Applicatieportfoliomanagement

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Applicatieportfoliomanagement"

Transcriptie

1 governance Applcateportfolomanagement Governance zet applcatebeheer op scherp Nu applcates steeds nauwer verweven zjn met bedrjfsprocessen, s een gestructureerde aanpak van het applcatebeheer noodzakeljk, mede vanwege de verantwoordngsplcht vanut governance. Een dergeljke aanpak s applcateportfolomanagement (apm), een concretserng van t-governance. René Bloemberg, Henry Franken, Pascal van Eck en Mehmet Aydn Applcates zjn steeds nauwer verweven met bedrjfsprocessen, de zowel bnnen als over de organsategrenzen lopen. Het lednggevende management, procesegenaars, gebrukers en t-beheerders hebben te maken met de mogeljkheden en grenzen van applcates de veelal nauw met bedrjfsprocessen verweven zjn. Applcates ondersteunen net alleen de bedrjfsprocessen, maar beheren ook de nformate de nodg s om tjdg de juste beslssngen te nemen en verantwoordng af te leggen over het nterne relen en zelen van de organsate. En just dt laatste s door governance veel belangrjker geworden. Een gestructureerde aanpak de rekenng houdt met het strategsche bedrjfsbrede (nformate)belang van applcates en de tevens let op effcënte, s noodzakeljk. De aanpak de tegemoetkomt aan deze esen wordt applcateportfolomanagement (apm) genoemd. Het betreft een concretserng van t-governance. Onzekerheden grjpbaar maken Omdat een organsate net beschkt over onbeperkte tjd en mddelen, moeten applcates n onderlnge samenhang en n samenhang met de overge actvteten van de organsate worden bekeken. Door de verantwoordngsplcht vanut governance moet bovenden bedrjfsbreed dudeljk zjn dat aan de verplchtngen kan worden voldaan. Bj apm spelen dan ook vragen ut een breed spectrum een rol, bjvoorbeeld: hoe zorgen we ervoor dat onze applcates de verschllende bedrjfsprocessen bljven ondersteunen; hoe zorgen we ervoor dat de geldbestedng daarvoor transparant s; benutten we de strategsche mogeljkheden van de applcates wel voldoende; zjn we ook na de reorgansate wel n complance met de corporate-governancewetten; en voldoen de hudge applcates straks nog wel aan de technsche esen? Wellcht s er een specfeke aanledng voor het doorlopen van een apm-cyclus, maar het s ook mogeljk dat het proces wordt doorlopen zonder een specfeke trgger, aangezen apm zch kenmerkt als een contnu beheersproces waarmee men wl aantonen dat men de applcateportfolo onder controle heeft; de organsatedoelen moeten worden behaald en de rsco s moeten n de hand worden gehouden. Bj trggers voor apm valt bjvoorbeeld te denken aan kansen en bedregngen voor de concurrenteposte door neuwe tontwkkelngen; neuwe producten of markten gecreëerd door nformatetechnologe; buy-or-makeafwegngen; het besef dat de hudge technsche 43

2 governance Samenvattng Applcateportfolomanagement (apm) stelt een organsate n staat een consstent beslsproces te hanteren dat opbrengsten en rsco s afweegt om de applcates n de organsate te beheersen en daarbj rekenng houdt met het strategsch belang van de applcates. Vanwege de rol van applcates n het nformatebeheer s apm tevens van belang voor het voldoen aan de verantwoordngsesen vanut t-governance. kwaltet van de applcates noodzaakt tot verneuwng; veranderngen n de wet- en regelgevng; als antwoord op regulere bedrjfs- en budgetcyclussen. Het verkrjgen van overzcht over de applcateportfolo s een belangrjk aspect van apm. Door de applcateportfolo n kaart te brengen kan er doelgercht worden gewerkt aan de gehele portfolo. Dt overzcht s net alleen van belang voor de t-specalst, ook het management en andere bedrjfsspecalsten zullen geïnteresseerd zjn n de sterkten, mogeljkheden en verbeterpunten de de applcateportfolo n zch heeft. Elke stakeholder heeft herbj zo zjn egen belangen. Stel dat het management van een bank de mogeljkhed om levensverzekerngen aan te beden nteressant vndt en onderzoek doet naar de haalbaarhed hervan. Het zal dan onder andere wllen weten n welke mate de hudge applcates hervoor kunnen worden ngezet om meer nzcht te krjgen n het kostenplaatje. Voor het management s het van belang een overall nzcht te krjgen n de mate waarn de hudge applcate voldoet en n welke mate er aanpassngen nodg zjn. De t-specalst zal aan dt nzcht bjdragen door te kjken naar aspecten als de (gebrukte) capactet, de levensduur en de technsche kwaltet van de applcates. Omdat er verschedene partjen bj betrokken zjn, s het belangrjk beslssngsndcatoren en utendeljke keuzes vast te leggen. Deze vastleggng maakt latere verantwoordng mogeljk. Concretserng van t-governance? Apm kan gezen worden als een concretserng van t-governance. Het IT Governance Insttute (2005) defneert t-governance als een van relates en processen om de t bnnen de organsate te sturen en te controleren tenende de organsatedoelen te behalen en gerelateerde rsco s n de hand te houden. Bj dt hoort het vaststellen van de verantwoordeljkheden, regels en procedures ten aanzen van t-beslutvormngstrajecten. waardecreate t-governance Fguur 1. De twee pjlers van t-governance verantwoordng It-governance staat voor waardecreate en het beheersen van rsco s door het nbedden van verantwoordngsplchten. Deze staan bekend als de twee pjlers van t-governance (ze fguur 1). De balans tussen waardecreate en verantwoordng s belangrjk: zonder rscobeheersng s waardecreate onzeker en zonder waardecreate s er geen busness. It-governance s dus een eenvoudg begrp, maar ut de defnte volgt dat het genoemde gevolgen heeft voor zowel het rchten-, nrchtenals verrchten-nveau van de organsate. Itgovernancedocumentate beschrjft veelal het wat, apm geeft heraan nvullng door voor de verschllende nveaus het hoe te beschrjven. Enterprsearchtectuur en apm De t-governancewet Clnger-Cohen, bedoeld voor Amerkaanse overhedsnstellngen, schrjft het gebruk van een t-archtectuur voor. De wet wordt wereldwjd als baken beschouwd voor t-governance, of men er nu aan moet voldoen (Amerkaanse overhed) of net (de rest van de wereld). De Clnger-Cohen-wet schrjft daarnaast voor dat er actef naar de nvesterngen, opbrengsten en rsco s van de t n deze t-archtectuur moet worden gekeken. Het Offce of Management and Budget (OMB), de organsate de het beled ontwkkelt voor het mplementeren van de Clnger- Cohen-wet, heeft de verplchtng tot het gebruk van een t-archtectuur utgebred naar de verplchtng tot het gebruk van een enterprsearchtectuur (OMB, 2000). 44

3 Een enterprsearchtectuur wordt gedefneerd als een consstent geheel van prncpes, methoden en modellen de worden gebrukt n het ontwerp en de realsate van producten en densten, organsate, processen, nformate, applcates en technologe. De archtectuur maakt herbj een verbndng tussen de stratege van de organsate en de operatonele organsate. Apm rcht zch op het applcatedomen van de enterprsearchtectuur. Het bedrjfsmatg managen van de applcates ut de archtectuur en de verantwoordng hervan zjn echter geen onderdeel van de enterprsearchtectuur en kunnen we daarom zen als een aanvullng. Dt managen wordt applcateportfolomanagement genoemd. Bj het managen van applcateportfolo s wordt wel gebrukgemaakt van de gegevens zoals de n de enterprsearchtectuur omschreven zjn en andersom hebben de besluten genomen bnnen apm nvloed op de enterprsearchtectuur. Enterprsearchtectuurmodellen zjn geschkt om de nformate de wordt gebrukt bj de beslutvormng en resultaten van de beslutvormng vast te leggen. In fguur 2 s een eenvoudg voorbeeld weergegeven van de applcatearchtectuur, met de applcates en de beoordelngen en beslssngen ten aanzen daarvan. Het voorbeeld s opgesteld met de enterprsearchtectuurtaal ArchMate (www.archmate.nl) en de tool BZZdesgn Archtect. Rchten, nrchten en verrchten Apm beperkt zch net tot een enkel nveau van de organsate, maar heeft betrekkng op de nveaus rchten, nrchten en verrchten. Op het rchtennveau worden de doelen vastgesteld en wordt de koers van de organsate utgezet. Het resultaat s een stratege. Belangrjk bnnen het rchten s de afstemmng tussen de t-organsatedoelstellngen, de organsatedoelstellngen en de wetteljke (governance-)esen. Een ander belangrjk aspect s het bepalen van de mpact of change. Ut rchten komen esen en rchtljnen naar voren waaraan de organsate moet voldoen. Deze kunnen voortvloeen ut bjvoorbeeld de wjze waarop de organsate aan de relevante wetgevng voldoet en de rsco s de zj wenst te nemen. Op het nrchten-nveau vnden ontwerpprocessen plaats en wordt gepland hoe het ontwerp wordt geïmplementeerd. Dt nveau moet de gemaakte ontwerpen kunnen verantwoorden n relate tot de besluten de tjdens het rchten genomen zjn. Modellen denen als ondersteunng bj analyses en verantwoordng, door besluten en prestate-ndcatoren zoals levertjd, kwaltet en rsco n kaart te brengen. De modellen kunnen per stuate verschllen n detal. Het verrchten-nveau betreft het utvoeren, operatonalseren en utendeljk realseren van de gestelde doelen conform de gemaakte ontwerpen en afspraken. Het gaat om het utvoeren van management- en operatonele processen volgens het ontwerp van het nrchten-nveau. Met operatonele ndcatoren over het functoneren en de prestates van de operatonele processen kan het nrchten-nveau analyses utvoeren om zo de processen te optmalseren. Gestructureerde aanpak n zes fasen Om de t-governance te concretseren s een gestructureerde aanpak nodg voor het bedrjfsmatg beheersen van de t. De problematek s complex en bovenden zjn er meerdere stakeholders bj betrokken. Het s daarom zaak stl te staan bj de wjze waarop apm wordt utgevoerd. Fguur 3 geeft een hgh-level overzcht van een aanpak de n werkeljkhed teratef en cyclsch van aard zal zjn. De aanpak s opgedeeld n zes fasen. Het vaststellen van de aanpak, met andere woorden het defnëren van de apm-cyclus, s de eerste fase. Er wordt utgegaan van een schedng van het t-beheer n functoneel, applcate- en technsch beheer, zoals het bekende beheermodel van Loojen dt beschrjft. Deze dre vormen van beheer staan haaks op de zes fasen van de aanpak. De schedng draagt bj aan de structurerng en stroomljnng ten aanzen van t-vraag en t-aanbod en voorkomt belangenverstrengelng. Deze vormen van beheer laten zch als volgt beschrjven (Van der Pols, 2001): Functoneel beheer s verantwoordeljk voor de nstandhoudng van de functonaltet van een nformate, namens de gebrukersorgansate. Applcatebeheer s verantwoordeljk voor de nstandhoudng van de applcates en de gegevensbanken. Applcatebeheer zorgt dus voor het beheer en onderhoud van de systemen. Technsch beheer s verantwoordeljk voor de nstandhoudng van de technsche nfrastructuur, bestaande ut apparatuur, programmatuur en gegevensverzamelngen. Functoneel beheer bevndt zch aan de vraagkant van de t-voorzenng, de andere twee vormen van beheer bevnden zch aan de aanbodkant van de t-voorzenng. 45

4 governance Rchten (fase 1 en 2): voorutkjken en de kaders bepalen Behalve de doelstellngen voor het apm-proces (fase 1) moeten de voor de applcateportfolo worden bepaald (fase 2). Om de doelstellngen van het apm-proces dudeljk te krjgen s het belangrjk overeenstemmng te bereken over de scope, doelen en verwachtngen van de verschllende betrokkenen. Overeenstemmng over de beoogde utkomsten ledt tot een eerste afbakenng van het proces en bepaalt mede daardoor de betrokkenen en de verantwoordeljkheden de zj hebben bj het managen van de applcateportfolo. De utkomsten bepalen het raamwerk waarbnnen de apm-processen worden utgevoerd. Het vastleggen van de verantwoordeljkheden s een belangrjk aandachtspunt van t-governance. Deze applcateportfolodoelstellngen worden vastgelegd n een t-beled (fase 2). Hertoe worden relevante ontwkkelngen geïdentfceerd en wordt bepaald op welke ontwkkelngen moet worden ngespeeld. Te denken valt aan ontwkkelngen n de regelgevng, de technsche mogeljkheden en de mogeljkheden om te ntegreren met bedrjfsprocessen van andere organsates. Daarnaast worden relevante organsatedoelstellngen geïdentfceerd, ook om te bepalen welke ontwkkelngen van belang zjn. Op deze maner wordt de rchtng voor de applcateportfolo bepaald. Net alleen de doelen maar ook de hudge stuate s belangrjk; de vormt mmers het utgangspunt van waarut een mpactanalyse kan worden opgesteld. Inzcht n en overzcht over de utvoerng van het t-beled en de mate van beheersng van de applcateportfolo zjn dus van belang. Key performance ndcators, krtsche succesfactoren en key goal ndcators spelen herbj een belangrjke rol. Het functoneel, applcate- en technsch beheer zjn betrokken bj het beoordelen van mogeljkheden, bedregngen en mplcates voor de applcateportfolo de de veranderngsbehoeften bepalen. Het functoneel beheer s specfek verantwoordeljk voor het dentfceren van bedrjfsbehoeften en het nterpreteren van bjbehorende krteke succesfactoren. Het applcateen het technsch beheer zjn vanut hun werkzaamheden op de hoogte van technologsche ontwkkelngen. Ze zjn betrokken bj het dentfceren en formuleren van optes voor technologsche ontwkkelngen. Het s zeker net de bedoelng te streven naar het gebruk van de neuwste techneken. Een andere reden voor het dentfceren van ontwkkelngen kan bjvoorbeeld zjn om andere maneren te vnden om bestaande technologeën tegen lagere kosten of op een andere wjze n te zetten. Bj het dentfceren van ketenontwkkelngen zjn ketenpartners betrokken wanneer de mogeljkheden voor samenwerkng en bedrjfsprocesntegrate onderzocht worden. De gewenste rchtng met betrekkng tot de organsate zelf en de ketenontwkkelngen wordt bepaald door het hogere management van de gebrukersorgansate. Dat s ook betrokken bj het opstellen van het t-beled. Inrchten (fase 3 en 4): de kaders nvullen en n programma s utwerken Op het nrchten-nveau wordt de applcateportfolo ontworpen en vastgelegd (fase 3) om vervolgens n programma s te worden utgewerkt (fase 4). Bj het ontwerpen van de applcateportfolo draat het net alleen om de toekomstge maar ook om de hudge portfolo. De hudge applcateportfolo bepaalt het startpunt van waarut naar de toekomstge applcate wordt gewerkt. Deze portfolo wordt vanut zowel de vraagkant van de nformatevoorzenng (de gebrukerskant) als de aanbodkant (de nterne of externe leverancers van de applcates) beoordeeld op de kwaltet n brede zn. Er bestaat een dudeljke relate tussen het rchten- en het nrchten-nveau. Een helder beeld van wat het bedrjf wl, op het rchten-nveau vastgelegd n het t-beled, helpt bj het beoordelen van de applcateportfolo op het nrchten-nveau. Deze beoordelng van de portfolo helpt bj het bepalen van wat het bedrjf kan en heeft zo nvloed op het t-beled. Met medenemng van de geïdentfceerde ontwkkelngen en organsatedoelstellngen wordt de neuwe applcateportfolo opgesteld. Voor het beheren en veranderen van de portfolo zjn nvesterngen nodg. Vanwege de schaarste n mddelen moet een keuze worden gemaakt welke nvesterngen daadwerkeljk worden gedaan: de applcateportfolo s worden gemapt tegen de nvesterngen. De nvesterngen n de applcates moeten tevens worden afgewogen tegen andere nvesterngen bnnen de organsate. Alleen op de maner kan worden gewerkt aan een evenwchtge applcateportfolo. Net alleen het ontwerp van de portfolo 46

5 applcatelaag front-offce offce extern applcatelaag back-offce extern klantbeheerservce tussenpersoonbeheerservce regstrateservce acceptateservce applcatelaag ela front-offceoffce ntern applcatelaag ela back-offce ntern beheer- applcate regstrate- acceptate- klant- beheerapplcate vervangen tussen- persoon- beheer- applcate beoordelngs- vervangen klant- gegevens- module productmodule tussen- persoon- beheer- module documentnformate- betalngs- Toelchtng bj de ArchMate-concepten concept applcate- component servce verklarng applcatecomponent applcateservce (de bjdrage aan de omgevng door mddel van applcates) 1) legenda rsco-ndcate onbekend hoog mddel labelvewflter beslssng gebrukt door specalsate van realseert aggregeert of verwjst naar composte of bestaat ut gebrukt door -relate (geeft het gebruk van servces door concepten weer) specalsaterelate (relateert een bepaald concept aan een meer specfek concept) realsaterelate (relateert een logsche enttet aan een meer concrete enttet) aggregaterelate (relateert een samengesteld concept aan zjn deelconcepten) composterelate (aggregaterelate met onlosmakeljke deelconcepten) Aan elke applcate s een rsco-ndcate gekoppeld, weergegeven met een kleur (ze de legenda). Ook s aan elke applcate een label gekoppeld met de utendeljke beslssng over de applcate (vervangen of ). Fguur 2. Voorbeeld van applcatedomen ut een enterprsearchtectuur s belangrjk, ook de keuzes de bj het ontwerp gemaakt zjn. Deze moeten te verantwoorden zjn als onderdeel van de verantwoordngspjler van t-governance. Bj het ontwerpen van de applcateportfolo zjn betrokken het algemeen management, het functoneel management en het applcatemanagement. Het technsch beheer (t-ontwkkelngsstaf en technsche staf) verschaft nformate over de exploteerbaarhed van applcates; aan de gebrukers wordt een waardeoordeel gevraagd over de kwaltet van de applcate vanut de gebrukerskant. In het bjzonder s bj deze derde fase de applcatearchtect betrokken, de zorgt voor het 47

6 governance rchten 1 2 apm-cyclus defnëren ap-doelstellngen 48 creëren van de verschllende nformeer-, besls- en ontwerparchtecturen. Welke nformate n kaart wordt gebracht s natuurljk afhankeljk van de stuate. Voorbeelden van mogeljke nformate zjn de functonaltet de een applcate bepaalde bedrjfsprocessen bedt, de gegevens de een applcate beheert, of de applcate ntern of extern wordt beheerd, en een ndcate de aangeeft of een applcate van belang s voor bepaalde wetgevng. Alleen door een dergeljk overzcht kunnen de applcates n samenhang worden beheerst. Door het utvoeren van projecten zal men de toekomstge applcateportfolo wllen realseren. Projecten staan echter noot op zchzelf. Projecten leveren elk een projectresultaat op en samen moeten deze resultaten leden tot het behalen van de doelen van de organsate. Terwjl de veranderngen worden doorgevoerd, moet de normale busness natuurljk wel doorgaan. Daarom worden programma s opgesteld (fase 4). Een programma bestaat ut meerdere projecten de er samen op gercht zjn een of meer doelstellngen te bereken en het moet n ljn zjn met de vse, msse en stratege van het bedrjf. Bj een programma worden bjbehorende verantwoordeljken aangesteld de zch bezghouden met de veranderngen bnnen de organsate, de verschllende projecten coördneren en ervoor moeten zorgen dat de beoogde voordelen worden behaald. Veranderngen bnnen een organsate vnden zelden plaats als een geheel losstaand proces. Bj het utwerken van een programma moet daarom ook rekenng worden gehouden met de totale context van de organsate, de zch utstrekt over zowel de vraagkant als de aanbodkant van de tvoorzenng. Bj het plannen van veranderngen moet worden gekeken naar de organsate (bjvoorbeeld n termen van tjd en capactet) en naar andere veranderngen de zch afspelen n en rondom de organsate. Het behalen van de doelen met betrekkng tot de veranderngen n de applcateportfolo zal nameljk mede afhankeljk zjn van de juste veranderngen n de bedrjfsactvteten de gepaard gaan met de neuwe applcate. Ook s het mogeljk dat veranderngen elkaar hnderen. Dt houdt n dat deze veranderngen ook op elkaar nrchten verrchten ap-mappng programma defnëren programma utvoeren apm-cyclus evalueren Fguur 3. Hgh-level overzcht van een apm-aanpak n zes fasen moeten worden afgestemd. Het s daarom van belang overzcht te hebben over de veranderngstrajecten de al lopen of de gepland zjn. Enterprsearchtecturen spelen hern een bepalende rol. Archtecturen doen utspraken over wat al dan net gewenst s en leggen deze vast n modellen, kaders, randvoorwaarden en rchtljnen. De archtecturen worden gekoppeld aan een tjdsplan met mjlpalen, zodat de voortgang te meten s. Enterprsearchtecturen zjn zo een ledraad voor een programma. Verrchten (fase 5 en 6): utvoeren, de vruchten plukken én evalueren Utendeljk s het natuurljk de bedoelng dat de programma s worden utgevoerd (fase 5) en dat de utvoerng van apm zelf wordt geëvalueerd om de beheerscyclus gesloten te maken (fase 6). Op het verrchten-nveau vndt de daadwerkeljke utvoerng plaats van het op nrchten-nveau vastgestelde programma n de vorm van projecten. Onder de utvoerng valt het ontwkkelen, verneuwen en gebruken van applcates en, net te vergeten, het verwjderen van applcates volgens hetgeen eerder besloten s. De dageljkse coördnate van projecten valt onder de algehele aansturng van het programma om ervoor te zorgen dat de programmadoelstellngen worden gehaald. De voortgang van het programma wordt n de gaten gehouden en vergeleken met vergeljkbare programma s. Belangrjke afwjkngen n kosten, tjd en prestates moeten worden gerapporteerd. Op bass hervan kan worden bjgestuurd en ontstaat er een gesloten verbetercyclus. Om ervoor te zorgen dat de baten n de toekomst gehaald bljven worden, s het belangrjk dat de organsate nadenkt over de maner waarop dat na

7 afloop van het programma kan worden gerealseerd: batenmanagement. Voor het behalen van een bepaald voordeel wordt daarom normaal gesproken een verantwoordeljke aangewezen. Geëvalueerd moet worden of de praktjk nderdaad aanslut bj de n fase 1 vastgestelde scope, doelen en verwachtngen (fase 6). Op bass van de evaluate kan het apm-proces worden aangepast en verbeterd. De evaluate s enerzjds bedoeld voor verantwoordng, anderzjds maakt deze het mogeljk om bjtjds bj te sturen en zo te zorgen voor maxmale waardecreate. Alleen door de apmcyclus te evalueren en deze evaluate te gebruken voor verbeterngen kan er sprake zjn van een lerend proces. Apm vormt hermee ook zelf een gesloten beheerscyclus. Voor elk nveau moet worden geëvalueerd n hoeverre apm-processen effectef en effcënt zjn. Processen kunnen worden beoordeeld door vergeljkng met vooraf opgestelde normen en verwachtngen, door ze te vergeljken met vergeljkbare processen of standaarden en door de resultaten te evalueren. Mogeljke concluses kunnen zjn dat de verwachtngen net overeenkomen met de werkeljkhed, dat de processen effcënter kunnen of dat moet worden bjgestuurd om de beoogde doelen alsnog te halen. Concluse Dankzj applcateportfolomanagement kan een organsate een consstent beslsproces hanteren dat opbrengsten en rsco s afweegt om de applcates n de organsate te beheersen en daarbj rekenng houdt met het strategsch belang van de applcates. Het beslsproces heeft daarbj oog voor de afstemmng tussen t en de organsate en vergt de betrokkenhed van verschllende partjen de eder hun egen verantwoordeljkhed hebben. Het vastleggen van de processen en de verantwoor- deljkheden s een belangrjk onderdeel van tgovernance. Vanwege de rol van applcates n het nformatebeheer s apm tevens van belang voor het (bljven) voldoen aan verantwoordngsesen. De juste mx van applcates en optmaal gebruk van mddelen zjn n eders belang. Apm moet het dan ook mogeljk maken om tussen de t en de busness te communceren over de hudge status van de portfolo en de mogeljkheden de applcates de organsate beden. Het gebruk van enterprsearchtecturen s herbj ondersteunend, zoals beschreven n de t-governance wet Clnger-Cohen. Revewer Han Verners Lteratuur IT Governance Insttute (2005). (laatst bezocht jul 2005). Informaton Technology Management Reform Act of 1996, Publc Law , 10 februar OMB (Offce of Management and Budget) (2000). OMB Crcular A-130, Transmttal Memorandum #4, Management of Federal Informaton Resources, Pols, R. van der (2001). ASL, een framework voor applcatebeheer. Den Haag: Ten Hagen & Stam. Lnks René Bloemberg s tranee bj BZZdesgn en MSc Busness Informaton Technology (Unverstet Twente). E-mal: Dr. r. Henry Franken s drecteur BZZdesgn. E-mal: Dr. P.A.T. van Eck s unverstar docent Informatesystemen aan de Unverstet Twente. E-mal: M.N. Aydn BSc MBA s unverstar docent Informaton Systems and Change Management aan de Unverstet Twente. E-mal: kort Software SaS SaS wl zeggen Software als Servce en het s de toekomst voor een denstenland als Nederland. Terwjl het meestal als een mogeljkhed tot kostenbesparng wordt gezen, kan het ook een mddel voor klene bedrjven zjn om n de pas te bljven met de grote jongens. Een Canadees bedrjf met 50 werknemers (veelal butenshus) werkt met StreetSmart van Infostreet, een ondemandpakket met onder meer e-mal, kalender, delen van bestanden en gereedschap voor workflowmanagement. Het bedrjf hoeft geen Exchange Server te nstalleren en te managen en beschouwt de kosten, $ 6 per maand per werknemer, als een nvesterng n productvtet. Introductedatum Vsta Van de beslssers over tnvesterngen s 15% van plan n 2007 over te stappen op Wndows Vsta. Ongeveer 20% verwacht n 2008 te mgreren. Dat bljkt ut een Amerkaanse enquête van Merrll Lynch. De preceze ntroductedatum s slechts voor 39% relevant. Ut de enquête bljkt verder dat soa voor maar lefst 80% van de ondervraagden op dt moment de belangrjkste ontwkkelng s n enterprsesoftware. Belangrjkste technologeleverancer hervoor: Mcrosoft. 49

ISO/IEC 38500 BiSL ASL

ISO/IEC 38500 BiSL ASL nformatevoorzenng Een vergeljkng ISO/IEC 38500 BSL ASL ISO/IEC 38500, BSL en ASL kunnen een grote rol spelen n het professonalseren van de nformatevoorzenng, eder model vanut hun egen doelstellng en kracht.

Nadere informatie

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen T-servcemanagement Zo krjg je wél grp op T-nvesterngen ntegrate van applcate- en projectportfolomanagement Met één druk op de knop een overzcht genereren van alle T-projecten en bjbehorende applcates (of

Nadere informatie

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter Nederlandse bjdrage aan offcële CMM CMMI-s De Nederlandse stchtng SPIder heeft s ontwkkeld voor het CMMI, verschllende routes door het CMMI voor het oplossen van bepaalde problemen of het halen van bepaalde

Nadere informatie

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening In ver stappen naar een succesvolle Meer toegevoegde waarde van IT voor de busness IT wordt dkwjls ervaren als net aanslutend op de wensen van de busness en net strategsch voor de organsate. Er gaat veel

Nadere informatie

effectief inzetten? Bert Dingemans

effectief inzetten? Bert Dingemans archtectuur Is meten weten? Kwaltateve en kwanttateve analyse n archtectuurmodellen Kwaltateve en kwanttateve analyses kunnen de denstverlenng van de enterprsearchtect verbeteren. Toch s de nzet van deze

Nadere informatie

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking Behoefte aan Archtectuur Lfecycle Management Ontvlechtng van ICT verest neuwe samenwerkng Bnnen de ICT s sprake van verzulng van zowel de systemen als het voortbrengngsproces. Dt komt doordat de ICT n

Nadere informatie

Een levensloopregeling voor software

Een levensloopregeling voor software Een levensloopregelng voor Neuwe benaderng - en nformatebevelgng De gebruker van een nformatesysteem streeft naar contnuïtet. De ongestoorde werkng van s hervoor essenteel. Maar wat weet de gebruker van

Nadere informatie

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig?

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig? projectmanagement Goed opdrachtgeverschap De kloof: welke kenns heeft een opdrachtgever nodg? Een van de redenen waarom projecten net succesvol zjn s de kloof tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Om

Nadere informatie

De waarde van de CIO

De waarde van de CIO organsatestructuur De waarde Model voor de toegevoegde waarde In de afgelopen decenna s de rol van IT n de bedrjfsvoerng steeds groter geworden. Door het toenemende belang van IT neemt ook de nvloed en

Nadere informatie

Beheren onder architectuur

Beheren onder architectuur topc beheerarchtectuur Zonder besturng wordt IT noot een enabler Beheren onder archtectuur Bnnen veel bedrjven s men op drectenveau eager om strategsch te denken als het gaat om (neuwe) producten en densten

Nadere informatie

ARU. ;ijniv-ersitejt. e 3 ndhov (2007.050) TEM. niet uitleenbaar

ARU. ;ijniv-ersitejt. e 3 ndhov (2007.050) TEM. niet uitleenbaar ARU 27 TEM (27.5) ;jnv-erstejt e 3 ndhov F net utleenbaar Colofon Ttel Onderzoek naar Rollen en Rolcombnates bj lokale Rabobanken l onderttel Afstudeeropdracht Verse, datum 27 augustus 27 Samengesteld

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvattng (Dutch summary) Gezondhedszorg s kostbaar en wordt steeds duurder onder nvloed van een toenemende en veranderende vraag naar zorg door een vergrjzende samenlevng, toenemende vraag

Nadere informatie

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden?

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden? 3. Dagnostek 3.7. Hoe meet je verbeterng of verslechterng n het dageljks functoneren met betrekkng tot de mobltet (ztten, staan, lopen, verplaatsen) bj CP? 3.7.3 Welke meetnstrumenten zjn geschkt voor

Nadere informatie

One size fits not all

One size fits not all archtectuur One sze fts not all Methoden voor enterprsearchtectuur Welke maner van archtectuur bedrjven past het best bj een organsate? Een (onderzoeks)rchtng om meer grp te krjgen op bepalende factoren

Nadere informatie

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie.

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie. 1\1. H. CORBEY El'\ R. A JAT\SEJ'\ FLEXBLTET EN LOGSTEKE KOSTEN DE LOGSTEKE GELDSTROOMDAGt LOGSTEKE KOSTEN Voor het onderzoek 'Logsteke geldsrroomdagnose' zjn verschllendc utgangspunten geformuleerd. Ten

Nadere informatie

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling B000012403 25 ĩ O Toelchtng adves gemeenteraad bj aanvraag aanwjzng als lokale publeke meda-nstellng Ì...Ï 1. Algemeen De wetgever heeft gekozen voor een s ys teem waarbj per gemeente, voor de termjn van

Nadere informatie

De convergentie van ITIL V3 en COBIT 4.1

De convergentie van ITIL V3 en COBIT 4.1 softwareontwkkelng bedrjfsprocessen De convergente van ITIL V3 en COBIT 4.1 Raamwerken meer complementar Vorg jaar s een neuwe verse verschenen van de twee bekende en veel gebrukte nternatonale raamwerken

Nadere informatie

De enterprisearchitect als coach

De enterprisearchitect als coach archtectuur De enterprsearchtect als coach Naar een vloeende samenwerkng tussen enterprseen projectarchtecten Grotere organsates kennen vaak een (te strkte) schedng tussen enterprse- en projectarchtecten.

Nadere informatie

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid 6. Behandelng van knderen met spastsche cerebrale parese gercht op verbeterng van handvaardghed 6.1.Wat s de meerwaarde van oefentherape bj de behandelng van knderen met spastsche CP op vaardghedsnveau

Nadere informatie

Process mining: leuk voor de liefhebber of noodzaak?

Process mining: leuk voor de liefhebber of noodzaak? process mnng Process mnng: leuk voor de lefhebber of noodzaak? Pledoo voor een breder draagvlak en toepassng n de audtpraktjk Process mnng toepassen n de audtpraktjk. Waarom zouden we dat wllen? En wat

Nadere informatie

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services EH SmartVew Euler Hermes Onlne Servces Een slmme kjk op rsco s en mogeljkheden Montorng van uw kredetverzekerng www.eulerhermes.nl EH SmartVew Montor uw rsco s en maak onmddelljk gebruk van neuwe kansen

Nadere informatie

organisatieverandering

organisatieverandering busness IT algnment De dynamek van organsateveranderng en de mpact op nformate management Een andere kjk op busness IT algnment Dverse nterne en externe factoren bepalen hoe nformate wordt ngezet om de

Nadere informatie

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming Beroepsregstrate en vooraanmelden voor beroepsregstrate n de jeugdhulp en jeugdbeschermng Inhoudsopgave Werk jj n de jeugdhulp of jeugdbeschermng? Bjvoorbeeld n de ggz? Ben je socaal werker? Of begeled

Nadere informatie

Praktijkboek De knop om!

Praktijkboek De knop om! Praktjkboek De knop om! Maak uw organsate energebewust >> Duurzaam, Agrarsch, Innovatef en Internatonaal ondernemen De knop om! Maak uw organsate energebewust Voorwoord Bnnen bedrjven en nstellngen wordt

Nadere informatie

Hoe toekomstvast is de gemeentelijke midofficearchitectuur?

Hoe toekomstvast is de gemeentelijke midofficearchitectuur? archtectuur Het mdoffce concept van GEMMA Hoe toekomstvast s de gemeenteljke mdoffcearchtectuur? Bj het realseren van de elektronsche overhed spelen de gemeenten een voorhoederol. Rchtnggevend daarbj s

Nadere informatie

Feestelijke opening nieuwe woningen bij Op de Bies

Feestelijke opening nieuwe woningen bij Op de Bies KleurRjk dgtaal magazne voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 6 Verder n dt magazne: Neuwe aanpak leerwerkbedrjven Feesteljke openng neuwe wonngen bj Op de Bes RICHTPUNT 2015: een neuwe kjk op

Nadere informatie

Reinier van der Kuij

Reinier van der Kuij 03 2014 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Rener van der Kuj Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Rener van der Kuj Technsche Unverstet Delft, facultet Bouwkunde, afdelng

Nadere informatie

Breman, Spaans & Harnas

Breman, Spaans & Harnas Z3-b34 Breman, Spaans & Harnas m a n a g e m e n t c o n s u l t a n t s BRANSTORMSESSE OVER KOSTEN EN EFFECTEN VAN VERVOERMANAGEMENT «SU NHOUDSOPGAVE. Voorwoord pag. 2. Clusterng van vervoermaatregelen

Nadere informatie

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal - 2 - Nota Voor burgemeester en wethouders Nummer: 4INT05600 IIIIIIlllllllllIIIIIIIIIIIlllllllllllllllll Onderwerp: Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9 Gemeente Hellendoorn DEC. 20W Verzoek toepassng

Nadere informatie

Digitale Atlas Europa en de Digitale Agenda

Digitale Atlas Europa en de Digitale Agenda Europa Bevorderng van vertrouwen n en deelname aan dgtale wereld Dgtale Atlas Europa en de Dgtale Agenda De Dgtale Atlas Europa, bestaand ut dertg natonale atlassen, heeft als doel een beeld te schetsen

Nadere informatie

Gebiedsgericht Voorraadbeleid van Woningcorporaties. Een analyse van planningsbenaderingen in Vogelaarwijken. Arne van Overmeeren

Gebiedsgericht Voorraadbeleid van Woningcorporaties. Een analyse van planningsbenaderingen in Vogelaarwijken. Arne van Overmeeren 04 2014 Gebedsgercht Voorraadbeled van Wonngcorporates Een analyse van plannngsbenaderngen n Vogelaarwjken Arne van Overmeeren Gebedsgercht Voorraadbeled van Wonngcorporates Een analyse van plannngsbenaderngen

Nadere informatie

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg.

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg. Deze factsheet ouderen en eenzaamhed s een gezamenljke utgave van GGD Mdden-Nederland en Schakels, advesbureau voor welzjn en zorg. Inhoud Informateblad Wat s eenzaamhed? Wat veroorzaakt eenzaamhed? Overge

Nadere informatie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie GEVER WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP E!C16-1 GEVER 7 Bètawerelden De opdrachten van het Eureka!Cup sezoen worden geplaatst bnnen een van de 7 bètawerelden: Voedng & Vtaltet Mobltet & Rumte Lfestyle & Desgn Scence

Nadere informatie

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en opportuniteiten. www.eulerhermes.be. Monitoring van kredietverzekering. Euler Hermes Online Services

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en opportuniteiten. www.eulerhermes.be. Monitoring van kredietverzekering. Euler Hermes Online Services EH SmartVew Euler Hermes Onlne Servces Een slmme kjk op rsco s en opportunteten Montorng van kredetverzekerng www.eulerhermes.be De voordelen van EH SmartVew De juste nformate op het juste moment helder

Nadere informatie

I I i I I I 1 I I 1 I I I I f i

I I i I I I 1 I I 1 I I I I f i f 2.3 Kwaltetsdag Rjkswaterstaat 998 "Goed utbesteden, Nu en Na 2000" 95 (2) woensdag, 2 december 999 RA Congrescentrum, Amsterdam D 0 C (bblotheek en documentate) ~s?- Denst Weg- en Waterbouwkunde ^3b^

Nadere informatie

Operational excellence vereist excellente procesondersteuning

Operational excellence vereist excellente procesondersteuning bedrjfsvoerng Operatonal excellence verest excellente procesondersteunng Esen aan bedrjfsvoerngssystemen worden steeds hoger Organsates moeten tegenwoordg hun processen goed geregeld hebben. Om deze operatonal

Nadere informatie

D-1029 DGG (INTERN) Betuweroute. Ministerie van Verkeer en Waterstaat

D-1029 DGG (INTERN) Betuweroute. Ministerie van Verkeer en Waterstaat D-029 DGG (NTERN) Betuweroute Mnstere van Verkeer en Waterstaat Organsateontwkkelng Betuweroute Ontwerp van de projectorgansate tjdens de utvoerngsfase f nhoudsopgave.. nledng 2. Ontwerpprncpes 3. Projectdrecte

Nadere informatie

Biesbosch verdient het!

Biesbosch verdient het! Besbosch verdent het! Ontwkkelscenaro s - Endadves - Utgevoerd n opdracht van: Parkschap De Besbosch Opgesteld door: Buck Consultants Internatonal Njmegen, 14 oktober 2013 Voorwoord Snds medo jul 2013

Nadere informatie

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Al cohol kenn s door gespeel d Eval uat eal cohol voor l cht ng doorpeer sopf est val s ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Evaluate alcoholvoorlchtng door peers op festvals December 2005 INTRAVAL Gronngen-Rotterdam

Nadere informatie

Proostwetering 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 info@realxs.nl. Brochure NL versie.indd 1 24-11-2011 9:38:42

Proostwetering 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 info@realxs.nl. Brochure NL versie.indd 1 24-11-2011 9:38:42 Proostweterng 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 nfo@realxs.nl Brochure NL verse.ndd 1 24-11-2011 9:38:42 Inhoud Pagna 1. Inledng 3 2. Organsate & Tjdbalk 4 3. realxs

Nadere informatie

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES SERVICE The tme you need SERVICESFORTINET Presales Support - Consultancy - Testapparatuur, Demo s en Plots - Wreless Ste Survey - Tranngen Installate Servce - Onderhoudscontracten - Telemarketng Al deze

Nadere informatie

Minix 3. Andrew Tanenbaum

Minix 3. Andrew Tanenbaum Mnx 3 Velg en betrouwbaar besturngssysteem Mnx 3 s een neuw open source besturngssysteem voor de pc. Het systeem s klen van opzet en heeft een neuwe, modulare opbouw waardoor het net kwetsbaar s voor veel

Nadere informatie

Handreiking Behorende bij Verslag over de Uitvoering Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003

Handreiking Behorende bij Verslag over de Uitvoering Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003 Handrekng Behorende bj Verslag over de Utvoerng Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003 Inhoud Onderdeel A Beeld omtrent de wetsutvoerng Verantwoordng omtrent tekortkomngen rechtmatghed Inledng 3 1. Verantwoordng

Nadere informatie

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 Cats Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 ] Motverng vanjhet beroepschrft n cassate (rolnummer 10/00158) tegen de utspraak van het Gerechtshof te Arnhem van 1 december 2009, nr. 08/00145, j j/ nzake SËËÊÊÊÈÈÊÈtemÈ

Nadere informatie

Heerhugowaard Stad van kansen

Heerhugowaard Stad van kansen Heerhugowaard Stad van kansen Bestuursdenst I adves aan Burgemeester en Wethouders Reg.nr: BW 13-0415 Sector/afd.: SO/OV Portefeullehouder: S. Bnnendjk Casenr.: Cbb130383 Steller/tst.: E. Brujns Agenda:

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool 2014-2015 s t n p 5 v f 1 z k c o g 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 m q h t 7 9 St. Jacobusschool schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. basisschool de Kameleon

Dit is de digitale schoolgids van. basisschool de Kameleon 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van bassschool de Kameleon De Kameleon schoolgds 2015-2016 Dt s de schoolgds van samenwerkngsschool de Kameleon. schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Beste ouders/verzorgers,

Nadere informatie

Verslag Regeltechniek 2

Verslag Regeltechniek 2 Verslag Regeltechnek 2 Door: Arjan Koen en Bert Schultz Studenten Werktugbouw deeltjd Cohort 2004 Inhoudsogave Inledng blz. 3 2 Oen lus eerste-orde systeem blz. 4 3 Gesloten lus P-geregeld eerste orde

Nadere informatie

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer CE Oplossngen voor mleu, econome en en technologe Oude Oude Delft Delft 180 180 2611 HH Delft tel: tel: 015 0152 2150 150 150 fax: 015 2 150 151 fax: 015 2 150 151 e-mal: ce@ce.nl webste: e-mal: ce@ce.nl

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Het Sterrenbos IKC het Sterrenbos IKC-gds schooljaar 2015-2016 IKC het Sterrenbos; Onderwjs Knderopvang 2 4 jargen Buten Schoolse Opvang schoolvakantes adressen

Nadere informatie

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder Waardeoverdracht Uw opgebouwde pensoen meenemen naar uw neuwe pensoenutvoerder In deze brochure 3 4 5 6 Gefelcteerd! Een neuwe baan Wel of net kezen voor waardeoverdracht? Vergeljk de regelngen Hoe waardevast

Nadere informatie

Vaker een trein, da s pas fijn!?

Vaker een trein, da s pas fijn!? Vaker een tren, da s pas fjn!? Hoogfrequent spoorvervoer beschouwd vanut de rezger Janneke Tax DHV janneke.tax@dhv.nl Elske Olthof 4Infra elske.olthof@4infra.nl Bjdrage aan het Colloquum Vervoersplanologsch

Nadere informatie

Bronnen & Methoden bij Marktscan medischspecialistische zorg 2015

Bronnen & Methoden bij Marktscan medischspecialistische zorg 2015 Bronnen & Methoden bj Marktscan medschspecalstsche zorg 2015 Hoofdstuk 2: Wachttjden voor medsch specalstsche zorg Ontwkkelng van wachttjden Voor de wachttjdanalyses s gebruk gemaakt van gegevens afkomstg

Nadere informatie

Mens en organisatie in de perfect storm van digitalisering

Mens en organisatie in de perfect storm van digitalisering Inzcht n de dgtale Mens en organsate n de perfect storm van dgtalserng Iedereen heeft te maken met de dgtalserng van onze maatschappj. Door de enorme groe van beschkbare nformate, aangewakkerd door technologe,

Nadere informatie

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters Het s net zo gebrukeljk om voor klene jachten een sleepproef te laten utvoeren. Zo'n proef s duur en daardoor vaak net rendabel. Toch loont een sleepproef de moete. Aan de hand ervan kunnen bj voorbeeld

Nadere informatie

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool)

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool) Mddenkaderfunctonars bouw & nfra (Netwerkschool) MBO College voor Bouw, Infra & Intereur Door ondernemend te zjn krjg k meer verantwoordeljkhed. 2013-2014 BOL Nveau 4 Thorbeckelaan 184 Almelo Crebo: 22012

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool St. Jacobusschool schoolgds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Voor u lgt onze schoolgds. Wj nformeren u met dt document

Nadere informatie

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf.

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf. LUCIA MARTHAS Insttute for Performng Arts Talent s only the startng pont - Irvng Berln - HBO MBO Vooropledng Leerbedrjf Onderwjsvse Voorwoord Het Luca Marthas Insttute for Performng Arts (LMIPA) s een

Nadere informatie

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer pensoen Hoeveel pensoen denk je dat je krjgt? Wat ontvang je egenljk als je met pensoen gaat? 5 prangende vragen aan drecteur Rob Braaksma Verantwoordngsorgaan De regelng n nfographc Feten, cjfers en wetenswaardgheden

Nadere informatie

kopers huurders controle Klantgestuurd en empowerment empowerment capacity keuze Te Woon effecten voorraadbeleid kopen verkoop inkomen klanten

kopers huurders controle Klantgestuurd en empowerment empowerment capacity keuze Te Woon effecten voorraadbeleid kopen verkoop inkomen klanten effecten Klantgestuurd voorraadbeled en empowerment Over Te Woon en andere ntateven van wonngcorporates verkoop klantgestuurd kopen kopers wonngcorporates nkomen ntateven schalen capacty Te Woon klanten

Nadere informatie

I I f I I I I I I i i i i i i i

I I f I I I I I I i i i i i i i f Mnstere van Verkeer en Waterstaat Drectoraat-Generaal Rjkswaterstaat Denst Weg- en Waterbouwkunde Dynamsch traxaalonderzoek op asfalt Onderzoek op mengsels DAB /16 en ZOAB /16 A \r> f f f C.' ur B DO

Nadere informatie

EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW

EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW 14 MAART 2014 KONING BOUDEWIJNSTADION EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW Infostands Indvdueel adves Workshops GRATIS EVENT overdrachtsplan fnancerng coachng talentenjacht emotes overdracht orënteren

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der StatenGeneraal 2 Vergaderjaar 986987 07 Husvestng der Kamer Nr. 66 Herdruk BRIEF VAN DE BOUWBEGELEIDINGSCOMMISSIE Aan de Voorztter van de Tweede Kamer der StatenGeneraal 'sgravenhage,

Nadere informatie

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N.

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N. gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Utrol gemeenteljk hondenbeled n overg deel Neuw-Vennep Portefeulehouder S. Bak, drs. Th.L.N. Weterngs ollegevergaderng 5 november 20 3 nlchtngen A. Monster

Nadere informatie

Automatic-schakelaar Komfort Gebruiksaanwijzing

Automatic-schakelaar Komfort Gebruiksaanwijzing opzetstuk Systeem 2000 Art. nr.: 0661 xx / 0671 xx Inhoudsopgave 1. Velghedsnstructes 2. Functe 2.1. Werkngsprncpe 2.2. Detecteveld verse met 1,10 m lens 2.3. Detecteveld verse met 2,20 m lens 3. Montage

Nadere informatie

opleidingen Creditmanagement en activabeleid (13 dagen) ook modulair te volgen Risico-analyse (*) (1 dag)

opleidingen Creditmanagement en activabeleid (13 dagen) ook modulair te volgen Risico-analyse (*) (1 dag) Academy for Credt Management 2005 - bron van deskundghed opledngen OPLEIDINGSINSTITUUT ERKEND DOOR DE VLAAMSE OVERHEID EEN INITIATIEF VAN GRAYDON BELGIUM NV UITBREIDINGSTRAAT 84-B1 TE 2600 BERCHEM 18E

Nadere informatie

Pagina 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL. 09/374 05 00 schoolsint-maria-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be

Pagina 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL. 09/374 05 00 schoolsint-maria-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be Pagna 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL Taborschool Snt-Mara-Aalter-Brug 09/374 05 00 schoolsnt-mara-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be Pagna 1 van 37 NIVEAU 1. ALGEMENE ZORG... 2 1.1. KENMERKEN

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool Sunte Werfert

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool Sunte Werfert Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool Sunte Werfert f 1 z s t k c o g n 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 p v m q h t 7 9 Sunte Werfert schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen 2 z x p 5 y 8 d Een

Nadere informatie

Nlj JHJEF. .1N0 138 fc

Nlj JHJEF. .1N0 138 fc Nlj JHJEF NL89C067 NATIONAAL INSTITUUT VOOR KERNFYSICA EN HOGE-ENERGIEFYSICA U.PH. LELY (DHV) RAPPORTEUR P.J.T. BRUINSMA, E. HEINE, G. KOENDERINK, F.B. KROES, L.H. KUIJER, J.G, NOOMEN, J.B. SPELT, A.G.C.

Nadere informatie

IKC-gids. Dit is de digitale schoolgids van. IKC Binnenstebuiten

IKC-gids. Dit is de digitale schoolgids van. IKC Binnenstebuiten IKC-gds 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Bnnenstebuten IKC Bnnenstebuten nformategds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Beste ouders/verzorgers, Geachte ouders, verzorgers en andere

Nadere informatie

Vernieuwing Lake Land Hotel Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland

Vernieuwing Lake Land Hotel Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland FFF ï ī-ï n t on ra n t -1 «.u jy l l ;I H n rŗ nr Es Verneuwng Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland Bestemmngsplan, ontwerpstjl en welstand. Datum: 8 februar 2014 Jachthaven 1 1141 AV Monnckendam,

Nadere informatie

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur,

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur, / - Mr. W. Nass Vrjstraat 2a Postbus 420 5600 AK Endhoven Tel 040-2445701 Fax 040-2456438 Advocatenkantoor Mr. W. Nass Het bestuur van de BOA. e-mal Neuwe Purrnerweg 12 na~kanooma.n 1025 VS Amsterdam nternet

Nadere informatie

Cloudproviders. in kaart gebracht. Wie biedt welke wolk QUADRANT COMMUNICATIONS. De Standaard. Page 1 / 7 SILICON GROUP 26135

Cloudproviders. in kaart gebracht. Wie biedt welke wolk QUADRANT COMMUNICATIONS. De Standaard. Page 1 / 7 SILICON GROUP 26135 Auxpress Page: 7 n Dgtale wolk Crculaton: 107603 631dd6 1768 We bedt welke wolk Cloudprovders n kaart gebracht Auxpress Chaussée de Wavre 1945 Waversesteenweg B 1160 Bruxelles/Brussel T +32(0)2 514 64

Nadere informatie

DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD

DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD Mogeljkheden en tps om de jeugd actever bj de sportclub te betrekken INHOUD 1. Het wat en waarom van jeugdpartcpate n de sportverengng Jeugdpartcpate:

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

Forse besparing op telefonie

Forse besparing op telefonie KleurRjk dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - februar 2015 Verder n deze neuwsbref: The Thunderbes maken razendsnel naam op nternet Forse besparng op telefone RvB en RvT bezoeken Berkenhofcollege

Nadere informatie

AUDIT FACILITY MANAGEMENT

AUDIT FACILITY MANAGEMENT Mnstere van Verkeer en Waterstaat. Rjkswaterstaat, stafdenst Audt RWS AUDT FACLTY MANAGEMENT drs. P. Kool drs..e. Leene Stafdenst Audt RWS 's-gravenhage, jun 999 waterstaat nent&te! /Fex. 070-3513003 Audt

Nadere informatie

Make or Buy? Een beslissing gebaseerd op de transactiekostentheorie. Martin Helmhout http://www.acis.nl martin@acis.nl

Make or Buy? Een beslissing gebaseerd op de transactiekostentheorie. Martin Helmhout http://www.acis.nl martin@acis.nl Make or Buy? Een beslssng gebaseerd op de transactekostentheore. Martn Helmhout http://www.acs.nl martn@acs.nl Rksunverstet Gronngen Make or Buy? Een beslssng gebaseerd op de transactekostentheore. Afstudeerscrpte

Nadere informatie

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Insttutonele beleggers staan voor tal van utdagngen. Zo leggen pensoendeelnemers, klanten en de samenlevng steeds meer druk

Nadere informatie

Bureau of lessenaar. Een onderzoek naar de meting van bureaucratie in onderwijsinstellingen. Definitief eindrapport

Bureau of lessenaar. Een onderzoek naar de meting van bureaucratie in onderwijsinstellingen. Definitief eindrapport Bureau of lessenaar Een onderzoek naar de metng van bureaucrate n onderwjsnstellngen Defntef endrapport Opdrachtgever: Mnstere van Onderwjs, Cultuur en Wetenschap ECORYS Arbed & Socaal Beled Jos Blank

Nadere informatie

Rekenen met rente en rendement

Rekenen met rente en rendement Rekenen met rente en rendement Woekerpols? Lenng met lokrente? Er wordt met de beschuldgende vnger naar banken en verzekeraars gewezen de op hun beurt weer terugwjzen naar de consument: Deze zou te weng

Nadere informatie

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht Gemeentefonds verevent mnder dan gedacht Maarten A. Allers Drecteur COELO en unverstar hoofddocent aan de Rjksunverstet Gronngen De rjksutkerng aan gemeenten wordt verdeeld op bass van utgangspunten de

Nadere informatie

Toepassing: Codes. Hoofdstuk 3

Toepassing: Codes. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 3 Toepassng: Codes Als toepassng van vectorrumten over endge lchamen kjken we naar foutenverbeterende codes. We benutten slechts elementare kenns van vectorrumten, en van de volgende functe.

Nadere informatie

7. Behandeling van communicatie en mondmotoriek

7. Behandeling van communicatie en mondmotoriek 7. Behandelng van communcate en mondmotorek 7.2. Slkstoornssen 7.2.3 Wat s de meerwaarde van enterale voedng (va PEG-sonde) ten opzcht van orale voedng bj knderen met CP met slkstoornssen wat betreft voedngstoestand,

Nadere informatie

OPVOLGINGSONDERZOEK INZAKE DE AANBEVELINGEN DIE IN 2014 DOOR HET VAST COMITÉ P WERDEN GEFORMULEERD INZAKE DE EENHEDEN VAN GESPECIALISEERDE

OPVOLGINGSONDERZOEK INZAKE DE AANBEVELINGEN DIE IN 2014 DOOR HET VAST COMITÉ P WERDEN GEFORMULEERD INZAKE DE EENHEDEN VAN GESPECIALISEERDE OPVOLGINGSONDERZOEK INZAKE DE AANBEVELINGEN DIE IN 2014 DOOR HET VAST COMITÉ P WERDEN GEFORMULEERD INZAKE DE EENHEDEN VAN GESPECIALISEERDE INTERVENTIE VAN DE GEÏNTEGREERDE POLITIE Toezchtsonderzoek nr.

Nadere informatie

STICHTING Openbaar Primair Onderwijs HAARLEMMERMEER. rtpmgente Haarlemmenneer. Damm: 21 hrt 2013. Afgedaan (paraaf) ujeivv faea^^v

STICHTING Openbaar Primair Onderwijs HAARLEMMERMEER. rtpmgente Haarlemmenneer. Damm: 21 hrt 2013. Afgedaan (paraaf) ujeivv faea^^v STICHTING Openbaar Prmar Onderwjs HAARLEMMERMEER Aan; de gemeenteraad van Haarlemmermeer Cc; Burgemeester& Wethouders van Haarlemmermeer, t.a.v. wethouder Onderwjs De heer J.C.W. Nederstgt rtpmgente Haarlemmenneer

Nadere informatie

Kostenefficiënte woningbouw met eigen identiteit

Kostenefficiënte woningbouw met eigen identiteit #2 2015 9 wonngen Ons Huuske te Apeldoorn Kosteneffcënte wonngbouw met egen denttet In gesprek met Pm Ketelaars, conceptmanager en grondlegger van het Hejmans Woon Concept Hoe ondersched je jezelf n de

Nadere informatie

Bestemmingsplan Groene Kruisweg te Albrandswaard 3 mei 2011 PvN Peter J. van Nederpelt p.van.nederpelt@ooms.com (010)424 88 25 (010)424 88 89

Bestemmingsplan Groene Kruisweg te Albrandswaard 3 mei 2011 PvN Peter J. van Nederpelt p.van.nederpelt@ooms.com (010)424 88 25 (010)424 88 89 r^ooms.com Ooms Makelaars Bedrjfshusvestng B.V. Maaskade 113 Postbus 24040 3007 DA Rotterdam Telefoon (010) 424 88 88 Fax (010) 424 88 89 Het College van B&W van de Gemeente Albrandswaard Postbus 1000

Nadere informatie

Beperkt? Niet in de mode!

Beperkt? Niet in de mode! dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 3 Verder n deze neuwsbref: De projecten van RICHTPUNT 2015 Beperkt? Net n de mode! Vrenden van De Hondsberg ontvangen groot bedrag En nog

Nadere informatie

Jongeren Maashorst op bezoek bij burgemeester

Jongeren Maashorst op bezoek bij burgemeester KleurRjk dgtaal magazne voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 7 Verder n dt magazne: RICHTPUNT 2015: de ICT-agenda van Koraal Groep Jongeren Maashorst op bezoek bj burgemeester Vrjhed, ténzj!

Nadere informatie

Permar WS Horaplantsoen 2 Aan de Gemeenteraad van Ede Postbus 350

Permar WS Horaplantsoen 2 Aan de Gemeenteraad van Ede Postbus 350 permar Permar WS Horaplantsoen 2 Aan de Gemeenteraad van Ede Postbus 350 6710 BJ Ede Postbus 9022 T (0318) 67 91 11 6710 HK EDE F (0318) 67 93 08 E-mal nfo@permar.nl www.permar.nl Onderwerp: Datum: Jaarverslag

Nadere informatie

CP-richtlijn: Uitwerking van aanbeveling 4.2

CP-richtlijn: Uitwerking van aanbeveling 4.2 CP-rchtljn: Sperkrachttranng bj CP Aanbevelng 4.2.: Wat s het effect van krachttranng op ROM, spertonus en kracht? Jul 2012 Project Knowledgebrokers: Werkgroepleden: Corna Lujten (Revant Revaldatecentrum)

Nadere informatie

nota Ministerie van Defensie De Minister Definitieve appreciatie ongecontroleerde landing Scan Eag\e^gggg^op 26 September 2013

nota Ministerie van Defensie De Minister Definitieve appreciatie ongecontroleerde landing Scan Eag\e^gggg^op 26 September 2013 Mnstere van Defense thj\.";y/r' De Mnster nota Defnteve apprecate ongecontroleerde landng Scan Eag\e^gggg^op 26 September 2013 Referte(s): (a) Nota OOCL20132609-016-MM d.d. 26 September 2013 "Opleggen

Nadere informatie

MRT/RT MKT/KT. Wormwielreductoren. www.triston.nl

MRT/RT MKT/KT. Wormwielreductoren. www.triston.nl MRT/RT MKT/KT Wormwelreductoren www.trston.nl Het s tjd voor Trston! Natuurljk wlt u dat uw producteproces soepel verloopt. Trston helpt. Want met de wormwelreductoren van Trston kest u voor langdurge

Nadere informatie

Inhoud leereenheid 1. Van informatiemodel naar informatiesysteem. Introductie 3. Leerkern 4. Terugkoppeling 25 Uitwerking van de opgaven 25

Inhoud leereenheid 1. Van informatiemodel naar informatiesysteem. Introductie 3. Leerkern 4. Terugkoppeling 25 Uitwerking van de opgaven 25 Inhoud leereenhed 1 Van nformatemodel naar nformatesysteem Introducte 3 Leerkern 4 1 Wat s model-drven development? 4 1.1 MDD voor gegevensntenseve toepassngen 4 1.2 Systeemgenerate 4 1.3 Informate, presentate

Nadere informatie

Traverse. Betere verkeerslichtenregelingen met minder inspanningen

Traverse. Betere verkeerslichtenregelingen met minder inspanningen Traverse Nummer 37, jun 2015 Betere verkeerslchtenregelngen met mnder nspannngen Persoonljk contact onmsbaar n gedragsveranderngsprojecten Evaluate verkeersongevallenprotocollen Problemen rond vrachtwagenparkeren

Nadere informatie