Bureau of lessenaar. Een onderzoek naar de meting van bureaucratie in onderwijsinstellingen. Definitief eindrapport

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bureau of lessenaar. Een onderzoek naar de meting van bureaucratie in onderwijsinstellingen. Definitief eindrapport"

Transcriptie

1 Bureau of lessenaar Een onderzoek naar de metng van bureaucrate n onderwjsnstellngen Defntef endrapport Opdrachtgever: Mnstere van Onderwjs, Cultuur en Wetenschap ECORYS Arbed & Socaal Beled Jos Blank Ruud van der Aa Bart van Hulst Patrck Koot Frank van Zutphen Rotterdam, 9 september 2005

2

3 ECORYS Nederland BV Postbus AD Rotterdam Watermanweg GG Rotterdam T F E W K.v.K. nr BLA/LB EE12959rap

4 BLA/RG EE12959rap

5 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Samenvattng 9 1 Inledng Beledskader Onderzoeksvragen Leeswjzer 16 2 Lteratuuronderzoek bureaucrateonderzoek Inledng Bureaucrate n het Nederlandse onderwjs Concluses van de Onderwjsraad Overge studes naar benchmarks n het onderwjs Nederlandse studes naar bureaucrate (sem-)publeke sector Verplegng en verzorgng Thuszorg Gehandcaptenzorg GGD en Zud-Holland Gemeenten Omvang overhead publeke en sem-publeke densten Polte Wonngcorporates Waterledngbedrjven Zekenhuzen Butenlandse studes naar bureaucrate n onderwjs en overge publeke sectoren Concluses 28 3 Bureaucrate als onderdeel van een ntegrale benaderng Inledng Een mcro-economsch kader Emprsche modellen Kostenmodel Algemeen Allocateve en technsche effcënte Schaaleffecten Autonome kostenontwkkelngen 36 BLA/LB EE12959rap

6 4 Kwaltateve toets Inledng Bekostgngssystematek Kwaltateve toetsng model: rondetafelconferente Opzet en deelnemers Gesprekspuntenljst Utkomsten rondetafelconferente Wenseljkhed bureaucratebenchmark 45 5 Emprsche toepassng n het voortgezet onderwjs Inledng Defntes en gegevens Afbakenng scholen Defnte en metng van de producte Defnte en metng van de nzet van mddelen Bewerkngen en controles Statstsche beschrjvng gegevens Producte Ingezette mddelen Metng van de stand van de technek en autonome ontwkkelngen Schattng van het kostenmodel Resultaten algemeen Allocateve neffcëntes Concluses 71 Bjlage bj hoofdstuk 4 75 B4.1 Veranderngen n het voortgezet onderwjs 75 B4.2 Kengetallen 78 B4.3 Toekomstge ontwkkelngen 80 B4.4 Ljst van deelnemers: 80 Bjlage bj hoofdstuk 5 81 B5.1 Modellen voor regoprjs en onderwjsproducte 81 B5.2 Statstsche beschrjvng gegevens 85 B5.3 Het kostenmodel 87 Referentes 93 BLA/RG EE12959rap

7 Voorwoord Het begrp bureaucrate staat sterk n belangstellng bj beledsmakers. Mede door de decentralsate bestaat het vermoeden dat de bureaucrate n nstellngen steeds omvangrjker wordt. Hermee zou de doelmatghed van de denstverlenng n het gedng kunnen zjn. Bureaucrate heeft dan ook meestal een negateve connotate. In dt rapport gaan we n op de bureaucrate n het onderwjs. Methodologsche utgangspunten staan daarbj centraal. Op bass van lteratuurstude, raadplegng van mensen ut het onderwjs en een emprsche analyse wordt een genuanceerd beeld geschetst van bureaucrate. Het rapport presenteert een methodologe waarmee de samenhang tussen bureaucrate en denstverlenng wordt onderzocht. Hermee s een overmatge bureaucrate n nstellngen op te sporen, maar ook een tekort aan bureaucrate. Bj de totstandkomng van dt rapport hebben we van veel kanten hulp gekregen. Graag wllen wj Rutger Kramer en Peter Wansnk (OCW) bedanken voor hun waardevolle opmerkngen op eerdere verses van het rapport. Verder zjn wj het Cf en de Onderwjsnspecte zeer erkenteljk voor de snelle en adequate leverng van de benodgde gegevens voor de emprsche analyse. Zeer erkenteljk zjn we ook de deelnemers aan de rondetafelconferente: Mw. M.J.H. van Bergem (LMC Voortgezet Onderwjs), Dhr. A.A.G. Zadelberg (Bureau Chrsteljk Onderwjs Utrecht) en Dhr. H.A.J. van Asseldonk (SCO Lucas). Zj hebben ons van zeer nuttge nformate voorzen wat betreft de dageljkse praktjk van het besturen van scholen. Jos Blank 9 september 2005 Bureau of lessenaar 7

8

9 Samenvattng Autonomevergrotng n het onderwjs kan leden tot een toenemende bureaucratserng. Door de grotere verantwoordeljkhed krjgt het management een grotere behoefte aan nterne bedrjfsnformate. Verder s het net ut te sluten dat het management bureaucratsch gedrag gaat vertonen. Overwegngen van status en fnancële aard zjn herbj dkwjls van nvloed. Het s daarom van wezenljk belang voor beledsmakers en besturen om zcht te houden op de ontwkkelng van de bureaucrate. Hoewel de overhed de allocate van mddelen net meer dwngend voorschrjft, bljft er wel een toezchtstaak en een taak om een optmale bedrjfsvoerng bnnen scholen te faclteren. Het zchtbaar maken van bureaucrate, of n bredere zn de allocate van mddelen, en de doelmatghed van het onderwjs s onderwerp van deze stude. De volgende aspecten staan daarbj centraal: Beschkbaarhed van methodeken/montors om bureaucratserng bj onderwjsnstellngen te meten/benchmarken. Hudg gebruk en voornemens rondom het meten/benchmarken (en nperken) van bureaucratserng n de onderwjssectoren (po, vo, bve en ho). De aandacht voor schoolgrootte n methodeken/montors. Deze stude bestaat ut: Een lteratuurstude over benchmarken en bureaucratemetng n de publeke sector en onderwjs n het bjzonder. De ontwkkelng van een emprsch model om de allocate van mddelen bnnen een school en het effect hervan op de doelmatghed te meten. Een kwaltateve toetsng van het model door managers n het voortgezet onderwjs. Een emprsche toetsng van het model op een deel van het voortgezet onderwjs. Lteratuurstude Ut de lteratuurstude s een aantal verschllende concluses te trekken. In Nederland s benchmarkng n de publeke sector een popular nstrument. Veel benchmarks belchten slechts een beperkt aantal aspecten. In het bjzonder geldt dt voor een aantal bureaucratemontors. Deze studes defnëren bureaucrate dkwjls als al de actvteten de net drect met de fnale denstverlenng te maken hebben. Deze aanpak suggereert dat er een eenvoudge knp tussen het prmare en secundare proces s te maken. Deze onderzoeken houden geen rekenng met de samenhang tussen bureaucrate en de overge ngezette mddelen, de omvang en de samenstellng van de denstverlenng en Bureau of lessenaar 9

10 omgevngsfactoren. Dkwjls bljft het bj constaterngen dat een parteel kengetal van een nstellng boven of onder het gemddelde lgt. Onderbouwde utspraken over een gewenste omvang van de bureaucrate zjn n deze benchmarks net te vnden. Een deel van de studes tracht de samenhang n het producteproces wel te beschrjven. Het centrale utgangspunt s doelmatghed en er wordt gekeken welke factoren herop van nvloed zjn. Deze studes gaan meestal net n op de poste van ndvduele nstellngen, maar beperken zch tot globale utspraken over schaaleffecten en dergeljke. Relevante managementnformate op nstellngsnveau ontbreekt dkwjls. De nternatonale lteratuur kent een aantal nteressante artkelen over bureaucrate n het onderwjs. Een aantal studes plaatst bureaucrate n een theoretsch kader. Kenmerkend s dat deze studes heel nadrukkeljk de aandacht vragen voor de samenhang tussen onderwjzend personeel, andere personeelscategoreën en de denstverlenng. Hun stellng s dat sommge onderwjsdoelen beter zjn te realseren door bureaucraten dan door leerkrachten. Zo s het vermnderen van vroegtjdg schoolverlaters vooral gedend met bjvoorbeeld goede regstratesystemen van schoolprestates en spjbelgedrag en het aanbeden van goede studerumtes en andere faclteten. Hoewel n veel studes het bestaan van schaaleffecten wordt aangegeven, ontbreekt n deze studes een explcete relate tussen schaal en bureaucrate. Emprsch model Enkele jaren geleden s n Nederland een model ontwkkeld voor het n kaart brengen van de bureaucrate n zekenhuzen. Dt model s ook goed toe te passen op onderwjsnstellngen. Het model kan een ntegrale relate leggen tussen onderwjsprestates, ngezette mddelen (personeel, materaal, et cetera.), omgevngsfactoren en veranderngen n de tjd (bjvoorbeeld ICT, maar ook wetgevng). Het model genereert ook een optmale allocate van mddelen. Het model geeft dus aan hoe de optmale samenstellng van de ngezette mddelen s bj gegeven producte, prjzen van ngezette mddelen en omgevngskenmerken. Door deze optmale waarden te vergeljken met de feteljke waarden, s aan te geven of een school te veel of te weng nzet van bepaalde mddelen, n het bjzonder dus voor mddelen de we tot bureaucrate rekenen. Verder s het mogeljk ut te rekenen of er sprake s van een systematsche over- of onderbenuttng van bepaalde mddelen voor de sector als geheel. Kwaltateve toetsng van model De utgangspunten en het theoretsche kader van het model zjn voorgelegd aan een aantal managers n het voortgezet onderwjs n een rondetafelconferente. Herut kwam naar voren dat bnnen het onderwjs het begrp bureaucrate als een onznng begrp wordt ervaren. Het ondersched het tussen prmar en secundare proces s n het onderwjs zeer dffuus. Onderwjs bestaat net louter ut een klas leerlngen met een docent ervoor. Veel net-onderwjzend personeel s op een of andere maner betrokken bj het onderwjs aan leerlngen of het faclteren van de leeromgevng. 10 Bureau of lessenaar

11 De afwegngen en crtera bj de beslutvormng over de allocate van mddelen worden als een belangrjk aspect gezen. Deze crtera hebben zeker ook betrekkng op de schoolgrootte, het onderwjstype en de samenstellng van de leerlngenpopulate. Voorts wordt n het bjzonder aandacht gevraagd voor de husvestng van scholen. De kwaltet van de gebouwen, het aantal locates en de vestgngsplaats hebben wel degeljk hun nvloed op de samenstellng van mddelen (denk aan onderhoud en verwarmng). Ook economsche afwegngen spelen een belangrjke rol. Zo wordt beoordeeld of sommge taken van leerkrachten kunnen worden overgenomen door assstenten met een lager salars of wordt bj de nstroom gelet op de ancënntet van de leerkracht. De genoemde afwegngen hebben vooral op het nveau van de school (een BRIN-nummer) plaats. Besturen van scholen hanteren over het algemeen geen egen verdeelmodel voor de aangesloten scholen, maar volgen de bekostgngssystematek van het mnstere van OCW (dat op scholen geënt s). Herdoor s het mogeljk dat op dt nveau net optmaal gealloceerd wordt. Het succes van de toepassng van een dergeljk model wordt volgens de betrokkenen mede bepaald door de keuze voor een bottom up of top down benaderng. Wanneer de overhed heel nadrukkeljk de benchmark nteert, ontstaat wellcht terughoudend vanwege de mogeljke gevolgen n termen van beledsaanpassngen (effcentekortngen, herallocates). Een bottom up aanpak zou daarom de voorkeur geneten. Emprsche toetsng Voor een emprsche nvullng van het model zjn gegevens nodg over onderwjsprestates, ngezette mddelen en omgevngsfactoren. Het grootste deel hervan s rechtstreeks beschkbaar va het Cf en de Onderwjsnspecte. Het Cf heeft per school nformate over fnancën, de nzet van personeel en leerlngen per onderwjstype. De onderwjsnspecte beschkt over nteressante gegevens over schoolprestates, zoals rendement, onvertraagd rendement en examenresultaten. Ook zjn er gegevens over het oorspronkeljke schooladves, zodat een goede ndcator n termen van toegevoegde waarde s te construeren. Deze gegevens hebben we dan ook opgevraagd. Op bass van deze gegevens s een analysebestand samengesteld bestaande ut scholen voor vmbo-t/havo/vwo en havo/vwo voor de schooljaren 2001/2002 en 2002/2003. De geleverde gegevens moesten daarvoor wel de nodge bewerkngen ondergaan. Zo werden fnancële gegevens op bass van kalenderjaren versleuteld naar schooljaren en werden prjzen voor personeel en materaal berekend en gedfferenteerd naar jaar en rego. Om rendementscjfers zoveel mogeljk de werkeljke toegevoegde waarde van onderwjs te laten weergeven zjn de gegevens van de Onderwjsnspecte gecorrgeerd voor achtergrondkenmerken, zoals het aantal cum-leerlngen en de mate van verstedeljkng. Bureau of lessenaar 11

12 Op bass van deze gegevens s een kostenmodel geschat voor de schooltypen vmbo-t/havo/vwo en havo/vwo. De belangrjkste concluses zjn: 1. Het kostenmodel levert betrouwbare schattngen op voor de kostenstructuur van vmbo-t/havo/vwo scholen. Vanwege het gernge aantal scholen havo/vwo zjn de schattngen voor dt type scholen veel mnder betrouwbaar. De volgende concluses hebben dan ook alleen betrekkng op vmbo-t/havo/vwo scholen. 2. Er s geen systematsche over- of onderbenuttng van management en beheer, admnstratef en overg personeel aan te tonen. Er zjn dus geen aanwjzngen voor een genereke overbodge bureaucrate bj de onderzochte scholen. 3. Op het ndvduele schoolnveau s daarentegen wel sprake van onder- en overbenuttng van ngezette mddelen. De mate waarn s echter beperkt. Een aantal scholen zou er echter wel goed aan doen hun allocate van mddelen eens onder de loep te nemen. 4. Er s sprake van contnue schaalvoordelen. Dat wl zeggen dat grote scholen relatef voordelger zjn dan klene scholen. Dt schaalvoordeel bljft bestaan naarmate een school groter wordt; het wordt wel steeds gernger.ook n de samenstellng van de ngezette mddelen verschllen grote scholen van klene scholen. Zo kennen grote scholen een groter aandeel van hun budget toe aan onderwjzend personeel en een gernger deel aan management, beheer, admnstratef en overg personeel en materaal. 5. De allocate van mddelen vloet voor een deel ook voort ut de samenstellng van leerlngen over de verschllende afdelngen van de school (onderbouw, vmbo-t, havo en vwo). Zo legt de onderbouw een relatef gernger beslag op management en beheer, admnstratef en overg personeel dan de andere afdelngen. 6. Een hoger (gecorrgeerd) rendement ljkt gepaard te gaan met een grotere nzet van mddelen. Een hoger rendement hangt samen met een groter aandeel onderwjzend personeel en een gernger aandeel beheer, admnstrate en overg personeel en materaal. De gemeten effecten kennen overgens een behoorljke onbetrouwbaarhedsmarge. De samenhang tussen rendement en de allocate van mddelen s gerng. 7. De schattngen geven verder aan dat de kosten tussen 2001/2002 en 2002/2003 autonoom zjn gegroed met 3 procent. Het betreft her dus een kostenverhogng, de net het gevolg s van veranderngen n de aantallen leerlngen of ontwkkelng van de prjzen. Ook s er sprake van een autonome verschuvng n de allocate ten gunste van beheer, admnstratef en overg personeel, Dt s ten koste gegaan van het aandeel management. 8. De (technsche) effcënte van de scholen s vrj hoog te noemen. De meeste scholen hebben een effcëntescore boven de 80 procent. Er zjn ook nauweljks negateve utscheters te melden. 9. De analyses leveren voorts nog een aantal nteressante bjproducten op. Zo bljken er redeljk grote verschllen te bestaan tussen de kosten per voltjdbaan per rego. Scholen n Gronngen en Fresland hebben relatef duur personeel. Demografsche of arbedsmarktstuates zouden her debet aan kunnen zjn. Daarentegen bljken scholen n IJssel-Vecht/Twente en IJssel/Veluwe just voordelg personeel n denst te hebben. 12 Bureau of lessenaar

13 Kanttekenng bj de utkomsten s dat het her een plotstude betreft. De korte doorlooptjd van het onderzoek maakte het onmogeljk gegevens over een langere perode te gebruken of alternateve specfcates toe te passen. In het bjzonder verdent de metng van onderwjsproducte nog meer aandacht. Het materaal van de onderwjsnspecte bedt hervoor voldoende aanknopngspunten. Verder s het aan te bevelen om nog alternateve specfcates voor de allocate van mddelen te testen. Endconcluse Ut alle onderdelen van het onderzoek komt naar voren dat bureaucrate net als een geïsoleerd begrp moet worden gehanteerd. Het ondersched tussen het prmare en secundare proces s n het onderwjs zeer dffuus. Bureaucrate heeft voorts een negateve connotate, terwjl bureaucrate n complexe processen onontbeerljk s. Veel meer voor de hand lgt het om een ntegrale benaderng te kezen waarbj alle onderscheden ngezette mddelen n samenhang met onderwjsprestates worden bezen. Methodes voor een ntegrale aanpak zjn beschkbaar en al eerder, bjvoorbeeld n de zekenhuzen, met succes toegepast. Ut een analyse van een deel van het (voorgezet) onderwjs bljkt dat een dergeljke aanpak goed s ut te voeren. De vereste gegevens zjn echter maar beschkbaar voor twee jaar. Ut de analyses volgt een aantal nteressante gezchtspunten over bureaucrate of n zjn algemeenhed de allocate van mddelen. Utkomsten van een dergeljke analyse leveren voor ndvduele scholen nuttge managementnformate op en kunnen aldus bjdragen aan een optmalserng van de bedrjfsvoerng van scholen. Om te voorkomen dat een wldgroe ontstaat van allerle benchmarkntateven, zowel door het veld zelf ontwkkeld als daarbuten, zou de overhed wel het voortouw kunnen nemen om het proces te entameren, maar verder geen al te nadrukkeljke rol n het geheel moeten spelen. Een vergeljkbare aanpak s eerder door het mnstere van VWS toegepast n de thuszorg en de sector verplegng en verzorgng. Bureau of lessenaar 13

14

15 1 Inledng 1.1 Beledskader In het hudge regeerakkoord zjn vermnderng van admnstrateve kosten en deregulerng centrale thema s. In het onderwjsbeled betekent dt het terugdrngen van de admnstrateve lasten, aanpassngen en communcate van SZW-regelgevng en het opschonen van het regelbestand. Tegeljkertjd s het beled gercht op autonomevergrotng van scholen. Het s net ondenkbaar dat deze autonomevergrotng just gepaard gaat met een toenemende bureaucratserng. Hervoor bestaan twee redenen. In de eerste plaats krjgt het management van onderwjsnstellngen een grotere verantwoordeljkhed en rumte n de beslutvormng. Het management zelf heeft daardoor een grotere behoefte aan nterne bedrjfsnformate. Hervoor zullen noodzakeljkerwjs n scholen neuwe admnstrateve processen worden geïnteerd. Daarnaast s het net ut te sluten dat het management, zoals bekend ut de lteratuur, bureaucratsch gedrag gaat vertonen. Overwegngen van status, maar ook van fnancële aard, zjn herbj dkwjls van nvloed. Voorbeelden n de utvoerng van de socale zekerhed n het afgelopen decennum zjn hervoor llustratef. De verkennng Bureaucratserng n het onderwjs. Suggestes voor de beledsagenda, van de Onderwjsraad (Onderwjsraad, 2004a) en de stude Bureaucratserng en schaalfactoren n het onderwjs (Onderwjsraad, 2004b) gaan utgebred n op bureaucratserngstendensen n het onderwjs. Het s daarom van wezenljk belang voor beledsmakers en managers van onderwjsnstellngen om zcht te houden op de productvtet van nstellngen en n het bjzonder op de allocate van mddelen bnnen een nstellng. In het recente verleden s n andere sectoren, zoals n de zorg en bj gemeenten, een aantal benchmarks utgevoerd naar bureaucrate. Deze onderzoeken rchten zch op partële kengetallen, zoals de verhoudng tussen aantal hetpersoneelsleden n het prmare en secundare proces. De beoordelng van deze cjfers s dkwjls gebaseerd op normateve utgangspunten. Inzchten n een optmale bureaucrate ontbreken. Tevens leggen deze studes geen verband tussen bureaucrate en de output of prestates van een nstellng. Door deze bezwaren s dt type onderzoek kwetsbaar. Methoden gebaseerd op een ntegrale metng en waarbj een verband wordt gelegd tussen bureaucrate en onderwjsoutput geneten daarom de voorkeur. Het onderzoek zou tevens de vorm van een benchmark moeten hebben met de mogeljkhed voor nstellngen om van elkaar te kunnen leren. Informate herover dent voor management hanteerbaar te zjn. Bureaucrate heeft dkwjls een negateve bjklank. Het begrp s voor velen synonem met rgde regelgevng, autocratsche lednggevenden en apathsche medewerkers. Her tegenover staat het beeld dat edere organsate, dus ook scholen, just bureaucratsche Bureau of lessenaar 15

16 structuren nodg hebben om chaos te voorkomen en de doelmatghed te bevorderen. Bureaucrate s vooral bedoeld om structuren en procedures te ontwkkelen de just ondersteunen n plaats van hnderen. Onderzoek moet dus ook dudeljk maken wat een optmale bureaucrate s. 1.2 Onderzoeksvragen Tegen de n paragraaf 1.1 geschetste achtergrond heeft het mnstere van OCW ECORYS een onderzoeksopdracht gegeven om de onderstaande onderzoeksvragen te beantwoorden: Welke methodeken/montors zjn geschkt om bureaucratserng bj onderwjsnstellngen te meten? Herbj kunnen de ervarngen van andere sectoren en onderzoeken benut worden. Toepassngsmogeljkheden bj nstellngen, aanslutng bj admnstrateve gegevens, vergeljkbaarhed tussen nstellngen (sectoren) en ndcates van kosten van de benchmarks zjn herbj belangrjke aandachtspunten. Verder s het van belang om het conceptueel kader bj de montors/ benchmarkng aan te geven. Wat s de stand van zaken ten aanzen van het hudge gebruk en wat zjn de hudge voornemens rondom het meten/benchmarken (en nperken) van bureaucratserng n de onderwjssectoren (PO, VO, BVE en HO)? Gelet op de aandacht voor het onderwerp schaalgrootte geldt de vraag: n hoeverre vergt schaalgrootte aparte aandacht bj de ontwkkelng van methodeken/montors bj de eerste vraag? Naast de vragen van methodsche aard heeft het mnstere van OCW ECORYS tevens gevraagd om de toepassng/gebrukswaarde van de te ontwkkelen methodeken voor het management te testen op nstellngen voor voortgezet onderwjs. De kwaltateve toets bestaat ut raadplegng van bestuurders van onderwjsnstellngen voor voortgezet onderwjs n een rondetafelconferente. De kwanttateve toets bestaat ut de emprsche toepassng van de ontwkkelde methodek. 1.3 Leeswjzer Dt rapport omvat de volgende onderdelen. Hoofdstuk 2 besteedt op bass van een lteratuuronderzoek aandacht aan onderzoeken naar bureaucrate n het onderwjs en andere onderdelen van de publeke sector. Hoofdstuk 3 schetst een theoretsch kader met het accent op de allocate van mddelen bnnen een nstellng. Hoofdstuk 4 beschrjft de resultaten van de rondetafelconferente met bestuurders ut het voortgezet onderwjs. Deze gesprekken staan vooral n het teken van de allocate van mddelen bnnen een school en de belangrjkste determnanten van bureaucrate. Hoofdstuk 5 presenteert de resultaten van het emprsch onderzoek naar de bureaucrate n het voortgezet onderwjs. 16 Bureau of lessenaar

17 2 Lteratuuronderzoek bureaucrateonderzoek 2.1 Inledng In Nederland zjn de laatste jaren verschllende benchmarkstudes utgevoerd naar bureaucrate n publeke nstellngen. Zo zjn er onder meer onderzoeken verrcht bj verplegng- en verzorgngstehuzen, nstellngen voor thuszorg, nstellngen voor gehandcapten, gemeenten, wonngcorporates, onderwjsnstellngen en zekenhuzen. Dt onderdeel presenteert kort de belangrjkste utkomsten van de verschllende onderzoeken en gaat tevens n op de gehanteerde methodologeën. Paragraaf 2.1 behandelt de benchmarkstudes n de verschllende sectoren van het onderwjs (ze tweede onderzoeksvraag). De verschllende studes worden geëvalueerd op hun methodsche aanpak en de praktsche consequentes, bjvoorbeeld n termen van admnstrateve lastendruk door verzwarng van de enquêtedruk. Bj de evaluate kjken we n het bjzonder naar: het kunstmatge ondersched tussen het prmare en secundare proces; de gehanteerde aanpak va ééndmensonale kengetallen of mddels een ntegrale analyse; de relate met de omvang en samenstellng van de producte; verklarngen voor bureaucrate; het afleden van een optmale bureaucrate; steekproeven en de representatvtet; de enquête- en regstratedruk voortvloeende ut het onderzoek; n hoeverre een (robuuste) utspraak kan worden gedaan over de optmale omvang van de bureaucrate. Een aardge verhandelng over bureaucrate s te vnden bj Arre Zuurmond, De Infocrate. Een theoretsche en emprsche herorëntate op Weber s deaaltype n het nformatetjdperk (Den Haag, 1994). Bureaucrate s een veelgebrukte, ngeburgerde term, waaraan door velen een verschllende nhoud wordt gegeven. Albrow onderschedt zeven verschllende defntes van dt begrp. De belangrjkste dre zjn kort samengevat. Hstorsch s de eerste betekens van bureaucrate: heerschappj door het ambteljk apparaat, of apparaten. De Gournay ntroduceert het begrp n deze zn. Het s dan bedoeld analoog aan arstocrate of democrate. De bureaus hebben de macht. Een tweede betekens zet bureaucrate als een louter technsche organsatevorm; een nstrument n handen van zjn meester, waarbj de normatek van gehoorzaamhed en berekenbaarhed centraal staat. Dt s de betekens de Weber gaf bj de formulerng van zjn deaaltype, dat herboven aan de orde s geweest. Bureau of lessenaar 17

18 Een derde betekens s van nog recenter datum. Hern wordt bureaucrate just geassoceerd met een dsfunctonele organsate. Bureaucrate wordt her ngevuld als organsatorsche neffcente. Merton en Crozer hebben laten zen hoe nformele en onvoorzene processen, voortkomend ut de uterljk ratonele organsate, kunnen leden tot admnstrateve vertragngen en klachten over paperen rompslomp. Leden van de organsate komen n conflct met elkaar en de structuur van de organsate. Een meer praktsche defnte wordt dkwjls n emprsch onderzoek toegepast. De defnte van bureaucrate verschlt per organsate. In dt onderzoek rekenen wj tot "bureaucrate" alle centrale en decentrale afdelngen/eenheden van de volgende functes: 1. personeel en Organsate; 2. automatserng; 3. marketng, communcate en kwaltetszorg; 4. fnancële en salarsadmnstrate; 5. drectevoerng, management en bestuur; 6. facltare denst; 7. secretaraten n het prmare proces. Bj elk van deze afdelngen gaat het om de volgende kosten: Salarskosten (nclusef socale lasten en overge personele lasten), kosten van utbestedng van actvteten en nhuur van personeel, materële kosten en husvestngskosten. 2.2 Bureaucrate n het Nederlandse onderwjs Concluses van de Onderwjsraad Recenteljk heeft de Onderwjsraad (2004a, 2004b) twee publcates utgebracht over het onderwerp bureaucratserng n het onderwjs. De ene publcate rcht de aandacht op algemene aspecten van het vraagstuk van bureaucratserng. Zo houdt de Onderwjsraad een aantal beschouwngen over verschjnselen samenhangend met bureaucratserng, zoals de kostendoelmatghed, de nvloed van schaal op bureaucrate, nterne en externe factoren van bureaucrate. Verder doet de Onderwjsraad een aantal suggestes voor de beledsagenda. De tweede publcate s, n het lcht van dt rapport, nteressanter. Deze rcht zch op de vraag of n de afgelopen twntg jaar ets s veranderd n het percentage van de onderwjsmddelen dat aan het secundare onderwjsproces wordt besteed. Daarbj worden zowel cjfers op macro- als mesonveau gepresenteerd. Verder hanteert de Onderwjsraad her een relevant ondersched tussen twee defntes: een brede en een smalle defnte van secundar onderwjsproces. De brede defnte heeft betrekkng op alle actvteten de het prmare proces op onderwjsnstellngen ondersteunen of aanvullen. Het gaat her om actvteten op het terren van beled en bestuur, plannng en beheer, coördnate, overleg en adves, schoolbegeledngsdensten, ontwkkelng toetsen, leerplanontwkkelng en dergeljke. De smalle defnte heeft betrekkng op utslutend admnstrate, beled en beheer. Tabel 2.1 bevat gegevens over de ontwkkelng van het aandeel secundare kosten naar onderwjstype tussen 1980 en Bureau of lessenaar

19 Tabel 2.1 Smalle varant percentage secundare lasten onderwjstype Percentage Index Bao Vo Bve Hbo Wo / 131 Totaal Bron: Bureaucratserng en schaalfactoren n het onderwjs, Onderwjsraad, Den Haag. Ut tabel 2.1 bljkt dat het aandeel secundare kosten voor het gehele onderwjs tussen 1980 en 2000 gegroed s van 11 naar 20 procent. De ontwkkelng per onderwjstype verschlt sterk. Zo s n het bassonderwjs sprake van bjna een verdrevoudgng (4% n 1980 naar 11% n 2000), terwjl de groe n het voortgezet onderwjs slechts 33 procent bedraagt (van 9% n 1980 naar 12% n 2000). Verder constateert de Onderwjsraad dat op bass van een enquête de verschllen tussen nstellngen n 2000 tameljk fors zjn. Met name n het bass onderwjs en voortgezet onderwjs zjn de verschllen het grootst. In het voortgezet onderwjs laat een klene steekproef reeds zen dat de aandelen secundare kosten varëren tussen 6 en 33 procent (Onderwjsraad, 2004a: 16). De Onderwjsraad wjst n het bjzonder ook op de mogeljke samenhang tussen secundare kosten en schaalfactoren. In hun onderzoek s geen dudeljk verband geconstateerd tussen schaal en secundare kosten. Voor een deel hangt dt samen met beperkngen n de gegevens Overge studes naar benchmarks n het onderwjs Bassonderwjs Het bassonderwjs kent, voor zover bekend, alleen partële benchmarks. Deze benchmarks bestaan bjvoorbeeld ut pelngen naar tevredenhed bj ouders of personeel n een beperkt aantal scholen (ze bjvoorbeeld D&K Onderzoek en opledng, 2005). In geen van deze benchmarks s sprake van aandacht voor de nzet van mddelen en de relate met de prestates van het onderwjs. Het begrp bureaucrate speelt al helemaal geen rol. Belangrjke oorzaak hervan s waarschjnljk de vergaande regulerng over de nzet van mddelen en het gebrek aan vrjhed voor het management om mddelen zelf te alloceren. Met de ntroducte van de lumpsumbekostgng zal her ongetwjfeld veranderng n komen. In een verder verleden s wel een aantal onderzoeken utgevoerd naar de doelmatghed n het bassonderwjs. Het Socaal en Cultureel Planbureau publceerde n 1990 de stude School en schaal over dt onderwerp (Blank et al., 1990). Een verdere verdepng van deze stude s te vnden n Kosten van kenns (Blank,1993). Dt proefschrft gaat dep n op de defnte en metng van onderwjsproducte, de samenhang tussen ngezette mddelen en producte en de transportkosten voor leerlngen. Ut het onderzoek bljkt onder meer dat er grote schaalvoordelen optreden bj schaalvergrotng van klene scholen. Voor mddelgrote en grote scholen ebben deze schaalvoordelen weg. Het onderzoek Bureau of lessenaar 19

20 besteedt ook aandacht aan de allocate van personeel, materaal en husvestng. De schaaleffecten manfesteren zch het meest n de sfeer van kaptaal. De stude bevat echter geen explcete verwjzng naar bureaucrate. Voortgezet onderwjs De Onderwjsnspecte presenteert snds een aantal jaren kwaltets- en opbrengstenkaarten voor scholen n het voortgezet onderwjs. Van elke school(vestgng) voor voortgezet onderwjs bestaat er een opbrengstenkaart. Daarop staat algemene nformate over de denomnate, het aantal leerlngen en de verdelng van de leerlngen over de opledngen (vbo, mavo, havo). Daarnaast bevat de opbrengstenkaart gegevens over zttenbljven, doorstroom en examenresultaten. Een belangrjke methodsch aspect betreft de beoordelng van de resultaten. Bj de beoordelng spelen nameljk het schooladves en de zogenoemde cum- en lwoo-leerlngen een rol. Door deze correcte voor achtergrondkenmerken ontstaat een beter beeld van de toegevoegde waarde van een school. De schoolresultaten zjn overzchteljk n kaart gebracht voor ouders, leerlngen, scholen en andere belangstellenden. Op deze wjze s een vergeljkng mogeljk met andere scholen n de rego en het landeljk gemddelde. Het s echter geen benchmark met casebeschrjvngen en een 'best practce'. Evenmn wordt een lnk gelegd met de nzet van mddelen of kenmerken van de bedrjfsvoerng. De nzet van mddelen en de bedrjfsvoerng komen wel aan bod n Onderwjs n cjfers van het Cf ( Op deze webste zjn gegevens per school beschkbaar over leerlngen, personeel en fnancën, waarbj de verschllende onderdelen verder zjn utgespltst naar categoreën. Scholen kunnen op deze wjze hun cjfers vergeljken met gemddelden van een vergeljkngsgroep. Ook her geldt dat het geen benchmark s met casebeschrjvngen en een 'best practce'. Het gaat utslutend om het vergeljken van partële cjfers. Een ntegraal kader of samenhangend beeld ontbreken her eveneens. Er zjn op dt moment wel ntateven om tot een benchmark voor het voortgezet onderwjs te komen. De Onderwjsnspecte streeft ernaar om over te gaan tot zogenaamd proportoneel toezcht. Het toezcht wordt pas dan geïntensveerd, wanneer de resultaten op een school daar aanledng toe geven. Hervoor s het gewenst om een model te hebben op bass waarvan de onderwjsnspecte deze selecte kan maken (er wordt n dt kader gesproken van een zogenaamd rscomodel). Voor dt rscomodel worden op het eerste gezcht dezelfde gegevens verzameld als de nodg zjn voor het maken van de benchmark. Het Cf en de Onderwjsnspecte (en op de achtergrond het mnstere van OCW) zjn betrokken bj de ontwkkelng van dt model. Op dt moment s net gestart met de ontwkkelng, er wordt nog nagedacht over hoe het model erut dent te zen. Bureau Berenschot heeft een egen benchmark naar de omvang van de bureaucrate bj scholen ontwkkeld voor het voortgezet onderwjs (en voor het hoger beroepsonderwjs). Het s voor nstellngen op elk moment mogeljk om her (tegen betalng) aan mee te doen. In het jaar 2003 hebben 36 scholen voor voortgezet onderwjs deelgenomen aan 20 Bureau of lessenaar

21 deze benchmark. De benchmark s een zogenaamde levende 1 partële benchmark en er wordt aandacht besteed aan de volgende kenmerken van bureaucrate: drecte en management, personeel en organsate, fnancën, automatserng, communcate, kwaltetszorg, facltare denst, admnstrate en secretaraat. Het betreft her dus een benchmark met een hele klene steekproef, waarn een conceptueel kader ontbreekt. Ook bestaan er lokale ntateven, zo bleek ut de rondetafelconferente (ze hoofdstuk 4), voor benchmarkng. Deze benchmarks hebben dan betrekkng op scholen de tot een bestuur behoren. Oudere studes naar de doelmatghed van het voortgezet onderwjs zjn Goudraan et al. (1989) en Blank et al. (1990). In bede studes wordt een ntegraal beeld geschetst van de relate tussen onderwjsprestates en ngezette mddelen. In het bjzonder besteden de studes aandacht aan het verschjnsel van schaaleffecten. Bve Snds enge jaren wordt n opdracht van de Bve Raad een montor utgevoerd onder bvenstellngen. De montor stelt ROC s en vaknstellngen n staat zch te kunnen benchmarken op de fnancële poste en de bedrjfsvoerng (ze Wouters et al., 2005). De montor bevat kerngegevens over de onderwjsnrchtng, personeel, bedrjfsvoerng, ICT, husvestng, facltare ondersteunng en educate. De mate van detallerng s groot. Zo kjken de onderzoekers bnnen de groep facltar onder andere naar de bevelgng en naar de caterng. De kengetallen worden n de meeste gevallen gepresenteerd als gemddelde aantallen, bedragen, aandelen of verhoudngscjfers (zoals deelnemers computerrato of personeelskosten per deelnemer). Het totale bestand aan personeel voor management, ondersteunng en bedrjfsvoerng omvat n procent van de personeelsnzet (Wouters et al., 2005: 71). De stude bevat geen ntegrale analyse van de samenhang tussen de verschllende aspecten van de bedrjfsvoerng. Het onderzoek levert nteressante en nuttge gegevens op, de bj een nadere ntegrale analyse nog meer nteressante gezchtspunten kunnen opleveren. De recentste bve-montor stamt ut maart 2005 en heeft betrekkng op het schooljaar 2003/2004. Snds de verschjnng van de eerste bve-montor n 2001 zjn de accenten verlegd. De hudge bve-montor s een nstrument voor benchmarkng en good practces tussen bve-nstellngen. Gezen de groeende behoefte aan nformate over relevante ndcatoren en kengetallen ljkt een contnuerng van de bve-montor voor de komende jaren verzekerd. Veder ontwkkelt het beroepsonderwjs een benchmark de de prestates van de onderwjsnstellngen beter zchtbaar en onderlng vergeljkbaar maakt. Deze benchmark wordt afgestemd met het mnstere van OCW en moet vooral ook nvullng geven aan de wens vanut het bedrjfsleven om beter nzcht te krjgen n de prestates van de onderwjsnstellngen. 1 Een levende benchmark betekent dat de resultaten van de benchmark kunnen veranderen, wanneer er neuwe nstellngen n de benchmark worden meegenomen. De benchmark s dan ook noot af. Bureau of lessenaar 21

22 Hoger onderwjs Recenteljk hebben Jongbloed et al. (2003) een stude gepresenteerd over de kosten per student n Nederland voor het wo en hbo. De stude s vooral nteressant vanut een methodologsch gezchtspunt. Jongbloed et al. benadrukken het multple nput-multple output karakter van unversteten en hogescholen. Unversteten en hogescholen zjn n hun termen multproductorgansates en zj stellen dan ook voor om een methode (Data Envelopment Analyss) te gebruken de recht doet aan dt aspect. Zj laten zen dat deze methode afwjkende utkomsten geeft n vergeljkng met de gebrukeljke methode, waarbj utgegaan wordt van vooraf vastgestelde verdeelsleutels voor de kosten. Verder laten zj zen dat n het wo de kosten per student samenhangen met de schaal van de nstellng. Een relate tussen kosten per student en kwaltet kan net worden vastgesteld. De opvattngen van Jongbloed et al. over de te hanteren methode sluten nauw aan bj deze stude. Hoofdstuk 4 gaat her verder op n. In hun analyse staat vooral de kostprjsberekenng van de verschllende opledngen centraal. Zj besteden geen aandacht aan het proces van allocate van mddelen. Dt aspect komt echter wel aan de orde n een afzonderljke nternatonale vergeljkng. Zj vergeljken een aantal landen (Nederland, Dutsland, Zweden en Engeland) onder meer op bass van de student/staf rato (s/s rato). Herut bljkt dat de s/s rato n Zweden relatef laag s. Nederland vertoont een vergeljkbaar nveau als Dutsland. Verder bljkt de s/s rato op hogescholen aanzenljk hoger te lggen dan op unversteten. In Nederland s de s/s-rato op hogescholen dremaal zo hoog als op unversteten. Dt s te verklaren ut de nzet van onderzoeksgerelateerd personeel. Zweden s verder het enge land waarn de s/s-rato n de tweede helft van de jaren negentg s gedaald. In de overge landen s de rato, na een dalng begn jaren negentg, n de tweede helft van het vorge decennum weer gegroed. In het hbo zelf worden ook ntateven ontwkkeld. Bnnenkort start bjvoorbeeld de tweede ronde benchmark ICT-kosten. Vorg jaar hebben 17 hogescholen deelgenomen aan deze benchmark. Deze scholen hebben gezamenljk een bestand opgebouwd van gegevens waarmee hogescholen elkaar kunnen vergeljkng met betrekkng tot de ICT-kosten. Ook dt jaar wordt weer een benchmark utgevoerd ( 2.3 Nederlandse studes naar bureaucrate (sem-)publeke sector Verplegng en verzorgng De brancheorgansate van verpleeg- en verzorgngshuzen heeft een benchmark utgevoerd onder nstellngen. De benchmark rcht zch n het bjzonder op kosten, doelmatghed, kwaltet en bedrjfsvoerng. Het gaat om een beperkte steekproef van 100 nstellngen. Iedere nstellng ontvangt een vertrouweljk nstellngsrapport. Tevens s er een algemeen rapport utgebracht (Arcares, 2004). Het rapport rekent de kosten toe aan verschllende zorgactvteten. Dt gebeurt aan de hand van bepaalde verdeelsleutels. Het rapport gaat ook n op de verschllende kostenonderdelen en de samenstellng van de kosten. Herut s ook dudeljk een ondersched te maken tussen drecte en ndrecte kosten. Drecte kosten zjn kosten de 22 Bureau of lessenaar

23 drect verband houden met zorgcontacten met patënten en ndrecte kosten zjn n deze context synonem met bureaucrate. De onderzoekers hebben ook rekenng gehouden met deverschllen n zorgproducten (verpleeghuszorg, verzorgngshuszorg, extramurale zorg en woonzorgcomplexen). De kosten per eenhed zorg varëren substanteel, evenals de verdelng van drecte en ndrecte kosten. Ook s de relateve doelmatghed berekend met Data Envelopment Analyss. De relateve doelmatghed bedraagt gemddeld 84 procent voor verpleeghuzen en 73 procent voor verzorgngshuzen. Voor de gecombneerde nstellngen en de woonzorgcomplexen lggen de scores nog ets lager. De stude geeft helaas geen antwoord op de vraag waardoor doelmatghedsverschllen ontstaan. Ook gaat de stude net n op de allocate van mddelen of n het bjzonder de rol van bureaucrate Thuszorg In de thuszorg s het eerste benchmarkonderzoek n 1998 utgevoerd. Dt onderzoek had betrekkng op de producte van algemene thuszorg en de bedrjfsvoerng n Bjna alle nstellngen voor thuszorg hebben heraan meegewerkt. Bouwstenen waren doelmatghed, kwaltet, omgevngsfactoren en bedrjfsvoerng. Op doelmatghed en kwaltet waren de nstellngen goed te vergeljken, terwjl de bede andere factoren nadere utwerkng veresten. In 2001 s een tweede benchmark gehouden n opdracht van LVT en BTN. Het betrof een onderzoek naar de producte en de bedrjfsvoerng n 2000 waarvoor nstellngen de gegevens va nternet hebben aangeleverd Gehandcaptenzorg Ernst & Young voert een fnancële benchmark ut onder nstellngen voor gehandcaptenzorg. De benchmark rcht zch vooral op de fnancële ontwkkelng van de nstellngen, zoals de ontwkkelng van lasten en baten, vermogensposte, solvabltet en dergeljke. Met kengetallen wordt tevens gekeken naar de ontwkkelng van de arbedsproductvtet. De benchmark besteedt geen aandacht aan de allocate van mddelen bnnen de nstellngen GGD en Zud-Holland Deze benchmark s puur gercht op het verschaffen van managementnformate. De nledng van deze rapportage spreekt ook over het kunnen spegelen aan de best practce [..] om daarmee een dscusse, onderzoek en kennsutwsselng te bevorderen, waardoor op langere termjn, alle nstellngen betere resultaten bereken. Zo bevat de benchmark onder meer nformate over de geleverde densten en de nzet van mddelen van de GGD en. In het bjzonder rcht de benchmark zch ook op het ondersched tussen 2 In 2004 s een derde benchmark utgevoerd waarvan de eerste resultaten medo 2005 verwacht worden. Bureau of lessenaar 23

24 drecte en ndrecte kosten. De benchmark s utslutend bedoeld voor de aangesloten GGD en. Een rapportage met een totaaloverzcht ontbreekt Gemeenten De VNG kent een groot aantal benchmarks voor allerle verschllende gemeenteljke densten. Zo zjn er benchmarks voor zuverngsbeheer, brandweer, openbare bblotheken, bouw- en wonngtoezcht, afvalverwerkng. In de meeste gevallen gaat het om een beperkte hoeveelhed nformate vooral ook gercht op afnemers/klanten. Er bestaan een paar bedrjfsvergeljkngen, maar ook her gaat het slechts om ruwe kengetallen Omvang overhead publeke en sem-publeke densten Het bureau Berenschot heeft een benchmark ontwkkeld waarbj n verschllende sectoren nstellngen zelf een aantal gegevens over hun bedrjfsvoerng moeten nvoeren. Op bass van de ngevoerde gegevens worden vergeljkngen opgesteld tussen de nstellngen. Het betreft her slechts een vergeljkng van eenvoudge kengetallen, de n de loop der tjd steeds een veranderend beeld geven (door toevoegng van neuwe nstellngen). Voor een beschrjvng van het een en ander zjn geen rapporten beschkbaar of volledge overzchten. Het één en ander s wel te vnden op de webste Voorzenngen de n de benchmark zjn opgenomen zjn onder andere: onderwjs, gehandcaptenzorg, verplegng en verzorgng, wonngcorporates. In het onderwjs komen voortgezet onderwjs en hogescholen aan bod. De benchmark voor het voorgezet onderwjs s zeer beperkt. Her doen slechts 36 scholen aan mee Polte Het mnstere van BZK rapporteert jaarljks over de prestates en de ngezette mddelen van de polte n de publcate Kerngegevens Nederlandse Polte (ze bjvoorbeeld mnstere BZK, 2002). Per korps vermelden de rapporten gegevens over personeel, materële nzet en allerle productegegevens over aantallen transactes en aan het Openbaar Mnstere aangeleverde verdachten. Ook worden meer kwaltateve gegevens toegevoegd over tevredenhed van de bevolkng over de polte en de gepercpeerde velghed. Het rapport presenteert ook een aantal kengetallen. Het rapport bevat geen ntegrale analyse van poltekorpsen en ledt ook geen best practces af. Het materaal wordt wel door andere onderzoekers gebrukt voor nadere analyse. Webrens (2004) presenteert een doelmatghedsanalyse over poltekorpsen. Centraal n deze analyse staat de maxmaal haalbare producte bj een gegeven nzet van mddelen. Er wordt net ngegaan op de allocate van mddelen bj de polte. Een zeer recente analyse op het materaal s utgevoerd door Cleuver (2005). In deze doctoraalscrpte staat eveneens de doelmatghed van korpsen centraal met specfek aandacht voor de nvloed van omgevngsfactoren op de doelmatghed. Ook n deze 24 Bureau of lessenaar

25 analyse besteedt de onderzoekster geen explcete aandacht aan het verschjnsel bureaucrate of de allocate van mddelen Wonngcorporates Graaf et al. (2001) publceren de utkomsten van een onderzoek naar de effectvtet en effcënte van wonngcorporates. Hoewel zj beschkken over ndvduele gegevens van wonngcorporates presenteren zj utslutend gemddelden en s de analyse vooral gercht op het meten van effcënte. Hoewel de onderzoekers beschkken over afzonderljke gegevens over ngezette mddelen doen zj geen onderzoek naar een optmale allocate van mddelen. Ook zj presenteren utkomsten van een ntegrale analyse, n dt geval van Data Envelopment Analyss (DEA) Waterledngbedrjven Snds 1997 voert de verengng van waterledngbedrjven VEWIN een benchmark ut naar de prestates, kwaltet, effcente en bedrjfsvoerng van de waterledngbedrjven n Nederland (ze bjvoorbeeld VEWIN, 2001). Deze benchmark bevat een scala aan verschllende typen gegevens. In het bjzonder schenkt deze benchmark ook aandacht aan de allocate van mddelen. Zo maakt de benchmark een ondersched tussen belastngen, vermogenskosten, afschrjvngen en operatonele kosten. Tot de laatste groep behoren onder andere personele kosten, densten derden, nkoop materalen en huur utzendkrachten. Opvallend s dat de resultaten per waterledngbedrjf worden gepresenteerd en net utslutend de gemddelden en dergeljke. Er s her dus sprake van een echte benchmark. De resultaten van de benchmark zjn tevens gehanteerd door Djkgraaf et al. (2004) en Blank en Koot (2004) om een ntegrale effcente-analyse te maken. Zj maken herbj gebruk van geavanceerde techneken zoals Stochastc Fronter Analyss en Data Envelopment Analyss. In genoemde publcates spelen vooral de metng van effcënte en de verklarngen voor effcënteverschllen een belangrjke rol. Op een optmale allocate van mddelen wordt helaas net ngegaan. Het begrp bureaucrate komt helemaal net aan de orde Zekenhuzen Blank et al. (2002) hebben een utgebred onderzoek verrcht naar de bureaucrate n algemene en academsche zekenhuzen n de perode Het onderzoek maakte gebruk van de jaarljkse enquêtes onder zekenhuzen over de bedrjfsvoerng. De dekkng van het analysebestand was daarmee bjna 100 procent. Bureaucrate wordt gedefneerd als het totaal van staf, admnstrate en ondersteunend personeel. De onderzoekers maken gebruk van een stelsel bestaande ut een schaduwkostenfuncte en kostenaandelenfunctes. Hermee s het mogeljk op een ntegrale wjze de kosten en de allocate van de ngezette mddelen te verklaren. Zj presenteren een aantal opmerkeljke concluses. Zo bljkt dat het kostenaandeel van de bureaucrate n de totale kosten door de jaren nagenoeg constant s gebleven op ongeveer 20 procent. In de Bureau of lessenaar 25

26 onderlnge verhoudngen tussen staf, admnstrate en ondersteunng s relatef weng veranderd. Voor de meeste zekenhuzen geldt dat het kostenaandeel bureaucrate bnnen een marge van 4 procent van het gemddelde lgt. Ook n deze spredng s n de loop der jaren weng veranderd. Op bass van schattngen stelt het rapport dat algemene zekenhuzen (net topklnsch) een systematsche overbenuttng van nzet van staf en admnstrate kennen, maar dat deze overbenuttng een bescheden effect heeft op de kosten (crca 1%). De systematsche overbenuttng van staf en admnstrate gaat ten koste van de nzet van paramedsch personeel. In ndvduele gevallen s echter wel sprake van een butensporge bureaucrate. Verder bljkt ut het onderzoek dat andere vormen van neffcënte veel belangrjker zjn dan de onjuste allocate van mddelen (bureaucratserng). Naarmate een algemeen zekenhus meer patënten behandelt, neemt het kostenaandeel van bureaucrate n de totale kosten af. Met andere woorden, grote nstellngen kennen mnder bureaucrate. De grote academsche zekenhuzen kennen daarentegen just meer bureaucrate. 2.4 Butenlandse studes naar bureaucrate n onderwjs en overge publeke sectoren Smth en Larmer (2004) beargumenteren dat de negateve samenhang tussen bureaucrate en schoolprestates, zoals de over het algemeen n studes over bureaucrate en onderwjs wordt gerapporteerd, onvolledg s. Net zoals vele andere complexe publeke densten moeten scholen keuzes maken over een utrul tussen verschllende doelstellngen of prestates. Bureaucrate speelt een belangrjke rol n het bepalen van de aard van deze utrul: een de meer dmenses kent dan n de bestaande lteratuur. De auteurs laten zen dat de relate tussen bureaucrate en prestates afhankeljk s van de wjze waarop prestates zjn gemeten. Zo tonen zj bjvoorbeeld aan dat bureaucrate negatef gecorreleerd s met testscores, maar postef met vermnderng van utval. Zj pleten er dan ook voor bureaucrate te plaatsen n een context van het managen van een organsate de meerdere doelen nastreeft. Marlow (2001) toetst de relate tussen monopolemacht van schooldstrcten en bureaucratserng en de relate tussen bureaucratserng en schoolprestates. Ut zjn emprsch onderzoek onder Amerkaanse scholen (Calfornë) bljkt dat monopolemacht nderdaad ledt tot een grotere nzet van admnstratef en onderwjzend personeel ten koste van overg personeel. Een hogere nzet van onderwjzend personeel draagt net bj aan hogere onderwjsprestates. Dt geldt echter wel voor admnstratef personeel. Meer admnstratef personeel heeft hogere toetsscores en een gernger aantal voortjdg schoolverlaters tot gevolg. Marlow (2001) concludeert herut zelfs dat de prestates nog verhoogd zouden kunnen worden door onderwjzend personeel te vervangen door admnstratef personeel. De publeke opne zou echter een verdere bureaucratserng n de weg staan. Chubb en Moe (1988) toetsen de hypothese dat de monopolemacht van schooldstrcten n de Verengde Staten bureaucratserng bevordert en daardoor een negatef effect heeft op de onderwjsprestates. Ut hun onderzoek bljkt dat meer monopolemacht ledt tot een grotere nzet van zowel staf/ondersteunend en onderwjzend personeel. Terwjl het aantal leerkrachten net van nvloed s op de leerprestates, beïnvloedt het aantal 26 Bureau of lessenaar

27 personeelsleden staf/ondersteunng de leerprestates wel op een posteve maner. De auteurs suggereren dan ook dat er eerder te veel leerkrachten dan staf/onderteunend personeel worden ngezet. De theore over bureaucrate wordt daarmee verworpen. Eerder ljkt er sprake te zjn van een maatschappeljke druk om meer onderwjzend personeel n te huren. Hoy en Sweetland (2001) presenteren de resultaten van een socaal-wetenschappeljk onderzoek naar bureaucrate n 97 hghschools n Oho. Bureaucrate wordt her gemeten langs een aantal dmenses dat de mate van formalserng en centralsate meet. De metng heeft plaats door leerkrachten herover een vragenljst te laten nvullen. Een ondersteunende bureaucrate s een combnate van ondersteunende regels en een ondersteunende hërarche. De resultaten van de bureaucrateschaal worden geplaatst naast een aantal andere kenmerken van de school, zoals vertrouwen n de ledng, het vertrouwen tussen collega s onderlng, en het ontbreken van rolconflcten. De ondersteunende bureaucrate heeft n alle gevallen een posteve correlate met genoemde kenmerken. De stude van Hoy en Sweetland (2001) wjkt af van de andere economsch georënteerde studes. Het belang van deze stude s te laten zen dat bureaucrate zch noodzakeljkerwjs net alleen vertaald n een grote admnstrate en staf, maar ook een vertalng s van regels en organsate. Twee scholen met preces dezelfde nzet van staf en admnstrate kunnen n de praktjk organsatorsch en qua regelgevng sterk van elkaar verschllen en ook verschllende onderwjsprestates leveren. Overgens s een sterke correlate op voorhand net ut te sluten. Dkwjls zal een dchte regelgevng of een sterke hërarchsche structuur zch ook vertalen n meer staf en admnstrate. Meer et al. (2000) belchten nog weer een ander aspect van de problematek met bureaucrate n het onderwjs. Zj stellen de causaltet n veel onderzoeken ter dscusse. Zo zou een grote bureaucrate gepaard gaan met lage onderwjsprestates. De bureaucrate wordt daar dan meestal verantwoordeljk voor gesteld. Deze auteurs betogen echter dat slechte onderwjsprestates leden tot wjzgngen n het onderwjsproces, waardoor ook het aantal bureaucraten toeneemt. Het onderzoek s utgevoerd op scholen n Texas. Alvarez en Lovell (2004) onderzoeken bureaucratsche tendensen n Spaanse zekenhuzen. Op bass van gegevens over verschllende ngezette mddelen n zekenhuzen over een reeks van jaren en toepassng van een zogenoemd schaduwkostenmodel, concluderen zj dat n Spaanse zekenhuzen sprake s van een systematsche overbenuttng van staf en admnstrate. Het belang van deze stude s de methodsche aanpak. Voorgestelde methode geeft explcet aan wat een optmale verhoudng s tussen de verschllende ngezette mddelen. Afwjkngen ten opzchte van dt optmum zjn dan eenvoudg vast te stellen. De OESO (OECD) publceert jaarljks de - nmddels gezaghebbende - nternatonaal vergeljkende stude Educaton at a Glance 3. Deze publcate bevat een grote hoeveelhed nternatonaal vergeljkbare gegevens over uteenlopende ndcatoren van het onderwjssysteem, van prmar tot en met hoger onderwjs. Herbj wordt zowel gebruk 3 OECD, Educaton at a Glance OECD Indcators Bureau of lessenaar 27

effectief inzetten? Bert Dingemans

effectief inzetten? Bert Dingemans archtectuur Is meten weten? Kwaltateve en kwanttateve analyse n archtectuurmodellen Kwaltateve en kwanttateve analyses kunnen de denstverlenng van de enterprsearchtect verbeteren. Toch s de nzet van deze

Nadere informatie

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Al cohol kenn s door gespeel d Eval uat eal cohol voor l cht ng doorpeer sopf est val s ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Evaluate alcoholvoorlchtng door peers op festvals December 2005 INTRAVAL Gronngen-Rotterdam

Nadere informatie

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling B000012403 25 ĩ O Toelchtng adves gemeenteraad bj aanvraag aanwjzng als lokale publeke meda-nstellng Ì...Ï 1. Algemeen De wetgever heeft gekozen voor een s ys teem waarbj per gemeente, voor de termjn van

Nadere informatie

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking Behoefte aan Archtectuur Lfecycle Management Ontvlechtng van ICT verest neuwe samenwerkng Bnnen de ICT s sprake van verzulng van zowel de systemen als het voortbrengngsproces. Dt komt doordat de ICT n

Nadere informatie

Bronnen & Methoden bij Marktscan medischspecialistische zorg 2015

Bronnen & Methoden bij Marktscan medischspecialistische zorg 2015 Bronnen & Methoden bj Marktscan medschspecalstsche zorg 2015 Hoofdstuk 2: Wachttjden voor medsch specalstsche zorg Ontwkkelng van wachttjden Voor de wachttjdanalyses s gebruk gemaakt van gegevens afkomstg

Nadere informatie

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie.

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie. 1\1. H. CORBEY El'\ R. A JAT\SEJ'\ FLEXBLTET EN LOGSTEKE KOSTEN DE LOGSTEKE GELDSTROOMDAGt LOGSTEKE KOSTEN Voor het onderzoek 'Logsteke geldsrroomdagnose' zjn verschllendc utgangspunten geformuleerd. Ten

Nadere informatie

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening In ver stappen naar een succesvolle Meer toegevoegde waarde van IT voor de busness IT wordt dkwjls ervaren als net aanslutend op de wensen van de busness en net strategsch voor de organsate. Er gaat veel

Nadere informatie

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden?

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden? 3. Dagnostek 3.7. Hoe meet je verbeterng of verslechterng n het dageljks functoneren met betrekkng tot de mobltet (ztten, staan, lopen, verplaatsen) bj CP? 3.7.3 Welke meetnstrumenten zjn geschkt voor

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvattng (Dutch summary) Gezondhedszorg s kostbaar en wordt steeds duurder onder nvloed van een toenemende en veranderende vraag naar zorg door een vergrjzende samenlevng, toenemende vraag

Nadere informatie

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Insttutonele beleggers staan voor tal van utdagngen. Zo leggen pensoendeelnemers, klanten en de samenlevng steeds meer druk

Nadere informatie

Een levensloopregeling voor software

Een levensloopregeling voor software Een levensloopregelng voor Neuwe benaderng - en nformatebevelgng De gebruker van een nformatesysteem streeft naar contnuïtet. De ongestoorde werkng van s hervoor essenteel. Maar wat weet de gebruker van

Nadere informatie

ARU. ;ijniv-ersitejt. e 3 ndhov (2007.050) TEM. niet uitleenbaar

ARU. ;ijniv-ersitejt. e 3 ndhov (2007.050) TEM. niet uitleenbaar ARU 27 TEM (27.5) ;jnv-erstejt e 3 ndhov F net utleenbaar Colofon Ttel Onderzoek naar Rollen en Rolcombnates bj lokale Rabobanken l onderttel Afstudeeropdracht Verse, datum 27 augustus 27 Samengesteld

Nadere informatie

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig?

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig? projectmanagement Goed opdrachtgeverschap De kloof: welke kenns heeft een opdrachtgever nodg? Een van de redenen waarom projecten net succesvol zjn s de kloof tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Om

Nadere informatie

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder Waardeoverdracht Uw opgebouwde pensoen meenemen naar uw neuwe pensoenutvoerder In deze brochure 3 4 5 6 Gefelcteerd! Een neuwe baan Wel of net kezen voor waardeoverdracht? Vergeljk de regelngen Hoe waardevast

Nadere informatie

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 Cats Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 ] Motverng vanjhet beroepschrft n cassate (rolnummer 10/00158) tegen de utspraak van het Gerechtshof te Arnhem van 1 december 2009, nr. 08/00145, j j/ nzake SËËÊÊÊÈÈÊÈtemÈ

Nadere informatie

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter Nederlandse bjdrage aan offcële CMM CMMI-s De Nederlandse stchtng SPIder heeft s ontwkkeld voor het CMMI, verschllende routes door het CMMI voor het oplossen van bepaalde problemen of het halen van bepaalde

Nadere informatie

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters Het s net zo gebrukeljk om voor klene jachten een sleepproef te laten utvoeren. Zo'n proef s duur en daardoor vaak net rendabel. Toch loont een sleepproef de moete. Aan de hand ervan kunnen bj voorbeeld

Nadere informatie

Quality Cube 2013 05-03- 15. 1.Doel

Quality Cube 2013 05-03- 15. 1.Doel 05-0- 5 Qualty Cube 0 Overzcht Bun:nx Tranng & Consultancy W www.bun:nx.org T 060798066 E btc@bun:nx.org.doel u Onderzoek van kwaltetservarngen met betrekkng tot de gegeven zorg en ondersteunng (ervarngen

Nadere informatie

Breman, Spaans & Harnas

Breman, Spaans & Harnas Z3-b34 Breman, Spaans & Harnas m a n a g e m e n t c o n s u l t a n t s BRANSTORMSESSE OVER KOSTEN EN EFFECTEN VAN VERVOERMANAGEMENT «SU NHOUDSOPGAVE. Voorwoord pag. 2. Clusterng van vervoermaatregelen

Nadere informatie

Praktijkboek De knop om!

Praktijkboek De knop om! Praktjkboek De knop om! Maak uw organsate energebewust >> Duurzaam, Agrarsch, Innovatef en Internatonaal ondernemen De knop om! Maak uw organsate energebewust Voorwoord Bnnen bedrjven en nstellngen wordt

Nadere informatie

kopers huurders controle Klantgestuurd en empowerment empowerment capacity keuze Te Woon effecten voorraadbeleid kopen verkoop inkomen klanten

kopers huurders controle Klantgestuurd en empowerment empowerment capacity keuze Te Woon effecten voorraadbeleid kopen verkoop inkomen klanten effecten Klantgestuurd voorraadbeled en empowerment Over Te Woon en andere ntateven van wonngcorporates verkoop klantgestuurd kopen kopers wonngcorporates nkomen ntateven schalen capacty Te Woon klanten

Nadere informatie

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen T-servcemanagement Zo krjg je wél grp op T-nvesterngen ntegrate van applcate- en projectportfolomanagement Met één druk op de knop een overzcht genereren van alle T-projecten en bjbehorende applcates (of

Nadere informatie

Applicatieportfoliomanagement

Applicatieportfoliomanagement governance Applcateportfolomanagement Governance zet applcatebeheer op scherp Nu applcates steeds nauwer verweven zjn met bedrjfsprocessen, s een gestructureerde aanpak van het applcatebeheer noodzakeljk,

Nadere informatie

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer CE Oplossngen voor mleu, econome en en technologe Oude Oude Delft Delft 180 180 2611 HH Delft tel: tel: 015 0152 2150 150 150 fax: 015 2 150 151 fax: 015 2 150 151 e-mal: ce@ce.nl webste: e-mal: ce@ce.nl

Nadere informatie

Reinier van der Kuij

Reinier van der Kuij 03 2014 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Rener van der Kuj Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Rener van der Kuj Technsche Unverstet Delft, facultet Bouwkunde, afdelng

Nadere informatie

De waarde van de CIO

De waarde van de CIO organsatestructuur De waarde Model voor de toegevoegde waarde In de afgelopen decenna s de rol van IT n de bedrjfsvoerng steeds groter geworden. Door het toenemende belang van IT neemt ook de nvloed en

Nadere informatie

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht Gemeentefonds verevent mnder dan gedacht Maarten A. Allers Drecteur COELO en unverstar hoofddocent aan de Rjksunverstet Gronngen De rjksutkerng aan gemeenten wordt verdeeld op bass van utgangspunten de

Nadere informatie

One size fits not all

One size fits not all archtectuur One sze fts not all Methoden voor enterprsearchtectuur Welke maner van archtectuur bedrjven past het best bj een organsate? Een (onderzoeks)rchtng om meer grp te krjgen op bepalende factoren

Nadere informatie

Process mining: leuk voor de liefhebber of noodzaak?

Process mining: leuk voor de liefhebber of noodzaak? process mnng Process mnng: leuk voor de lefhebber of noodzaak? Pledoo voor een breder draagvlak en toepassng n de audtpraktjk Process mnng toepassen n de audtpraktjk. Waarom zouden we dat wllen? En wat

Nadere informatie

opleidingen Creditmanagement en activabeleid (13 dagen) ook modulair te volgen Risico-analyse (*) (1 dag)

opleidingen Creditmanagement en activabeleid (13 dagen) ook modulair te volgen Risico-analyse (*) (1 dag) Academy for Credt Management 2005 - bron van deskundghed opledngen OPLEIDINGSINSTITUUT ERKEND DOOR DE VLAAMSE OVERHEID EEN INITIATIEF VAN GRAYDON BELGIUM NV UITBREIDINGSTRAAT 84-B1 TE 2600 BERCHEM 18E

Nadere informatie

Gebiedsgericht Voorraadbeleid van Woningcorporaties. Een analyse van planningsbenaderingen in Vogelaarwijken. Arne van Overmeeren

Gebiedsgericht Voorraadbeleid van Woningcorporaties. Een analyse van planningsbenaderingen in Vogelaarwijken. Arne van Overmeeren 04 2014 Gebedsgercht Voorraadbeled van Wonngcorporates Een analyse van plannngsbenaderngen n Vogelaarwjken Arne van Overmeeren Gebedsgercht Voorraadbeled van Wonngcorporates Een analyse van plannngsbenaderngen

Nadere informatie

Handreiking Behorende bij Verslag over de Uitvoering Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003

Handreiking Behorende bij Verslag over de Uitvoering Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003 Handrekng Behorende bj Verslag over de Utvoerng Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003 Inhoud Onderdeel A Beeld omtrent de wetsutvoerng Verantwoordng omtrent tekortkomngen rechtmatghed Inledng 3 1. Verantwoordng

Nadere informatie

AUDIT FACILITY MANAGEMENT

AUDIT FACILITY MANAGEMENT Mnstere van Verkeer en Waterstaat. Rjkswaterstaat, stafdenst Audt RWS AUDT FACLTY MANAGEMENT drs. P. Kool drs..e. Leene Stafdenst Audt RWS 's-gravenhage, jun 999 waterstaat nent&te! /Fex. 070-3513003 Audt

Nadere informatie

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal - 2 - Nota Voor burgemeester en wethouders Nummer: 4INT05600 IIIIIIlllllllllIIIIIIIIIIIlllllllllllllllll Onderwerp: Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9 Gemeente Hellendoorn DEC. 20W Verzoek toepassng

Nadere informatie

Digitale Atlas Europa en de Digitale Agenda

Digitale Atlas Europa en de Digitale Agenda Europa Bevorderng van vertrouwen n en deelname aan dgtale wereld Dgtale Atlas Europa en de Dgtale Agenda De Dgtale Atlas Europa, bestaand ut dertg natonale atlassen, heeft als doel een beeld te schetsen

Nadere informatie

Biesbosch verdient het!

Biesbosch verdient het! Besbosch verdent het! Ontwkkelscenaro s - Endadves - Utgevoerd n opdracht van: Parkschap De Besbosch Opgesteld door: Buck Consultants Internatonal Njmegen, 14 oktober 2013 Voorwoord Snds medo jul 2013

Nadere informatie

ISO/IEC 38500 BiSL ASL

ISO/IEC 38500 BiSL ASL nformatevoorzenng Een vergeljkng ISO/IEC 38500 BSL ASL ISO/IEC 38500, BSL en ASL kunnen een grote rol spelen n het professonalseren van de nformatevoorzenng, eder model vanut hun egen doelstellng en kracht.

Nadere informatie

Feestelijke opening nieuwe woningen bij Op de Bies

Feestelijke opening nieuwe woningen bij Op de Bies KleurRjk dgtaal magazne voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 6 Verder n dt magazne: Neuwe aanpak leerwerkbedrjven Feesteljke openng neuwe wonngen bj Op de Bes RICHTPUNT 2015: een neuwe kjk op

Nadere informatie

De Waarde van Toekomstige Kasstromen

De Waarde van Toekomstige Kasstromen De Waarde van Toekomstge Kasstromen De kosten van onderpandmnmalserng Jeroen Kerkhof, VAR Strateges BVBA Introducte Voor de fnancële crss hadden fnancële ngeneurs op bass van een aantal redeljke assumptes

Nadere informatie

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES Doel gr oepenanal yse DeFr esewouden I nvent ar sat e( pot ent ël e) dak-ent hu sl ozen,al cohol -en har ddr ugsver sl aaf den ndefr esewouden 1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES In het najaar van 2001 heeft

Nadere informatie

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming Beroepsregstrate en vooraanmelden voor beroepsregstrate n de jeugdhulp en jeugdbeschermng Inhoudsopgave Werk jj n de jeugdhulp of jeugdbeschermng? Bjvoorbeeld n de ggz? Ben je socaal werker? Of begeled

Nadere informatie

GEMEENTE HELLEN DOORN lichand.: 1 FEB 2013. A1 B Stuk itreťw.: Werkpr.. Kopie aan: Archief' ü 1 N reeks/vlvcrtr.:

GEMEENTE HELLEN DOORN lichand.: 1 FEB 2013. A1 B Stuk itreťw.: Werkpr.. Kopie aan: Archief' ü 1 N reeks/vlvcrtr.: 13INK00403 mn 11 Mnstere van Bnnenlandse Zaken en Konnkrjksrelates > Retouradres Postbus 200112500 EA Den Haag Burgemeesters Wethouders Gemeenteraadsleden Overhedsmedewerkers GEMEENTE HELLEN DOORN lchand.:

Nadere informatie

Rekenen met rente en rendement

Rekenen met rente en rendement Rekenen met rente en rendement Woekerpols? Lenng met lokrente? Er wordt met de beschuldgende vnger naar banken en verzekeraars gewezen de op hun beurt weer terugwjzen naar de consument: Deze zou te weng

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Het Sterrenbos IKC het Sterrenbos IKC-gds schooljaar 2015-2016 IKC het Sterrenbos; Onderwjs Knderopvang 2 4 jargen Buten Schoolse Opvang schoolvakantes adressen

Nadere informatie

7. Behandeling van communicatie en mondmotoriek

7. Behandeling van communicatie en mondmotoriek 7. Behandelng van communcate en mondmotorek 7.2. Slkstoornssen 7.2.3 Wat s de meerwaarde van enterale voedng (va PEG-sonde) ten opzcht van orale voedng bj knderen met CP met slkstoornssen wat betreft voedngstoestand,

Nadere informatie

D-1029 DGG (INTERN) Betuweroute. Ministerie van Verkeer en Waterstaat

D-1029 DGG (INTERN) Betuweroute. Ministerie van Verkeer en Waterstaat D-029 DGG (NTERN) Betuweroute Mnstere van Verkeer en Waterstaat Organsateontwkkelng Betuweroute Ontwerp van de projectorgansate tjdens de utvoerngsfase f nhoudsopgave.. nledng 2. Ontwerpprncpes 3. Projectdrecte

Nadere informatie

Uitgebreide aandacht warmtapwatersystemen. Door afnemende warmtevraag voor ruimteverwarming, neemt het belang van het

Uitgebreide aandacht warmtapwatersystemen. Door afnemende warmtevraag voor ruimteverwarming, neemt het belang van het NEN 5128: overzcht van rendementen Utgebrede aandacht warmtapwatersystemen Door afnemende warmtevraag voor rumteverwarmng, neemt het belang van het opwekkngsrendement voor warmtapwater toe. In de norm

Nadere informatie

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf.

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf. LUCIA MARTHAS Insttute for Performng Arts Talent s only the startng pont - Irvng Berln - HBO MBO Vooropledng Leerbedrjf Onderwjsvse Voorwoord Het Luca Marthas Insttute for Performng Arts (LMIPA) s een

Nadere informatie

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur,

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur, / - Mr. W. Nass Vrjstraat 2a Postbus 420 5600 AK Endhoven Tel 040-2445701 Fax 040-2456438 Advocatenkantoor Mr. W. Nass Het bestuur van de BOA. e-mal Neuwe Purrnerweg 12 na~kanooma.n 1025 VS Amsterdam nternet

Nadere informatie

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N.

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N. gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Utrol gemeenteljk hondenbeled n overg deel Neuw-Vennep Portefeulehouder S. Bak, drs. Th.L.N. Weterngs ollegevergaderng 5 november 20 3 nlchtngen A. Monster

Nadere informatie

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer pensoen Hoeveel pensoen denk je dat je krjgt? Wat ontvang je egenljk als je met pensoen gaat? 5 prangende vragen aan drecteur Rob Braaksma Verantwoordngsorgaan De regelng n nfographc Feten, cjfers en wetenswaardgheden

Nadere informatie

Forse besparing op telefonie

Forse besparing op telefonie KleurRjk dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - februar 2015 Verder n deze neuwsbref: The Thunderbes maken razendsnel naam op nternet Forse besparng op telefone RvB en RvT bezoeken Berkenhofcollege

Nadere informatie

Toepassing: Codes. Hoofdstuk 3

Toepassing: Codes. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 3 Toepassng: Codes Als toepassng van vectorrumten over endge lchamen kjken we naar foutenverbeterende codes. We benutten slechts elementare kenns van vectorrumten, en van de volgende functe.

Nadere informatie

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid 6. Behandelng van knderen met spastsche cerebrale parese gercht op verbeterng van handvaardghed 6.1.Wat s de meerwaarde van oefentherape bj de behandelng van knderen met spastsche CP op vaardghedsnveau

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool 2014-2015 s t n p 5 v f 1 z k c o g 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 m q h t 7 9 St. Jacobusschool schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen

Nadere informatie

Permar WS Horaplantsoen 2 Aan de Gemeenteraad van Ede Postbus 350

Permar WS Horaplantsoen 2 Aan de Gemeenteraad van Ede Postbus 350 permar Permar WS Horaplantsoen 2 Aan de Gemeenteraad van Ede Postbus 350 6710 BJ Ede Postbus 9022 T (0318) 67 91 11 6710 HK EDE F (0318) 67 93 08 E-mal nfo@permar.nl www.permar.nl Onderwerp: Datum: Jaarverslag

Nadere informatie

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg.

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg. Deze factsheet ouderen en eenzaamhed s een gezamenljke utgave van GGD Mdden-Nederland en Schakels, advesbureau voor welzjn en zorg. Inhoud Informateblad Wat s eenzaamhed? Wat veroorzaakt eenzaamhed? Overge

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services EH SmartVew Euler Hermes Onlne Servces Een slmme kjk op rsco s en mogeljkheden Montorng van uw kredetverzekerng www.eulerhermes.nl EH SmartVew Montor uw rsco s en maak onmddelljk gebruk van neuwe kansen

Nadere informatie

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES SERVICE The tme you need SERVICESFORTINET Presales Support - Consultancy - Testapparatuur, Demo s en Plots - Wreless Ste Survey - Tranngen Installate Servce - Onderhoudscontracten - Telemarketng Al deze

Nadere informatie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie GEVER WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP E!C16-1 GEVER 7 Bètawerelden De opdrachten van het Eureka!Cup sezoen worden geplaatst bnnen een van de 7 bètawerelden: Voedng & Vtaltet Mobltet & Rumte Lfestyle & Desgn Scence

Nadere informatie

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool)

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool) Mddenkaderfunctonars bouw & nfra (Netwerkschool) MBO College voor Bouw, Infra & Intereur Door ondernemend te zjn krjg k meer verantwoordeljkhed. 2013-2014 BOL Nveau 4 Thorbeckelaan 184 Almelo Crebo: 22012

Nadere informatie

Operational excellence vereist excellente procesondersteuning

Operational excellence vereist excellente procesondersteuning bedrjfsvoerng Operatonal excellence verest excellente procesondersteunng Esen aan bedrjfsvoerngssystemen worden steeds hoger Organsates moeten tegenwoordg hun processen goed geregeld hebben. Om deze operatonal

Nadere informatie

MRT/RT MKT/KT. Wormwielreductoren. www.triston.nl

MRT/RT MKT/KT. Wormwielreductoren. www.triston.nl MRT/RT MKT/KT Wormwelreductoren www.trston.nl Het s tjd voor Trston! Natuurljk wlt u dat uw producteproces soepel verloopt. Trston helpt. Want met de wormwelreductoren van Trston kest u voor langdurge

Nadere informatie

Beperkt? Niet in de mode!

Beperkt? Niet in de mode! dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 3 Verder n deze neuwsbref: De projecten van RICHTPUNT 2015 Beperkt? Net n de mode! Vrenden van De Hondsberg ontvangen groot bedrag En nog

Nadere informatie

Jaarverslag 2014 i <

Jaarverslag 2014 i < Jaarverslag 2014 Verbouwng en verneuwng De ambte van het CBR s zch verder te ontwkkelen tot een professonele publeke denstverlener. Daarom stond ook 2014 n het teken van verbouwng en verneuwng, zowel letterljk

Nadere informatie

Verslag Regeltechniek 2

Verslag Regeltechniek 2 Verslag Regeltechnek 2 Door: Arjan Koen en Bert Schultz Studenten Werktugbouw deeltjd Cohort 2004 Inhoudsogave Inledng blz. 3 2 Oen lus eerste-orde systeem blz. 4 3 Gesloten lus P-geregeld eerste orde

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool St. Jacobusschool schoolgds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Voor u lgt onze schoolgds. Wj nformeren u met dt document

Nadere informatie

Het Nederlands Persmuseuml

Het Nederlands Persmuseuml [HET ARCHIEF] Het Nederlands Persmuseuml HELLEKE VAN DEN BRABER lr In museale krngen bestaat vrj grote overeenstemmng over de crtera waaraan een echt museum moet voldoen. Een eerste vereste s uteraard

Nadere informatie

Wmo inzicht. augustus 2014 nummer 13. ❸ De regio aan zet. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen

Wmo inzicht. augustus 2014 nummer 13. ❸ De regio aan zet. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl augustus 2014 nummer 13 ❸ De rego aan zet In dt e-zne: ❺ Aan de keukentafel met: Ells Jongerus en Caron Landzaat, ervarngsdeskundgen bj LFB ❻ Kennsmaken met Jantene

Nadere informatie

Integere programmering voor cyclische personeelsplanning

Integere programmering voor cyclische personeelsplanning UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE ACADEMIEJAAR 2011 2012 Integere programmerng voor cyclsche personeelsplannng Masterproef voorgedragen tot het bekomen van de graad van Master of Scence

Nadere informatie

Proostwetering 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 info@realxs.nl. Brochure NL versie.indd 1 24-11-2011 9:38:42

Proostwetering 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 info@realxs.nl. Brochure NL versie.indd 1 24-11-2011 9:38:42 Proostweterng 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 nfo@realxs.nl Brochure NL verse.ndd 1 24-11-2011 9:38:42 Inhoud Pagna 1. Inledng 3 2. Organsate & Tjdbalk 4 3. realxs

Nadere informatie

opleidingen ERKEND OPLEIDINGSINSTITUUT VLAAMSE OVERHEID

opleidingen ERKEND OPLEIDINGSINSTITUUT VLAAMSE OVERHEID Academy for Credt Management 2003 - bron van deskundghed opledngen ERKEND OPLEIDINGSINSTITUUT VLAAMSE OVERHEID EEN INITIATIEF VAN GRAYDON BELGIUM NV UITBREIDINGSTRAAT 84 B1 TE 2600 BERCHEM 16DE JAARGANG

Nadere informatie

Beleid Gebruik van de openbare ruimte; Standplaatsen

Beleid Gebruik van de openbare ruimte; Standplaatsen Beled Gebruk van de openbare rumte; Standplaatsen Wetstechnsche nformate Gegevens van de regelng Overhedsorgansate Offcële naam regelng Cteerttel Besloten door Deze verse s geldg tot (als de vervaldatum

Nadere informatie

Heerhugowaard Stad van kansen

Heerhugowaard Stad van kansen Heerhugowaard Stad van kansen Bestuursdenst I adves aan Burgemeester en Wethouders Reg.nr: BW 13-0415 Sector/afd.: SO/OV Portefeullehouder: S. Bnnendjk Casenr.: Cbb130383 Steller/tst.: E. Brujns Agenda:

Nadere informatie

Beheren onder architectuur

Beheren onder architectuur topc beheerarchtectuur Zonder besturng wordt IT noot een enabler Beheren onder archtectuur Bnnen veel bedrjven s men op drectenveau eager om strategsch te denken als het gaat om (neuwe) producten en densten

Nadere informatie

B1400914. Datum: 22 mei 2014 Agendapunt nr: 7. Aan de Verenigde Vergadering. Vrijmaken krediet grondverwerving ABH Cromstrijen

B1400914. Datum: 22 mei 2014 Agendapunt nr: 7. Aan de Verenigde Vergadering. Vrijmaken krediet grondverwerving ABH Cromstrijen Datum: 22 me 214 Agendapunt nr: 7. B14914 Aan de Verengde Vergaderng Vrjmaken kredet grondverwervng ABH Cromstrjen Aard voorstel Beslutvormend voorstel met nvesterng Aantal Bjlagen 4 Voorstel behandeld

Nadere informatie

Vaker een trein, da s pas fijn!?

Vaker een trein, da s pas fijn!? Vaker een tren, da s pas fjn!? Hoogfrequent spoorvervoer beschouwd vanut de rezger Janneke Tax DHV janneke.tax@dhv.nl Elske Olthof 4Infra elske.olthof@4infra.nl Bjdrage aan het Colloquum Vervoersplanologsch

Nadere informatie

Papendrecht f&liedrecht

Papendrecht f&liedrecht r% MPGPD2012053010370696 BBBBBBM^rarl^^ Papendrecht f&ledrecht GPD 30.05.2012 0696 T 078-644 98 80 E nfotaobop.nl Podermoen 12 3352 TH Papendrecht F 078-644 03 99 Aan de leden van de gemeenteraad van de

Nadere informatie

www.dtco.nl DLK Pro De all-round uitlee s apparatuur voor onderweg Maatwerk voor verschillende toepassingen

www.dtco.nl DLK Pro De all-round uitlee s apparatuur voor onderweg Maatwerk voor verschillende toepassingen www.dtco.nl DLK Pro De all-round utlee s apparatuur voor onderweg Maatwerk voor verschllende toepassngen Gewoon brljant, brljant eenvoudg DLK Pro s de productfamle van VDO, de neuwe standaards stelt voor

Nadere informatie

BEST PRACTICES IN DE OUDERENZORG

BEST PRACTICES IN DE OUDERENZORG BEST PRACTICES IN DE OUDERENZORG Socale Innovate n de praktjk Hogeschool Utrecht Colofon Best Practces n de ouderenzorg Socale Innovate n de Praktjk In opdracht van: ActZ Hogeschool Utrecht Kennscentrum

Nadere informatie

5. SAMENVATTING EN CONCLUSIES

5. SAMENVATTING EN CONCLUSIES Co eeshopsnaar deper er e Eval uat ever pl aat s ng t weeco eeshops nvenl o. 5. SAMENVATTING EN CONCLUSIES In dt hoodstuk worden aan de hand van de onderzoeksvragen de concluses besproken. Allereerst wordt

Nadere informatie

Cliëntenparticipatie in de langdurige zorg... een open deur?

Cliëntenparticipatie in de langdurige zorg... een open deur? Steeds opneuw naar je clënten lusteren Kwaltetsverbeterng vraagt om structurele nbreng van de gebruker, de klant: kjken door de ogen van de clënt. n de langdurge zorg... een open deur? Over clëntenpartcpate

Nadere informatie

Jaarverslag 2013 i <

Jaarverslag 2013 i < Jaarverslag 2013 Voorut kjken In 2013 heeft het CBR weer goede resultaten geboekt. Zo zjn de resultaten van de examendvses en de klachtenregelng verbeterd. We kunnen zelfverzekerd voorut kjken naar het

Nadere informatie

IKC-gids. Dit is de digitale schoolgids van. IKC Binnenstebuiten

IKC-gids. Dit is de digitale schoolgids van. IKC Binnenstebuiten IKC-gds 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Bnnenstebuten IKC Bnnenstebuten nformategds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Beste ouders/verzorgers, Geachte ouders, verzorgers en andere

Nadere informatie

EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW

EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW 14 MAART 2014 KONING BOUDEWIJNSTADION EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW Infostands Indvdueel adves Workshops GRATIS EVENT overdrachtsplan fnancerng coachng talentenjacht emotes overdracht orënteren

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der StatenGeneraal 2 Vergaderjaar 986987 07 Husvestng der Kamer Nr. 66 Herdruk BRIEF VAN DE BOUWBEGELEIDINGSCOMMISSIE Aan de Voorztter van de Tweede Kamer der StatenGeneraal 'sgravenhage,

Nadere informatie

Prijs ƒ 3.- "OCTllCO' HA AD

Prijs ƒ 3.- OCTllCO' HA AD Prjs ƒ 3.- "OCTllCO' HA AD._,-, Ter nzage gelegde, j^-vk Octrooaanvrage Nr./ 7 3 1 4 8 6 0 Int. Cl. G 01 t l/l8. NEDERLAND ludenugsdatum: 25 oktober 1973? Datum van ternzageleggmg: 19 november 1974. 15

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. basisschool de Kameleon

Dit is de digitale schoolgids van. basisschool de Kameleon 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van bassschool de Kameleon De Kameleon schoolgds 2015-2016 Dt s de schoolgds van samenwerkngsschool de Kameleon. schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Beste ouders/verzorgers,

Nadere informatie

Grote Synagoge. Sjoelgasse. Walter Süskindzaal. Snoge (Portugese Synagoge) Museumcafé (JHM) Auditorium (JHM)

Grote Synagoge. Sjoelgasse. Walter Süskindzaal. Snoge (Portugese Synagoge) Museumcafé (JHM) Auditorium (JHM) Zaalverhuur Bjzondere locates voor uw evenement Het Joods Hstorsch Museum heeft verschllende locates beschkbaar voor externe verhuur, elk met een egen functe en sfeer. Zo organseert u samen met het JHM

Nadere informatie

Hoe toekomstvast is de gemeentelijke midofficearchitectuur?

Hoe toekomstvast is de gemeentelijke midofficearchitectuur? archtectuur Het mdoffce concept van GEMMA Hoe toekomstvast s de gemeenteljke mdoffcearchtectuur? Bj het realseren van de elektronsche overhed spelen de gemeenten een voorhoederol. Rchtnggevend daarbj s

Nadere informatie

RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353

RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353 RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353 gemeente WOERDEN Van Wethouder Schreurs Datum : 25 september 2012 Portefeullehouders) : wethouder Scheurs Portefeulle(s) : wethouder Schreurs Contactpersoon : R. Broekmeulen

Nadere informatie

Vereniging van waterbedrijven in. Lobby Agenda 2014-2015

Vereniging van waterbedrijven in. Lobby Agenda 2014-2015 Verengng van waterbedrjven n Nederland Lobby Agenda 2014-2015 Neuwe Vewn-webste, neuws, standpunten en publcates beter toegankeljk Op 1 september s de neuwe webste van Vewn gelanceerd. De neuwe webste

Nadere informatie

Bestemmingsplan Groene Kruisweg te Albrandswaard 3 mei 2011 PvN Peter J. van Nederpelt p.van.nederpelt@ooms.com (010)424 88 25 (010)424 88 89

Bestemmingsplan Groene Kruisweg te Albrandswaard 3 mei 2011 PvN Peter J. van Nederpelt p.van.nederpelt@ooms.com (010)424 88 25 (010)424 88 89 r^ooms.com Ooms Makelaars Bedrjfshusvestng B.V. Maaskade 113 Postbus 24040 3007 DA Rotterdam Telefoon (010) 424 88 88 Fax (010) 424 88 89 Het College van B&W van de Gemeente Albrandswaard Postbus 1000

Nadere informatie

BRUIKLEENREGELING MOBIELE TELEFOON 2008

BRUIKLEENREGELING MOBIELE TELEFOON 2008 -W- " " GEMEENTE I rloorn GEMEENTEBLAD 2010-22 A. Brukleenregelng mobele telefoon 2008. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Hoorn maakt bekend dat: het op 4 maart 2008, onder ntrekkng

Nadere informatie

Wmo inzicht. Scharnieren in de regio: Zuid Oost Brabant. december 2014 nummer 15. ⓮ Cliënt in. In dit e-zine: ⓬ Over de grenzen.

Wmo inzicht. Scharnieren in de regio: Zuid Oost Brabant. december 2014 nummer 15. ⓮ Cliënt in. In dit e-zine: ⓬ Over de grenzen. Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl december 2014 nummer 15 ❸ Scharneren n de rego: Zud Oost Brabant In dt e-zne: Rdderkerk over de grenzen heen ❺ Aan de keukentafel met: Marga de Goej, wethouder gemeente

Nadere informatie

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en opportuniteiten. www.eulerhermes.be. Monitoring van kredietverzekering. Euler Hermes Online Services

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en opportuniteiten. www.eulerhermes.be. Monitoring van kredietverzekering. Euler Hermes Online Services EH SmartVew Euler Hermes Onlne Servces Een slmme kjk op rsco s en opportunteten Montorng van kredetverzekerng www.eulerhermes.be De voordelen van EH SmartVew De juste nformate op het juste moment helder

Nadere informatie

Duratec Control. Gebruikershandleiding bij versie 1.0.0.0

Duratec Control. Gebruikershandleiding bij versie 1.0.0.0 Duratec Control Gebrukershandledng bj verse 1.0.0.0 De Duratec-vakspecalst Stempel Verse: 30-7-2014 2014 by Duratec Vergssngen en technsche wjzgngen voorbehouden Fabrkant Duratec, een merk van Vectron

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool Sunte Werfert

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool Sunte Werfert Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool Sunte Werfert f 1 z s t k c o g n 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 p v m q h t 7 9 Sunte Werfert schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen 2 z x p 5 y 8 d Een

Nadere informatie