Statines: meer kwaad dan goed?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Statines: meer kwaad dan goed?"

Transcriptie

1 Ceert Verhelst I We een beetje nzcht heeft n het complexe ontstekngsproces dat aan de bass lgt van atherosclerose, daarnaast de talríke rscofactoren op hart- en vaatzekten eens op een rjtje zet en de bescheden rol kent de cholesterol zelf er maar speelt, staat vol ongeloof te kjken naar de hardnekkghed waarmee cholesterolverlagende statnes n de regulere geneeskunde aan de man gebracht worden. Nu zou dat net eens zo erg zjn, ware het net dat het steeds meer dudeljk wordt dat de nname van statnes op korte en lange termjn vervelende tot zelfs ernstge nevenwerkngen kan opleveren. Gelukkg bestaat er met gefermenteerde rode rjst (rode gstrjst, redyeastrce) een natuurljk en velg voedngssupplement om bj de meeste mensen een zeer bevredgende cholesterolspegel te bereken. n onze westeíse maatschappj vormen hart- en vaatzekten samen met kanker de belangrjkste doodsoorzaak. Ze berusten bjna steeds op een chronsch ontstel<ngsproces van de slagaderwanden waarbj slagaders geledeljk dchtslbben en de doorbloedng van organen n gedrang komt atherosclerose of'slagaderverkalkng'. Er zjn heel wat rscofactoren de bjdragen tot atherosclerose. Sommge daarvan hebben we net n de hand zoals erfelljke en racale factoren, behoren tot het manneljke geslacht, ouder worden, n de menopauzale levensfase verkeren en het ljden aan dabetes type r. Andere rscofactoren hangen nauw samen met de levensstjl en kunnen wel voor een groot deel gunstg beïnvloed worden zoals slechte voedngsgewoonten, overgewcht (vooral abdomnale of centrale obestas), te weng lchaamsbewegng, dabetes ype z, roken en stress. Verder zjn er ook heel wat meetbare rscofactoren zoals te hoge waarden van bloeddrul<, trglycerden, glucose, HbA1c, rustpols, bloedstollng, C-reactef protene, lpoprotene (a), homocysteïne en... cholesterol. Ut deze opsommng bljkt a dat het belang van cholesterol n het door mutpele factoren beïnvloede proces van atherosclerose doorgaans te sterk wordt utvergroot. Maar daarnaast wordt ook veel te weng genuanceerd naar choesterol gekeken. Het klopt dat HDL-cholesterol, de transportvorm de cholesterol vervoert om verwerkt te worden n de lever, nderdaad een'goede' of onschadeljke verbndng s, maar LDL-cholesterol, de transportvorm van cholesterol naar de lchaamscellen de cholesterol nodg hebben, s helemaal geen'slechte'verbndng. Ze wordt pas schadeljk als ze onderweg - vooral n de hand gewerkt door een gebrek aan beschermende antoxdanten - wordt geoxdeerd tot oxycholesterol, de ais echte'slechte cholesterol' bjdraagt tot de vormng van atherosclerotsche plaques. Een andere maner om LDL-cholesterol te evalueren s te kken naar de verschlende subfractes ervan. Subfractes met een partkelgrootte, 'drjvende' LDL-cholesteropartkels dragen net blj tot àtherosclerotsch beslag, terwjl de kleverge sínall dense subfractes we1 ongunstg zjn. om de egenljke bjdrage van cholesterol tot cardovasculare sterfte correct n te schatten zouden dus oxycholesterol en eventueel de partkelgrootte van LDL-cholesterol moeten bepaald worden. De mljardenndustre achter de statnes zal het net graag horen of hardnekkg ontkennen, maar hee wat mensen slkken totaal onnodlg synthetsche cholesterolveragers. hoge de zogenaamde largebuoyant of Statnes meer kwaad dan goed? Cholesterolverlagende statnes zjn medcjnen de door nhbte van het sleutelenzym HMC-CoA-reductase n de lever de aanmaak van cholesterol vermnderen. Dat herdoor onder meer ook drastsch de lchaamsegen producte vermndert van co-enzym O_ro, een vtamneachtge substante de elementar s voor de mtochondrale energeproducte (vooral de hartsper lust er pap van) en tevens als sterk antoxdans fungeert, ljken veel voorschrjvers net te weten of net belangrjk te vnden. In elk geva wordt meer en meer dudeljk dat de potentëie nevenwerkngen van statnes, de werden geregstreerd door een Brtse stude op meer dan twee mljoen patënten,'nameljk een verhoogde kans op sperontstekngen tot rhabdomyolyse (afsterver spercellen), Ieverdsfuncte, nerfalen en cataract, maar het topje van de jsberg te vormen. Intussen s er - nota bene van een medcjn dat hart- en vaatzekten moet voorkomen - ook meldng van een dastolsche dsfuncte met een verhoogde kans op hartfalen',3 en s het dudeljk dat het zenuwstelsel met ondermeer geheugen- en concentratestoornssen,4,s neuropathe (zenuwbeschadgng),6 een grotere kans op de zekte van Parknson,z depressvtet, slaapstoornssen en vermnderde stressbesten- dghed, zwaar onder druk kan komen te staan. Ook tendnts (peesontstekng),8 afname van het lbdo tot erectestoornssen,

2 3-2C12 ffe vermoedhed, nausea, flatulente, constpate en hoofdpjn dat deze door Monascus purpureus gefermenteerde rode rjst ook een zjn net echt zal<en de je graag voor lef neemt bj de nname van een medcjn. Helemaal verontrustend s de verhoogde kans op dabetess, en het fet dat humane studes suggereren dat de kans op kanker toeneemt14j7. Moest er een ndrukwel<l<ende afname zjn aan sterfte door hart- en vaatzekten, dan zou men bjzondere verlagende mpact had op een te hoge cholesterolspegel en ook de trglycerdenspegel gunstg beïnvloedde. Inmddels mal<en duzenden mensen er gebruk van om zonder nevenwerkngen een natuurljk, lager cholesterolpel te bereken. Zeker a1s ook nspannngen geleverd worden om vetstandger te eten, af te val1en en meer te bewegen, kan rode gst rjst dan ook bj de meeste patënten voor een bevredgend cholesterolpel engszns nog begrp kunnen opbrengen voor het opdrngen van statnes bj een verhoogd cholesterolgehalte, maar het heeft er alle schjn van dat de afname van cardovasculare sterfte n de prmare prevente net'8 of amperle statstsch sgnfrcant s en dat enl<el mannen onder de 70 met een hoog rscoprofel een dudeljke afname van het cardovasculare rsco mogen verwachten.'?o De nonchalance waarmee statnes worden voorgeschreven, de maner waarop de nevenwerkíngen worden gemnmalseerd en de kachten vaak als 'ngebeeld'worden weggehoond, s rondut stutend. 'Celukl<g'voelen zch hee wat patènten zo belabberd door de nname van statnes, dat de therapetrouw net zo hoog s. Beangstgend s ook het fet dat tegenwoordg al heel wat mensen met een normaal cholesterolgehalte preventef of'voor alle zekerhed' statlnes worden voorgeschreven en dat heel wat medc er echt van overtugd zjn dat voor de cholesterolspegel geldt hoe 1ager, hoe beter. Dat cholesterol een beangrjke component s van de mljarden celmembranen, een onmsbaar onderdeel s van de myelnescheden van zenuwvezels en centraal stàat n de aanmaak van hormonen, galzouten en vtamne D, wordt bljkbaar straal genegeerd. Net a1s het fet dat een te laag cholesterolgehalte ook een rscofactor s voor aandoenngen zoals de zlekte van Parknson en kanker. In de zn s het ook moeljk te begrjpen dat ln de secundare prevente van hart- en vaatzekten vaak dang onnatuurljk Iage cholesterolgehalten worden nagestreefd, dat net alleen vaak de levensl<waltet totaal te wensen overlaat, maar ook de poort wljd wordt opengezet naar dabetes, hartfalen, demente, neurodegenerateve aandoenngen en kanker. Helemaal te gek voor woorden s de maner waarop de farmaceutsche ndustre de statnes door hun'pleotrope'werklng ook probeert te sljten voor een ganse reeks andere aandoenngen. Tradtoneel fermentateproduct Cefermenteerde rode rjst of rode gstrjst, ookredyeastrce of angkak genoernd, wordt aangemaakt door gepoljste rjstkorrels gedurende 24 uur of tot verzadgng te laten weken n water, ze vervolgens te stomen en te noculeren met Monasrus purpureus went. Monascuspurpureuss een ascomyceet of bjzondere zakjeszwam ut het rjk der gsten, de de rjstkorrel gaat fermenteren gedurende r à 3 weken bj z5 à 3z "C en bj voldoende luchtvochtghed, waarbj de korrels regelmatg worden geschud. Wanneer het mycelum van de gst de rjstkorrel volledg s doorgedrongen, wordt de gst door verhttng geïnactveerd en verkrjgt men rode tot purperrode korrels met een droge consstente, de voor verder gebruk worden gemalen. rjst heeft een aparte, nootachtge smaak en dverse types ervan worden al eeuwen n verschllende Azatsche landen gebíukt a1s smaakmaker en,/of natuurljke rode kleurstof n onder meer vsberedngen, sojagerechten, gepekelde groenten, eend, gezouten vleeswaren en rjstwjn. Maar naast zjn gebruk a1s tradtoneel voedngsmddel genoot een bepaalde vorm van gefermenteerde rode rjst n de Chnese geneeskunde Rode gst zoígen. lnhoudsstoffen en werkng rjstkorrel en het gst n aldus door drogen, worden de verkregen afdoden van de gefermenteerde rode rjst ais nhoudsstoffen aangetroffen polyketden mnstens negen verschllende'monacolnes', waaronder monacolne I( of mevnolne, dat ongeveer Zs à 9o % utmaakt van de totale monacolnes fytosterolen bètastosterol, campesterol, stgmasterol flavonoden soflavonen, tannnes onverzadgde vetzuren olenezuur (mono-onverzadgd omega9-vetzuur), lnolzuur (poly-onverzadgd omega-6-vetzuur), Na een gecontroleerd fermentateproces van de alfalnoleenzuur (poy-onveruadgd omega-3-vetzuur) verzadgde vetzuren palmtnezuur en stearnezuur sapogenne natuurljke pgmenten de azafrlonedervaten monascorubne en monasclne werkng van gefermenteerde rode rjst berust op een synerge van verschllende van zjn componenten. Voor een groot deel - maaí dus zeker net exclusef- wordt de werkzaamhed toegeschreven aan monacolne I(. Deze substante wordt n de lever gemetabolseerd tot een overeenkomstg 1-hydroxyztttr. Dt hydroxyzuur s een acteve nhbtor van De cholesteroverlagende het enzym 3-hydroxy-3-methyglutaryl co-enzym A-reductase (HMC-CoA-reductase), het enzym dat de omzettng van HMCco-enzym A tot mevalonzuur katalyseert en zo de snelhed bepaalt van de cholesterolsynthese n de lever. Maar ook de overge monacolnes, de fytosterolen (de door'compette' met cholesterol n de darm de absorpte van cholesterol vermnderen), de soflavonen en mogeljk ook de flavonoïden en het sapogenne spelen een rol n het cholesterolverlagend effect. Verder verklaart de synerge van de monacolnes, de fytosterolen, de soflavonen, het omega-9- vetzuur oleínezuur en het omega-3-vetzuur alfalnoleenzuur ook het trglycerdenverlagend effect. De werkzaamhed van gefermenteerde rode rjst bj hyperlpdeme (verhoogde bloedvetten) werd n meerdere klnsche studes rumschoots aangetoond. Interessant s een meta-analyse van gerandomseerde, gecontroleerde studes ut zoo6, de naast de werkzaamhed van gefermenteerde rode rjst eveneens de velghed ervan aantoonde." In vergeljkng met placebo zag men een gemddelde afname van het totaal cholesterol met o,9t mmol/l (35 mgldl), van het LDl-cholesterol met o,73rnmol/l (28 mg/ dl), van de trglycerden met o,41 mmol/l Q6,5 mg/dl) en zag men een gemddelde toename van HDL-cholesterol met o,15 mmol/l (5,8 mgldl.). - eeuwen vooí men meetwaarden als cholesterol en trglycerden kende - ook een sterke reputate a1s medcnaal voedsel om 'de bloedcrculate te bevorderen', voor'gezond bloed' en om 'het hart te versterken'. Pas enl<ele decenna geleden stelde men vast Omdat volgens sommge onderzoekers bepaalde studes n deze meta-analyse getugen van een povere methodologe, kunnen nog twee slutende humane nterventestudes worden aangevoerd de de werkzaamhed van gefermenteerde rode rjst bj hypercholesteroleme bewjzefl. IÍreen dubbel blnd, gerandomseerde, placebogecontroleerde stude- vertoonde een groep de dageljks 2,4 g gefermenteerde rode rjst kreeg (met 7,s mg

3 3-2C,12 monacolne I() na rz weken gemddeld zz % afname van de LDLcholesterolspegel en r6 % àf\ame van de totale cholesterolspege1 (t.o.v. respecteveljk 3% etz%nde placebogroep). In een andere dubbel bind, gerandomseerde, placebogecontroleerde stude,3 ledde de nname van 1,2 g gefermenteerde rode rjst per dag (met 11,4 mg monacotne I() na 8 weken tot een afname van LDL-cholesteÍol met 26,3 % en van totaal cholesterol met zo,4%. Deze gunstge utkomsten worden ook bevestgd door eerder utgevoerde s1uflss.,+,zs In ai deze studes werden geen ongunstge nevenwerkngen beschreven n de groepen op gefermenteerde ffe trglycerden. van het eeuwenlange gebruk van gefermenteerde rode rjst ais tradtoneel voedngsmddel of als medcnale voedng n Azë zonder nevenwerkngen en de klnsche studes met gefermenteerde rode rjst, waarbj net De voorgeschedens meer nevenwerkngen dan n de placebogroep worden aangegeven, spreken eveneens voor zch. ldeaal bj statne-ntolerante Men mag gefermenteerde rode rjst just aanraden om op een velge maner het cholesterolgehalte te vertagen bj mensen de nevenwerkngen ondervnden van statnes en deze geneesmddelen denen te staken. In een gerandomseerd, dubbelbllnd placebogecontroleerd onderzoek,6 werden 6z patënten gevotgd rode rjst. Geferrnenteerde rode rjst s geen statne! Eén van de monacolnes n gefermenteerde rode rjst, monacolmevnolne, nhbeert het enzym HMC-coA-reductase en s voor een deel (n zjn gedeshydrateerde lactonevorm) d.ezetfde verbndng als lovastatne. Laatstgenoemde stof, aanvankeljk gesoleerd (!) ut de gst Monascus ruber en naderhand synthetsch ne K of met verhoogde boedvetten, de de nname van statnes hadden gestaakt vanwege het optreden van myalge (sperpjn). Bj de 31 patënten de gefermenteerde rode rjst kregen was het LDLgehalte na twaalf weken met een gemddelde van r,r mol/l (qz mg/dl) afgenor,nen en na z4 weken met een gemddelde van o,9 mmol/l (35 mgldl). Deze patlënten ervoeren geen sperpjn; er was trouwens geen stjgng vast te stellen van het sperenzym CPK (creatnefosfoknase) en evenmn was er een veranderng n de leverenzymen. Deze data suggereren dat gefermenteerde rode rjst net de nevenwerkngen van statnes kan toegeschreven worden, ondanks een sgnfcante verlagng van het cholesterolgehalte. Bj de 3r patënten op placebo was er geen sgnfcante veranderng van het choesterolgehalte. aangemaakt, was de eerste cholesterolverlagende statne de op de Amerkaanse markt werd geïntroduceerd. Deze gegevens ontlokken bj sommge tegenstanders van gefermenteerde rode rjst de commentaar dat dt voedngssupplement dus,nets anders dan een statne' s en bjgevolg geen enkele meerwaarde heeft ten opzchte van de cholesterolverlagende medcjnen. Dat zoets totaal onterecht s, wordt door de volgende argumenten weerlegd Cefermenteerde rode rjst bestaat ut een natuurljk complex van meerdere substantes, de samen door een synerget- werkng helpen het cholesterolgehalte te verlagen. Het soleren van één component daarut (n casu monacolne I(), deze n hogere doses nzetten en dt dan nog enkel n zjn lactonevorm, s net dezelfde weg volgen als voor bepaalde geneesmddelen met potentële nevenwerkngen, de bestaan Dat van gefermenteerde rode rjst wel degeljk mag geclamd worden dat het helpt de cholesterolspegel verlagen, werd zelfs dooí de EuropeanEood Safety Authorty (EFSA) bevesrgd.,z En dar bete(ent heel wat voor we weet dat deze commsse ais een ut echte'nqusteur' zoveel mogeljk natuurljke voedngssup- Het EFSA doet zjn zegje sche één geïsoleerde stofut een plant (later eventueel synthetsch nagemaal<t of chemsch gemodfceerd) en net ut het onschadeljke geheel oftotum van de totale p1ant. Monacolne K komt van nature voor n rode gstrjst onder een zure vorm en een lactonevorm. De zure vorm s een hydrofele vorm, de gemakkeljker doorheen de celmembraan van een levercel naar het extracellulare mleu wordt afgescheden, waaídoor er mnder ntracellulare opstapelng s met mnder accumulate en toxctet. Lovastatne daarentegen s voor 1oo % monacolne I( ln de lactonevorm, wat dus eerder ledt tot ntracellulare opstapelng en toxctet. De hoeveelhed monacolne I( de per dagdoss va gefermenteerde rode Íjst wordt ngezet (doorgaans varërend van 2,4 tot Íond de ro mg) s een stuk mlnder dan de hoeveelhed de per dag als het geneesmddel lovastatne wordt ngezet (zo à plementen een negateve beoordelng geeft. Zo kregen de voor de complementare gezondhedszorg zeer nteressante stoffen als astaxanthne, co-enzym O_ro, glucosamne, methylsulfonyl- methaan, hyaluronzuur en gammalnoleenzuur geen enkele posteve gezondhedsclam toegekend! WeI vond het EFSA dat gefermenteerde rode rjst onvoldoende omschreven was men had het btjkbaar moeljk met het concept van een voedngssupplement dat door fermentate wordt verkregen en dat bjgevolg een natuurljke, doch varabele samenstellng heeft. Daàrom werd egenljk naar monacolne I( alleen - als vast onderdeel van 40 mg) In tegenstellng tot het geïsoleerde lovastatne, dat ongeremd zjn nhberende werkng op het enzym HMC-CoA-reductase utoefent (met bjna een lnear verband doss-respons, dus hoe meer, hoe lager de cholesterospegel), wordt de monacolne K n gefermenteerde rode rjst door de overge monacolnes (met een geljkende structuur) afgeremd door het prncpe van 'competteve nhbte'. Met gefermenteerde Íode rjst wordt doorgaans een natuurljke plateauwaarde berekt en opvoeren van de doss zal doorgaans geen extra dalng van de cholesterolspegel opleveren; meer s dus net altjd beter. Celermenteerde rode rjst veílaagt n tegenstellng tot statnes de 'goede'hdl-cholesterol net (vaak s er zelfs een klene stjgng) en verlaagt n tegenstellng rot de statnes we de Ll È ]. C l't s.r r, a t tr jl a l lé*r jnàf cix ' r c rl- ' ".1 r rj r t.. a fl r, a.t t ja -.r v;t e rtatllt-t l..,...r,. u a l l arl l Crdí tàu1.tti. ai!i;rrlír!u pè.l,,rtt íj r,t I L1

4 gefermenteerde rode rjst - gekeken. De meta-analyse van Lu et al." werd nog naar de prullenmand verwezen, maar de goed utgevoerde, dubbelblnd, placebogecontroleerde studes van Heber et al." erllr, et al.4 konden net genegeerd worden. Het EFSA besoot dat, van zodralo mg monacolne K per dagdoss gefermenteerde rode rjst wordt ngenomen, er van een cholesterolverlagend effect mag gesproken worden. De vrj hoge doss monacolne K zorgt eí natuurljk voor dat de (net terugbetaalde) prjs van een voedngssupplement dat bnnenkort nog een choesterolclam mag voeren, de hoogte wordt ngejaagd en dat de consument mnder vlug voor gefermenteerde rode rjst zal kezen... Celukkg zen we n de praktjk dat een voedngssupplement met rode gst rjst van een goede kwaltet dat 5 mg monacolne K per dag of zelfs 2,5 mg monacolne I( per dag aan- voert, vaak a1 goede resultaten geeft. Kwaltet voorop Het daadwerl<e1jk doen dalen van de choesterolspegel naar een aannemeljk nveau op een natuurljke maner en dt zonder nevenwerkngen, heeft voor gevolg dat gefermenteerde rode rjst popular s geworden ais voedngssupplement. Er zjn tegenwoordg heel wat preparaten van op de markt, de ene al beter van l<waltet dan de andere. Welke zjn de belangrjkste crtera voor een goed voedngssuppement? Het preparaat moet gestandaardseerd zjn od monacolne K of met andere woorden een gegarandeerde hoeveelhed monacolne K aanbeden. Dat kan enkel a1s het gaat om een product dat s verkregen. door een gecontroleerd fermentateproces. De egenljke hoeveelhed gefermenteerde rode rjst s herbj van mnder belang, wel de fermentategraad. Want zo levert een dagdoss vart 66Z mg gefermenteerde rode rjst met een de hogere fermentategraad van r,5 % de respectabele hoeveelhed van 10 mg monacolne I( aan, terwjl 1g gefermenteeíde rode rjst van de lagere fermentategraad o,5 %'maar' 5 mg monacolne K bevat. Vermts het gaat om een door gstfermentate verkregen product, moet het vrj zn van gevaarlke mycotoxnes zoals ctrnne en aflatoxne Br. Bj analyse moeten de waarden respecteveljk daarvan lager zjn dan So mcg,zkg en o,5 mcgl kg. Uteraard denen ook andere analytsche gegevens (zware metalen, E. co1, salmonella, gsten, schmmels) conform de esen voor voedngssupplementen te zjn. Het moet zeker een preparaat zjn vr van synthetsche lovastatne. Cedreven door geldgewn, zjn er al prepaíaten opgedoken de amper een natuurljk fermentateproduct bevatten, maar wel synthetsche lovastatne. Een dergeljk preparaat s uteraard geen haar beter dan een medcjn met statnes. Deze vorm van adulterate kan utgesoten worden door HPLC-analyse van de (vermeende) gefermenteerde rode rjst, waarbj de verhoudng van de zure vorm en de lactonvorm van monacolne K moet lggen tussen 46 en 64 (ovastatne daarentegen s volledlg Iacton). De rjst de wordt gebrukt voor het fermentateproces dent CMo-vr te zjn (net genetsch gemanpueerd). Cefermenteerde rode rjst, gemaakt van bologsche rst, draagt de voorkeur weg. synthese vertoonden en/of een zeer lage nname van co-enzym Qro va de voedng kennen. Om zel<er geen dalng van de co-enzym O_ro-spegel n het bloed teweeg te brengen, wordt soms aan gefermenteerde rode rjst co-enzym O_1o toegevoegd. Volgens specalsten ter zake garandeert de aanvoer van 15o mg co-enzym Oro per week, de zekerhed dat men velg met gefermenteerde rode rjst kan werken. Maar we drul<ken er herbj op dat gefermenteerde rode rjst zonder co-enzym o-ro, zelfs bj mensen de geen statnes verdroegen, n de voornoemde knsche studes geen nevenwerkngen veroorzaakte. Inden met gefermenteerde rode rjst, ondersteund door een gezondere levensstjl, nog net het gewenste natuurljke choesterolgehalte wordt berekt, kan men ook de extra nname overwegen van oplosbare vezels (psyllum ofvlozaad, ljnzaad, haverzeme1en) of geïsoleerde plantenvezels zoals pectne, bèta-r,3/t,+glucanen, gaactomannaan, glucomannaan zj absorberen cholesterol en voeren ze afva de stoelgang; nacne of ncotnezuur (welbepaalde vorm van vtamne 83) enkel op voorschrft van een arts, werkt enkel n hoge doses van 1,s à 3 g, geledeljk op te bouwen, n een flush free-vorm zoals nostolhexanacnaat of eentme released-formule en best n te nemen op het ende van de maaltjd; onder leverbeschermng, net geven onder de vorm van nlacnamde/ncotnamde, net geven bj leveraandoenng, jcht of hoge bloeddruk; l<anee1 (Cnnamomumverum/cassa) dat n doses equvalent aan 3 g per dag naast het bloedsukergehalte ook de cholesterolspeget helpt te verlagen en waarmee men dus bj dabetc 'twee vlegen n één ktap' kan slaan; tocotrënoien (net tocoferolen; vooral deta- en gammatocotrèno1en ut rodepalmole of annatto-o1e) remmen va HMC-coA-reductase en farnesylpyrofosfaat de synthese van cholesterol, vermnderen het gehalte van de transportmolecule van LDL-cholesterol (apolpoproteïne B of ApoB); remmen de oxdate van cholesterol tot oxycholesterol; ctrusflavonen (polymethoxyflavonoden zoals tangertne en nobltne ut Ctrus nobs) vooral n combnate met bovenvernoemde tocotrënolen; gugul (Commphora mukul) vermndert de synthese van cholesterol n de lever; curcuma (Curcumalonga/xanthorrhza), artsjol<biad (Cynara scoly' mus) verbeteren de Ieverfuncte en verhogen de cholesterolafschedng va de gal; sprulna (Spkulna/Arthrospra platenss), chlorelia (Chlorella vulgars) ondermeer door de oplosbare vezels, CLA (gammalnoleenzuur) en de vee carotenoïden; van beden verlagng LDL-cholesterol aangetoond met toename HDL-cholesterol. Voorzorgen Beperk de nname van alcohol bj gebruk van gefermenteerde rode rljst. met een nerzekte, met een leverzekte, met een leveraandoenng n de voorgeschedens, met gestoorde Ieverenzymen of de heel regelmatg alcohol gebruken, gebruken enkel gefermenteerde rode rjst op voorschrft van een arts. Mensen Ceef geen gefermenteerde rode rjst aan zwangere en zogende vrouwen. Mogeljke combnates Omdat gefeímenteerde rode rjst nwerkt op het enzym HMCCoA-reductase n de lever, bestaat theoretsch de mogeljkhed dat ook de lchaamsegen synthese van co-enzym q1o n het gedrang komt bj mensen de vooraf al een lage lchaamsegen Ceef geen gefermenteerde rode rjst aan mensen met een transplantateorgaan, aan mensen de een ernstge nfecte of aandoenng hebben. Ceef geen gefermenteerde rode rjst bj overgevoelghed aan één van de componenten ervan.

5 Cebruk best geen pompelmoes- of grapefrutsap of pttenextract van deze vruchten bj nname van gefermenteerde rode rjst deze mddelen zjn nhbtoren van het leverenzym CYP3A4, waaídoor er een hogere plasmaspegel van monacolnes dan normaal kan optreden en er dus kans op nevenweíkngen s. Wat bj nname van íï'ledcjnen? Cebrul< geen gefermenteerde rode rjst als er al statnes worden gebruktl Dat verhoogt de kans op de hoger vernoemde nevenwerkngen van statnes. Bj nname van coumarnes (bloedverdunners met vtamne I(-antagonlsme) gebruk enkel gefermenteerde rode rjst op voorschrft van een arts. Bj nname van cclosporne, flrbraten (fenohbraat, clofbraat...), van nhbtoren vàn het leverenzym CYP3A4 zoals macrolden (erythromycne, clarthromycne), protease-nhbtoren (amprenavr, ndnavr, nefnavr, rtonavr, saqunavr), azooldervaten (fluconazo1e, ketoconazole, traconazole), dltazem gebruk enkel gefermenteerde rode rjst op voorschrft van een arts. d LITERATUUR vo ledge r íerent es opvraagbaar bj de reda.te

6 Ar& Therape Val<blad voor nutrtonee geneesl<unde en otheken" r3e "laargang nljmmer 3 * 2or2 fe*n pll*r" tegen #w h **s

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Al cohol kenn s door gespeel d Eval uat eal cohol voor l cht ng doorpeer sopf est val s ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Evaluate alcoholvoorlchtng door peers op festvals December 2005 INTRAVAL Gronngen-Rotterdam

Nadere informatie

Toepassing: Codes. Hoofdstuk 3

Toepassing: Codes. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 3 Toepassng: Codes Als toepassng van vectorrumten over endge lchamen kjken we naar foutenverbeterende codes. We benutten slechts elementare kenns van vectorrumten, en van de volgende functe.

Nadere informatie

De Waarde van Toekomstige Kasstromen

De Waarde van Toekomstige Kasstromen De Waarde van Toekomstge Kasstromen De kosten van onderpandmnmalserng Jeroen Kerkhof, VAR Strateges BVBA Introducte Voor de fnancële crss hadden fnancële ngeneurs op bass van een aantal redeljke assumptes

Nadere informatie

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer CE Oplossngen voor mleu, econome en en technologe Oude Oude Delft Delft 180 180 2611 HH Delft tel: tel: 015 0152 2150 150 150 fax: 015 2 150 151 fax: 015 2 150 151 e-mal: ce@ce.nl webste: e-mal: ce@ce.nl

Nadere informatie

Hoveniers. Zie www.ctgb.nl, Bestrijdingsmiddelendatabank.

Hoveniers. Zie www.ctgb.nl, Bestrijdingsmiddelendatabank. Keuze van het mddel Hoveners # 1a OVER Keuze van het mddel VOOR Werkgever Sector Hoveners Geen net-toegelaten bestrjdngsmddel gebruken Gebruk een mddel dat s toegelaten n Nederland. Ze www.ctgb.nl, Bestrjdngsmddelendatabank.

Nadere informatie

Onderzoeksmethoden en techieken I

Onderzoeksmethoden en techieken I Naam:... Voornaam:... Studejaar en -rchtng:... MEERKEUZEVRAGEN Onderzoeksmethoden en techeken I Examen september 000 KLAD: omcrkel op het opgaven formuler telkens HET BESTE antwoord, er s telkens 1 best

Nadere informatie

Een levensloopregeling voor software

Een levensloopregeling voor software Een levensloopregelng voor Neuwe benaderng - en nformatebevelgng De gebruker van een nformatesysteem streeft naar contnuïtet. De ongestoorde werkng van s hervoor essenteel. Maar wat weet de gebruker van

Nadere informatie

Bronnen & Methoden bij Marktscan medischspecialistische zorg 2015

Bronnen & Methoden bij Marktscan medischspecialistische zorg 2015 Bronnen & Methoden bj Marktscan medschspecalstsche zorg 2015 Hoofdstuk 2: Wachttjden voor medsch specalstsche zorg Ontwkkelng van wachttjden Voor de wachttjdanalyses s gebruk gemaakt van gegevens afkomstg

Nadere informatie

Rekenen met rente en rendement

Rekenen met rente en rendement Rekenen met rente en rendement Woekerpols? Lenng met lokrente? Er wordt met de beschuldgende vnger naar banken en verzekeraars gewezen de op hun beurt weer terugwjzen naar de consument: Deze zou te weng

Nadere informatie

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters Het s net zo gebrukeljk om voor klene jachten een sleepproef te laten utvoeren. Zo'n proef s duur en daardoor vaak net rendabel. Toch loont een sleepproef de moete. Aan de hand ervan kunnen bj voorbeeld

Nadere informatie

De waarde van de CIO

De waarde van de CIO organsatestructuur De waarde Model voor de toegevoegde waarde In de afgelopen decenna s de rol van IT n de bedrjfsvoerng steeds groter geworden. Door het toenemende belang van IT neemt ook de nvloed en

Nadere informatie

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool)

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool) Mddenkaderfunctonars bouw & nfra (Netwerkschool) MBO College voor Bouw, Infra & Intereur Door ondernemend te zjn krjg k meer verantwoordeljkhed. 2013-2014 BOL Nveau 4 Thorbeckelaan 184 Almelo Crebo: 22012

Nadere informatie

GUANOTROFIE IN HET NAARDERMEER P. LEENTVAAR. R.I.V.O.N.. Mededeling nr. 32. Er kan hierbij het volgende worden opgemerkt:

GUANOTROFIE IN HET NAARDERMEER P. LEENTVAAR. R.I.V.O.N.. Mededeling nr. 32. Er kan hierbij het volgende worden opgemerkt: van honger en ontberng omkomen. Waanneer n de lente de sneeuwlaag soms plotselng tot een dkke korst bevrest, kunnen de Renderen net bj het mos komen en velen verhongeren dan. Ook gaan velen aan verstkkng

Nadere informatie

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal - 2 - Nota Voor burgemeester en wethouders Nummer: 4INT05600 IIIIIIlllllllllIIIIIIIIIIIlllllllllllllllll Onderwerp: Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9 Gemeente Hellendoorn DEC. 20W Verzoek toepassng

Nadere informatie

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Insttutonele beleggers staan voor tal van utdagngen. Zo leggen pensoendeelnemers, klanten en de samenlevng steeds meer druk

Nadere informatie

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling B000012403 25 ĩ O Toelchtng adves gemeenteraad bj aanvraag aanwjzng als lokale publeke meda-nstellng Ì...Ï 1. Algemeen De wetgever heeft gekozen voor een s ys teem waarbj per gemeente, voor de termjn van

Nadere informatie

DETERGENTEN IN UW DAGELIJKS LEVEN

DETERGENTEN IN UW DAGELIJKS LEVEN Het etket van hushoudeljke detergenten beter begrjpen Vanaf 8 oktober 2005 zullen de etketten en verpakkngen van detergenten geledeljk aan meer nformate bevatten. WAT MOET U HIEROVER WETEN? De komende

Nadere informatie

GEMEENTE HELLEN DOORN lichand.: 1 FEB 2013. A1 B Stuk itreťw.: Werkpr.. Kopie aan: Archief' ü 1 N reeks/vlvcrtr.:

GEMEENTE HELLEN DOORN lichand.: 1 FEB 2013. A1 B Stuk itreťw.: Werkpr.. Kopie aan: Archief' ü 1 N reeks/vlvcrtr.: 13INK00403 mn 11 Mnstere van Bnnenlandse Zaken en Konnkrjksrelates > Retouradres Postbus 200112500 EA Den Haag Burgemeesters Wethouders Gemeenteraadsleden Overhedsmedewerkers GEMEENTE HELLEN DOORN lchand.:

Nadere informatie

is gelijk aan de open-klemmen spanning van het netwerk. De impedantie Z th

is gelijk aan de open-klemmen spanning van het netwerk. De impedantie Z th 3 Ladngseffecten treden ten eerste op wanneer een gegeven element ut het systeem de karakterstek van een vorg element beïnvloedt of wjzgt. Op haar beurt kunnen de egenschappen van dt element gewjzgd worden

Nadere informatie

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur,

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur, / - Mr. W. Nass Vrjstraat 2a Postbus 420 5600 AK Endhoven Tel 040-2445701 Fax 040-2456438 Advocatenkantoor Mr. W. Nass Het bestuur van de BOA. e-mal Neuwe Purrnerweg 12 na~kanooma.n 1025 VS Amsterdam nternet

Nadere informatie

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 Cats Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 ] Motverng vanjhet beroepschrft n cassate (rolnummer 10/00158) tegen de utspraak van het Gerechtshof te Arnhem van 1 december 2009, nr. 08/00145, j j/ nzake SËËÊÊÊÈÈÊÈtemÈ

Nadere informatie

Heerhugowaard Stad van kansen

Heerhugowaard Stad van kansen Heerhugowaard Stad van kansen Bestuursdenst I adves aan Burgemeester en Wethouders Reg.nr: BW 13-0415 Sector/afd.: SO/OV Portefeullehouder: S. Bnnendjk Casenr.: Cbb130383 Steller/tst.: E. Brujns Agenda:

Nadere informatie

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming Beroepsregstrate en vooraanmelden voor beroepsregstrate n de jeugdhulp en jeugdbeschermng Inhoudsopgave Werk jj n de jeugdhulp of jeugdbeschermng? Bjvoorbeeld n de ggz? Ben je socaal werker? Of begeled

Nadere informatie

effectief inzetten? Bert Dingemans

effectief inzetten? Bert Dingemans archtectuur Is meten weten? Kwaltateve en kwanttateve analyse n archtectuurmodellen Kwaltateve en kwanttateve analyses kunnen de denstverlenng van de enterprsearchtect verbeteren. Toch s de nzet van deze

Nadere informatie

Den Haag, i g. Kenmerk: DGB 2013-5559

Den Haag, i g. Kenmerk: DGB 2013-5559 Den Haag, g NOV Kenmerk: DGB 2013-5559 Beroepschrft n cassate tegen de utspraak van de Rechtbank te 's-gravenhage X "Z van 3 oktober 2013, nr. 13/07712, op een beroepschrft van SHMRMMI tefj betreffende

Nadere informatie

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking Behoefte aan Archtectuur Lfecycle Management Ontvlechtng van ICT verest neuwe samenwerkng Bnnen de ICT s sprake van verzulng van zowel de systemen als het voortbrengngsproces. Dt komt doordat de ICT n

Nadere informatie

MRT/RT MKT/KT. Wormwielreductoren. www.triston.nl

MRT/RT MKT/KT. Wormwielreductoren. www.triston.nl MRT/RT MKT/KT Wormwelreductoren www.trston.nl Het s tjd voor Trston! Natuurljk wlt u dat uw producteproces soepel verloopt. Trston helpt. Want met de wormwelreductoren van Trston kest u voor langdurge

Nadere informatie

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg.

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg. Deze factsheet ouderen en eenzaamhed s een gezamenljke utgave van GGD Mdden-Nederland en Schakels, advesbureau voor welzjn en zorg. Inhoud Informateblad Wat s eenzaamhed? Wat veroorzaakt eenzaamhed? Overge

Nadere informatie

Bureau of lessenaar. Een onderzoek naar de meting van bureaucratie in onderwijsinstellingen. Definitief eindrapport

Bureau of lessenaar. Een onderzoek naar de meting van bureaucratie in onderwijsinstellingen. Definitief eindrapport Bureau of lessenaar Een onderzoek naar de metng van bureaucrate n onderwjsnstellngen Defntef endrapport Opdrachtgever: Mnstere van Onderwjs, Cultuur en Wetenschap ECORYS Arbed & Socaal Beled Jos Blank

Nadere informatie

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden?

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden? 3. Dagnostek 3.7. Hoe meet je verbeterng of verslechterng n het dageljks functoneren met betrekkng tot de mobltet (ztten, staan, lopen, verplaatsen) bj CP? 3.7.3 Welke meetnstrumenten zjn geschkt voor

Nadere informatie

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht Gemeentefonds verevent mnder dan gedacht Maarten A. Allers Drecteur COELO en unverstar hoofddocent aan de Rjksunverstet Gronngen De rjksutkerng aan gemeenten wordt verdeeld op bass van utgangspunten de

Nadere informatie

ïöftrt [iojal eriii2a?ieiagg^ [11]

ïöftrt [iojal eriii2a?ieiagg^ [11] Octrooracd m ^ ïöftrt [ojal er2a?eagg^ [11] Nederland [19] WL [54] W&rkwjss ter beredng ven een cheïsat. [51] Int.C 2.: A61K2S/00. [71] Aanvrager: Research Corporaton te New York. [74] Gem.: Ir. C.M.R.

Nadere informatie

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening In ver stappen naar een succesvolle Meer toegevoegde waarde van IT voor de busness IT wordt dkwjls ervaren als net aanslutend op de wensen van de busness en net strategsch voor de organsate. Er gaat veel

Nadere informatie

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig?

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig? projectmanagement Goed opdrachtgeverschap De kloof: welke kenns heeft een opdrachtgever nodg? Een van de redenen waarom projecten net succesvol zjn s de kloof tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Om

Nadere informatie

Ter inzage gelegde v. Octrooiaanvrage Nr. 71 12927. ,, Klaisse i 11?, h 2 120 bd 7./ 119 bc 2), Int Cl. G' q-, n 33/16 f A 61 li 5/10.

Ter inzage gelegde v. Octrooiaanvrage Nr. 71 12927. ,, Klaisse i 11?, h 2 120 bd 7./ 119 bc 2), Int Cl. G' q-, n 33/16 f A 61 li 5/10. OCTROOIRAAD Prjs ƒ 3,~ Ter nzage gelegde v. Octrooaanvrage Nr. 71 12927 NEDERLAND,, Klasse 11?, h 2 120 bd 7./ 119 bc 2), Int Cl. G' q-, n 33/16 f A 61 l 5/10. Indenngsdatum: 21 september 1971, Datum van

Nadere informatie

door OVER DE INVLQED VAN HET UITWASSEN MET AWOHOI, OP DE KATIONENBEZETTING EN DE ADSORPTIECAPACITEIT VAN ENKELE GRONDEN

door OVER DE INVLQED VAN HET UITWASSEN MET AWOHOI, OP DE KATIONENBEZETTING EN DE ADSORPTIECAPACITEIT VAN ENKELE GRONDEN OVER DE INVLQED VAN HET UITWASSEN MET AWOHOI, OP DE KATIONENBEZETTING EN DE ADSORPTIECAPACITEIT VAN ENKELE GRONDEN door I.. Fen Intern Rapport RIJP no. 356, 1975 R I J K S D I E N S T V O O R D E I J S

Nadere informatie

Vaker een trein, da s pas fijn!?

Vaker een trein, da s pas fijn!? Vaker een tren, da s pas fjn!? Hoogfrequent spoorvervoer beschouwd vanut de rezger Janneke Tax DHV janneke.tax@dhv.nl Elske Olthof 4Infra elske.olthof@4infra.nl Bjdrage aan het Colloquum Vervoersplanologsch

Nadere informatie

1 Rekenen met complexe getallen

1 Rekenen met complexe getallen Rekenen met complexe getallen In dt hoofdstuk leer je rekenen met complexe getallen. Ze vormen een getallensysteem dat een utbredng s van het bekende systeem van de reële getallen. Je leert ook hoe je

Nadere informatie

Integere programmering voor cyclische personeelsplanning

Integere programmering voor cyclische personeelsplanning UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE ACADEMIEJAAR 2011 2012 Integere programmerng voor cyclsche personeelsplannng Masterproef voorgedragen tot het bekomen van de graad van Master of Scence

Nadere informatie

Tentamen vak 4S581, d.d. 13 april 2011 Chemie en Transport in Energie Conversie Processen

Tentamen vak 4S581, d.d. 13 april 2011 Chemie en Transport in Energie Conversie Processen Tentamen vak 4S581, d.d. 13 aprl 2011 Cheme en Transport n Energe Converse Processen Maak elke opgave op een afzonderljk vel paper Dctaat mag gebrukt worden, aantekenngen net Succes! Opgave 1: Euro 95

Nadere informatie

I I i I I I 1 I I 1 I I I I f i

I I i I I I 1 I I 1 I I I I f i f 2.3 Kwaltetsdag Rjkswaterstaat 998 "Goed utbesteden, Nu en Na 2000" 95 (2) woensdag, 2 december 999 RA Congrescentrum, Amsterdam D 0 C (bblotheek en documentate) ~s?- Denst Weg- en Waterbouwkunde ^3b^

Nadere informatie

Statica in een notendop

Statica in een notendop Statca n een notendop Systematsche Probleem Analyse (SPA) 1. Gegevens: Lees de vraag goed door. Maak een schematsche tekenng van het probleem. 2. Gevraagd: Schrjf puntsgewjs alle dngen op waar naar gevraagd

Nadere informatie

TENA richtlijnen voor continentiezorg in verpleeghuizen

TENA richtlijnen voor continentiezorg in verpleeghuizen TENA rchtljnen voor contnentezorg n verpleeghuzen www.tena.nl / www.tena.be Behoud van contnente Bevorderen van contnente, n stand houden van waardghed en onafhankeljkhed Herstel van contnente Behandelng

Nadere informatie

VOOR EEN GOED RESULTAAT IS HET ABSOLUUT NOODZAKELIJK DEZE LEGINSTRUCTRIES NAUWKEURIG TE VOLGEN.

VOOR EEN GOED RESULTAAT IS HET ABSOLUUT NOODZAKELIJK DEZE LEGINSTRUCTRIES NAUWKEURIG TE VOLGEN. VOOR EEN GOED RESULTAAT IS HET ABSOLUUT NOODZAKELIJK DEZE LEGINSTRUCTRIES NAUWKEURIG TE VOLGEN. - 8h -% RH www.quck-step.com www.quck-step.com Cement

Nadere informatie

Yield Management & Short Selling

Yield Management & Short Selling Yeld Management & Short Sellng M.J. Soomer B.W.I. Werkstuk Begeleder : dr. G. M. Koole Maart 00 Vrje Unverstet Facultet der Exacte Wetenschappen Dvse Wskunde en Informatca Studerchtng Bedrjfswskunde &

Nadere informatie

Clock Radio AR180D GB 2 NL 12 FR 23 ES 34 DE 45 EL 55

Clock Radio AR180D GB 2 NL 12 FR 23 ES 34 DE 45 EL 55 Clock Rado AR180D User manual Gebruksaanwjzng Manuel de l utlsateur Manual de nstruccones Gebrauchsanletung Οδηγίες χρήσεως GB 2 NL 12 FR 23 ES 34 DE 45 EL 55 Inhoudsopgave 1. Velghed... 13 1.1 Beoogd

Nadere informatie

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter Nederlandse bjdrage aan offcële CMM CMMI-s De Nederlandse stchtng SPIder heeft s ontwkkeld voor het CMMI, verschllende routes door het CMMI voor het oplossen van bepaalde problemen of het halen van bepaalde

Nadere informatie

D-light light alarm ARW100

D-light light alarm ARW100 D-lght lght alarm ARW100 User manual Gebruksaanwjzng Manuel de l utlsateur Manual de nstruccones Gebrauchsanletung Οδηγίες χρήσεως Brugsanvsnng GB 2 NL 14 FR 27 ES 40 DE 52 EL 65 DA 78 Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid 6. Behandelng van knderen met spastsche cerebrale parese gercht op verbeterng van handvaardghed 6.1.Wat s de meerwaarde van oefentherape bj de behandelng van knderen met spastsche CP op vaardghedsnveau

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvattng (Dutch summary) Gezondhedszorg s kostbaar en wordt steeds duurder onder nvloed van een toenemende en veranderende vraag naar zorg door een vergrjzende samenlevng, toenemende vraag

Nadere informatie

10 zijn ingesloten binnen, het gesloten koelsysteem. Indien evenwel

10 zijn ingesloten binnen, het gesloten koelsysteem. Indien evenwel OCTROOIRAAD / NEDERLAND Ter nzage gelegde Octrooaanvrage Nr. 7 3 1 3 1 8 1 Int. CL, G 21 f 9/00. Indeflngsdatum: 25 septmeber 1973» Datum van ternzageleggng: aprl 1974. 15 uur 45 mn» De herna volgende

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool 2014-2015 s t n p 5 v f 1 z k c o g 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 m q h t 7 9 St. Jacobusschool schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen

Nadere informatie

I I f I I I I I I i i i i i i i

I I f I I I I I I i i i i i i i f Mnstere van Verkeer en Waterstaat Drectoraat-Generaal Rjkswaterstaat Denst Weg- en Waterbouwkunde Dynamsch traxaalonderzoek op asfalt Onderzoek op mengsels DAB /16 en ZOAB /16 A \r> f f f C.' ur B DO

Nadere informatie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie GEVER WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP E!C16-1 GEVER 7 Bètawerelden De opdrachten van het Eureka!Cup sezoen worden geplaatst bnnen een van de 7 bètawerelden: Voedng & Vtaltet Mobltet & Rumte Lfestyle & Desgn Scence

Nadere informatie

Mycotoxinen in het voer Wat zijn mycotoxinen

Mycotoxinen in het voer Wat zijn mycotoxinen Mycotoxnen n het voer Zekteverwekkers als bacterën en vrussen zullen over het algemeen net zoveel problemen opleveren n het voer, omdat ze bj de bewerkng van het voer n de regel vernetgd worden. Daarbj

Nadere informatie

Prijs ƒ 3.- "OCTllCO' HA AD

Prijs ƒ 3.- OCTllCO' HA AD Prjs ƒ 3.- "OCTllCO' HA AD._,-, Ter nzage gelegde, j^-vk Octrooaanvrage Nr./ 7 3 1 4 8 6 0 Int. Cl. G 01 t l/l8. NEDERLAND ludenugsdatum: 25 oktober 1973? Datum van ternzageleggmg: 19 november 1974. 15

Nadere informatie

Het Nederlands Persmuseuml

Het Nederlands Persmuseuml [HET ARCHIEF] Het Nederlands Persmuseuml HELLEKE VAN DEN BRABER lr In museale krngen bestaat vrj grote overeenstemmng over de crtera waaraan een echt museum moet voldoen. Een eerste vereste s uteraard

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES Doel gr oepenanal yse DeFr esewouden I nvent ar sat e( pot ent ël e) dak-ent hu sl ozen,al cohol -en har ddr ugsver sl aaf den ndefr esewouden 1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES In het najaar van 2001 heeft

Nadere informatie

Uitwerkingen tentamen Statistiek 2 voor TeMa Maandag 08-03-2004.

Uitwerkingen tentamen Statistiek 2 voor TeMa Maandag 08-03-2004. Utwerkngen tentamen Statstek voor TeMa Maandag 8-3-4. Opgave a. Model: Y = β + β* x+ ε met ε ~ Nd(, σ ) Y s het energeverbruk, x s de omgevngstemperatuur.. Volgens het scatterplot n de bjlage ljkt er sprake

Nadere informatie

Elementen van. Prof. dr. Raymond De Bondt. Alta

Elementen van. Prof. dr. Raymond De Bondt. Alta ALTA_1952_ttelblz_1 08-09-2006 17:02 Pagna 1 Elementen van Bedrjfseconome Prof. dr. Raymond De Bondt Alta Raymond De Bondt Elementen van Bedrjfseconome Alta Utgeverj, Leuven-Heverlee, 2006 2006 Druk 1,

Nadere informatie

Installatiehandleiding

Installatiehandleiding In deze handledng leest u hoe u de Ggaset PCI Card 54 op uw PC aanslut en een verbndng met een access pont tot stand brengt. Gedetalleerde nformate vndt u n de gebruksaanwjzng n elektronsche vorm op de

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

Verslag Regeltechniek 2

Verslag Regeltechniek 2 Verslag Regeltechnek 2 Door: Arjan Koen en Bert Schultz Studenten Werktugbouw deeltjd Cohort 2004 Inhoudsogave Inledng blz. 3 2 Oen lus eerste-orde systeem blz. 4 3 Gesloten lus P-geregeld eerste orde

Nadere informatie

Beperkt? Niet in de mode!

Beperkt? Niet in de mode! dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 3 Verder n deze neuwsbref: De projecten van RICHTPUNT 2015 Beperkt? Net n de mode! Vrenden van De Hondsberg ontvangen groot bedrag En nog

Nadere informatie

Uitgebreide aandacht warmtapwatersystemen. Door afnemende warmtevraag voor ruimteverwarming, neemt het belang van het

Uitgebreide aandacht warmtapwatersystemen. Door afnemende warmtevraag voor ruimteverwarming, neemt het belang van het NEN 5128: overzcht van rendementen Utgebrede aandacht warmtapwatersystemen Door afnemende warmtevraag voor rumteverwarmng, neemt het belang van het opwekkngsrendement voor warmtapwater toe. In de norm

Nadere informatie

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES SERVICE The tme you need SERVICESFORTINET Presales Support - Consultancy - Testapparatuur, Demo s en Plots - Wreless Ste Survey - Tranngen Installate Servce - Onderhoudscontracten - Telemarketng Al deze

Nadere informatie

Cameron, Julia. www.christofoor.nl

Cameron, Julia. www.christofoor.nl Cameron, Jula The Artst s Way voor ouders / Jula Cameron en Emma Lvely Zest: Chrstofoor Oorspronkeljke ttel: The Artst s Way for Parents, Jeremy P. Tarcher / Pengun, New York 2013 ISBN 978 90 6038 725

Nadere informatie

Applicatieportfoliomanagement

Applicatieportfoliomanagement governance Applcateportfolomanagement Governance zet applcatebeheer op scherp Nu applcates steeds nauwer verweven zjn met bedrjfsprocessen, s een gestructureerde aanpak van het applcatebeheer noodzakeljk,

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen T-servcemanagement Zo krjg je wél grp op T-nvesterngen ntegrate van applcate- en projectportfolomanagement Met één druk op de knop een overzcht genereren van alle T-projecten en bjbehorende applcates (of

Nadere informatie

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen nner lvng nnerarchtecture vrjstaande woonhuzen en verbouwngen 0 10 25 nnerarchtecture feelng good n natural archtecture nspred by nature, buldng for people, creatng envronments, wth a natural touch 03

Nadere informatie

RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353

RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353 RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353 gemeente WOERDEN Van Wethouder Schreurs Datum : 25 september 2012 Portefeullehouders) : wethouder Scheurs Portefeulle(s) : wethouder Schreurs Contactpersoon : R. Broekmeulen

Nadere informatie

Politiek, cultuur, taal en religie: Een analyse van het stemgedrag tijdens het Eurovisie Songfestival

Politiek, cultuur, taal en religie: Een analyse van het stemgedrag tijdens het Eurovisie Songfestival Poltek, cultuur, taal en relge: Een analyse van het stemgedrag dens het Eurovse Songfestval door Laura Sperdjk 1 en Mchel Vellekoop 2 Unverstet Twente De Fransen houden net van ledjes n het Engels. Nederland

Nadere informatie

kopers huurders controle Klantgestuurd en empowerment empowerment capacity keuze Te Woon effecten voorraadbeleid kopen verkoop inkomen klanten

kopers huurders controle Klantgestuurd en empowerment empowerment capacity keuze Te Woon effecten voorraadbeleid kopen verkoop inkomen klanten effecten Klantgestuurd voorraadbeled en empowerment Over Te Woon en andere ntateven van wonngcorporates verkoop klantgestuurd kopen kopers wonngcorporates nkomen ntateven schalen capacty Te Woon klanten

Nadere informatie

Rapport 270304001/2009

Rapport 270304001/2009 Rapport 270304001/2009 I. Storm J. Jansen A.J. Schut Effecten van beledsmaatregelen buten het volksgezondhedsdomen op de gezondhed Een verkennende stude RIVM-rapport 270304001/2009 Effecten van beledsmaatregelen

Nadere informatie

Clockradio/CD-player

Clockradio/CD-player Clockrado/CD-player ARC120 User manual Gebruksaanwjzng Manuel de l utlsateur Manual de nstruccones Gebrauchsanletung Οδηγίες χρήσεως GB 2 NL 15 FR 29 ES 43 DE 57 EL 71 Inhoudsopgave 1. Velghed... 16 1.1

Nadere informatie

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N.

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N. gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Utrol gemeenteljk hondenbeled n overg deel Neuw-Vennep Portefeulehouder S. Bak, drs. Th.L.N. Weterngs ollegevergaderng 5 november 20 3 nlchtngen A. Monster

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding Apex Dynamcs bv Churchlllaan 101 NL-5705 BK Helmond The Netherlands Tel. : +31 (0)492 509 995 Fax : +31 (0)492 509 997 E-mal : sales@apexdyna.nl Internet : www.apexdyna.nl Gebrukershandledng Planetare

Nadere informatie

Process mining: leuk voor de liefhebber of noodzaak?

Process mining: leuk voor de liefhebber of noodzaak? process mnng Process mnng: leuk voor de lefhebber of noodzaak? Pledoo voor een breder draagvlak en toepassng n de audtpraktjk Process mnng toepassen n de audtpraktjk. Waarom zouden we dat wllen? En wat

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Het Sterrenbos IKC het Sterrenbos IKC-gds schooljaar 2015-2016 IKC het Sterrenbos; Onderwjs Knderopvang 2 4 jargen Buten Schoolse Opvang schoolvakantes adressen

Nadere informatie

www.dtco.nl DLK Pro De all-round uitlee s apparatuur voor onderweg Maatwerk voor verschillende toepassingen

www.dtco.nl DLK Pro De all-round uitlee s apparatuur voor onderweg Maatwerk voor verschillende toepassingen www.dtco.nl DLK Pro De all-round utlee s apparatuur voor onderweg Maatwerk voor verschllende toepassngen Gewoon brljant, brljant eenvoudg DLK Pro s de productfamle van VDO, de neuwe standaards stelt voor

Nadere informatie

Samenvatting Farmaco-epidemiologie april 2011

Samenvatting Farmaco-epidemiologie april 2011 Hoofdstuk 1 Epdemologe bestudeert de frequente van zekte. Het bestuderen van de frequente van zekte s geen doel op zch. De frequente wordt onderzocht n het kader van etologsche (oorzaak), dagnostsche,

Nadere informatie

One size fits not all

One size fits not all archtectuur One sze fts not all Methoden voor enterprsearchtectuur Welke maner van archtectuur bedrjven past het best bj een organsate? Een (onderzoeks)rchtng om meer grp te krjgen op bepalende factoren

Nadere informatie

Breman, Spaans & Harnas

Breman, Spaans & Harnas Z3-b34 Breman, Spaans & Harnas m a n a g e m e n t c o n s u l t a n t s BRANSTORMSESSE OVER KOSTEN EN EFFECTEN VAN VERVOERMANAGEMENT «SU NHOUDSOPGAVE. Voorwoord pag. 2. Clusterng van vervoermaatregelen

Nadere informatie

Biesbosch verdient het!

Biesbosch verdient het! Besbosch verdent het! Ontwkkelscenaro s - Endadves - Utgevoerd n opdracht van: Parkschap De Besbosch Opgesteld door: Buck Consultants Internatonal Njmegen, 14 oktober 2013 Voorwoord Snds medo jul 2013

Nadere informatie

Afhaling. Afhaling van gefrankeerde zendingen 1. Collect & Send 2. ATH (Afhaling ten Huize) 3. Transport (Afhaling per vrachtwagen)

Afhaling. Afhaling van gefrankeerde zendingen 1. Collect & Send 2. ATH (Afhaling ten Huize) 3. Transport (Afhaling per vrachtwagen) Afhalng Afhalng van gefrankeerde zendngen 1. Collect & Send. ATH (Afhalng ten Huze) 3. Transport (Afhalng per vrachtwagen) Afhalng van ongefrankeerde zendngen (Collect & Stamp) 1. Maxmaal volume en gewcht.

Nadere informatie

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder Waardeoverdracht Uw opgebouwde pensoen meenemen naar uw neuwe pensoenutvoerder In deze brochure 3 4 5 6 Gefelcteerd! Een neuwe baan Wel of net kezen voor waardeoverdracht? Vergeljk de regelngen Hoe waardevast

Nadere informatie

Handreiking Behorende bij Verslag over de Uitvoering Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003

Handreiking Behorende bij Verslag over de Uitvoering Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003 Handrekng Behorende bj Verslag over de Utvoerng Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003 Inhoud Onderdeel A Beeld omtrent de wetsutvoerng Verantwoordng omtrent tekortkomngen rechtmatghed Inledng 3 1. Verantwoordng

Nadere informatie

Vluchtstroken in Tunnels. Nodig? WERKGROEPGEVORMD DOOR: DIRECTIE SLUIZEN EN STUWEN OIENST VERKEERSKUNDE DIRECTIE NOORD. HOLLAND DIRECTIE ZUID.

Vluchtstroken in Tunnels. Nodig? WERKGROEPGEVORMD DOOR: DIRECTIE SLUIZEN EN STUWEN OIENST VERKEERSKUNDE DIRECTIE NOORD. HOLLAND DIRECTIE ZUID. Vluchtstroken n Tunnels Nodg? WERKGROEPGEVORMD DOOR: DIRECTIE SLUIZEN EN STUWEN OIENST VERKEERSKUNDE DIRECTIE NOORD. HOLLAND DIRECTIE ZUID. HOLLAND V L Ü'C H T S T R O K EN I N T U N N E L S N O D I G?

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool St. Jacobusschool schoolgds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Voor u lgt onze schoolgds. Wj nformeren u met dt document

Nadere informatie

Digitale Atlas Europa en de Digitale Agenda

Digitale Atlas Europa en de Digitale Agenda Europa Bevorderng van vertrouwen n en deelname aan dgtale wereld Dgtale Atlas Europa en de Dgtale Agenda De Dgtale Atlas Europa, bestaand ut dertg natonale atlassen, heeft als doel een beeld te schetsen

Nadere informatie

Forse besparing op telefonie

Forse besparing op telefonie KleurRjk dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - februar 2015 Verder n deze neuwsbref: The Thunderbes maken razendsnel naam op nternet Forse besparng op telefone RvB en RvT bezoeken Berkenhofcollege

Nadere informatie

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen nner lvng nnerarchtecture vrjstaande woonhuzen en verbouwngen 0 10 25 2 nspred by nature, buldng for people, creatng envronments, wth a natural touch nnerarchtecture feelng good n natural archtecture aboratorum

Nadere informatie

Akoestiek en ramen. Luchtgeluidtransmissie door vensters: standaardbeproeving en beoordeling. Samenvatting

Akoestiek en ramen. Luchtgeluidtransmissie door vensters: standaardbeproeving en beoordeling. Samenvatting KVIV Studedag Alumnum ramen. 12 februar 2004 TI KVIV - Genootschap Bouwfysca.s.m. Alumnum Center Vlaanderen Akoestek en ramen Prof. dr. r. Gerrt Vermer Ir. arch. B. Blancquaert Laboratorum Akoestek, Laboratorum

Nadere informatie

cultuur PUNT GRONDRECHTEN VOOR IEDEREEN Voor mij is het belangrijk te kunnen bezig zijn met de dingen die

cultuur PUNT GRONDRECHTEN VOOR IEDEREEN Voor mij is het belangrijk te kunnen bezig zijn met de dingen die cultuur Voor mj s het belangrjk te kunnen bezg zjn met de dngen de k graag doe. Ik neem stekjes van lanten en lant o verlant de dan n otten. Mjn dochter en haar vrend hebben mjn koertje voor mj geschlderd

Nadere informatie

Minix 3. Andrew Tanenbaum

Minix 3. Andrew Tanenbaum Mnx 3 Velg en betrouwbaar besturngssysteem Mnx 3 s een neuw open source besturngssysteem voor de pc. Het systeem s klen van opzet en heeft een neuwe, modulare opbouw waardoor het net kwetsbaar s voor veel

Nadere informatie

Nederlandse. Samenvatting

Nederlandse. Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het metabole syndroom is tegenwoordig een veel voorkomend ziektebeeld dat getypeerd wordt door een combinatie van verschillende aandoeningen. Voornamelijk in de westerse landen

Nadere informatie