka hierva beredeeerd worde afgeweke e/of gekoze worde voor gee behadelig of voor uitstel va behadelig. Bij deze afwegig is ee aalyse va de volgede factore va belag. 3.2 Belemmerige Het is evidet dat de stooris dyslexie i oze geletterde cultuur erstige oderwijsbelemmerige met zich meebregt. Zo ka de otwikkelig va de verbale competetie (oder meer woordeschat, verbaal redeere, begrijped leze) door mider lees- e schrijfervarig achterblijve. Ook kue otwikkeligsmogelijkhede op diverse adere gebiede gefrustreerd rake, bijvoorbeeld waeer de dyslexie de aaleidig is om oderwijs iet op het optimale iveau te kue volge of waeer schoolse kwalificaties die igag geve tot verdere scholig iet gehaald (dreige te) worde. Het zij vooral de erst e aard va deze belemmerige, die bepaled zij voor het stelle va ee idicatie tot behadelig (aar aalogie met de DSM-IV). Het is uiteraard va belag dat i de aalyse va de belemmerige ook rekeig wordt gehoude met de eise die de cotext aa de lees- e spelligvaardigheid va de betrokkee stelt. Erst e aard va belemmerige worde mede bepaald door de omstadighede waari de persoo zij lees- e spelligvaardigheid fuctioeel moet toepasse, i.c. de leeromgevig i het oderwijs, de werkplek da wel ee adere situatie. De belemmerige kue op de ee plek aders zij da op de adere: dek bijvoorbeeld aa VWO versus VMBO waar meer/mider aaslag gedaa wordt op geletterdheid. Dat geldt ook voor leeftijd: zo kue compeserede dyslectici het i het PO og ét redde, terwijl zij door de mad valle i het VO. Leeftijd e omstadighede duide dus op de situatie waari de betrokkee op basis va leeftijd, aaleg e talet is terechtgekome e waar ee beheersig va leze op woordiveau e spelle wordt vereist, DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 19

22 DIAGNOSE EN BEHANDELING VAN DYSLEXIE Brochure va de Stichtig Dyslexie Nederlad 20 waaraa hij/zij, qua accuratesse e/of vlotheid, duidelijk iet voldoet. Voorodersteld wordt dat de situatie waari de betrokkee verkeert (of, waeer het om ee progose gaat, gaat verkere) i overeestemmig is met zij/haar otwikkeligsmogelijkhede i algemee zi e iet uitsluited is aagepast aa het leese spelligiveau. Daaraast kue er ook allerlei compeserede factore i het idividu of de omgevig zij die meegewoge diee te worde i het taxere va de erst e aard va de belemmerige e i het aageve va de specifieke pedagogisch-didactische behoefte die daarmee samehage. Belemmerige i het oderwijs e de werksituatie kue drie vorme aaeme: probleme met take, vakke e situaties die ee beroep doe op geletterdheid; frustratie va otwikkeligsmogelijkhede door ovoldoede geletterdheid; probleme met het behale va schoolse kwalificaties i overeestemmig met de otwikkeligsmogelijkhede. Voor joge leerlige i het primair oderwijs zal veelal ee behadelig geïdiceerd worde die de leese spelligvaardigheid verhoogt. Naarmate leerlige ouder worde zal daaraast de behoefte aa extra faciliteite als tijdverlegig, gebruik va auditieve odersteuig va tekst of gebruik va de computer met diverse softwareprogramma s oodzakelijk zij (zie Protocolle Leesprobleme e Dyslexie voor het primair oderwijs (Wetik e Verhoeve, 2004, 2005; Wouters e Wetik, 2005; Wetik, Verhoeve & va Druee, 2008)). I het voortgezet oderwijs ka dispesatie voor het lere va ee modere vreemde taal geïdiceerd worde (zie Protocol Dyslexie Voortgezet Oderwijs (Heema, Kleije & Smits, 2004)). Dergelijke faciliteite zij meestal ook i het Hoger Oderwijs oodzakelijk. Daar ka da verlegig va studietijd bijkome om de kwalificaties te hale die passe bij de cogitieve mogelijkhede va ee studet (zie Protocol Dyslexie Hoger Oderwijs (Kleije & Loerts, 2006)). Dit geldt ook voor het Middelbaar Beroepsoderwijs. Voor dit oderwijsveld is eid 2009 ee Protocol Dyslexie voorzie.

Bindend advies. Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen. c. d. Partijen. : A te B, in deze vertegenwoordigd door C vs.

Bindend advies. Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen. c. d. Partijen. : A te B, in deze vertegenwoordigd door C vs. c. d. Stichtig Zorgverzekerige f I- I J /' Bided advies Partije, Zaak Zaakummer Zittigsdatum : A te B, i deze vertegewoordigd door C vs. D te E : Hulpmiddelezorg, MOTOmed : 2006,02175 : 2 mei 2007 Geschillecommissie

Nadere informatie

Verbeterbeleid. Avonturijn

Verbeterbeleid. Avonturijn Verbeterbeleid Avoturij 2 Als u ee keer mider tevrede over os bet... Ee verbeterput Odaks dat wij os best doe de opvag va uw kid zo goed mogelijk te verzorge, ka het voorkome dat u ees wat mider tevrede

Nadere informatie

DE PASSER. Een nieuw Strategisch Beleidsplan: Samen beter, beter samen! RESPONZ Passend antwoord op speciaal onderwijsvragen

DE PASSER. Een nieuw Strategisch Beleidsplan: Samen beter, beter samen! RESPONZ Passend antwoord op speciaal onderwijsvragen JANUARI 2016, NUMMER 7 DE PASSER RESPONZ Passed atwoord op speciaal oderwijsvrage Ifobulleti over relevate otwikkelige voor medewerkers Ee ieuw Strategisch Beleidspla: Same beter, beter same! THEMANUMMER

Nadere informatie

Elke leerling een nieuwe kans. Tijdelijk naar onderwijsopvang om uitval te voorkomen

Elke leerling een nieuwe kans. Tijdelijk naar onderwijsopvang om uitval te voorkomen Elke leerlig ee ieuwe kas Tijdelijk aar oderwijsopvag om uitval te voorkome 0 Samewerkigsverbad Koers VO werkt met de schole voor voortgezet oderwijs aa ee passede plek voor elke leerlig. Soms wijkt de

Nadere informatie

Evaluatie pilot ipad onder docenten

Evaluatie pilot ipad onder docenten Evaluatie pilot ipad oder docete Oderwerp equête Geëquêteerde Istellig Evaluatie pilot ipad Docete OSG Sigellad locatie Drachtster Lyceum Datum aamake equête 19-06-2012 Datum uitzette equête 21-06-2012

Nadere informatie

Een toelichting op het belang en het berekenen van de steekproefomvang in marktonderzoek.

Een toelichting op het belang en het berekenen van de steekproefomvang in marktonderzoek. 006 Wolters-Noordhoff bv Groige/Houte De steekproefomvag Ee toelichtig op het belag e het berekee va de steekproefomvag i marktoderzoek. Ihoud 1 Ileidig Eerst ekele defiities 3 Steekproefomvag e respose

Nadere informatie

Strategic Workforce Management

Strategic Workforce Management Strategic Workforce Maagemet Ee strategische focus op persoeelsplaig is belagrijker da ooit. Itroductie Het is aa de orde va de dag; persoeel wordt otslage e de werkloosheid stijgt, maar tegelijkertijd

Nadere informatie

Ziekteprotocol. Avonturijn: Nieuwe Weg 5-01 n 7261 NL Ruurlo. info@avonturijn-ruurlo.nl www.avonturijn-ruurlo.nl

Ziekteprotocol. Avonturijn: Nieuwe Weg 5-01 n 7261 NL Ruurlo. info@avonturijn-ruurlo.nl www.avonturijn-ruurlo.nl Ziekteprotocol Avoturij: Nieuwe Weg 5-01 7261 NL Ruurlo Telefoo (0573) 45 81 35 Fax (0573) 45 81 33 ifo@avoturij-ruurlo.l www.avoturij-ruurlo.l KvK 41040789 Rabobak 35.67.59.865 Ziekteprotocol Op verzoek

Nadere informatie

RAADS IN FORMATIE BRIE F

RAADS IN FORMATIE BRIE F RAADS IN FORMATIE BRIE F gemeete WOERDEN Va: college va burgemeester e wethouders Datum: 1 december 2011 Portefeuillehouder(s): Titia Cosse Portefeuille(s): portefeuille Moumete e Archeologie Cotactpersoo:

Nadere informatie

Geen taken naast lesgeven. Beperkt aantal verschillende

Geen taken naast lesgeven. Beperkt aantal verschillende Draaiboek 2013-2014 Scala College Alphe aa de Rij maatregele werksituatie doel i werk cocretiserig va doele Werkdruk vermidere optimaliserig va orgaisatorische radvoorwaarde e werksituatie maatregel die

Nadere informatie

Evaluatierapport. Tevredenheidsonderzoek NMV Nederlandse Montessori Vereniging 2005. Eindrapportage. BvPO

Evaluatierapport. Tevredenheidsonderzoek NMV Nederlandse Montessori Vereniging 2005. Eindrapportage. BvPO Evaluatierapport Tevredeheidsoderzoek NMV Nederladse Motessori Vereigig 2005 Eidrapportage BvPO Bureau voor praktijkgericht oderzoek, Groige BvPO BUREAU VOOR PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK POSTBUS 9505, 9703

Nadere informatie

Deel I. Kenmerken van ADHD. Hoofdstuk 1. Wat we weten over de stoornis ADHD. 1.1 De basiskenmerken

Deel I. Kenmerken van ADHD. Hoofdstuk 1. Wat we weten over de stoornis ADHD. 1.1 De basiskenmerken Deel I hoofdstuk 1 Deel I Wat we wete over de stooris ADHD Hoofdstuk 1 Kemerke va ADHD Altijd druk? De letters ADHD staa volges sommige vooral voor: Alle Dage Heel Druk. Dat klopt lag iet altijd. Niet

Nadere informatie

DE ROL VAN GIS BIJ DE HEDONISCHE WAARDEBEPALING VAN VASTGOED

DE ROL VAN GIS BIJ DE HEDONISCHE WAARDEBEPALING VAN VASTGOED DE ROL VAN GIS BIJ DE HEDONISCHE WAARDEBEPALING VAN VASTGOED Prof. ir. P. Ampe, Prof. dr. ir. A. De Wulf, ig. J. De Corte. 1. Ileidig e probleemstellig. Sedert deceia gebruike schatters zowel i België

Nadere informatie

Overlijden: uw rechten in Duitsland en Nederland

Overlijden: uw rechten in Duitsland en Nederland Regelige e voorzieige CODE 1.1.3.46 Overlijde: uw rechte i Duitslad e Nederlad brochure broe Bureau voor Duitse Zake, www.svb.l/bdz Ihoudsopgave Overlijde Uw rechte i Duitslad e Nederlad Deskudig e betrouwbaar

Nadere informatie

Tabellenrapportage CQ-index Kraamzorg

Tabellenrapportage CQ-index Kraamzorg Tabellerapportage CQ-idex Kraamzorg Jauari 2011 Ihoud Pagia Algemee uitleg 1 Deelame e bevalmaad 1 De itake 2 3 Zorg tijdes de bevallig 3 4 Zorg tijdes de kraamperiode 4 10 Samewerkig e afstemmig 11 Algemee

Nadere informatie

Schoenen voor diabetes en reuma

Schoenen voor diabetes en reuma Schoee voor diabetes e reuma Comfortschoee gemaakt voor de extra kwetsbare voet Officieel gee vergoedig via zorgverzekeraar. Echter bij ekele zorgverzekeraars is door middel va idividuele aavraag vergoedig

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave va het Koikrijk der Nederlade sids 1814. Nr. 6416 10 maart 2015 Regelig va de Miister va Oderwijs, Cultuur e Weteschap va 27 februari 2015, r. FEZ/732697 houdede wijzigig

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek 3. Gebruikersgerichte processen 3.3 Het beëindigen van de individuele dienstverleningsovereenkomst

Kwaliteitshandboek 3. Gebruikersgerichte processen 3.3 Het beëindigen van de individuele dienstverleningsovereenkomst De Meader Kwaliteitshadboek 3. Gebruikersgerichte processe 3.3 Het beëidige va de idividuele diestverleigsovereekomst 1/7 Beoordeeld: Stuurgroep Kwaliteit Geldig vaaf: 26/06/2013 Procedurehouder: Sociale

Nadere informatie

Wijzigingsformulier Ziektekostenverzekering

Wijzigingsformulier Ziektekostenverzekering De Amersfoortse Verzekerige Stadsrig 15, postbus 42 3800 AA Amersfoort Tel. (033) 464 29 11 Fax (033) 464 29 30 Wijzigigsformulier Ziektekosteverzekerig Gegevesverwerkig Bij deze wijzigig worde persoosgegeves

Nadere informatie

Wijzigingsformulier Ziektekostenverzekering

Wijzigingsformulier Ziektekostenverzekering De Amersfoortse Verzekerige Stadsrig 15, postbus 42 3800 AA Amersfoort Tel. (033) 464 29 11 Fax (033) 464 29 30 Gegevesverwerkig Wijzigigsformulier Ziektekosteverzekerig Bij deze wijzigig worde persoosgegeves

Nadere informatie

Effectief document- en risicobeheer

Effectief document- en risicobeheer Tekee voor efficiecy Effectief documet- e risicobeheer Met KOVO s techisch iformatiecetrum (TIC) altijd toegag tot actuele tekeige e documete é voldoe aa de eise va wet- e regelgevig. Succesvol documetbeheer

Nadere informatie

Periodiciteit bij breuken

Periodiciteit bij breuken Periodiciteit bij breuke Keuzeodracht voor wiskude Ee verdieede odracht over eriodieke decimale getalle, riemgetalle Voorkeis: omrekee va ee breuk i ee decimale vorm Ileidig I deze odracht leer je dat

Nadere informatie

Kwaliteit van de persoonsgegevens. Resultaten Gemeente Alpen aan den Rijn

Kwaliteit van de persoonsgegevens. Resultaten Gemeente Alpen aan den Rijn Kwaliteit va de persoosgegeves Resultate Gemeete Alpe aa de Rij Klik Ted om Dicks, de titelstijl Hek-Ja va Wieseekker het model te bewerke Ageda Doel va het oderzoek Irichtig va het oderzoek Resultate

Nadere informatie

Ondersteuningsprofiel

Ondersteuningsprofiel Odersteuigsprofiel 1. Ileidig. Het odersteuigsprofiel (OSP) is ee istrumet om de odersteuig die schole biede e de kwaliteit erva op ee eevoudige maier i beeld te brege. De mogelijkhede va de school voor

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden

Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden Formaliteite bij overlijde Iformatie voor abestaade NFOINFOINFOIN FOINFOINFOINF 2 Ileidig Omdat ee aaste uit uw familie of vriedekrig is overlede e het u moeilijk valt u uw aadacht te richte op de formaliteite

Nadere informatie

Eindrapport Leerlingtevredenheidsonderzoek Floracollege Eindexamenklassen 2013

Eindrapport Leerlingtevredenheidsonderzoek Floracollege Eindexamenklassen 2013 Eidrapport Leerligtevredeheidsoderzoek Floracollege Eidexameklasse 2013 Juli 2013 Ihoudsopgave Samevattig 3 Vrage over schoolwerk 5 Vrage over jezelf 6 Vrage over docete 8 Vrage over de metor 11 Vrage

Nadere informatie

Duaal of deeltijd? Een onderzoek naar de duale en de deeltijdopleidingsvariant tot docent. Arjan Woord (08WO2009L)

Duaal of deeltijd? Een onderzoek naar de duale en de deeltijdopleidingsvariant tot docent. Arjan Woord (08WO2009L) Duaal of deeltijd? Ee oderzoek aar de duale e de deeltijdopleidigsvariat tot docet Arja Woord (08WO2009L) Mior Leidiggeve (cursusjaar 2011/2012) Begeleider: Chris Flikweert jui, 2012 Arja Woord (08WO2009L)

Nadere informatie

Schoenen voor diabetes en reuma

Schoenen voor diabetes en reuma Schoee voor diabetes e reuma Comfortschoee gemaakt voor de extra kwetsbare voet Officieel gee vergoedig via zorgverzekeraar. Echter bij ekele zorgverzekeraars is door middel va idividuele aavraag vergoedig

Nadere informatie

Klanten binden door excellente dienstverlening

Klanten binden door excellente dienstverlening Klate bide door excellete diestverleig Customer excellece als oderscheided vermoge De wijze waarop cosumete aar diestverleig kijke, veradert met hoge selheid. Steeds meer cosumete gebruike de digitale

Nadere informatie

Levende Statistiek, een module voor VWO wiskunde D

Levende Statistiek, een module voor VWO wiskunde D Op het Stedelijk Gymasium te Leide is de module Levede Statistiek uitgeprobeerd, Ee verslag va Jacob va Eeghe e Liesbeth de Wreede. Levede Statistiek, ee module voor VWO wiskude D Statistiek is typisch

Nadere informatie

Aanvullende Voorwaarden Webdiensten en Producten

Aanvullende Voorwaarden Webdiensten en Producten a G Silvesterstraat 19 6603 DW Wijche T 024 66 90 558 E ifo@rapolie.l Aavullede Voorwaarde Webdieste e Producte 1 Ileidig Deze Aavullede Voorwaarde Webdieste e Producte ( AVWP ) vorme ee aavullig op de

Nadere informatie

BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE

BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE BELGISCH INSTITUUT VOOR POSTDIENSTEN EN TELECOMMUNICATIE BESLUIT VAN DE RAAD VAN HET BIPT VAN 22 FEBRUARI 2011 MET BETREKKING TOT DE A POSTERIORI GOEDKEURING VAN DE TARIEFVERHOGINGEN VAN DE AANGEWEZEN

Nadere informatie

Committee / Commission ECON. Meeting of / Réunion du 31/08/2011 BUDGETARY AMENDMENTS / AMENDEMENTS BUDGÉTAIRES. Rapporteur: Olle LUDVIGSSON

Committee / Commission ECON. Meeting of / Réunion du 31/08/2011 BUDGETARY AMENDMENTS / AMENDEMENTS BUDGÉTAIRES. Rapporteur: Olle LUDVIGSSON Committee / Commissio ECON Meetig of / Réuio du 31/08/2011 BUDGETARY AMENDMENTS / AMENDEMENTS BUDGÉTAIRES Rapporteur: Olle LUDVIGSSON NL NL Otwerpamedemet 6802 === ECON/6802 === igedied door Commissie

Nadere informatie

Aanvraag voor een woning in de gemeente(n)... 1. Personalia aanvrager huurwoning

Aanvraag voor een woning in de gemeente(n)... 1. Personalia aanvrager huurwoning Aavraagformulier Huurwoig Hoofdkatoor: J.L. va Rijweg 20, Postbus 612 2700 AP Zoetermeer Tel. : 079-329 66 66 Fax : 079-329 66 00 Iteret : www.hof-rijlad.l E-mail : ifo@hof-rijlad.l Regiokatore: Groeewoudsedijk

Nadere informatie

Examencommissies. als professioneel intern toezichthouder. John Huizinga

Examencommissies. als professioneel intern toezichthouder. John Huizinga Examecommissies als professioeel iter toezichthouder Joh Huiziga Borgig kwaliteit tetames (art. 7.12b lid 1 sub a) Hiertoe: Wijst de examecommissie examiatore(artikel 7.12c, lid 1 WHW). Examiatore verschaffe

Nadere informatie

imtech Arbodienst (versie 2.0) imtech arbodienst

imtech Arbodienst (versie 2.0) imtech arbodienst imtech Arbodiest (versie 2.0) veilig e gezod werke imtech arbodiest Wat is legioella? Legioella is ee bacteriefamilie die voorkomt i alle mogelijke waters: riviere, mere e ook i leidigwater. Waeer waterdruppeltjes

Nadere informatie

Onveilige bedrijven betalen méér

Onveilige bedrijven betalen méér SAFETY & ACCIDENT MANAGER, software voor ee prevetiebeleid zoder zorge! Oveilige bedrijve betale méér maager Beheer e opvolgig va risico s MANAGER Aagifte, opvolgig e statistiek va arbeidsogevalle Behere

Nadere informatie

OV-Taxi Zuid-Kennemerland/IJmond

OV-Taxi Zuid-Kennemerland/IJmond P r o v i c i e N o o r d - H o l l a d jaarverslag OV-Taxi Zuid-Keemerlad/IJmod 2007 jaarverslag OV-Taxi Zuid-Keemerlad/IJmod 2007 1 jauari 2007 t/m 31 december 2007 P R O V I N C I E N O O R D - H O

Nadere informatie

Semi-orthopedische schoenen (OSB)

Semi-orthopedische schoenen (OSB) Semi-orthopedische schoee speciaal voor uw voete gemaakt Om i aamerkig te kome voor vergoedig zij gemachtigd voor te schrijve: Eerste verstrekkig: Revalidatieartse Orthopedische chirurge Reumatologe AWBZ

Nadere informatie

Betrouwbaarheid. Betrouwbaarheidsinterval

Betrouwbaarheid. Betrouwbaarheidsinterval Betrouwbaarheid Ee simulatie beoogt éé of i.h.a. twee of meerdere sceario s te evaluere e te vergelijke, bij Mote Carlo (MC) simulatie voor ee groot aatal istelwaarde, voor éé of meerdere parameters. Hierbij

Nadere informatie

Hogeschool Utrecht. Standaard Rapport. Online Rapport. Faculteit Educatie. HBOspiegel.nl 10-9-2013

Hogeschool Utrecht. Standaard Rapport. Online Rapport. Faculteit Educatie. HBOspiegel.nl 10-9-2013 Olie Rapport Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Stadaard Rapport HBOspiegel.l 10-9-01 Dit rapport is automatisch gegeereerd: 11-9-01 16:0:4 DigiDoc Web Hostig Aalyse: Aalyse: ROCMN - Participatie opleidige

Nadere informatie

DROOM.NH. Wedstrijdprogramma voor de openbare ideeënprijsvraag DROOM.NH

DROOM.NH. Wedstrijdprogramma voor de openbare ideeënprijsvraag DROOM.NH P r o v i c i e N o o r d - H o l l a d S T R U C T U U r V I S I E DROOM.NH OKTOBER 2008 Wedstrijdprogramma voor de opebare ideeëprijsvraag DROOM.NH Ileidig De groeiede ruimtebehoefte e het veraderede

Nadere informatie

Monitor Convenant Professionalisering en begeleiding onderwijspersoneel in primair en voortgezet onderwijs. Nulmeting bij besturen en directeuren

Monitor Convenant Professionalisering en begeleiding onderwijspersoneel in primair en voortgezet onderwijs. Nulmeting bij besturen en directeuren Moitor Coveat Professioaliserig e begeleidig oderwijspersoeel i primair e voortgezet oderwijs Nulmetig bij besture e directeure Jos va Kuijk Gerrit Vrieze Tessa Marx Jauari 2008 Moitor Coveat Professioaliserig

Nadere informatie

we willen graag zelf klussen in onze nieuwe woning.

we willen graag zelf klussen in onze nieuwe woning. ZELF AANGEBRACHTE VOORZIENINGEN we wille graag zelf klusse i oze ieuwe woig. ECHT WEL. Zelf uw woig aar wes veradere De woig die u va os huurt, wilt u atuurlijk aar uw eige smaak irichte. U kiest zelf

Nadere informatie

Meer waarde. met PIA. Evaluatie Project Professioneel Inkopen en Aanbesteden (PIA)

Meer waarde. met PIA. Evaluatie Project Professioneel Inkopen en Aanbesteden (PIA) Meer waarde met PIA Evaluatie Project Professioeel Ikope e Aabestede (PIA) Meer waarde met PIA Evaluatie Project Professioeel Ikope e Aabestede (PIA) Voorwoord De Stuurgroep PIA heeft i maart 2006 aa

Nadere informatie

Stochastische loadflow. Beschrijving model belasting.

Stochastische loadflow. Beschrijving model belasting. Stochastische loadflow. eschrijvig model belastig. 95 pmo 5-- Phase to Phase V Utrechtseweg 3 Postbus 68 AC Arhem T: 6 356 38 F: 6 356 36 36 www.phasetophase.l 95 pmo INHOUD Ileidig...3 eschrijvig belastig...

Nadere informatie

Paro-info Parodontitis? Dan ook verhoogd op hart- risico vaatziekten?

Paro-info Parodontitis? Dan ook verhoogd op hart- risico vaatziekten? Paro-ifo? s i t i t o d d g o r o o Pa rh e v k oo hart- e a D op? o c i ris ziekte vaat ovember 2009 Parodotitis patiëte diee cardiologisch te worde oderzocht The America Joural of Cardiology e Joural

Nadere informatie

BU ERNST &YOUNG. tl n. Ll u n. [j l.\ [J n [J ;] IJ IJ. Illll""' VERTROUWELIJK De Raad van de gemeente Nijmegen Postbus 9105 6500 HG NIJMEGEN

BU ERNST &YOUNG. tl n. Ll u n. [j l.\ [J n [J ;] IJ IJ. Illll' VERTROUWELIJK De Raad van de gemeente Nijmegen Postbus 9105 6500 HG NIJMEGEN [1 ] Jl "1 1 I 3 a tl Illll""' VERTROUWELIJK De Raad va de gemeete Nijmege Postbus 9105 6500 HG NIJMEGEN BU ERNST &YOUNG Erst & Youg Accoutats LLP Meader 861 6825 MH Arhem Postbus 30116 6803 AC Arhem Tel.:

Nadere informatie

Huisstijl en logogebruik Associatie KU Leuven

Huisstijl en logogebruik Associatie KU Leuven Huisstijl e logogebruik Associatie KU Leuve Associatie huisstijlhadboek > Ihoudstafel 1 Ihoudstafel 1. Gebruik va de huisstijl of opame va het associatielogo 3 2. Huisstijl Associatie KU Leuve 4 2.1 Opame

Nadere informatie

Een andere kijk op Financiële Rekenkunde Wim Pijls, Erasmus Universiteit Rotterdam

Een andere kijk op Financiële Rekenkunde Wim Pijls, Erasmus Universiteit Rotterdam Ee adere kijk op Fiaciële Rekekude Wim Pijls, Erasmus Uiversiteit Rotterdam. Ileidig Het vak Fiaciële Rekekude levert vawege zij sterk wiskudig karakter ogal wat probleme op i het oderwijs. Veel leerlige

Nadere informatie

On line studentenbegeleiding

On line studentenbegeleiding VOORBEELDEN & HOGESCHOOL GENT 1 & 1 O lie studetebegeleidig Titel : Bestaat uit : Uitgever : Cotactpersoo : Productiejaar : Kostprijs : http ://docet.hoget.be/~ep786 of de digitale campuspsycholoog ee

Nadere informatie

Veiligheidsschoenen. Veilig èn comfortabel werken met aangepaste veiligheidsschoenen. Met behoud van CE-NEN keurmerk

Veiligheidsschoenen. Veilig èn comfortabel werken met aangepaste veiligheidsschoenen. Met behoud van CE-NEN keurmerk Veiligheidsschoee Veilig è comfortabel werke met aagepaste veiligheidsschoee Met behoud va CE-NEN keurmerk Om i aamerkig te kome voor vergoedig zij gemachtigd voor te schrijve: Eerste verstrekkig: Revalidatieartse

Nadere informatie

Naar SKOFV GMR 2.0! eindrapport GMR werkgroep 8 Mei 2012

Naar SKOFV GMR 2.0! eindrapport GMR werkgroep 8 Mei 2012 Naar SKOFV GMR 2.0! eidrapport GMR werkgroep 8 Mei 2012 Pagia 1 va 22 Ihoudsopgave 1. Ileidig... 3 2. Equêtes... 4 2.1 Aalyse equête GMR lede... 4 2.2 Aalyse equête school MR-e... 4 3. Voorbeelde uit de

Nadere informatie

2012-2013. Geneeskunde

2012-2013. Geneeskunde 2012-2013 Geeeskude Profiel Be jij ee toekomstig arts? Da herke je vast de volgede eigeschappe. Je beschikt over ee goed geheuge: je zult immers grote hoeveelhede keis moete verwerke. Ook ee sterke zi

Nadere informatie

imtech Arbodienst (versie 2.0)

imtech Arbodienst (versie 2.0) imtech Arbodiest (versie 2.0) veilig e gezod werke (Gezodheids)risico s bij autorijde Buite de verkeersveiligheid e de oderhoudsstaat va de auto ka ook het lagdurig zitte i de auto tot (gezodheids)klachte

Nadere informatie

Veiligheidsschoenen. Veilig èn comfortabel werken met aangepaste veiligheidsschoenen. Met behoud van CE-NEN keurmerk. Veiligheidsschoenen

Veiligheidsschoenen. Veilig èn comfortabel werken met aangepaste veiligheidsschoenen. Met behoud van CE-NEN keurmerk. Veiligheidsschoenen Veiligheidsschoee Veilig è comfortabel werke met aagepaste veiligheidsschoee Met behoud va CE-NEN keurmerk Veiligheidsschoee 1 Veilig è comfortabel werke met aagepaste veiligheidsschoee Veel beroepe vereise

Nadere informatie

Hoe los ik het op, samen met Thuisvester? Ik heb een klacht

Hoe los ik het op, samen met Thuisvester? Ik heb een klacht Klachte? Hoe los ik het op, same met Thuisvester? Ik heb ee klacht Thuisvester doet haar uiterste best de beste service te verlee aa haar huurders. We vide ee goede relatie met oze klate erg belagrijk.

Nadere informatie

De vernieuwing van Slotjes-Midden. Sociaal Statuut

De vernieuwing van Slotjes-Midden. Sociaal Statuut De verieuwig va Slotjes-Midde Sociaal Statuut Ihoudsopgave Sociaal Statuut voor de verieuwig va Slotjes-Midde 3 Artikel 1: Overwegige 4 Artikel 2: Algemee 4 Artikel 3: Procedure bij sloop 4 Artikel 4:

Nadere informatie

Een samenvatting van de CAO voor Uitzendkrachten 2012-2017

Een samenvatting van de CAO voor Uitzendkrachten 2012-2017 Ee samevattig va de CAO voor Uitzedkrachte 2012-2017 Uitgave juli 2015 Ihoudsopgave 1. Ileidig 5 2. Fasesysteem 5 2.1 Fase A 6 2.2 Fase B 6 2.3 Fase C 6 2.4 Oderbrekigsregels 7 2.5 Overgagsregelig fase

Nadere informatie

Doe er iets aan! Internet ontdekken in de klas met OnderStroom

Doe er iets aan! Internet ontdekken in de klas met OnderStroom DIDACTIEK & INTERNET 1 & 1 Doe er iets aa! Iteret otdekke i de klas met OderStroom Ie Callebaut Weteschappelijk medewerker verbode aa het Cetrum voor Taal e Migratie / Steuput NT2 (K.U.Leuve) 1. Het iteretproject

Nadere informatie

Welkom bij Avonturijn

Welkom bij Avonturijn Hoofdkatoor Ruurlo: Nieuwe Weg 5-01 7261 NL Ruurlo Telefoo (0573) 760 200 ifo@avoturij.l www.avoturij.l Welkom bij Avoturij Uitgave: oktober 2015 Niets i deze uitgave mag gekopieerd of gebruikt worde zoder

Nadere informatie

Pedicure bij Rameau. Verzorgde voeten lopen het prettigst. Om in aanmerking te komen voor vergoeding zijn gemachtigd voor te schrijven:

Pedicure bij Rameau. Verzorgde voeten lopen het prettigst. Om in aanmerking te komen voor vergoeding zijn gemachtigd voor te schrijven: Verzorgde voete lope het prettigst Pedicure behadelige worde bij diabetes e reuma patiëte door ekele zorgverzekeraars vergoed. Om i aamerkig te kome voor vergoedig zij gemachtigd voor te schrijve: Huisartse

Nadere informatie

Stand van zaken, april 2008. bibliotheekvernieuwing in Noord-Holland

Stand van zaken, april 2008. bibliotheekvernieuwing in Noord-Holland Stad va zake, april 2008 bibliotheekverieuwig i Noord-Hollad P R O V I N C I E N O O R D - H O L L A N D Ihoudsopgave 5 1 Voorwoord 7 2 Ileidig 2.1 Rapport va commissie Meijer e start bibliotheekverieuwigsproces

Nadere informatie

betreffende het doorgeven van orders via fax en telefoon

betreffende het doorgeven van orders via fax en telefoon Reglemet Tele-Equity betreffede het doorgeve va orders via fax e telefoo (Retail Cliëte) 02541 Om redee va efficiëtie e selheid ka de Cliët wese om zij orders per fax e/of telefoo aa de Bak over te make.

Nadere informatie

evaluatie in de goede toon

evaluatie in de goede toon P r o v i c i e N o o r d - H o l l a d evaluatie i de goede too Tusse raad e burgemeester Hadreikig evaluatiegesprek gemeeteraad e burgemeester evaluatie i de goede too Tusse raad e burgemeester P R

Nadere informatie

Waar moet je aan denken? Verhuizen. Stap 1: Hoe zeg ik de huur op?

Waar moet je aan denken? Verhuizen. Stap 1: Hoe zeg ik de huur op? Verhuize Waar moet je aa deke? Verhuize Bij verhuize komt heel wat kijke. Naast het ipakke va spulle e doorgeve va adreswijzigige, is het ook belagrijk dat u same met Thuisvester ee aatal zake regelt.

Nadere informatie

ROUTEKAART ENERGIEOPSLAG NL 2030. Systeemintegratie en de rol van energieopslag

ROUTEKAART ENERGIEOPSLAG NL 2030. Systeemintegratie en de rol van energieopslag ROUTEKAART ENERGIEOPSLAG NL 2030 Systeemitegratie e de rol va eergieopslag INHOUDSOPGAVE Ileidig Aapak project Dieste die geleverd kue worde met eergieopslag systeme Scearioaalyse e ecoomische aalyse

Nadere informatie

ROUTEKAART ENERGIEOPSLAG NL 2030

ROUTEKAART ENERGIEOPSLAG NL 2030 ROUTEKAART ENERGIEOPSLAG NL 2030 Systeemitegratie e de rol va eergieopslag CONTACT DETAILS DNV GL Utrechtseweg 310, 6812 AR Arhem Postbus 9035, 6800 ET Arhem Nederlad T +31 26 356 9111 F +31 26 443 4025

Nadere informatie

Toelichting bij Opbrengstgegevens VAVO 2011-2013

Toelichting bij Opbrengstgegevens VAVO 2011-2013 Toelichtig bij Opbregstgegeves VAVO 2011-2013 Ihoud Ileidig Aatal deelemers exame Kegetalle toezicht exames CE-cijfer alle vakke CE-cijfer alle vakke - tred SE-cijfer mius CE cijfer alle vakke Percetage

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde A. tijdvak 2 woensdag 19 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde A. tijdvak 2 woensdag 19 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Exame HAVO 2013 tijdvak 2 woesdag 19 jui 13.30-16.30 uur wiskude A Bij dit exame hoort ee uitwerkbijlage. Dit exame bestaat uit 21 vrage. Voor dit exame zij maximaal 80 pute te behale. Voor elk vraagummer

Nadere informatie

Toekomstbeeld AWBZ 2013. Hoe ziet de uitvoering AWBZ door zorgverzekeraars per 1 januari 2013 eruit?

Toekomstbeeld AWBZ 2013. Hoe ziet de uitvoering AWBZ door zorgverzekeraars per 1 januari 2013 eruit? Toekomstbeeld AWBZ 2013 Hoe ziet de uitvoerig AWBZ door zorgverzekeraars per 1 jauari 2013 eruit? Versie: jauari 2012 Ihoudsopgave Voorwoord 3 1 Ileidig 4 2 Het procesmodel AWBZ 2013 7 2.1 Procesmodel

Nadere informatie

WAI-NOT. Stefan Agten en Gaby Thierry (secretariaat@wai-not.org) Auteur van deze beschrijvende fiche : Eric Beke E-LEEROMGEVINGEN & WAI-NOT 1 & 1

WAI-NOT. Stefan Agten en Gaby Thierry (secretariaat@wai-not.org) Auteur van deze beschrijvende fiche : Eric Beke E-LEEROMGEVINGEN & WAI-NOT 1 & 1 E-LEEROMGEVINGEN & WAI-NOT 1 & 1 WAI-NOT Titel : Bestaat uit : WAI-NOT iterettools voor kidere e jogere met verstadelijke beperkige (website met educatieve e (re)creatieve elemete, speciale e-mailcliet,...)

Nadere informatie

www.hbospiegel.nl Hogeschool Utrecht Enquete studenten op ROC Midden Nederland. Faculteit Educatie Online Evaluatie Instrument IO: Gitta.

www.hbospiegel.nl Hogeschool Utrecht Enquete studenten op ROC Midden Nederland. Faculteit Educatie Online Evaluatie Instrument IO: Gitta. Equete studete op ROC Midde Nederlad. Pagia 1 va 1 www.hbospiegel.l Olie Evaluatie Istrumet Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Equete studete op ROC Midde Nederlad. IO: Gitta.verhoeve juli 214 Alle

Nadere informatie

Meedoen door taal. Uitvoeringsprogramma Inburgering en Educatie (2007 2010) Gemeente Rotterdam

Meedoen door taal. Uitvoeringsprogramma Inburgering en Educatie (2007 2010) Gemeente Rotterdam Meedoe door taal Uitvoerigsprogramma Iburgerig e Educatie (2007 2010) Gemeete Rotterdam Meedoe door taal Uitvoerigsprogramma Iburgerig e Educatie (2007 2010) Gemeete Rotterdam Colofo Meedoe door taal

Nadere informatie

Meewind paraplufonds & Aanvullend prospectus Subfonds Zeewind 1

Meewind paraplufonds & Aanvullend prospectus Subfonds Zeewind 1 Meewid paraplufods duurzame eergieprojecte Prospectus Meewid paraplufods & Aavulled prospectus Subfods Zeewid 1 Datum 28 juli 2014 Beheerder: Seawid Capital Parters B.V. Bewaarder: SGG Depositary B.V.

Nadere informatie

CAO voor Uitzendkrachten 2012-2017. September 2015

CAO voor Uitzendkrachten 2012-2017. September 2015 CAO voor Uitzedkrachte 2012-2017 September 2015 Vakbode e de cao Over de afsprake i deze cao oderhadele werkgeversorgaisaties e vakbode met elkaar. Uitzedkrachte kue ook ivloed uitoefee op de cao door

Nadere informatie

imtech Arbodienst asbestregelgeving (versie 2.1)

imtech Arbodienst asbestregelgeving (versie 2.1) imtech Arbodiest asbestregelgevig (versie 2.1) veilig e gezod werke Wat is asbest? Asbest is de verzamelaam voor ee zestal vezelachtige stoffe. Veel toegepaste soorte zij chrysotiel (wit asbest), crocidoliet

Nadere informatie

Hogeschool Utrecht. Standaard Rapport. Online Rapport. Faculteit Educatie. HBOspiegel.nl 10-9-2013

Hogeschool Utrecht. Standaard Rapport. Online Rapport. Faculteit Educatie. HBOspiegel.nl 10-9-2013 Olie Rapport Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Stadaard Rapport HBOspiegel.l 10-9-2013 Dit rapport is automatisch gegeereerd: 11-9-2013 14:0:03 DigiDoc Web Hostig Aalyse: Aalyse: ROCMN - Tech College

Nadere informatie

PUBAS, een vernieuwd systeem voor arbeidsbegroting In: Agro Informatica 4 (oktober 1999), p. 25 28.

PUBAS, een vernieuwd systeem voor arbeidsbegroting In: Agro Informatica 4 (oktober 1999), p. 25 28. PUBAS, ee verieuwd systeem voor arbeidsbegrotig I: Agro Iformatica 4 (oktober 999), p. 25 28. Aet Vik, tel. 037-476452 Gerrit Kroeze, tel. 037-476459 Istituut voor Milieu- e Agritechiek, Cluster Systeemkude

Nadere informatie

www.hbospiegel.nl Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Enquete studenten Farel College Instituut Archimedes Online Evaluatie Instrument juli 2014

www.hbospiegel.nl Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Enquete studenten Farel College Instituut Archimedes Online Evaluatie Instrument juli 2014 Equete studete Farel College Pagia 1 va 11 www.hbospiegel.l Olie Evaluatie Istrumet Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Istituut Archimedes Equete studete Farel College juli 201 Alle rechte voorbehoude.

Nadere informatie

OV-Taxi Noord-Holland Noord

OV-Taxi Noord-Holland Noord P r o v i c i e N o o r d - H o l l a d jaarverslag OV-Taxi Noord-Hollad Noord 2006 jaarverslag OV-Taxi Noord-Hollad Noord 2006 September 2007 P R O V I N C I E N O O R D - H O L L A N D Ihoudsopgave

Nadere informatie

TAF GoedGezekerd AOV. De eerste AOV waarmee u zelf de touwtjes in handen heeft

TAF GoedGezekerd AOV. De eerste AOV waarmee u zelf de touwtjes in handen heeft TAF GoedGezekerd AOV De eerste AOV waarmee u zelf de touwtjes i hade heeft Als zelfstadig oderemer bet u gewed aa het eme va risico s. Daarbij beoordeelt u per situatie hoe groot het risico is dat u wilt

Nadere informatie

Commissie Pensioenhervorming 2020-2040. Nota over de actuariële neutraliteit. Bijlage III

Commissie Pensioenhervorming 2020-2040. Nota over de actuariële neutraliteit. Bijlage III Commissie Pesioehervormig 00-040 Nota over de actuariële eutraliteit Bijlage III. I het kader va de ivoerig va ee «deeltijds pesioe» wordt de kwestie va de actuariële correctie va de uitkerige i geval

Nadere informatie

imtech Arbodienst (versie 2.0)

imtech Arbodienst (versie 2.0) imtech Arbodiest (versie.0) veilig e gezod werke Wat is lichamelijke belastig? Oder lichamelijke of fysieke belastig verstaa we het aaeme va houdige, het make va bewegige e het zette va kracht. Alle medewerkers,

Nadere informatie

REAAL GOED GEREGELD PAKKET UW WOONHUISVERZEKERING

REAAL GOED GEREGELD PAKKET UW WOONHUISVERZEKERING REAAL GOED GEREGELD PAKKET UW WOONHUISVERZEKERING I de voorwaarde va de REAAL Woohuisverzekerig leest u: Wat u va os mag verwachte e wat wij va u verwachte (pagia 2). Voor welke schade wij wel e iet betale

Nadere informatie

WOONHUISVERZEKERING. In de voorwaarden van de Thomas Assuradeuren Woonhuisverzekering

WOONHUISVERZEKERING. In de voorwaarden van de Thomas Assuradeuren Woonhuisverzekering Cambuur Fapolis Pakket Uw Woohuisverzekerig I de voorwaarde va de Thomas Assuradeure Woohuisverzekerig leest u: Wat u va os mag verwachte e wat wij va u verwachte (pagia 2). Voor welke schade wij wel e

Nadere informatie

Alles wat u moet weten over asbest in en om uw woning

Alles wat u moet weten over asbest in en om uw woning Alles wat u moet wete over asbest i e om uw woig is meestal iet gevaarlijk. Maar waeer da wel? Dat kut u leze i deze folder. We legge uit wat asbest precies is, welke soorte er zij, welke gezodheidsrisico

Nadere informatie

Handleiding RCA-24. Artikel-Nr. 45-02247. 24-voudige RailCom-display. tams elektronik

Handleiding RCA-24. Artikel-Nr. 45-02247. 24-voudige RailCom-display. tams elektronik Hadleidig Artikel-Nr. 45-02247 24-voudige RailCom-display tams elektroik Nederlads Ihoudsopgave 1. Starte...3 2. Veiligheidsvoorschrifte...4 3. Achtergrod iformatie: RailCom...5 4. Werkig va de...7 5.

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO. Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl)

Correctievoorschrift VWO. Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl) Wiskude B, (ieuwe stijl) Correctievoorschrift VWO Voorbereided Weteschappelijk Oderwijs 0 0 Tijdvak Izede scores Uiterlijk op jui de scores va de alfabetisch eerste vijf kadidate per school op de daartoe

Nadere informatie

Natuur en klimaatverandering

Natuur en klimaatverandering Natuur e klimaatveraderig Leefgebiede worde voedselrijker, droger, zouter e warmer Natuurgebiede Zuid-Hollad heeft aar verhoudig weiig bos e ope atuurlijk terrei: 6% tege ladelijk 12%. Rede temeer om er

Nadere informatie

We kennen in de wiskunde de volgende getallenverzamelingen:

We kennen in de wiskunde de volgende getallenverzamelingen: Masteropleidig Fiacial Plaig Kwatitatieve Methode Relevate wiskude We kee i de wiskude de volgede getalleverzamelige: De atuurlijke getalle: N = {0,,,,4, } De gehele getalle: Z = {, -,-,-,0,,,, } (egels:

Nadere informatie

Opgaven OPGAVE 1 1... OPGAVE 2. = x ( 5 stappen ). a. Itereer met F( x ) = en als startwaarden 1 en 100. 100...

Opgaven OPGAVE 1 1... OPGAVE 2. = x ( 5 stappen ). a. Itereer met F( x ) = en als startwaarden 1 en 100. 100... Opgave OPGAVE 1 a. Itereer met F( ) = e als startwaarde 1 e 1. 16 1............... 16 1............... b. Stel de bae grafisch voor i ee tijdgrafiek. c. Formuleer het gedrag va deze bae. (belagrijk is

Nadere informatie

REAAL GOED GEREGELD PAKKET UW WOONHUISVERZEKERING

REAAL GOED GEREGELD PAKKET UW WOONHUISVERZEKERING REAAL GOED GEREGELD PAKKET UW WOONHUISVERZEKERING I de voorwaarde va de REAAL Woohuisverzekerig leest u: Wat u va os mag verwachte e wat wij va u verwachte (pagia 2). Voor welke schade wij wel e iet betale

Nadere informatie

Landelijke handhavingstrategie

Landelijke handhavingstrategie Ladelijke hadhavigstrategie Werkwijze e praktijk Schakeldag 26 jui 2014 Ihoud Naar de itervetiematrix Wat dede we? De itervetiematrix Wat doe we? Positioerig Hoe werke we? Aadachtspute Waar op te lette?

Nadere informatie

Catering. >> Vragen en antwoorden. CNV Catering is een onderdeel van CNV Vakmensen

Catering. >> Vragen en antwoorden. CNV Catering is een onderdeel van CNV Vakmensen Caterig >> Vrage e atwoorde CNV Caterig is ee oderdeel va CNV Vakmese Caterig Aa deze uitgave kue gee rechte worde otleed. Het is puur ee samevattig e uitleg va de regelige. Werkemers e werkgevers kue

Nadere informatie

PaVEM-pilots in Rotterdam

PaVEM-pilots in Rotterdam De PaVEM-pilots i Rotterdam Publieksversie eidrapport Serife Aytemir: ambassadrice bij Sezer Cosult 1 portret Het geeft ee goed gevoel als je ee vrouw zover krijgt dat ze ee cursus gaat volge. Veel vrouwe

Nadere informatie

Ja, ik wil. Trouwen in Vlaardingen

Ja, ik wil. Trouwen in Vlaardingen Ja, ik wil Trouwe i Vlaardige Ihoud Pagia 4 Locatie kieze Pagia 5 Tijdstip kieze Pagia 6 De plechtigheid Pagia 8 I odertrouw Pagia 9 Tot slot Pagia 11 Bijlage Gefeliciteerd met uw voorgeome huwelijk of

Nadere informatie

STUDIEKEUZESTAPPENPLAN

STUDIEKEUZESTAPPENPLAN STUDIEKEUZESTAPPENPLAN www.uva.l/studie-kieze Hoe kies je ee studie? studiekeuzestappepla Weet je og iet wat je wilt studere? Begeleidig bij het studiekeuzestappepla Misschie ka dit studiekeuzestappepla

Nadere informatie

Tussen leerkrachtgestuurd en zelfgestuurd leren : het open leercentrum in een school voor secundair onderwijs

Tussen leerkrachtgestuurd en zelfgestuurd leren : het open leercentrum in een school voor secundair onderwijs TUSSEN LEERKRACHTGESTUURD EN ZELFGESTUURD LEREN Tusse leerkrachtgestuurd e zelfgestuurd lere : het ope leercetrum i ee school voor secudair oderwijs Hedrik Despiegelaere Leraar Sit-Pieterscollege e Sit-Jozefshadelsschool

Nadere informatie