Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling"

Transcriptie

1 Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens

2

3 Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Technsche Unverstet Delft, Facultet Bouwkunde, Afdelng Real Estate & Housng

4 abe.tudelft.nl Deze publcate s een utgebrede Nederlandse samenvattng van het proefschrft: Heurkens, E.W.T.M. (2012). Prvate Sector-led Urban Development Projects: Management, Partnershps & Effects n the Netherlands and the UK. A+BE Archtecture and the Bult Envronment, 2(4), 480. Dt Engelstalge proefschrft s te downloaden op en te bestellen bj Ontwerp: Srene Ontwerpers, Rotterdam ISBN Erwn Heurkens

5 Inhoudsopgave 1 Onderzoeksopzet Onderzoeksutgangspunten Onderzoeksaanledng Onderzoeksmethode 9 2 Gebedsontwkkelngscontext Nederland & Engeland Econome & poltek Governance cultuur Rumteljke planologe 13 3 Praktjkcases Nederland Introducte Emprsche resultaten Emprsche ervarngen 18 4 Praktjkcases Engeland Introducte 21 3 Inhoudsopgave

6 4.2 Emprsche resultaten Emprsche ervarngen 24 5 Lessen over Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Emprsche case vergeljkng Nederland & Engeland Emprsche lessen ut Nederland & Engeland Insprerende lessen ut Engeland voor Nederland 27 6 Concluses & Aanbevelngen Concluses Aanbevelngen 32 7 Eploog Alternateve publeke belang borgng Alternateve fnancerngsnstrumenten Alternateve planologe & governance 38 Referentes 41 4 Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng

7 Introducte Deze publcate s een utgebrede Nederlandse samenvattng van het proefschrft Prvate Sector-led Urban Development Projects: Management, Partnershps & Effects n the Netherlands and the UK (Heurkens, 2012) 1. De reden om een aanvullende publcate te schrjven lgt n de wens om de kenns over prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng te ontsluten voor de Nederlandse gebedsontwkkelngspraktjk zonder dat daarbj het proefschrft ter hand genomen dent te worden. In het bjzonder s het doel van deze publcate om gemeenten en ontwkkelaars nzcht te geven n de maner waarop de rolverdelng n prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng gedud en vormgegeven kan worden. Het gaat daarbj om de maner van samenwerken en sturen. Voor lezers de butengewone nteresse hebben n de theoretsche achtergronden en dverse praktjkcase beschrjvngen wordt verwezen naar het proefschrft. Dank gaat ut naar al degenen de een bjdrage hebben geleverd aan utkomsten van dt onderzoek. Deze publcate heeft de volgende structuur. Allereerst worden n Hoofdstuk 1 de belangrjkste onderdelen van de onderzoeksopzet toegelcht. Daarna wordt er voor een beter begrp van de Nederlandse en Engelse gebedsontwkkelngspraktjk een contextuele vergeljkng gemaakt tussen bede landen (Hoofdstuk 2). Deze vergeljkng wordt gevolgd door een analyse en beschrjvng van Nederlandse en Engelse prvaat-gestuurde cases (Hoofdstuk 3 en 4). Dt resulteert n de belangrjkste emprsche en nsprerende lessen over prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng (Hoofdstuk 5). Samenvattend zjn deze lessen vertaald n enkele concluses en aanbevelngen (Hoofdstuk 6). Tenslotte zjn er nog aanvullende reflectes opgenomen de aansluten bj hudge dscusses en trends n gebedsontwkkelng (Hoofdstuk 7). 1 Dr. r. Erwn Heurkens s als unverstar docent/onderzoeker verbonden aan de secte Gebedsontwkkelng van de afdelng Real Estate & Housng (Facultet Bouwkunde, TU Delft). Daar voerde hj de afgelopen jaren een nternatonaal-vergeljkend promoteonderzoek ut naar prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng n Nederland, Engeland en de Verengde Staten. Erwn s opledngsmanager bj de post-ntële opledng Master Cty Developer en s betrokken bj praktjkonderzoek voor de Praktjkleerstoel Gebedsontwkkelng TU Delft, Stadsontwkkelng Rotterdam en het Watertorenberaad. 5 Introducte

8 6 Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng

9 1 Onderzoeksopzet 1.1 Onderzoeksutgangspunten Centraal n dt onderzoek staat prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng. In zulke projecten nemen projectontwkkelaars een ledende rol en lokale overheden een faclterende rol op zch bj het sturen van de ontwkkelng van een gebed, doorgaans gebaseerd op een heldere contractuele publek-prvate rolverdelng. Deze ontwkkelstratege s vrj gebrukeljk n de Angelsakssche ontwkkelpraktjk maar mnder bekend op het Europese vaste land. Nettemn zen we snds de eeuwwsselng deze ontwkkelstratege ook n Nederland opkomen n de vorm van gebedsconcesses. Meer recent s tot partjen n gebedsontwkkelng doorgedrongen dat bestaande rollen aan het veranderen zjn. Gemeenten ljken zch meer faclterend op te stellen om prvate en partculere gebedsntateven mogeljk te maken. Marktpartjen zjn op zoek naar haalbare ontwkkelstrategeën de passen bj de hudge realtet. Het probleem s echter dat er opvallend weng emprsche kenns beschkbaar over de maner waarop publeke en prvate partjen samenwerken en sturen n prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng. Deze publcate geeft nzcht n kenmerken van deze ontwkkelstratege door mddel van emprsch case onderzoek n zowel Nederland als Engeland. Doel herbj s het ontwkkelen van conceptuele kenns en het trekken van emprsche lessen. Het onderzoek geeft daarbj antwoord op de centrale vraag: Wat kunnen we leren van prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng n Nederland en Engeland betreffende de samenwerkng tussen en sturng van publeke en prvate partjen, en de effecten van hun (nter)actes? 1.2 Onderzoeksaanledng In de afgelopen decenna s de Nederlandse gebedsontwkkelngspraktjk onder nvloed van veranderngen de wjzen op meer prvate betrokkenhed n de gebouwde omgevng. Ondanks dat de hudge economsche recesse en fnancële realtet van markt partjen wellcht anders doet vermoeden, zjn er verschllende moteven de wjzen op een meer marktgerchte Nederlandse gebedsontwkkelngspraktjk: 7 Onderzoeksopzet

10 Veranderende maatschappeljke publek-prvate verhoudngen; Marktnvloeden n rumteljke plannng & gebedsontwkkelng; Europese neolberaal-georënteerde PPS regelgevng; Gemengde praktjkervarngen met PPS jont ventures; Economsche crss en fnancële consequentes voor partjen. Allereerst s de tendens naar meer marktgerchte gebedsontwkkelng te plaatsen n een evolutonar proces van neolberalsate. De Nederlandse maatschappj heeft n economsch, poltek en socaal opzcht vele Angelsakssche prncpes overgenomen. Ondanks haar Rjnlandse oorsprong zjn er n Nederland dverse neolberale prncpes zoals prvatserng, decentralsate, deregulerng doorgevoerd en ook structureel geland n organsates (Bakker e.a., 2005). Dt heeft de publek-prvate verhoudngen doen veranderen; marktnsttutonalserng en de stjgende burgeremancpate voorkomen n fete de terugkeer naar hërarchsche overhedssturng n Nederland. Ten tweede s het gevolg van zulke contextuele veranderngen het ontstaan van een marktgerchte ontwkkelngsplanologe. Publek-prvate samenwerkng en de voorwaartse ntegrate van marktpartjen (De Zeeuw, 2007) hebben de rol van marktpartjen n Nederland verder versterkt. Daardoor opereren en sturen overheden n fete bnnen markten (Adams & Tesdell, 2010), waarbj men nu het prmaat over rumteljke beslssngen deelt met anderen. Boelens e.a. (2006) beschrjven dat dt nets neuws s. In hstorsch perspectef werd de Nederlandse rumteljke ordenng altjd al gekenmerkt door een samenwerkng waarbj overheden prvaat en partculer ondernemerschap faclteerden. Daarom kan de naoorlogse hërarchsche overhedsplannng eerder gezen worden als (noodzakeljke) utzonderng op de regel. Ten derde plaats de Europese Commsse vraagtekens bj de hybrde rol van Nederlandse gemeenten n PPS jont ventures. EU wetgevng opteert voor een formele jurdschcontractuele publek-prvate rolschedng n rumteljke projecten (Bregman, 2010). De EU wetgevng s daarmee vooral gebaseerd op neolberale prncpes van compette, transparante, geljkhed en publeke legtmtet. In essente gaat het erom dat taken, rsco s en opbrengsten verdeeld worden onder partjen n plaats van gedeeld. Dt betekent dat organsatorsche PPS samenwerkngsconstructes plaats maken voor publek-prvate overeenkomsten gebaseerd op opdrachtverlenng. Ten verde zjn de Nederlandse ervarngen met jont ventures net altjd postef. Zelden hebben zulke publek-prvate samenwerkngen de veronderstelde toegevoegde waarde gegenereerd, wat deels veroorzaakt wordt door onoverbrugbare verschllen n publeke en prvate waardesystemen. Dt resulteert vaak n onproducteve nveaus van wantrouwen, tjd consumerende formates, gebrek aan transparante, en comproms-genererende beslutvormngsprocessen (Tesman & Kljn, 2002). Dt maakt de noodzaak voor de toepassng van andere samenwerkngsvormen groter, waarvan de gebedsconcesse n recente jaren een passend voorbeeld s. 8 Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng

11 Tenslotte wjzen de hudge structurele overhedsbezungngen en de fnancële realtet van Nederlandse gemeenteljke grondbedrjven (Delotte, 2010) op een tendens van het langzaam afstand nemen van het actef gemeenteljk grondbeled. In deze stuate lgt het voor de hand dat gemeenten hun rscovolle ontwkkelrol verlaten en deze meer en meer aan marktpartjen gaan overlaten. Dat marktpartjen daar op dt moment door hun fnancële hushoudng net toe n staat zjn s van tjdeljke economsch aard. Van der Krabben (2011) betoogt dat een faclterend grondbeled nternatonaal gezen ook gebrukeljk s, en dat het Nederlandse acteve grondbeled n dt opzcht een utzonderng s. 1.3 Onderzoeksmethode In methodologsche zn s dt onderzoek een kwaltatef emprsche vergeljkende case stude. Dt doet recht aan het leren begrjpen van complexe publek-prvate samenwerkngs- en sturngsmechansmen van gebedsontwkkelngsprojecten. Daarbj wordt gebruk gemaakt van het trekken van lessen met een focus op het publek-prvate contractnveau van emprsche gebedsontwkkelngsprojecten. Als onderzoekstechneken zjn lteratuur- en documentanalyses, semgestructureerde ntervews, projectbezoeken, surveys en data mappng toegepast. Specfek s n dt nternatonaal-vergeljkend onderzoek zowel de Nederlandse als Engelse prvaat-gestuurde gebedsontwkkelngspraktjk onderzocht. Daarbj s een nsttutonele vergeljkng van Nederlandse en Engelse praktjk noodzakeljk om verschllen en overeenkomsten te begrjpen. Deze kenmerken kunnen nameljk voorwaardeljk zjn voor de toepassng van een prvaat-gestuurde ontwkkelstratege. Daarnaast s het bestuderen van emprsche projecten n zowel Nederland als Engeland bedoeld om concrete lessen te formuleren voor publeke en prvate partjen. Specfek bestuderen we 10 Nederlandse en 2 Engelse prvaat-gestuurde projecten. In de Nederlandse cases s gekozen voor breedteonderzoek om een coherent beeld te schetsen van gebedsconcesses n vjf bnnenstedeljke en vjf utleglocates. De Engelse cases zjn depte studes bedoeld om nzcht te krjgen n de toepasbaarhed van prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng bj complexe bnnenstedeljke locates. Als analysekader s een conceptueel ntegraal stedeljk sturngsmodel gebrukt (Fguur 1.1). Dt model s ontwkkeld om vat te krjgen op de sturngscomplextet van stedeljke projecten. Het geeft nzcht n de mechansmen de een rol spelen bj de sturng van gebedsontwkkelngsprojecten. Projectsturng wordt nameljk beïnvloed door dverse contextuele en organsatorsche factoren. De poltek-economsche stuate en rumteljke regelgevng (projectcontext) en de gekozen contractuele taak- en rscoverdelng tussen partjen (projectorgansate) bjvoorbeeld, condtoneren de maner waarop publeke en prvate 9 Onderzoeksopzet

12 partjen het projectproces kunnen sturen en welke projecteffecten daarmee berekt worden. Het model laat specfek zen welke onderzoeksvarabelen zjn gebrukt om prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng systematsch te analyseren. In de volgende hoofdstukken worden de belangrjkste onderzoeksresultaten van prvaat-gestuurde gebedsontwkkelngsprojecten met betrekkng tot de verschllende onderzoeksvarabelen nader toegelcht. Gbo Context - Econome & poltek - Governance cultuur - Rumteljke planologe nformate externe sturng Gbo Organsate - Taken & verantwoordeljkheden - Rsco s & opbrengsten - Regels & condtes nformate Gbo Sturng - Project management - Proces management - Management tools - Management mddelen Gbo Proces Gbo = gebedsontwkkelng nput Case Stude Focus Gbo Effecten - Effectvtet - Effcënte - Rumteljke kwaltet Fguur 1.1 Analysekader: conceptueel ntegraal stedeljk sturngsmodel (Heurkens, 2012) 10 Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng

13 2 Gebedsontwkkelngscontext Nederland & Engeland De reden om Engeland te bestuderen s vooral gelegen n het fet s dat het beschouwd wordt als een marktgerchte ontwkkelngspraktjk waarvan de Nederlandse praktjk wat kan leren (Hobma e.a., 2008). Echter, de nsttutonele context van gebedsontwkkelng n Nederland en Engeland s structureel verschllend. Het s van belang om nzcht te krjgen n deze verschllen omdat ze de relate tussen en rollen van publeke en prvate partjen n gebedsontwkkelng condtoneren en structureren; de nvullng van samenwerkng en sturng wordt er mede door bepaald. Her behandelen we de belangrjkste nsttutonele prncpes en kenmerken van Nederland en Engeland n termen van econome & poltek, governance cultuur en rumteljke planologe. 2.1 Econome & poltek De economsche en polteke prncpes n Nederland en Engeland zjn n de bass wezenljk anders. Ondanks dat de praktjk vaak ook overeenkomsten vertoont, kenmerkt Nederland zch door Rjnlandse welvaart-economsche prncpes en Engeland zch door Angelsakssche welvaart-economsche prncpes (ze Tabel 2.1). Poltek-economsche aspecten Nederland (Rjnlands) Engeland (Angelsakssch) Rol van de Staat Actef & machtg Passef & mnder machtg Rol van de Markt Werkgelegenhed Economsche motor Rol van de Burger Colleceve macht Indvduele macht Econome Markregulerng Vrje markt Marktregulerng Samenwerkng Compette Egenaarschap Collecteve / publeke sector Markt sector (prvatserng) Coördnate prncpe Gedeelde waarden Regels Belastngbeled Hoge belastng op hoge nkomens Lage belastng op hoge nkomens Tabel 2.1 Vergeljkng Nederlandse en Engelse welvaart-economsche prncpes (Heurkens, 2012) De tabel laat zen dat de rol van de overhed s Rjnlandse landen n prncpe groter s; de overhed s meer aanwezg n het sturen van de markt en burgers. Ook kenmerken Rjnlandse welvaart economsche prncpes zch door marktregulerng, samenwerkng, collectef 11 Gebedsontwkkelngscontext Nederland & Engeland

14 egenaarschap, gedeelde waarden en een soldar belastngstelsel. In Angelsakssche landen s de overhed n prncpe mnder ledend en s de rol van de markt en burgers groter. Indvduele waarden, een vrje markt, compette, prvatserng en coördnate met regels en fscale nstrumenten zjn dan ook kenmerkend. Dt zjn nteressante constaterngen voor prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng. Het mplceert dat marktpartjen n het Rjnlandse model meer vertrouwen op publeke ntervente n verschllende socaaleconomsche stuates dan n het Angelsakssche model. Het s bjvoorbeeld relatef ongebrukeljk dat Nederlandse projectontwkkelaars rchtnggevend zjn n de sturng van gebedsontwkkelngsprojecten. Bovenden kan zoets spannngen veroorzaken bj gemeenten de altjd actef betrokken zjn n rumteljke ontwkkelng. Daarnaast s de Angelsakssche compette en regel tradte ten opzchte van de Rjnlandse consensus en gedeelde waarde tradte een nteressant gegeven. Deze prncpes hebben mogeljk andere publek-prvate verhoudngen ten gevolg voor de prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng. 2.2 Governance cultuur Bede landen verschllen n hun governance cultuur prncpes (ze Tabel 2.2). Deze bestuurscultuur vndt men n allerle vakdomenen en bepaalt mede de publek-prvate verhoudngen en rolnvullng bj gebedsontwkkelngsprojecten. Governance aspecten Nederland Engeland Rol centrale overhed Regulerng, vses, nvesterngen Regulerng, weng nvesterngen Rol lokale overhed Actef: ntatef & realsate Reactef: autorsate Rol prvate sector Reactef: nvesterng & realsate Actef: ntatef, nvesterng, realsate Beslutvormngsproces Consensus (debatteren) Onderhandelen (gamng) Rol n partnerschappen Publek-prvate roldelng Publek-prvate rolverdelng Management focus Proces- & productorëntate Projectorëntate Tabel 2.2 Vergeljkng Nederlandse en Engelse governance cultuur prncpes (Heurkens, 2012) In Nederland zjn lokale overheden n prncpe acteve partjen de plannen en publeke nvesterngen gebruken voor stedeljke ontwkkelng. De prvate sector s vooral reactef en hstorsch gercht op (pure) bouwproducte. Publek-prvate beslutvormng en samenwerkng zjn daarom gebaseerd op consensusvormng. Projectcoördnate vndt plaats door mddel van samenwerkngsmodellen waarn rollen vaak gedeeld worden. En projectsturng rcht zch op zowel proces en product. In Engeland gebruken gemeenten wel regelgevng maar 12 Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng

15 relatef mnder nvesterngen om stedeljke ontwkkelng mogeljk te maken. De Engelse ontwkkelsector kenmerkt zch door acteve prvate projectntateven en -fnancerng. Daarnaast wordt beslutvormng gekenmerkt door onderhandelngen en de organsate van projecten s gebaseerd op een formele contractuele publek-prvate rolverdelng. Deze verschllen geven enkele nzchten voor prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng. Zo leent de Nederlandse publek-prvate verhoudng zch voor een acteve sturende overhed gebaseerd op een overlegcultuur. De Engelse stuate leent zch meer voor een contractuele formalserng van verhoudngen gebaseerd op een onderhandelngscultuur. 2.3 Rumteljke planologe Ook de rumteljk-planologsche prncpes, n dt onderzoek het plannng systeem en rumteljke ordenng, verschllen n Nederland en Engeland wezenljk (ze Tabel 2.3). Rumteljke Aspecten Nederland Engeland Plannng systeem Napoleontsch Brts Gecodfceerd recht Common law Franse revolute als oorsprong Feodale oorsprong Grondwet geen Grondwet Abstracte rechtsprncpes (bass) Law-makng as we go Beperkte rol rechterljke macht Rechters als wetgevers Rumteljke ordenng Bndend bestemmngsplan Geen bndend bestemmngsplan Lmtatef-mperatef stelsel Belang materal consderatons Rechtszekerhed Grote dscretonare bevoegdhed / focus op flexbltet Toelatngsplanologe Onderhandelngsplanologe Actef grondbeled Faclterend grondbeled Tabel 2.3 Vergeljkng Nederlandse en Engelse rumteljk-planologsche prncpes (Butelaar, 2011) Het Nederlandse plannng systeem s gebaseerd op Napoleontsche gecodfceerde wetgevng en leunt op een grondwet met abstracte prncpes en een gelmteerde rol voor rechters. Het Engelse plannng systeem s gebaseerd op Brtse algemene wetgevng zonder grondwet met rchtnggevende zaakjursprudente. Rumteljke ordenng n Nederland kent een bndend bestemmngsplan n een systeem gebaseerd op jurdsche zekerhed voor partjen. 13 Gebedsontwkkelngscontext Nederland & Engeland

16 Het wordt gecategorseerd als toelatngsplanologe gebaseerd op een samenhangend model van hërarchsch gecoördneerde publeke planvormng. De Engelse rumteljke ordenng kent geen bndend planfguur en erkent het belang van materële overwegngen gebaseerd op dscrete autortet en gercht op flexbltet. Het Engelse model wordt aangedud als onderhandelngsplanologe, welke gebaseerd s op een land use regulaton model gecoördneerd door een samenhangend rumteljk beled. Ook kent Nederland een actef grondbeled waarbj gemeenten soms rscovol partcperen n gebedsontwkkelng. Engeland kent een faclterend grondbeled waarbj gemeenten enkel gronden nbrengen voor ontwkkelng omdat zj net de bevoegdhed hebben om zelf rscovol te partcperen. Sommge Engelse planologsche kenmerken hebben al eerder de aandacht opgeëst van Nederlandse planners. Dt zjn onder andere de project-coördnate, prvate betrokkenhed, onderhandelngen, plannng gan door prvate bjdragen, package nterests, dscrete n beslutvormng, en flexbele planvormng. Voor prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng zjn deze kenmerken relevant omdat ze mogeljk leden tot andere samenwerkngsvormen tussen en sturngsmogeljkheden van partjen. 14 Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng

17 3 Praktjkcases Nederland 3.1 Introducte Gebedsontwkkelng n Nederland kende vanaf het jaar 2000 een toenemend gebruk van het concessemodel. Deze Nederlandse vorm voor prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng kan het best gekarakterseerd worden als een contractvorm tussen publeke en prvate partjen waarn een transfer van rsco s, opbrengsten en verantwoordeljkheden voor de planvormng, gronden vastgoedontwkkelng naar ontwkkelaars plaatsvndt, gebaseerd op een vooraf opgesteld publek programma van esen en gekenmerkt door een strkte publek-prvate rolverdelng (Gjzen, 2009). In theore (Van de Klundert, 2008; Heurkens e.a., 2008) bedt dt samenwerkngsmodel voordelen als meer effectvtet, effcënte, rumteljke kwaltet en transparante. Genoemde mogeljke nadelen zjn het gebrek aan publeke sturng, afhankeljkhed van marktpartjen en marktomstandgheden, nflexbele contracten, een projectmanagement benaderng en een gespannen publek-prvate relate. Genoemde condtes voor de toepassng van concesses n theore zjn een hanteerbare projectgrootte en doorlooptjd, mnmale polteke en socale complextet, en maxmale vrjhed voor prvate partjen. Moteven voor de keuze voor concesses n theore zjn het gebrek aan publeke arbedscapactet en fnancële ontwkkelcapactet, rsco-overdracht naar prvate partjen, en toenemende prvate ntateven en grondegendom. Er s echter een gebrek aan emprsche kenns en bewjs voor zulke theoretsche aannames. Om onderbouwde kenns te ontwkkelen over de Nederlandse prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng zjn daarom ten Nederlandse gebedsconcesse cases onderzocht. Deze projecten varëren n locate (bnnenstedeljk als utleggebed), schaalgrootte en functoneel programma (Tabel 3.1). 15 Praktjkcases Nederland

18 Project Locate Schaal Programma Amsterdam Park de Meer Bnnenstedeljk 14 ha 700 wonngen, voorzenngen Den Haag Ypenburg Deelplan 20 Utleg 5 ha 470 wonngen Enschede De Laares Bnnenstedeljk 30 ha 450 wonngen, 7500 m2 retal/kantoor Maasslus Het Balkon Utleg 22 ha 1000 wonngen, voorzenngen Mddelburg Mortere Bnnenstedeljk 100 ha 1500 wonngen, 3,000 m2 kantoor Naaldwjk Woerdblok Utleg 30 ha 900 wonngen Rotterdam Neuw Crooswjk Bnnenstedeljk 30 ha 500 wonngen Tlburg Wagnerplen Bnnenstedeljk 10 ha 600 wonngen, 9000 m2 retal Utrecht De Woerd Ulteg 17 ha 550 wonngen Velsen Oud IJmuden Bnnenstedeljk 12 ha wonngen Tabel 3.1 Case stude overzcht Nederland (Heurkens, 2012) 3.2 Emprsche resultaten De belangrjkste bevndngen ut de Nederlandse case vergeljkng met betrekkng tot de project organsate, sturng en effecten zjn her toegelcht. Organsate: ondanks formele rolschedng bljft nteracte nodg Betreffende organsate bljkt dat publek-prvate nteracte van crucaal belang bljft n concesses. Ondanks de formele contractuele schedng van publeke en prvate taken en verantwoordeljkheden s er n de praktjk sprake van een nauwe nformele samenwerkng, vooral n de ntatef- en ontwerpfase. De ontwkkel rsco s en opbrengsten lggen bj ontwkkelaars, maar gemeenten bljven net altjd zo rscoloos als dat de theore suggereert, omdat ongunstge marktomstandgheden het ontwkkeltempo en daarmee de staat van de drecte leefomgevng van bewoners nadelg kunnen beïnvloeden. Bovenden bljkt dat het opstellen en naleven van flexbele publeke esen gecombneerd met enkele strkte regels een condte s voor het realseren van publeke doelen gedurende het proces. Sturng: prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng vraagt veel publeke sturng In termen van sturng kunnen de meeste projecten nauweljks aangemerkt worden als alleen prvaat-gestuurd. Project management actvteten zoals ntëren en beheren worden bjvoorbeeld erg beïnvloed door gemeenten zelf, ondanks dat ontwkkelaars sturen va planvoorstellen en projectplannng. Proces management actvteten zoals onderhandelen, communceren en beslssen beden voor bede partjen mogeljkheden om het project vaak gezamenljk te sturen. De management tools de zjn gebrukt door publeke partjen zj vooral vormgevend en regulerend van aard; ontwkkelngen en marktpartjen worden nauweljks gestmuleerd en geactveerd door gemeenten. Het gebruk van management mddelen zoals grond, geld en kenns bljven vooral een prvate aangelegenhed; gemeenten hebben deze sturngsmogeljkhed net. 16 Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng

19 Fguur 3.1 Impresse Amsterdam Park de Meer ( Erwn Heurkens) Fguur 3.2 Impresse Rotterdam Neuw Crooswjk ( Erwn Heurkens) 17 Praktjkcases Nederland

20 Effecten: effectef & hoge rumteljke kwaltet, maar weng effcënt In termen van effecten worden gebedsconcesses over het algemeen getypeerd als een effecteve samenwerkngsvorm waarbj gestelde doelen gerealseerd kunnen worden. Maar volgens betrokken partjen kenmerken gebedsconcesses zch net altjd door een effcënt proces omdat net alles voorzen kan worden n overeenkomsten en ngespeeld moet worden op veranderende omstandgheden. De algemene percepte van publeke, prvate partjen en gebrukers over de rumteljke kwaltet s postef. 3.3 Emprsche ervarngen Condtes: ook geschkt voor bnnenstedeljke opgaven De cases bevestgen de meeste theoretsche toepassngscondtes voor concesses. Een hanteerbare projectgrootte, korte doorlooptjd, en vrjhed voor ontwkkelaars vormen belangrjke condtes voor concesses. Maar succesvolle cases n Amsterdam en Enschede laten zen dat een prvaat-gestuurde benaderng ook toegepast kan worden n socaal en poltek complexe bnnenstedeljke opgaven mts aan de volgende voorwaarden wordt voldaan: publek vertrouwen n prvate professonaltet; publeke rolvasthed en samenwerkngsberedhed; poltek draagvlak en rechtljnghed; maatschappeljk bewuste marktpartjen; rsco beperkende gebedsfaserngen. Problemen De betrokken partjen ervaren de volgende problemen bj gebedsconcesses: wj-zj tegenstellng; gebrek aan publeke rolvasthed; dunne ljn tussen publeke planbeoordelng en -controle; gebrekkge betrokkenhed en competente van publeke project managers; gebrekkge communcate met de lokale gemeenschap; gebrek aan publeke sturngsmogeljkheden. Wat opvalt n de cases s dat de contractuele rolschedng net altjd wordt nageleefd. Zowel gemeenten als ontwkkelaars ljken moete te hebben met respecteveljk hun faclterende en ledende rol. Als onvoorzene (markt)omstandgheden zch voor doen zjn gemeenten genegd drectere sturng aan het project te geven. Ook voegen zj voortdurend neuwe esen toe door prvate plannen te beoordelen terwjl deze alleen gecontroleerd denen te worden. Ontwkkelaars stellen zch ook bj lastge stuates afhankeljk op ten opzchte van gemeenten terwjl veel verantwoordeljkhed bj hen zelf lgt. Men verwelkomt publeke nmengng als dat acute fnancële problemen oplost. Het ljkt erop dat deze publeke en prvate ontwkkelhoudng 18 Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng

21 geworteld s n de Nederlandse samenwerkngscultuur. Hermee komen de rolverdelng en samenwerkngsprncpes van prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng onder druk te staan. Aanbevelngen Als mogeljke aanbevelngen voor concesses zjn door bede partjen genoemd: werk veel samen n de begnfase voor publek draagvlak en betrokkenhed; streef naar publeke rolvasthed n de realsatefase; maak dudeljke procesafspraken over beoordelng en controle momenten; stel een publeke projectmanager aan de plan- en ontwkkelproces verbndt; maak een communcateplan om lokale partjen te betrekken bj plannen; zoek naar andere vormen van publeke sturng. Wat opvalt s dat zowel publeke als prvate partjen aanbevelngen geven de net per se strjdg zjn met de prncpes van prvaat-gestuurde gebedsontwkkelng. Vele aanbevelngen ljken op voorhand haalbare verbeterngen voor gebedsconcesses. Om het nut en noodzaak hervan te beoordelen s onderzocht of de Engelse prvaat-gestuurde cases de aanbevelngen onderschrjven. Ook wordt aangegeven hoe de samenwerkng tussen en sturng van publeke en prvate partjen daar vormgegeven s. 19 Praktjkcases Nederland

22 20 Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng

23 4 Praktjkcases Engeland 4.1 Introducte De Engelse gebedsontwkkelng wordt vaak aangemerkt als urban regeneraton. Hstorsch gezen s deze sterk gevormd door neolberale deologeën van de Conservateve regerng van Thatcher mdden jaren 80. Maar het s ook beïnvloed door New Labour s Thrd Way deologe gercht op het bereken van een balans tussen economsch, socaal en ecologsch beled. Nettemn s Engeland als gevolg van nsttutonele kenmerken sterk gevormd door ontwkkelngen de prvate belangen behartgen of publeke partjen de handelen n het belang van de markt (Nadn e.a., 2008). De lteratuur laat zen dat lokale overheden n Engeland veelal afhankeljk zjn van ntateven en nvesterngen van ontwkkelaars en beleggers. Het ontbreekt hen aan publeke fnancële mddelen en planologsche autortet om zelf te ontwkkelen. Als gevolg hervan s controle van prvate ontwkkelngen een depgeworteld concept n de gebedsontwkkelngspraktjk. Verschllende jurdsche nstrumenten zoals de Secton 106 overeenkomst worden gebrukt om een plannng wnst te realseren door prvate partjen een fnancële bjdrage te laten leveren aan publeke functes. Bovenden heeft gebedsontwkkelng n Engeland een sterke nformele samenwerkngscultuur, maar tegeljkertjd ook een strkte formele contractuele publek-prvate rolschedng. Deze kenmerken beden genoeg reden om prvaat-gestuurde projecten n meer detal te bestuderen. Twee Engelse prvaat-gestuurde cases Brstol Harboursde en Lverpool One zjn onderzocht (ze Tabel 4.1). Bede zjn strategsche bnnenstedeljke gebedsontwkkelngen met een gemxt functoneel programma en mogeljk hoge complextet. Aldus zjn het relevante stedeljke projecten voor het trekken van lessen voor de Nederlandse gebedsontwkkelngspraktjk. Project Schaal Retal Lesure Kantoor Wonngen Hotel Brstol 9 ha m m m2 > object Harboursde Lverpool 17 ha m m2 > objecten One m2 Tabel 4.1 Case stude overzcht Engeland (Heurkens, 2012) 21 Praktjkcases Engeland

24 4.2 Emprsche resultaten De belangrjkste bevndngen ut de Engelse case vergeljkng met betrekkng tot de project context, organsate, sturng, effecten zjn her toegelcht. Context: veel polteke nvloed en veranderljk beled In termen van project context laten de cases zen dat de poltek en de vaak veranderljke aard van rumteljk beled een grote nvloed heeft op de projecten. Veranderend beled resulteert vaak n het heroverwegen van ontwkkelcondtes ledend tot neuwe publek-prvate onderhandelngen. Sterk en effectef lederschap wordt dan ook door partjen beschouwd als een crucale sturngsfactor voor projecten. Organsate: rscoloze gemeenten & wervende partnershps In termen van organsate laten de cases nderdaad zen dat lokale overheden geen ontwkkelrsco op zch nemen. Bovenden s wnstdelng met prvate partjen afwezg of gelmteerd tot wat er n ontwkkelngspakketten wordt afgesproken. Ontwkkelaars hebben een utgebred takenpakket en de prmare projectverantwoordeljkhed. Bovenden ondersteunen gemeenten de vormng van allerle partnerschappen tussen publeke, prvate en partculere actoren om steun en fnancerng te verkrjgen. Sturng: andere publeke sturng & ntenseve prvate sturng In termen van sturng passen lokale overheden dverse sturngsmddelen toe om de gebedsontwkkelng te beïnvloeden. Een belangrjke constaterng s dat publeke actoren allerle management tools gebruken om de ontwkkelngen vorm te geven en te stmuleren; ze beperken zch net tot marktregulerng maar actveren ook de markt. Ook stuurt men door scherp en professoneel te onderhandelen over publeke ontwkkelcondtes voor ontwkkelaars de vastgelegd worden n de overeenkomst. Nettemn vndt sturng van het project voornameljk plaats door prvate partjen. Ontwkkelaars managen het project van nteel ontwerp tot mogeljk zelfs het beheer van de openbare rumte (Lverpool). Daarmee werken ze op bass van een lange termjn nvesterngsmodel waarmee ze prvate betrokkenhed vergroten. Effecten: effectef & hoge rumteljke kwaltet, maar weng effcënt In termen van effecten worden projecten effectef utgevoerd en wordt er een hoge rumteljke kwaltet gerealseerd. De effcënte van het proces bljft echter wat achter door langdurge en terugkerende onderhandelngen. Dt ljkt ook veroorzaakt te worden door polteke en socale omgevngsnvloeden omdat bede strategsche bnnenstedeljke projecten zjn. 22 Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

Een levensloopregeling voor software

Een levensloopregeling voor software Een levensloopregelng voor Neuwe benaderng - en nformatebevelgng De gebruker van een nformatesysteem streeft naar contnuïtet. De ongestoorde werkng van s hervoor essenteel. Maar wat weet de gebruker van

Nadere informatie

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig?

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig? projectmanagement Goed opdrachtgeverschap De kloof: welke kenns heeft een opdrachtgever nodg? Een van de redenen waarom projecten net succesvol zjn s de kloof tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Om

Nadere informatie

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking Behoefte aan Archtectuur Lfecycle Management Ontvlechtng van ICT verest neuwe samenwerkng Bnnen de ICT s sprake van verzulng van zowel de systemen als het voortbrengngsproces. Dt komt doordat de ICT n

Nadere informatie

effectief inzetten? Bert Dingemans

effectief inzetten? Bert Dingemans archtectuur Is meten weten? Kwaltateve en kwanttateve analyse n archtectuurmodellen Kwaltateve en kwanttateve analyses kunnen de denstverlenng van de enterprsearchtect verbeteren. Toch s de nzet van deze

Nadere informatie

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening In ver stappen naar een succesvolle Meer toegevoegde waarde van IT voor de busness IT wordt dkwjls ervaren als net aanslutend op de wensen van de busness en net strategsch voor de organsate. Er gaat veel

Nadere informatie

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter Nederlandse bjdrage aan offcële CMM CMMI-s De Nederlandse stchtng SPIder heeft s ontwkkeld voor het CMMI, verschllende routes door het CMMI voor het oplossen van bepaalde problemen of het halen van bepaalde

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvattng (Dutch summary) Gezondhedszorg s kostbaar en wordt steeds duurder onder nvloed van een toenemende en veranderende vraag naar zorg door een vergrjzende samenlevng, toenemende vraag

Nadere informatie

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen T-servcemanagement Zo krjg je wél grp op T-nvesterngen ntegrate van applcate- en projectportfolomanagement Met één druk op de knop een overzcht genereren van alle T-projecten en bjbehorende applcates (of

Nadere informatie

Biesbosch verdient het!

Biesbosch verdient het! Besbosch verdent het! Ontwkkelscenaro s - Endadves - Utgevoerd n opdracht van: Parkschap De Besbosch Opgesteld door: Buck Consultants Internatonal Njmegen, 14 oktober 2013 Voorwoord Snds medo jul 2013

Nadere informatie

Gebiedsgericht Voorraadbeleid van Woningcorporaties. Een analyse van planningsbenaderingen in Vogelaarwijken. Arne van Overmeeren

Gebiedsgericht Voorraadbeleid van Woningcorporaties. Een analyse van planningsbenaderingen in Vogelaarwijken. Arne van Overmeeren 04 2014 Gebedsgercht Voorraadbeled van Wonngcorporates Een analyse van plannngsbenaderngen n Vogelaarwjken Arne van Overmeeren Gebedsgercht Voorraadbeled van Wonngcorporates Een analyse van plannngsbenaderngen

Nadere informatie

One size fits not all

One size fits not all archtectuur One sze fts not all Methoden voor enterprsearchtectuur Welke maner van archtectuur bedrjven past het best bj een organsate? Een (onderzoeks)rchtng om meer grp te krjgen op bepalende factoren

Nadere informatie

Reinier van der Kuij

Reinier van der Kuij 03 2014 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Rener van der Kuj Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Rener van der Kuj Technsche Unverstet Delft, facultet Bouwkunde, afdelng

Nadere informatie

ISO/IEC 38500 BiSL ASL

ISO/IEC 38500 BiSL ASL nformatevoorzenng Een vergeljkng ISO/IEC 38500 BSL ASL ISO/IEC 38500, BSL en ASL kunnen een grote rol spelen n het professonalseren van de nformatevoorzenng, eder model vanut hun egen doelstellng en kracht.

Nadere informatie

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie.

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie. 1\1. H. CORBEY El'\ R. A JAT\SEJ'\ FLEXBLTET EN LOGSTEKE KOSTEN DE LOGSTEKE GELDSTROOMDAGt LOGSTEKE KOSTEN Voor het onderzoek 'Logsteke geldsrroomdagnose' zjn verschllendc utgangspunten geformuleerd. Ten

Nadere informatie

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg.

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg. Deze factsheet ouderen en eenzaamhed s een gezamenljke utgave van GGD Mdden-Nederland en Schakels, advesbureau voor welzjn en zorg. Inhoud Informateblad Wat s eenzaamhed? Wat veroorzaakt eenzaamhed? Overge

Nadere informatie

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden?

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden? 3. Dagnostek 3.7. Hoe meet je verbeterng of verslechterng n het dageljks functoneren met betrekkng tot de mobltet (ztten, staan, lopen, verplaatsen) bj CP? 3.7.3 Welke meetnstrumenten zjn geschkt voor

Nadere informatie

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling B000012403 25 ĩ O Toelchtng adves gemeenteraad bj aanvraag aanwjzng als lokale publeke meda-nstellng Ì...Ï 1. Algemeen De wetgever heeft gekozen voor een s ys teem waarbj per gemeente, voor de termjn van

Nadere informatie

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal - 2 - Nota Voor burgemeester en wethouders Nummer: 4INT05600 IIIIIIlllllllllIIIIIIIIIIIlllllllllllllllll Onderwerp: Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9 Gemeente Hellendoorn DEC. 20W Verzoek toepassng

Nadere informatie

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid 6. Behandelng van knderen met spastsche cerebrale parese gercht op verbeterng van handvaardghed 6.1.Wat s de meerwaarde van oefentherape bj de behandelng van knderen met spastsche CP op vaardghedsnveau

Nadere informatie

Applicatieportfoliomanagement

Applicatieportfoliomanagement governance Applcateportfolomanagement Governance zet applcatebeheer op scherp Nu applcates steeds nauwer verweven zjn met bedrjfsprocessen, s een gestructureerde aanpak van het applcatebeheer noodzakeljk,

Nadere informatie

kopers huurders controle Klantgestuurd en empowerment empowerment capacity keuze Te Woon effecten voorraadbeleid kopen verkoop inkomen klanten

kopers huurders controle Klantgestuurd en empowerment empowerment capacity keuze Te Woon effecten voorraadbeleid kopen verkoop inkomen klanten effecten Klantgestuurd voorraadbeled en empowerment Over Te Woon en andere ntateven van wonngcorporates verkoop klantgestuurd kopen kopers wonngcorporates nkomen ntateven schalen capacty Te Woon klanten

Nadere informatie

Praktijkboek De knop om!

Praktijkboek De knop om! Praktjkboek De knop om! Maak uw organsate energebewust >> Duurzaam, Agrarsch, Innovatef en Internatonaal ondernemen De knop om! Maak uw organsate energebewust Voorwoord Bnnen bedrjven en nstellngen wordt

Nadere informatie

De enterprisearchitect als coach

De enterprisearchitect als coach archtectuur De enterprsearchtect als coach Naar een vloeende samenwerkng tussen enterprseen projectarchtecten Grotere organsates kennen vaak een (te strkte) schedng tussen enterprse- en projectarchtecten.

Nadere informatie

ARU. ;ijniv-ersitejt. e 3 ndhov (2007.050) TEM. niet uitleenbaar

ARU. ;ijniv-ersitejt. e 3 ndhov (2007.050) TEM. niet uitleenbaar ARU 27 TEM (27.5) ;jnv-erstejt e 3 ndhov F net utleenbaar Colofon Ttel Onderzoek naar Rollen en Rolcombnates bj lokale Rabobanken l onderttel Afstudeeropdracht Verse, datum 27 augustus 27 Samengesteld

Nadere informatie

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Al cohol kenn s door gespeel d Eval uat eal cohol voor l cht ng doorpeer sopf est val s ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Evaluate alcoholvoorlchtng door peers op festvals December 2005 INTRAVAL Gronngen-Rotterdam

Nadere informatie

Process mining: leuk voor de liefhebber of noodzaak?

Process mining: leuk voor de liefhebber of noodzaak? process mnng Process mnng: leuk voor de lefhebber of noodzaak? Pledoo voor een breder draagvlak en toepassng n de audtpraktjk Process mnng toepassen n de audtpraktjk. Waarom zouden we dat wllen? En wat

Nadere informatie

De waarde van de CIO

De waarde van de CIO organsatestructuur De waarde Model voor de toegevoegde waarde In de afgelopen decenna s de rol van IT n de bedrjfsvoerng steeds groter geworden. Door het toenemende belang van IT neemt ook de nvloed en

Nadere informatie

De Waarde van Toekomstige Kasstromen

De Waarde van Toekomstige Kasstromen De Waarde van Toekomstge Kasstromen De kosten van onderpandmnmalserng Jeroen Kerkhof, VAR Strateges BVBA Introducte Voor de fnancële crss hadden fnancële ngeneurs op bass van een aantal redeljke assumptes

Nadere informatie

Breman, Spaans & Harnas

Breman, Spaans & Harnas Z3-b34 Breman, Spaans & Harnas m a n a g e m e n t c o n s u l t a n t s BRANSTORMSESSE OVER KOSTEN EN EFFECTEN VAN VERVOERMANAGEMENT «SU NHOUDSOPGAVE. Voorwoord pag. 2. Clusterng van vervoermaatregelen

Nadere informatie

Bureau of lessenaar. Een onderzoek naar de meting van bureaucratie in onderwijsinstellingen. Definitief eindrapport

Bureau of lessenaar. Een onderzoek naar de meting van bureaucratie in onderwijsinstellingen. Definitief eindrapport Bureau of lessenaar Een onderzoek naar de metng van bureaucrate n onderwjsnstellngen Defntef endrapport Opdrachtgever: Mnstere van Onderwjs, Cultuur en Wetenschap ECORYS Arbed & Socaal Beled Jos Blank

Nadere informatie

Rekenen met rente en rendement

Rekenen met rente en rendement Rekenen met rente en rendement Woekerpols? Lenng met lokrente? Er wordt met de beschuldgende vnger naar banken en verzekeraars gewezen de op hun beurt weer terugwjzen naar de consument: Deze zou te weng

Nadere informatie

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer CE Oplossngen voor mleu, econome en en technologe Oude Oude Delft Delft 180 180 2611 HH Delft tel: tel: 015 0152 2150 150 150 fax: 015 2 150 151 fax: 015 2 150 151 e-mal: ce@ce.nl webste: e-mal: ce@ce.nl

Nadere informatie

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming Beroepsregstrate en vooraanmelden voor beroepsregstrate n de jeugdhulp en jeugdbeschermng Inhoudsopgave Werk jj n de jeugdhulp of jeugdbeschermng? Bjvoorbeeld n de ggz? Ben je socaal werker? Of begeled

Nadere informatie

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Insttutonele beleggers staan voor tal van utdagngen. Zo leggen pensoendeelnemers, klanten en de samenlevng steeds meer druk

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Het Sterrenbos IKC het Sterrenbos IKC-gds schooljaar 2015-2016 IKC het Sterrenbos; Onderwjs Knderopvang 2 4 jargen Buten Schoolse Opvang schoolvakantes adressen

Nadere informatie

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES Doel gr oepenanal yse DeFr esewouden I nvent ar sat e( pot ent ël e) dak-ent hu sl ozen,al cohol -en har ddr ugsver sl aaf den ndefr esewouden 1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES In het najaar van 2001 heeft

Nadere informatie

Digitale Atlas Europa en de Digitale Agenda

Digitale Atlas Europa en de Digitale Agenda Europa Bevorderng van vertrouwen n en deelname aan dgtale wereld Dgtale Atlas Europa en de Dgtale Agenda De Dgtale Atlas Europa, bestaand ut dertg natonale atlassen, heeft als doel een beeld te schetsen

Nadere informatie

federatie Samen voor een mooi en duurzaam Drenthe. Raad van de gemeente Emmen Postbus 30001 7800 RA EMMEN

federatie Samen voor een mooi en duurzaam Drenthe. Raad van de gemeente Emmen Postbus 30001 7800 RA EMMEN Hertenkamp 6 9401 HL Assen telefoon (0592) 311 150 e-mal nfo@nmfdrenthe.nl www.nmfdrenthe.nl federate Raad van de gemeente Emmen Postbus 30001 7800 RA EMMEN K o p e Grffe Assen, 3 aprl 2013 Betreft: Energesprong

Nadere informatie

opleidingen Creditmanagement en activabeleid (13 dagen) ook modulair te volgen Risico-analyse (*) (1 dag)

opleidingen Creditmanagement en activabeleid (13 dagen) ook modulair te volgen Risico-analyse (*) (1 dag) Academy for Credt Management 2005 - bron van deskundghed opledngen OPLEIDINGSINSTITUUT ERKEND DOOR DE VLAAMSE OVERHEID EEN INITIATIEF VAN GRAYDON BELGIUM NV UITBREIDINGSTRAAT 84-B1 TE 2600 BERCHEM 18E

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool 2014-2015 s t n p 5 v f 1 z k c o g 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 m q h t 7 9 St. Jacobusschool schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen

Nadere informatie

-,".v.. ... j~r ..~,... I ~ l'. i ---- - ~I I I.. - L r. Flevoland. i,n,,. i. . 8~_~i OMGEVINGSPLAN. i SAMENVATTING. .,'" '"i +- ~"J.~ ~,J ~ ..

-,.v.. ... j~r ..~,... I ~ l'. i ---- - ~I I I.. - L r. Flevoland. i,n,,. i. . 8~_~i OMGEVINGSPLAN. i SAMENVATTING. .,' 'i +- ~J.~ ~,J ~ .. İ 8_ jr SAMENVATTNG "" OMGEVNGSPLAN Flevoland, j "J,J u JlJ, l','" '" + L r,n,, t,"v : ' = :J : f, "':', '52: : SAMENVATTNG Omgevng5plan Flevoland c \lenwlchtlge gluêl Het Omgevngsplan Q :f ": Flevoland

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool St. Jacobusschool schoolgds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Voor u lgt onze schoolgds. Wj nformeren u met dt document

Nadere informatie

Quality Cube 2013 05-03- 15. 1.Doel

Quality Cube 2013 05-03- 15. 1.Doel 05-0- 5 Qualty Cube 0 Overzcht Bun:nx Tranng & Consultancy W www.bun:nx.org T 060798066 E btc@bun:nx.org.doel u Onderzoek van kwaltetservarngen met betrekkng tot de gegeven zorg en ondersteunng (ervarngen

Nadere informatie

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer pensoen Hoeveel pensoen denk je dat je krjgt? Wat ontvang je egenljk als je met pensoen gaat? 5 prangende vragen aan drecteur Rob Braaksma Verantwoordngsorgaan De regelng n nfographc Feten, cjfers en wetenswaardgheden

Nadere informatie

Minix 3. Andrew Tanenbaum

Minix 3. Andrew Tanenbaum Mnx 3 Velg en betrouwbaar besturngssysteem Mnx 3 s een neuw open source besturngssysteem voor de pc. Het systeem s klen van opzet en heeft een neuwe, modulare opbouw waardoor het net kwetsbaar s voor veel

Nadere informatie

Bestemmingsplan Groene Kruisweg te Albrandswaard 3 mei 2011 PvN Peter J. van Nederpelt p.van.nederpelt@ooms.com (010)424 88 25 (010)424 88 89

Bestemmingsplan Groene Kruisweg te Albrandswaard 3 mei 2011 PvN Peter J. van Nederpelt p.van.nederpelt@ooms.com (010)424 88 25 (010)424 88 89 r^ooms.com Ooms Makelaars Bedrjfshusvestng B.V. Maaskade 113 Postbus 24040 3007 DA Rotterdam Telefoon (010) 424 88 88 Fax (010) 424 88 89 Het College van B&W van de Gemeente Albrandswaard Postbus 1000

Nadere informatie

Heerhugowaard Stad van kansen

Heerhugowaard Stad van kansen Heerhugowaard Stad van kansen Bestuursdenst I adves aan Burgemeester en Wethouders Reg.nr: BW 13-0415 Sector/afd.: SO/OV Portefeullehouder: S. Bnnendjk Casenr.: Cbb130383 Steller/tst.: E. Brujns Agenda:

Nadere informatie

Feestelijke opening nieuwe woningen bij Op de Bies

Feestelijke opening nieuwe woningen bij Op de Bies KleurRjk dgtaal magazne voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 6 Verder n dt magazne: Neuwe aanpak leerwerkbedrjven Feesteljke openng neuwe wonngen bj Op de Bes RICHTPUNT 2015: een neuwe kjk op

Nadere informatie

IKC-gids. Dit is de digitale schoolgids van. IKC Binnenstebuiten

IKC-gids. Dit is de digitale schoolgids van. IKC Binnenstebuiten IKC-gds 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Bnnenstebuten IKC Bnnenstebuten nformategds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Beste ouders/verzorgers, Geachte ouders, verzorgers en andere

Nadere informatie

RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353

RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353 RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353 gemeente WOERDEN Van Wethouder Schreurs Datum : 25 september 2012 Portefeullehouders) : wethouder Scheurs Portefeulle(s) : wethouder Schreurs Contactpersoon : R. Broekmeulen

Nadere informatie

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder Waardeoverdracht Uw opgebouwde pensoen meenemen naar uw neuwe pensoenutvoerder In deze brochure 3 4 5 6 Gefelcteerd! Een neuwe baan Wel of net kezen voor waardeoverdracht? Vergeljk de regelngen Hoe waardevast

Nadere informatie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie GEVER WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP E!C16-1 GEVER 7 Bètawerelden De opdrachten van het Eureka!Cup sezoen worden geplaatst bnnen een van de 7 bètawerelden: Voedng & Vtaltet Mobltet & Rumte Lfestyle & Desgn Scence

Nadere informatie

DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD

DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD Mogeljkheden en tps om de jeugd actever bj de sportclub te betrekken INHOUD 1. Het wat en waarom van jeugdpartcpate n de sportverengng Jeugdpartcpate:

Nadere informatie

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht Gemeentefonds verevent mnder dan gedacht Maarten A. Allers Drecteur COELO en unverstar hoofddocent aan de Rjksunverstet Gronngen De rjksutkerng aan gemeenten wordt verdeeld op bass van utgangspunten de

Nadere informatie

Proostwetering 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 info@realxs.nl. Brochure NL versie.indd 1 24-11-2011 9:38:42

Proostwetering 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 info@realxs.nl. Brochure NL versie.indd 1 24-11-2011 9:38:42 Proostweterng 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 nfo@realxs.nl Brochure NL verse.ndd 1 24-11-2011 9:38:42 Inhoud Pagna 1. Inledng 3 2. Organsate & Tjdbalk 4 3. realxs

Nadere informatie

D-1029 DGG (INTERN) Betuweroute. Ministerie van Verkeer en Waterstaat

D-1029 DGG (INTERN) Betuweroute. Ministerie van Verkeer en Waterstaat D-029 DGG (NTERN) Betuweroute Mnstere van Verkeer en Waterstaat Organsateontwkkelng Betuweroute Ontwerp van de projectorgansate tjdens de utvoerngsfase f nhoudsopgave.. nledng 2. Ontwerpprncpes 3. Projectdrecte

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. basisschool de Kameleon

Dit is de digitale schoolgids van. basisschool de Kameleon 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van bassschool de Kameleon De Kameleon schoolgds 2015-2016 Dt s de schoolgds van samenwerkngsschool de Kameleon. schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Beste ouders/verzorgers,

Nadere informatie

Jongeren Maashorst op bezoek bij burgemeester

Jongeren Maashorst op bezoek bij burgemeester KleurRjk dgtaal magazne voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 7 Verder n dt magazne: RICHTPUNT 2015: de ICT-agenda van Koraal Groep Jongeren Maashorst op bezoek bj burgemeester Vrjhed, ténzj!

Nadere informatie

Hoe toekomstvast is de gemeentelijke midofficearchitectuur?

Hoe toekomstvast is de gemeentelijke midofficearchitectuur? archtectuur Het mdoffce concept van GEMMA Hoe toekomstvast s de gemeenteljke mdoffcearchtectuur? Bj het realseren van de elektronsche overhed spelen de gemeenten een voorhoederol. Rchtnggevend daarbj s

Nadere informatie

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf.

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf. LUCIA MARTHAS Insttute for Performng Arts Talent s only the startng pont - Irvng Berln - HBO MBO Vooropledng Leerbedrjf Onderwjsvse Voorwoord Het Luca Marthas Insttute for Performng Arts (LMIPA) s een

Nadere informatie

GEMEENTE HELLEN DOORN lichand.: 1 FEB 2013. A1 B Stuk itreťw.: Werkpr.. Kopie aan: Archief' ü 1 N reeks/vlvcrtr.:

GEMEENTE HELLEN DOORN lichand.: 1 FEB 2013. A1 B Stuk itreťw.: Werkpr.. Kopie aan: Archief' ü 1 N reeks/vlvcrtr.: 13INK00403 mn 11 Mnstere van Bnnenlandse Zaken en Konnkrjksrelates > Retouradres Postbus 200112500 EA Den Haag Burgemeesters Wethouders Gemeenteraadsleden Overhedsmedewerkers GEMEENTE HELLEN DOORN lchand.:

Nadere informatie

I I i I I I 1 I I 1 I I I I f i

I I i I I I 1 I I 1 I I I I f i f 2.3 Kwaltetsdag Rjkswaterstaat 998 "Goed utbesteden, Nu en Na 2000" 95 (2) woensdag, 2 december 999 RA Congrescentrum, Amsterdam D 0 C (bblotheek en documentate) ~s?- Denst Weg- en Waterbouwkunde ^3b^

Nadere informatie

Forse besparing op telefonie

Forse besparing op telefonie KleurRjk dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - februar 2015 Verder n deze neuwsbref: The Thunderbes maken razendsnel naam op nternet Forse besparng op telefone RvB en RvT bezoeken Berkenhofcollege

Nadere informatie

Papendrecht f&liedrecht

Papendrecht f&liedrecht r% MPGPD2012053010370696 BBBBBBM^rarl^^ Papendrecht f&ledrecht GPD 30.05.2012 0696 T 078-644 98 80 E nfotaobop.nl Podermoen 12 3352 TH Papendrecht F 078-644 03 99 Aan de leden van de gemeenteraad van de

Nadere informatie

Cliëntenparticipatie in de langdurige zorg... een open deur?

Cliëntenparticipatie in de langdurige zorg... een open deur? Steeds opneuw naar je clënten lusteren Kwaltetsverbeterng vraagt om structurele nbreng van de gebruker, de klant: kjken door de ogen van de clënt. n de langdurge zorg... een open deur? Over clëntenpartcpate

Nadere informatie

Pagina 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL. 09/374 05 00 schoolsint-maria-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be

Pagina 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL. 09/374 05 00 schoolsint-maria-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be Pagna 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL Taborschool Snt-Mara-Aalter-Brug 09/374 05 00 schoolsnt-mara-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be Pagna 1 van 37 NIVEAU 1. ALGEMENE ZORG... 2 1.1. KENMERKEN

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool Sunte Werfert

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool Sunte Werfert Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool Sunte Werfert f 1 z s t k c o g n 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 p v m q h t 7 9 Sunte Werfert schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen 2 z x p 5 y 8 d Een

Nadere informatie

donkerstraat samen de stad ontwerpen Masterplan Leieboorden park cafe parel

donkerstraat samen de stad ontwerpen Masterplan Leieboorden park cafe parel Masterplan Leeboorden Dt paneel maakt deel ut Menen. De wandelng neemt u n het plan voor gemaakt deze wandelng s te verkrjgen n het stadhus waar u ook het overzchtsplan assen van het masterplan n het groot

Nadere informatie

Bronnen & Methoden bij Marktscan medischspecialistische zorg 2015

Bronnen & Methoden bij Marktscan medischspecialistische zorg 2015 Bronnen & Methoden bj Marktscan medschspecalstsche zorg 2015 Hoofdstuk 2: Wachttjden voor medsch specalstsche zorg Ontwkkelng van wachttjden Voor de wachttjdanalyses s gebruk gemaakt van gegevens afkomstg

Nadere informatie

7. Behandeling van communicatie en mondmotoriek

7. Behandeling van communicatie en mondmotoriek 7. Behandelng van communcate en mondmotorek 7.2. Slkstoornssen 7.2.3 Wat s de meerwaarde van enterale voedng (va PEG-sonde) ten opzcht van orale voedng bj knderen met CP met slkstoornssen wat betreft voedngstoestand,

Nadere informatie

Wmo inzicht. augustus 2014 nummer 13. ❸ De regio aan zet. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen

Wmo inzicht. augustus 2014 nummer 13. ❸ De regio aan zet. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl augustus 2014 nummer 13 ❸ De rego aan zet In dt e-zne: ❺ Aan de keukentafel met: Ells Jongerus en Caron Landzaat, ervarngsdeskundgen bj LFB ❻ Kennsmaken met Jantene

Nadere informatie

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services EH SmartVew Euler Hermes Onlne Servces Een slmme kjk op rsco s en mogeljkheden Montorng van uw kredetverzekerng www.eulerhermes.nl EH SmartVew Montor uw rsco s en maak onmddelljk gebruk van neuwe kansen

Nadere informatie

Vernieuwing Lake Land Hotel Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland

Vernieuwing Lake Land Hotel Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland FFF ï ī-ï n t on ra n t -1 «.u jy l l ;I H n rŗ nr Es Verneuwng Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland Bestemmngsplan, ontwerpstjl en welstand. Datum: 8 februar 2014 Jachthaven 1 1141 AV Monnckendam,

Nadere informatie

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur,

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur, / - Mr. W. Nass Vrjstraat 2a Postbus 420 5600 AK Endhoven Tel 040-2445701 Fax 040-2456438 Advocatenkantoor Mr. W. Nass Het bestuur van de BOA. e-mal Neuwe Purrnerweg 12 na~kanooma.n 1025 VS Amsterdam nternet

Nadere informatie

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N.

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N. gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Utrol gemeenteljk hondenbeled n overg deel Neuw-Vennep Portefeulehouder S. Bak, drs. Th.L.N. Weterngs ollegevergaderng 5 november 20 3 nlchtngen A. Monster

Nadere informatie

Scoren met sport en bewegen in het sociale domein

Scoren met sport en bewegen in het sociale domein Scoren met sport en bewegen n het socale domen Ontmoet, nspreer en leer tjdens NISB bjeenkomsten Utdagende plenen voor alle leeftjden Sportbedrjf Deventer aan tafel met Stadsmarketng en Rumteljke Ordenng

Nadere informatie

Kostenefficiënte woningbouw met eigen identiteit

Kostenefficiënte woningbouw met eigen identiteit #2 2015 9 wonngen Ons Huuske te Apeldoorn Kosteneffcënte wonngbouw met egen denttet In gesprek met Pm Ketelaars, conceptmanager en grondlegger van het Hejmans Woon Concept Hoe ondersched je jezelf n de

Nadere informatie

organisatieverandering

organisatieverandering busness IT algnment De dynamek van organsateveranderng en de mpact op nformate management Een andere kjk op busness IT algnment Dverse nterne en externe factoren bepalen hoe nformate wordt ngezet om de

Nadere informatie

Voorontwerp bestemmingsplan Hoek Overste Den Oudenlaan. maart 2004. r... -~ -", --. -.. ... - ..,~ :;-. 4J. '-.4.b: Dienst Stadsontwikkelíng

Voorontwerp bestemmingsplan Hoek Overste Den Oudenlaan. maart 2004. r... -~ -, --. -.. ... - ..,~ :;-. 4J. '-.4.b: Dienst Stadsontwikkelíng Voorontwerp bestemmngsplan Hoek Overste Den Oudenlaan maart 2004 r... -~.. -", --. -......... -..,~ ;; :;-. 4J. '-.4.b:! l Gemeente Utrecht Denst Stadsontwkkelíng - lcd'_dg -\~~"\., "".~ ~\S..SEN.BROEK

Nadere informatie

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool)

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool) Mddenkaderfunctonars bouw & nfra (Netwerkschool) MBO College voor Bouw, Infra & Intereur Door ondernemend te zjn krjg k meer verantwoordeljkhed. 2013-2014 BOL Nveau 4 Thorbeckelaan 184 Almelo Crebo: 22012

Nadere informatie

Collectiegebouw Museum Boijmans Van Beuningen definitief. Toornend Partners Royal Haskoning

Collectiegebouw Museum Boijmans Van Beuningen definitief. Toornend Partners Royal Haskoning Collectegebouw Museum Bojmans Van Beunngen defntef Toornend Partners Royal Haskonng Gemeente Rotterdam Stadsontwkkelng/dKC Datum: 20 februar 2013 VERANTWOORDING Inledng Dt Programma van Esen s het endproduct

Nadere informatie

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 Cats Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 ] Motverng vanjhet beroepschrft n cassate (rolnummer 10/00158) tegen de utspraak van het Gerechtshof te Arnhem van 1 december 2009, nr. 08/00145, j j/ nzake SËËÊÊÊÈÈÊÈtemÈ

Nadere informatie

WTCB. Inhoud. Een uitgave van het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf. www.wtcb.be. Duurzaam bouwen

WTCB. Inhoud. Een uitgave van het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf. www.wtcb.be. Duurzaam bouwen WTCB contact Een utgave van het Wetenschappeljk en Technsch Centrum voor het Bouwbedrjf Dremaandeljkse publcate Nr. 13 4 e jaargang 1 e trmester 2007 Inhoud Afgfte : Brussel X Erkennngsnr. : P 401011 Publcate

Nadere informatie

www.dtco.nl DLK Pro De all-round uitlee s apparatuur voor onderweg Maatwerk voor verschillende toepassingen

www.dtco.nl DLK Pro De all-round uitlee s apparatuur voor onderweg Maatwerk voor verschillende toepassingen www.dtco.nl DLK Pro De all-round utlee s apparatuur voor onderweg Maatwerk voor verschllende toepassngen Gewoon brljant, brljant eenvoudg DLK Pro s de productfamle van VDO, de neuwe standaards stelt voor

Nadere informatie

Operational excellence vereist excellente procesondersteuning

Operational excellence vereist excellente procesondersteuning bedrjfsvoerng Operatonal excellence verest excellente procesondersteunng Esen aan bedrjfsvoerngssystemen worden steeds hoger Organsates moeten tegenwoordg hun processen goed geregeld hebben. Om deze operatonal

Nadere informatie

Jaarverslag 2013 i <

Jaarverslag 2013 i < Jaarverslag 2013 Voorut kjken In 2013 heeft het CBR weer goede resultaten geboekt. Zo zjn de resultaten van de examendvses en de klachtenregelng verbeterd. We kunnen zelfverzekerd voorut kjken naar het

Nadere informatie

inzicht Gehandicaptenzorg in de Wmo: wie en hoeveel? ❸ Burgers met een beperking In dit e-zine: Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl juli 2014

inzicht Gehandicaptenzorg in de Wmo: wie en hoeveel? ❸ Burgers met een beperking In dit e-zine: Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl juli 2014 Gehandcaptenzorg nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl jul 2014 ❸ Burgers met een beperkng n de Wmo: we en hoeveel? In dt e-zne: over de grenzen heen Amsterdam ❺ Clënten n beeld Over de grenzen ❿ Ut de praktjk:

Nadere informatie

Wmo inzicht. Scharnieren in de regio: Zuid Oost Brabant. december 2014 nummer 15. ⓮ Cliënt in. In dit e-zine: ⓬ Over de grenzen.

Wmo inzicht. Scharnieren in de regio: Zuid Oost Brabant. december 2014 nummer 15. ⓮ Cliënt in. In dit e-zine: ⓬ Over de grenzen. Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl december 2014 nummer 15 ❸ Scharneren n de rego: Zud Oost Brabant In dt e-zne: Rdderkerk over de grenzen heen ❺ Aan de keukentafel met: Marga de Goej, wethouder gemeente

Nadere informatie

Gedegen innovatief 2014

Gedegen innovatief 2014 Organsate Scholen Ontwkkelngen Gedegen nnovatef 2014 Professonalserng Cjfers / Kengetallen Jaarrekenng Inhoudsopgave Navgate Voorwoord Hoofdstuk 1 Organsate 1.1. We s MosaLra? 1.2. Raad van Toezcht 1.3.

Nadere informatie

Investeren in samenwerking bij onderwijshuisvesting loont

Investeren in samenwerking bij onderwijshuisvesting loont NOVEMBER 2009 - JAARGANG 26 WWW.SCHOOLFACILITIES.NL 3 O N A F H A N K E L I J K VA K B L A D V O O R H U I S V E S T I N G E N O N D E R W I J S O N D E R S T E U N E N D E C O N C E P T E N Investeren

Nadere informatie

TENA richtlijnen voor continentiezorg in verpleeghuizen

TENA richtlijnen voor continentiezorg in verpleeghuizen TENA rchtljnen voor contnentezorg n verpleeghuzen www.tena.nl / www.tena.be Behoud van contnente Bevorderen van contnente, n stand houden van waardghed en onafhankeljkhed Herstel van contnente Behandelng

Nadere informatie

MRT/RT MKT/KT. Wormwielreductoren. www.triston.nl

MRT/RT MKT/KT. Wormwielreductoren. www.triston.nl MRT/RT MKT/KT Wormwelreductoren www.trston.nl Het s tjd voor Trston! Natuurljk wlt u dat uw producteproces soepel verloopt. Trston helpt. Want met de wormwelreductoren van Trston kest u voor langdurge

Nadere informatie

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES SERVICE The tme you need SERVICESFORTINET Presales Support - Consultancy - Testapparatuur, Demo s en Plots - Wreless Ste Survey - Tranngen Installate Servce - Onderhoudscontracten - Telemarketng Al deze

Nadere informatie

De Rotondeteller in de praktijk

De Rotondeteller in de praktijk Tr a v e r s e Nummer 32, januar 2013 ASVV geactualseerd DTV Consultants actef n Europa Eerste audtors Verkeersvelghed rjkswegennet gecertfceerd Geslaagd partcpateproces Wtte de Wthstraat Rotterdam Cursussen

Nadere informatie

Vaker een trein, da s pas fijn!?

Vaker een trein, da s pas fijn!? Vaker een tren, da s pas fjn!? Hoogfrequent spoorvervoer beschouwd vanut de rezger Janneke Tax DHV janneke.tax@dhv.nl Elske Olthof 4Infra elske.olthof@4infra.nl Bjdrage aan het Colloquum Vervoersplanologsch

Nadere informatie

Traverse. Betere verkeerslichtenregelingen met minder inspanningen

Traverse. Betere verkeerslichtenregelingen met minder inspanningen Traverse Nummer 37, jun 2015 Betere verkeerslchtenregelngen met mnder nspannngen Persoonljk contact onmsbaar n gedragsveranderngsprojecten Evaluate verkeersongevallenprotocollen Problemen rond vrachtwagenparkeren

Nadere informatie

Rapport 270304001/2009

Rapport 270304001/2009 Rapport 270304001/2009 I. Storm J. Jansen A.J. Schut Effecten van beledsmaatregelen buten het volksgezondhedsdomen op de gezondhed Een verkennende stude RIVM-rapport 270304001/2009 Effecten van beledsmaatregelen

Nadere informatie