Fontys Hogescholen, locatie Eindhoven Opleiding: Fiscale Economie, hbo bachelor Croho: Varianten: voltijd/deeltijd

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Fontys Hogescholen, locatie Eindhoven Opleiding: Fiscale Economie, hbo bachelor Croho: 34409 Varianten: voltijd/deeltijd"

Transcriptie

1 Fontys Hogescholen, locatie Eindhoven Opleiding: Fiscale Economie, hbo bachelor Croho: Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 5 februari 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, mei 2007

2 2/61 NQA - visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt)

3 Inhoud Inhoud 3 Deel A: Onderwerpen Inleiding Werkwijze Oordeelsvorming Oordelen per onderwerp Schematisch overzicht oordelen Totaaloordeel 12 Deel B: Facetten 13 Onderwerp 1 Doelstelling van de opleiding 15 Onderwerp 2 Programma 19 Onderwerp 3 Inzet van Personeel Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Onderwerp 4 Voorzieningen 35 Onderwerp 5 Interne kwaliteitzorg 38 Onderwerp 6 Resultaten 41 Deel C: Bijlagen 45 Bijlage 1: Onafhankelijkheidsverklaring panelleden 46 Bijlage 2: Deskundigheden panelleden 51 Bijlage 3: Bezoekprogramma 58 Bijlage 4: Overzichtslijst van door de opleiding ter inzage gelegd materiaal 60 NQA visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt) 3/61

4 4/61 NQA - visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt)

5 Deel A: Onderwerpen NQA visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt) 5/61

6 6/61 NQA - visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt)

7 1.1 Voorwoord Dit rapport is het verslag van het panel dat in opdracht van NQA de opleiding Fiscale Economie van de Fontys Hogeschool heeft onderzocht. Het beschrijft de werkwijze, de bevindingen en de conclusies. Het onderzoek heeft plaatsgevonden in het kader van de accreditatie van hogere beroepsopleidingen. Het onderzoek is feitelijk gestart in december 2006, het moment waarop de opleiding haar zelfevaluatierapport bij NQA heeft aangeleverd. Als onderdeel van het onderzoek was er een panelbezoek aan de opleiding. Dit bezoek vond plaats op 5 februari In het panel hebben de volgende personen zitting genomen: dhr. prof. dr. H.F.D. (Harold) Hassink RA (domeinpanellid); dhr. J. Los AA/FB (domeinpanellid); dhr. J. Schueler (studentpanellid); dhr. drs. R.V. van der Dussen (NQA-auditor); mw. I.J.M. de Jong (NQA-auditor). Dit panel voldoet aan de eisen zoals gesteld in het document Protocol ter beoordeling van de werkwijze van visiterende en beoordelende instanties van de NVAO (22 augustus 2005). Het panel beschikt over domeinspecifieke deskundigheid, onderwijs- en auditdeskundigheid en deskundigheid over de internationale ontwikkelingen van de discipline (zie bijlage 2). Het rapport bestaat uit drie delen: Deel A: een hoofdrapport, het Onderwerprapport, waarin de oordelen van het panel over de basiskwaliteit van de opleiding op onderwerpniveau worden uitgesproken met daarbij de overwegingen waarop die oordelen zijn gebaseerd. Het gaat hier om oordelen in de gradatie positief/negatief. Tevens wordt hier het eindoordeel geformuleerd. Deel B: een Facetrapport waarin op facetniveau door het panel oordelen en argumenten ter onderbouwing van dat oordeel worden gegeven. De oordelen gaan uit van de vierpuntsschaal (onvoldoende, voldoende, goed en excellent) zoals die door de NVAO is voorgeschreven. Dit facetrapport vormt de basis van het Onderwerprapport. Deel C: hierin zijn alle relevante bijlagen opgenomen. 1.2 Inleiding Fontys Hogescholen bestaat uit 35 instituten die ruim 200 bacheloropleidingen en 19 masteropleidingen verzorgen. In totaal telt Fontys circa studenten en personeelsleden. Fontys kent een jaarlijkse instroom van ongeveer studenten. In 2005 kende de gehele instelling een staf/student-ratio van 1 op 13. Naast zakelijke dienstverlening en consultancy, legt Fontys zich ook toe op (toegepast) onderzoek en kennisinnovatie. Fontys beschikt over 22 lectoraten. De Fontysorganisatie kent twee sturingslagen, te weten de Raad van Bestuur en de directeuren van de instituten. NQA visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt) 7/61

8 De Fontys Hogeschool Financieel Management (HFM) is één van de instituten van Fontys en omvat de opleidingen Accountancy, Bedrijfseconomie en Fiscale Economie. De drie opleidingen kennen alle een voltijd- en een deeltijdvariant en leiden op voor de titel Bachelor of Economics. Alle drie de opleidingen worden in Eindhoven aangeboden. De opleidingen kennen een gemeenschappelijk eerste jaar, waarna er gekozen wordt voor één van de drie opleidingen. Sinds oktober 2003 is Fontys Hogescholen bezig met een proces onderwijsvernieuwing middels het zogenaamde Biloba-programma. De doelen van het traject zijn tweeledig: ten eerste de invoering van het major-minorsysteem en ten tweede een daarmee samenhangende onderwijstransformatie. De onderwijstransformatie steunt op de uitgangspunten: competentiegestuurd, vraaggericht en constructivistisch leren in combinatie met de creatie van krachtige leeromgevingen en optimale integratie van ICT. In september 2005 zijn de reguliere Fontysopleidingen gestart met het eerste jaar conform de Biloba-uitgangspunten. Hiermee bestaan de bacheloropleidingen van Fontys uit één major en twee minors. Daarvoor zijn de opleidingen verdeeld over 41 majorprogramma s. In april 2006 werd de initiële Fontyscatalogus van 48 minorprogramma s vastgesteld. Per mei 2006 hebben zo n eerstejaars een keuze gemaakt voor de eerste minor om daarmee hun tweede studiejaar mee te beginnen. Studenten van de opleiding Fiscale Economie worden geadviseerd in ieder geval de minor Financiële Planning te volgen. Studenten Fiscale Economie die zijn ingestroomd in het studiejaar 2004/2005, volgen het programma nog volgens de pre-bilobastructuur. Voltijdstudenten die in september 2005 in de gemeenschappelijke propedeuse van de HFM gestart zijn, zijn in september 2006 (het tweede jaar) doorgestroomd naar de major Fiscaal Recht en Economie of de major Financieel Management. Deze laatste major bestaat uit de opleidingen Accountancy en Bedrijfseconomie. De deeltijdopleiding is in 2004 gestart met een studenteninstroom; er waren derhalve ten tijde van de visitatie nog geen afstudeerders van de deeltijdvariant aanwezig. Het onderwijs van de opleiding Fiscale Economie wordt gekenmerkt door het hanteren van het concept van thematisch onderwijs. De landelijke ontwikkeling naar competentiegericht onderwijs binnen het domein van de Bachelor of Economics en het landelijk Overleg Fiscale Economie, gevoegd bij het eerder beschreven Biloba-traject, heeft bij de opleiding geleid tot aanpassing van de onderwijsvisie in die richting. Er is gewerkt aan de herinrichting van het curriculum, waarbij de uitgangspunten van het competentiegerichte onderwijsmodel van Biloba zijn uitgewerkt in een nieuw onderwijsmodel. 1.3 Werkwijze De beoordeling van de opleiding door het panel heeft plaatsgevonden conform de werkwijze zoals die is neergelegd in het Beoordelingsprotocol van NQA. Deze werkwijze wordt hieronder beschreven. De visitatie vond plaats op basis van het domeinspecifieke referentiekader dat voor de opleiding geldt (zie facet 1.1). 8/61 NQA - visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt)

9 NQA onderscheidt drie fasen in het visiteren: de voorbereidingsfase, het eigenlijke bezoek door het panel en de rapportagefase. Hieronder volgt een korte toelichting per fase. De voorbereidingsfase In januari 2007 heeft een NQA-auditor het zelfevaluatierapport gecheckt op kwaliteit en volledigheid (de informatieanalyse) en daarmee op bruikbaarheid voor de visitatie. Nadat het zelfevaluatierapport met de bijlagen in orde was bevonden, konden de opleiding en het visitatiepanel zich voorbereiden op het visitatiebezoek. In diezelfde periode bereiden de panelleden zich inhoudelijk voor op het bezoek op 5 februari Zij bestudeerden het zelfevaluatierapport (en bijlagen), formuleerden in een beoordelingsformat hun voorlopige oordelen op basis van argumenten en zij formuleerden vraagpunten. Zij gaven hun bevindingen door aan de NQA-auditor. Op basis van een overzicht van voorlopige oordelen inventariseerde de NQA-auditor tenslotte kernpunten en prioriteiten voor materialenonderzoek en gesprekken. Tijdens een voorbereidende vergadering in januari 2007 is het bezoek door het panel concreet voorbereid. De opleiding heeft in haar zelfevaluatierapport kenbaar gemaakt voor welk domeinspecifiek referentiekader zij kiest. De NQA-auditor heeft met de domeindeskundigen in het panel bekeken of sprake is van adequate domeinspecifieke doelstellingen, of dat nadere aanvulling dan wel nadere specificatie nodig is. In het facetrapport is aangegeven op welke landelijke beroeps- en opleidingsprofielen het domeinspecifieke kader (en het opleidingsprogramma) is gebaseerd. Het bezoek door het panel NQA heeft een bezoekprogramma ontwikkeld voor de (dag-)indeling van het bezoek door het panel dat is aangepast aan de specifieke situatie van de opleiding (bijlage 3). Er vonden gesprekken plaats met het opleidingsmanagement, docenten, studenten, afgestudeerden en met werkveldvertegenwoordigers. Aan het begin en tijdens het bezoek is ter inzage gevraagd materiaal bestudeerd. Tussen de gesprekken door heeft het panel zogenaamde schakelmomenten ingelast om de bevindingen uit te wisselen en te komen tot gezamenlijke en meer definitieve (tussen-)oordelen. De bevindingen zijn door de panelleden beargumenteerd. Aan het einde van het bezoek heeft de voorzitter een mondelinge terugkoppeling gegeven van enkele indrukken en ervaringen van het panel, zonder expliciete oordelen uit te spreken. De fase van rapporteren Door NQA is, op basis van de bevindingen van het panel, een tweeledige rapportage opgesteld, bestaande uit een facetrapport en een onderwerprapport, waarin de kwaliteit van de opleiding is beoordeeld. Met dit rapport wordt door de opleiding accreditatie aangevraagd bij de NVAO. In het facetrapport wordt door NQA gerapporteerd op facetniveau. De opleiding heeft in maart 2007 een concept van dit rapport voor een check op feitelijke onjuistheden ontvangen. Naar aanleiding daarvan zijn enkele wijzigingen aangebracht. In het onderwerprapport wordt door NQA een oordeel op de onderwerpen en op de opleiding als NQA visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt) 9/61

10 geheel gegeven. Dit rapport is in april 2007 voor een check op feitelijke onjuistheden aan de opleiding voorgelegd. Het definitieve rapport is in mei 2007door het panel vastgesteld. Het visitatierapport is uiteindelijk in mei 2007 ter beschikking gesteld aan de opleiding, die het samen met de accreditatieaanvraag kan indienen bij de NVAO. 1.4 Oordeelsvorming In dit hoofdstuk wordt per onderwerp een oordeel uitgesproken op basis van weging van de facetten die van dat onderwerp deel uitmaken. Bij deze weging spelen de beslisregels zoals die door de NQA in het Beoordelingsprotocol zijn geformuleerd en nader uitgewerkt in de notitie Handreiking voor oordeelsvorming een belangrijke rol. Tevens is bij de beoordeling rekening gehouden met accenten die de opleiding eventueel legt, het domeinspecifieke kader en een vergelijking met andere relevante opleidingen op een aantal aspecten. Het eindoordeel is voorzien van een aanvullende tekst als sprake is van: weging van de oordelen op facetniveau; benchmarking; generieke bevindingen die het facetniveau overschrijden; bepaalde accenten respectievelijk best practices. In de oordelen per onderwerp wordt steeds een herhaling gegeven van de oordelen op de facetten gevolgd door een weging die leidt tot het eindoordeel. De (uitgebreide) argumentatie is te vinden in het facetrapport. Daar waar een argumentatie/beoordeling voor de deeltijd afwijkt van de voltijd, is dit expliciet vermeld. Indien niet vermeld, gelden voor de deeltijdopleiding dezelfde argumentatie/oordelen als voor de voltijdopleiding, aangezien de deeltijdopleiding inhoudelijk voornamelijk zijn gebaseerd op dezelfde module-inhouden als de voltijdopleiding. Volgorde en onderwijsmethodieken kunnen daarbij verschillen. 1.5 Oordelen per onderwerp Doelstellingen opleiding Alle facetten, met uitzondering van het facet Domeinspecifieke eisen, zijn met een Goed beoordeeld. Het facet Domeinspecifieke eisen is met een voldoende beoordeeld. Het oordeel op het onderwerp is voor de opleiding derhalve positief Programma Alle facetten, met uitzondering van het facet Beoordeling en toetsing, zijn met Goed beoordeeld. Het facet Beoordeling en toetsing is met een Voldoende beoordeeld. Het oordeel op het onderwerp is voor de opleiding derhalve positief. 10/61 NQA - visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt)

11 1.5.3 Inzet van personeel Alle facetten, met uitzondering van facet Kwantiteit personeel, zijn met Goed beoordeeld. Het facet Kwantiteit personeel is met een Voldoende beoordeeld. Het oordeel op het onderwerp is voor de opleiding derhalve positief Voorzieningen Het facet Materiele voorzieningen is met een Voldoende beoordeeld en het facet Studiebegeleiding is met een Goed beoordeeld. Het oordeel op het onderwerp is voor de opleiding derhalve positief Interne kwaliteitszorg Alle facetten, met uitzondering van facet Maatregelen tot verbetering, zijn met een Voldoende beoordeeld. Het facet Maatregelen tot verbetering is met een Goed beoordeeld. Het oordeel op het onderwerp is voor de opleiding derhalve positief Resultaten Het facet Gerealiseerd niveau is met een Goed beoordeeld. Het facet Onderwijsrendement is voor de voltijdse variant met een goed beoordeeld. De deeltijd opleiding is op dit facet met een Voldoende beoordeeld. Het oordeel op het onderwerp is voor de opleiding derhalve positief. NQA visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt) 11/61

12 1.6 Schematisch overzicht oordelen bacheloropleiding Fiscale Economie Totaaloverzicht van oordelen op facet- en onderwerpniveau Onderwerp/Facet Voltijd Deeltijd Onderwerp 1 Doelstelling van de opleiding 1.1 Domeinspecifieke eisen Voldoende Voldoende 1.2 Niveau bachelor Goed Goed 1.3 Oriëntatie HBO bachelor Goed Goed Totaaloordeel Positief Positief Onderwerp 2 Programma 2.1 Eisen HBO Goed Goed 2.2 Relatie doelstellingen en inhoud programma Goed Goed 2.3 Samenhang in opleidingsprogramma Goed Goed 2.4 Studielast Goed Goed 2.5 Instroom Goed Goed 2.6 Duur Voldaan Voldaan 2.7 Afstemming tussen vormgeving en inhoud Goed Goed 2.8 Beoordeling en toetsing Voldoende Voldoende Totaaloordeel Positief Positief Onderwerp 3 Inzet van Personeel 3.1 Eisen HBO Goed Goed 3.2 Kwantiteit personeel Voldoende Voldoende 3.3 Kwaliteit personeel Goed Goed Totaaloordeel Positief Positief Onderwerp 4 Voorzieningen 4.1 Materiële voorzieningen Voldoende Voldoende 4.2 Studiebegeleiding Goed Goed Totaaloordeel Positief Positief Onderwerp 5 Interne kwaliteitzorg 5.1 Evaluatie resultaten Voldoende Voldoende 5.2 Maatregelen tot verbetering Goed Goed 5.3 Betrekken van medewerkers, studenten, alumni en het Voldoende Voldoende beroepenveld Totaaloordeel Positief Positief Onderwerp 6 Resultaten 6.1 Gerealiseerde niveau Goed Goed 6.2 Onderwijsrendement Goed Voldoende Totaaloordeel Positief Positief 1.7 Totaaloordeel Op grond van voorgaand schema en de inhoudelijke onderbouwing daarvan in paragraaf 1.5 waaruit blijkt dat de opleiding op de zes onderwerpen positief scoort, is de conclusie dat het totaaloordeel over de opleiding POSITIEF is. 12/61 NQA - visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt)

13 Deel B: Facetten NQA visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt) 13/61

14 14/61 NQA - visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt)

15 Onderwerp 1 Doelstelling van de opleiding Facet 1.1 Domeinspecifieke eisen Voldoende Criteria - De eindkwalificaties van de opleiding sluiten aan bij de eisen die door (buitenlandse) vakgenoten en de beroepspraktijk gesteld worden aan een opleiding in het betreffende domein (vakgebied/discipline en/of beroepspraktijk). Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: De opleiding valt onder het landelijk vastgesteld kennisdomein Economics. Andere opleidingen die onder dit domein vallen zijn Bedrijfseconomie, Accountancy en Financial Services Management. Het domein Economics betreft vooral aspecten binnen een organisatie en is hiermee voornamelijk op de administratieve kant (accounting/verslaggeving) gericht. Voor de opleidingen binnen het domein Economics zijn domeincompetenties geformuleerd 1. Het landelijke beroeps- en opleidingsprofiel Fiscale Economie 2 dient als basis voor zowel de voltijd- als de deeltijdvariant van de opleiding Fiscale Economie. Dit profiel is opgesteld binnen het Landelijk Overleg Fiscale Economie (LOFE), waarin alle opleidingen Fiscale Economie vertegenwoordigd zijn. Het opstellen van het beroepsprofiel heeft plaatsgevonden in samenspraak met het werkveld en de Raden van Advies van de diverse opleidingen. In 2003 is het profiel besproken met en goedgekeurd door vertegenwoordigers uit de beroepspraktijk waaronder de Belastingdienst, diverse advieskantoren, de Federatie Belastingadviseurs en verschillende financiële dienstverleners. Het landelijke profiel wordt periodiek aangepast aan de recente ontwikkelingen, zowel vakinhoudelijk (onder andere de invoering van de Wet IB 01 en het nieuwe erfrecht) als didactisch. De laatste aanpassing stamt uit september In het landelijk opleidingsprofiel wordt aangegeven waar een opleiding Fiscale Economie ten minste aan moet voldoen. In het profiel wordt aangegeven welke kennis een afgestudeerde moet hebben, over welke vaardigheden hij moet beschikken en welke houding hij moet hebben. Uitgaande van het landelijke beroeps- en opleidingsprofiel heeft de opleiding een eigen profiel gekozen en uitgewerkt in het Opleidingsplan Fiscale Economie (augustus 2006). De opleiding leidt studenten op tot een professionele hbo-fiscalist, waarbij de bestudering van de belastingregelgeving in al haar uitingen en toepassingen centraal staat. De opleiding legt daarbij de nadruk op de ontwikkeling van een algemene hbo-fiscalist. Binnen de Biloba-hervormingen zijn de competenties aangepast. De binnen Biloba geformuleerde opleidingscompetenties zijn een integratie van het beroeps- en opleidingsprofiel Fiscale Economie met de landelijke domeincompetenties Bachelor of 1 De domeincompetenties Bachelor of Economics zijn te vinden op de website van de HBO-raad: 2 De opleidingskwalificaties voor Fiscale Economie zijn te vinden op de website van de HBO-raad: NQA visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt) 15/61

16 Economics. De opleiding heeft de opleidingscompetenties uitgewerkt in acht domeincompetenties op drie niveaus. Per niveau heeft de opleiding de onderliggende kennis, vaardigheden en attitude gedefinieerd, alsook enkele prestatie-indicatoren. Het panel is van mening dat dit op een zorgvuldige en adequate wijze is uitgewerkt. De competenties zijn helder omschreven in het document Beroepsgerichte competenties Fiscale Economie (versie ). De acht competenties van de opleiding zijn als volgt geformuleerd: - Besturen: ontwerpen, inrichten en onderhouden van (geautomatiseerde) informatiesystemen voor het besturen van organisaties. - Ontwerpen: vormgeven, inrichten en toetsen van de administratieve organisatie. - Procederen: bepalen en beheersen van financieel-economische/fiscale risico s. - Informeren: bepalen en verstrekken van financieel-economische/fiscale informatie voor besluitvorming. - Produceren: verstrekken van informatie aan externe belanghebbenden. - Adviseren: verlenen van diensten en geven van adviezen op financieeleconomisch/fiscaal terrein. - Communiceren: samenwerken en communiceren. - Reflecteren: zelfsturing en leidinggeven. Het panel heeft geconstateerd dat binnen de opleiding periodiek en systematisch onderzoek wordt ingesteld naar de relevantie van de eindkwalificaties van de opleiding voor de ontwikkelingen in het beroepenveld. Dit gebeurt onder andere door het startbekwaamhedenonderzoek onder werkgevers en alumni. De resultaten van deze onderzoeken geven geen reden tot zorg. Ook wordt op verschillende manieren contact onderhouden met het relevante werkveld. Zo hebben docenten directe contacten met de praktijk en is de Raad van Advies betrokken bij de inhoud van de competenties en andere aspecten van het onderwijs. Een speciaal opgerichte denktank speelt een centrale rol bij het vaststellen en actualiseren van de eindkwalificaties. Deze denktank komt wekelijks bij elkaar en bespreekt evaluaties, de bijeenkomsten met de Raad van Advies, LOFE en andere contacten met het beroepenveld. De informatie wordt met name gebruikt om de aansluiting tussen de eindkwalificaties en de eisen van de vakgenoten en het beroepenveld te waarborgen. De denktank maakt richting de Opleidingscommissie voorstellen voor eventuele aanpassingen in het onderwijs, ook wat de competenties betreft. Het panel heeft geconstateerd dat een positionering van de opleiding in een internationale context lastig is. Een eenduidig internationaal profiel op het gebied van fiscale opleidingen ontbreekt en regelgeving dat het voorwerp uitmaakt van de opleiding is thans veelal van nationale oorsprong. Het panel erkent deze problematiek. Anderzijds is het panel van mening dat mede gelet op het feit dat het fiscale kennisgebied (snel) internationaler wordt en een aanzienlijk deel van de afgestudeerden bij internationaal opererende bedrijven terecht komt, er meer aandacht besteed kan worden aan de internationale aspecten van de belastingsystematiek. Ook in het gesprek met een delegatie vanuit het werkveld ontving het panel enkele signalen over een gemis aan internationale beschouwingen in de (eindtermen van de) opleiding. 16/61 NQA - visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt)

17 Het is het panel opgevallen dat in de geformuleerde eindkwalificaties sterk de nadruk ligt op de bedrijfseconomie en de administratieve aspecten daarvan en in mindere mate op de thema s van meer algemeen economische aard, zoals public choice. Ondanks de bovengenoemde opmerkingen omtrent internationalisering en de invulling van het economische component, is het panel is van oordeel dat de eindtermen van de opleiding, voor zover vergelijkbaar, in voldoende mate aansluiten bij de eisen die door vakgenoten en de beroepspraktijk gesteld worden aan een opleiding in het betreffende domein, zoals vastgelegd in het landelijk profiel. De geformuleerde eindkwalificaties verwijzen expliciet naar kennis en vaardigheden die afgestudeerden nodig hebben in de beroepspraktijk. Facet 1.2 Niveau bachelor Goed Criteria - De eindkwalificaties van de opleiding sluiten aan bij algemene, internationaal geaccepteerde beschrijvingen van de kwalificaties van een Bachelor. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: De opleiding heeft in de aangeleverde informatie in een schema een relatie gelegd tussen de Dublin-descriptoren en de geformuleerde eindkwalificaties. Het panel heeft het schema bestudeerd en concludeert dat de koppeling tussen de Dublin-descriptoren en de eindkwalificaties adequaat is vormgegeven. Per Dublin-descriptor komt het panel tot de volgende conclusies: 1. Kennis en inzicht: bijna alle geformuleerde competenties voldoen aan de vereisten van deze descriptor. Competenties als het inrichten van informatiesystemen voor het besturen van organisaties en het verstrekken van fiscale informatie voor besluitvorming, behoeven het in deze descriptor omschreven geambieerd niveau. 2. Toepassing kennis en inzicht: bijna alle geformuleerde competenties zijn toepassingsgericht. De vereisten van de competenties komen onder meer naar voren in het kunnen adviseren op fiscaal terrein en het verstrekken van informatie aan externe belanghebbenden. 3. Oordeelsvorming: de competenties beantwoorden in voldoende mate aan de omschrijving van deze descriptor. Zo dient een afgestudeerde fiscale risico s te kunnen inschatten en adviezen te kunnen opstellen. 4. Communicatie: de vereisten van deze descriptor worden voldoende weerspiegeld in met name de competentie Communiceren. Hierin is vastgelegd dat de afgestudeerde onder meer afstemt met anderen en resultaten kan verantwoorden, presenteren en verdedigen. 5. Leervaardigheden: met name de competentie Reflecteren is gericht op deze descriptor. In deze competentie is vastgelegd dat de afgestudeerde in staat is de eigen ontwikkeling te sturen en te reguleren. NQA visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt) 17/61

18 Facet 1.3 Oriëntatie HBO bachelor Goed Criteria - De eindkwalificaties zijn mede ontleend aan de door (of in samenspraak met) het relevante beroepenveld opgestelde beroepsprofielen en/of beroepscompetenties. - De eindkwalificaties weerspiegelen het niveau van beginnend beroepsbeoefenaar in een specifiek beroep of samenhangend spectrum van beroepen waarvoor een HBO-opleiding vereist is of dienstig is. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: Het relevante beroepenveld is betrokken bij de totstandkoming van de eindkwalificaties. De door de opleiding geformuleerde eindkwalificaties zijn in overeenstemming met het landelijk beroeps- en opleidingsprofiel, dat in samenspraak met het beroepenveld is opgesteld (zie ook 1.1). De competenties binnen de pre-bilobastructuur zijn in het kader van de onderwijsvernieuwingen omgezet naar de acht eerder beschreven domeincompetenties. Bij het opzetten van deze competenties is uitgegaan van de werkzaamheden die afgestudeerden in de eerste vijf jaar van hun carrière zullen gaan uitvoeren. Het panel merkt hierbij op dat de inhoudelijke aanpassingen van de Biloba eindkwalificaties ten opzichte van de pre-biloba eindkwalifcaties niet majeur zijn. De afgestudeerde van een hbo-bacheloropleiding Fiscale Economie wordt een hbofiscalist genoemd. Binnen het beroepsprofiel is vastgelegd wat het beroepenveld van de hbo-fiscalist is, wat zijn taken zijn en in welke beroepscontext dit beroep wordt uitgeoefend. Uit het beroepsprofiel blijkt dat de hbo-fiscalist werkzaam is in de private en publieke sector. In de private sector werkt hij in het bijzonder in de zakelijke en financiële dienstverlening: de belastingaangifte- en adviespraktijk van belastingadvies- en accountantskantoren (MKB en particulier), de financiële adviseringsafdeling van bankbedrijven en verzekeringsinstellingen. Wat de publieke sector (of overheid) betreft, is de hbo-fiscalist vooral werkzaam bij de Belastingdienst en lokale overheden. De opleiding hanteert diverse meetinstrumenten om te monitoren in hoeverre de eindkwalificaties aansluiten bij de wensen van het beroepenveld. Zo wordt het Startbekwaamhedenonderzoek onder werkgevers en alumni, en de HBO monitor gebruikt. Uit deze onderzoeken blijkt dat werkgevers over het algemeen tevreden zijn over de inzetbaarheid en kwaliteit van afgestudeerden Fiscale economie. Op een beperkt aantal punten zijn de werkgevers minder tevreden. Binnen de Raad van Advies en de denktank worden deze punten besproken en eventueel bijgesteld. Het panel heeft dit vastgesteld na het inzien van enkele verslagen. Ook tijdens het bezoek waren de werkgevers enthousiast over de praktische inzetbaarheid van zowel stagiaires als afgestudeerden. Het panel is van oordeel dat de geformuleerde eindkwalificaties voldoen aan de eisen vanuit het relevante beroepenveld en dat afgestudeerden van de opleiding Fiscale Economie in staat zijn werkzaamheden uit te voeren op het niveau van een beginnend beroepsbeoefenaar, te weten een hbo-fiscalist. 18/61 NQA - visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt)

19 Onderwerp 2 Programma Facet 2.1 Eisen HBO Goed Criteria - Kennisontwikkeling door studenten vindt plaats via vakliteratuur, aan de beroepspraktijk ontleend studiemateriaal en via interactie met de beroepspraktijk en/of (toegepast) onderzoek. - Het programma heeft aantoonbare verbanden met actuele ontwikkelingen in het vakgebied / de discipline. - Het programma waarborgt de ontwikkeling van beroepsvaardigheden en heeft aantoonbare verbanden met de actuele beroepspraktijk. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: Het panel heeft kennis genomen van de verplichte literatuurlijst en heeft tijdens het bezoek het studiemateriaal ingezien. Het panel heeft vastgesteld dat de vakliteratuur en het studiemateriaal aan de maat en relevant zijn. De verplichte literatuur is recent, afkomstig van de leidende uitgevers en heeft voldoende aantoonbare verbanden met de actuele beroepspraktijk. Recente artikelen zijn te vinden in readers en op de elektronische leeromgeving. Het panel heeft hier ook Engelstalige literatuur aangetroffen. Daarnaast is op de elektronische leeromgeving relevante actuele jurisprudentie te vinden. Om de interactie tussen de ontwikkelingen binnen het vakgebied (inhoudelijk en operationeel) en het onderwijs te versterken, probeert de opleiding ruimte te scheppen voor docenten die naast hun onderwijswerkzaamheden ook andere activiteiten ontplooien binnen het werkveld van de opleiding. Zo biedt zij de ruimte voor (tijdelijke) part-time contracten, onderzoeksfaciliteiten (onder meer StiP-gelden) en probeert zij met de roostering zo goed mogelijk rekening te houden met die andere activiteiten. Het onderwijs wordt deels verzorgd door docenten die tevens werkzaam zijn in de relevante beroepspraktijk. Uit de CV s van de docenten blijkt dat circa 40% werkzaam is in de beroepspraktijk. Bovendien wordt door de opleiding gebruik gemaakt van gastdocenten die afkomstig zijn uit het relevante beroepenveld. Het panel heeft kennis genomen van een lijst met namen van recent ingezette gastdocenten en is zowel in kwantitatieve als kwalitatieve zin positief over de gastdocenten. Uit de gesprekken met studenten blijkt dat de docenten de ervaringen uit de beroepspraktijk ook veelvuldig in het onderwijs gebruiken. Studenten geven aan dat bij de invulling van het onderwijs wordt uitgegaan van casuïstiek, actuele wetgeving en jurisprudentie. Daar waar mogelijk wordt in de lessen gewerkt met nieuwe besluiten en artikelen uit diverse vakbladen. Ook in de toetsing wordt gebruik gemaakt van praktijkproblemen. NQA visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt) 19/61

20 Het programma kent ook actualiteitencolleges waarbij studenten worden geïnformeerd over de fiscale actualiteit. Deze colleges worden gegeven tijdens de module Informeren bij de Capita Selecta. Met name voor deze colleges wordt gebruikt gemaakt van de diensten van gastdocenten. Het vaktechnisch overleg tussen docenten speelt een centrale rol in de interactie tussen actuele ontwikkelingen en het onderwijs. Dit tweewekelijks overleg wordt door de docenten georganiseerd en hierin worden de laatste ontwikkelingen besproken. In dit overleg vindt afstemming plaats over de vertaling van deze ontwikkelingen naar het onderwijsproces. De student Fiscale Economie wordt getraind ten aanzien van zijn (beroeps)vaardigheden en zijn (beroeps)houding. Aan het eind van iedere periode moet de student deelnemen aan een project. Hierbij worden de diverse elementen uit de lesperiode geïntegreerd aangeboden en wordt de student in de gelegenheid gesteld om zijn kennis en vaardigheden toe te passen in een concrete casus uit de beroepspraktijk. Tevens kent het programma een aantal practica en communicatieve vaardigheidstrainingen (cvt) waar voor het beroepenveld relevante vaardigheden worden ontwikkeld. In de drie stages moet de student de vaardigheden in de praktijk toepassen. Volgens het zelfevaluatierapport is de opleiding van mening dat de student in een zo vroeg mogelijk stadium in contact moet komen met het beroepenveld. In dat kader hecht de opleiding onder meer veel waarde aan de HuBA-stage in jaar 2. De HuBA-stage (Hulp Bij Aangifte) is een korte stage van twee weken waarin de studenten bij de Belastingdienst belastingplichtigen assisteren bij het opstellen van hun aangifte inkomstenbelasting. Naast de HuBA-stage kent de opleiding nog twee participerende stages bij een belastingadvieskantoor, de belastingdienst of een financieel dienstverlener. Binnen de stages wordt de student in staat gesteld zijn opgedane kennis in de praktijk toe te passen en (beroeps)houding en vaardigheden (verder) te ontwikkelen. Voorafgaande aan de stages wordt samen met de stagebiedende organisatie een persoonlijk ontwikkelingsplan opgesteld. Aan het eind van de stage wordt beoordeeld in hoeverre de student er in geslaagd is om de doelstellingen te verwezenlijken en of de student in staat is om in de beroepspraktijk goed uit de voeten te kunnen. Het panel is van mening dat op deze manier de doelstellingen van de stage op een effectieve manier bereikt worden. Het panel is van oordeel dat (a) kennisontwikkeling met name via het studiemateriaal en de docenten plaatsvindt, (b) het programma aantoonbare verbanden heeft met actuele ontwikkelingen in het fiscale vakgebied en de beroepspraktijk en (c) de ontwikkeling van beroepsvaardigheden in de opleiding gewaarborgd wordt. 20/61 NQA - visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt)

21 Facet 2.2 Relatie doelstellingen en inhoud programma Goed Criteria - Het programma is een adequate concretisering van de eindkwalificaties, qua niveau, oriëntatie en domeinspecifieke eisen. - De eindkwalificaties van de doelstellingen zijn adequaat vertaald in leerdoelen van (onderdelen van) het programma. - De inhoud van het programma biedt studenten de mogelijkheden om de geformuleerde eindkwalificaties te bereiken. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: In de pre-bilobastructuur is de opleiding ingedeeld naar de levensfasen van een belastingplichtige. De vakken worden op eindniveau aangeboden. Met de invoering van de Biloba-opzet is de keuze gemaakt om de competenties zoveel mogelijk af te ronden in een onderwijsperiode. In deze opzet komt een kennisgebied meerdere malen terug, maar dan in relatie tot een andere vaardigheid. De opleiding heeft haar visie op de invulling van het landelijk profiel vastgelegd in het Opleidingsplan Fiscale Economie. Hierin komt naar voren dat de opleiding de nadruk legt op het gebied van de financiële planning. Bij het opstellen van het opleidingsplan heeft de opleiding de landelijk geformuleerde competenties verdeeld in deelcompetenties. Vervolgens is een koppeling gemaakt tussen de deelcompetenties en de onderwijsblokken zoals deze in de opleiding zijn ondergebracht. De domeinspecifieke eindkwalificaties zijn zichtbaar verwerkt in het curriculum, vertaald in een competentiematrix, gekoppeld aan domeincompetenties generieke hbokwalificaties en Dublin-descriptoren. De acht domeincompetenties worden in de propedeuse op niveau 1 gerealiseerd. Het Biloba-programma van het eerste en tweede jaar staat beschreven in een matrix waarin een koppeling wordt gemaakt van competenties, niveaus van leerdoelen, onderwijseenheden en studiepunten. Van het derde en vierde Biloba-jaar was ten tijde van de visitatie een blauwdruk beschikbaar. Het panel stelt hierbij vast dat sommige competenties geïntegreerd met andere competenties terugkomen in de geprogrammeerde onderdelen, zonder dat er afzonderlijke aandacht is voor deze competenties. Zo reflecteert de student gedurende de gehele studie met de studieloopbaanbegeleider op de ontwikkelde competenties en wordt binnen de stages gereflecteerd op onder meer de eigen sterke punten en verbeterpunten. Uit de Modulewijzers Fiscale Economie blijkt dat per onderwijsblok wordt vermeld welke deelcompetenties, onderverdeeld in kennis, houding en vaardigheden, de student moet beheersen na het volgen van het betreffende onderwijsblok. De eindkwalificaties zijn per module vertaald in leerdoelen. NQA visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt) 21/61

22 Het eerste jaar wordt gevormd door een gemeenschappelijk jaar met de opleidingen Accountancy en Bedrijfseconomie. Vanaf het studiejaar 2005/2006 heet dit gemeenschappelijk eerste jaar Financieel Management. De doelstelling van de propedeuse is drieledig: (a) het beoordelen of de eerstejaars student voldoende talenten heeft om de opleiding succesvol af te ronden, (b) het verwerven van de benodigde basiscompetenties en (c) de student in staat stellen om zich nader te oriënteren op de beroepskeuze. Na de gemeenschappelijke propedeuse volgt de student in de hoofdfase de gekozen major van 120 ECTS-studiepunten. Studenten van de opleiding Fiscale Economie dienen te kiezen voor de major Fiscaal Recht & Economie. Tevens kiest de student twee minors van elk 30 ECTS-studiepunten. Voor de opleiding Fiscale Economie wordt in de OER 2006/2007 ieder geval de minor Financiële Planning aanbevolen. Een andere goed aanvullende minor is de doorstroomminor naar de Universiteit van Tilburg. Deze minor is overigens niet uitsluitend gericht op de doorstroom naar de Universiteit van Tilburg, maar ook naar andere (relevante) universiteiten. De twee eerdergenoemde minors zijn niet verplicht, maar verzoeken voor het volgen van deze minoren zullen zonder meer worden gehonoreerd. Voor andere minoren geldt dat de student zelf bij de studieloopbaanbegeleider dient te motiveren dat de minor een inhoudelijke aanvulling vormt op de opleiding. De Examencommissie toetst of de geformuleerde eindkwalificaties met de alternatieve minor te behalen zijn. De student heeft de mogelijkheid om een keuze te maken uit de 48 minors van Fontys. De realisatie van de eindkwalificaties wordt in de hoofdfase bereikt via het competentiegericht onderwijs gebaseerd op het zogenaamd PAPI-model (Produceren, Adviseren, Procederen en Informeren). In het tweede jaar staat het produceren en controleren van verschillende soorten aangiften centraal, zoals inkomstenbelasting (IB), vennootschapbelasting (Vpb) en omzetbelasting. In deze aangiften kunnen ook zaken op het gebied van internationaal belastingrecht aan de orde komen. In het derde jaar staat het adviseren en het procederen in een fiscale procedure centraal. De student wordt geacht over een bepaald onderwerp, zoals de aankoop van een eenmanszaak via een eigen BV, een advies te schrijven. Bij het aspect procederen verricht de student een literatuuronderzoek, waarbij de Wet op de omzetbelasting en de Wet op de loonbelasting centraal staan. Tot slot staat in het vierde jaar het informeren van cliënten centraal. Hier is het van belang dat de student in staat is zelfstandig zaken uit te zoeken en te presenteren. Het actief deelnemen aan een vaktechnisch overleg, zoals dat op diverse belastingkantoren plaatsvindt, speelt hierbij een rol. Andere onderdelen die worden geprogrammeerd naast de vakken die uit het beroepsprofiel voortvloeien, krijgen binnen Biloba voornamelijk vorm binnen de minors. In het pre-biloba programma volgen studenten drie ISA-modules (Individuele Studie Activiteiten). Dit zijn vrije modules die een student naar keuze kan volgen bij andere instituten binnen Fontys. Middels verschillende evaluatie-instrumenten gaat de opleiding na in hoeverre de doelstellingen van de opleiding en de inhoud van het programma op elkaar zijn afgestemd. Het panel heeft kennis genomen van de verschillende evaluatieresultaten. Hieruit komt over het algemeen een positief beeld naar voren. Studenten zijn minder 22/61 NQA - visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt)

23 tevreden over de keuzemogelijkheden, maar deze worden in het major-minor model vergroot. Het panel heeft geconstateerd dat de twee in de doelstellingen geformuleerde profielen (economisch en juridisch), op een evenredige manier terug te vinden zijn in het curriculum van de opleiding. Het economische profiel wordt hierbij - geheel in lijn met de domeincompetenties - voornamelijk administratief en verslaggevingtechnisch ingevuld. Het deeltijdprogramma kent inhoudelijk nauwelijks verschillen van het voltijdprogramma. In de deeltijdopleiding moeten studenten aan dezelfde eisen voldoen als studenten van de voltijdopleiding. Het panel is voor beide varianten van oordeel dat (a) het programma een adequate concretisering is van de eindkwalificaties, (b) dat de eindkwalificaties adequaat zijn vertaald in leerdoelen en (c) dat de inhoud van het programma studenten de mogelijkheid biedt om de geformuleerde eindkwalificaties te bereiken. Facet 2.3 Samenhang in opleidingsprogramma Goed Criteria - Studenten volgen een inhoudelijk samenhangend opleidingsprogramma. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: De opbouw van het programma wordt voor een belangrijk deel gedicteerd door het landelijk opleidingsprofiel. Het panel heeft vastgesteld dat het programma voortbouwt op het landelijk profiel. Het eerste jaar loopt parallel met de opleidingen Accountancy en Bedrijfseconomie. In dit jaar wordt de basis gelegd die in de hoofdfase verder wordt versterkt. De opleiding is gebaseerd op vier pijlers, te weten belastingen, recht, economie en communicatieve vaardigheden. Hierdoor ontstaat een rode draad door de opleiding. Het vaktechnische overleg van docenten is georganiseerd rond deze pijlers. In dit overleg vindt onder meer inhoudelijke afstemming over het programma plaats. Het programma is verticaal gerelateerd, wat wil zeggen dat er sprake is van een toename van het niveau en de complexiteit van de thema's gedurende het programma. Elke onderwijsperiode (blok) is gegroepeerd rond een aan de praktijk ontleend thema. De themablokken zijn hetzelfde opgebouwd. In elk themablok komen de vier pijlers terug, die in de casus van het afsluitende project geïntegreerd worden. Hierdoor ontstaat een logische opbouw en samenhang. Per themablok wordt een docent tot projectleider benoemd die de organisatorische zaken coördineert. Door deze themagerichte aanpak wordt getracht de studenten te stimuleren om over het eigen vakgebied heen te kijken en hen in staat te stellen zich te verdiepen in de aanpalende vakgebieden. De inhoud van de diverse thema s wordt bewaakt door de opleidingscommissie. NQA visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt) 23/61

24 In de pre-bilobastructuur is de volgorde van de themablokken afgestemd op de levensfases van de belastingplichtige, de complexiteit van de materie en de drie stages. In de Bilobastructuur zijn de themablokken gebouwd rond de vier professionele vaardigheden die een afgestudeerde hbo-fiscalist in de eerste vijf jaar na afstuderen uitoefent (zie ook 2.2). De opleiding wil in het curriculum de inhoudelijke samenhang in het studieprogramma borgen doordat de competenties die binnen het programma ontwikkeld worden, onderscheiden worden in niveaus. Hierbij moet een onderliggend niveau eerst beheerst worden voordat aandacht besteed kan worden aan een hoger niveau. Tevens is het onderwijsprogramma in de hoofdfase gebouwd rond de vier professionele vaardigheden die een afgestudeerde hbo-fiscalist in de eerste vijf jaar na afstuderen uitoefent. De opleiding kent een aantal leerlijnen (zie ook 2.7) die als een rode draad door het programma lopen. Zo start de vaardighedenleerlijn in het eerste jaar en resulteert in het vierde jaar in een eindwerkstuk. Uit evaluaties blijkt dat studenten over het algemeen tevreden zijn over de samenhang in het programma. Studenten zijn kritischer over de verbanden tussen de studiejaren. De opleiding verwacht dat in het Bilobaprogramma de samenhang meer gewaarborgd wordt door middel van het PAPI-model. Tijdens de gesprekken met studenten bleek dat zowel Biloba-studenten (eerste- en tweedejaars) als pre-biloba-studenten (derde- en vierdejaars) geen specifieke klachten hebben over de samenhang van het programma. De samenhang tussen de major Fiscaal Recht & Economie en de gekozen minors wordt gecontroleerd door de Examencommissie,die de keuze van de student moet goedkeuren op basis van in een protocol vastgelegde criteria. De student Fiscale Economie wordt aangeraden om in ieder geval te kiezen voor de minor Financiële Planning. De samenhang binnen de minors wordt gewaarborgd via een interne acceptatieprocedure van Fontys, waarbij de minor gevalideerd wordt. De validering waarborgt zowel het niveau als de brede toegankelijkheid van de minor. In de laatste periode van ieder onderwijsblok volgt een praktijkgericht project. In dit project worden de behandelde theorieën en de ontwikkelde vaardigheden geïntegreerd. Het is de bedoeling dat de student de probleemsituatie van het project vanuit de eerder bestudeerde vakdisciplines geïntegreerd benadert. Het panel heeft vastgesteld dat elk onderdeel van het programma voortbouwt op een ander, waarbij kennis en vaardigheden op elkaar zijn afgestemd. Er is sprake van een evenwichtige verhouding tussen juridische, economische en algemene vakken. De opbouw van het programma is logische en overzichtelijk. Het panel is van oordeel dat de studenten een goed inhoudelijk samenhangend programma volgen. Facet 2.4 Studielast Goed Criteria - Het programma is studeerbaar doordat factoren, die betrekking hebben op dat programma en die de studievoortgang belemmeren zoveel mogelijk worden weggenomen. 24/61 NQA - visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt)

25 Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: De opleidingscommissie bewaakt de spreiding van de studielast en de organisatie van de onderwijseenheden. De studiebelastingsuren worden berekend aan de hand van enkele aspecten die horen bij een programmaonderdeel, zoals het aantal contacturen, de toetsing, het aantal opdrachten en de zelfwerkzaamheid. In de propedeuse wordt per periode een studentenhandleiding gemaakt. In deze handleiding is per onderdeel aangegeven: het aantal colleges, het huiswerk, de week- of projectopdrachten, de studiebelasting, het project, de vorm van toetsing, de wijze van beoordeling etc. In de hoofdfase worden deze handleidingen modulewijzers genoemd. In die modulewijzers wordt tevens per onderwijsblok vermeld welke deelcompetenties, onderverdeeld in kennis, houding en vaardigheden, de student moet beheersen na het volgen van het betreffende onderwijsblok. In deze modulewijzers staat ook een samenvatting van de voor de studenten relevante onderdelen uit de onderwijs- en examenregelingen alsmede een overzicht van antwoorden op veelgestelde vragen. Iedere periode bestaat uit een beperkt aantal onderdelen. Aan het einde van de eerste periode heeft een student drie tot vier schriftelijke toetsen. Om de studeerbaarheid te vergroten, maar ook niet onnodig te vertragen, is ingevoerd dat de student die alle studieonderdelen heeft behaald op één vak na, recht heeft op een mondeling tentamen. Dit geldt overigens ook in andere bijzondere situaties na beslissing van de examencommissie. In periode-evaluaties van de propedeuse wordt per onderdeel de studiebelasting gemeten (inclusief de studiebelasting voor een toets). In de periode-evaluaties van de hoofdfase wordt de studiebelasting in haar totaal gemeten. Ook worden de organisatorische aspecten die de studeerbaarheid vergroten, zoals lesrooster, roosterwijzigingen, bereikbaarheid docenten en duidelijkheid van de modulewijzers, geënquêteerd. Uit de periode-evaluaties blijkt dat de studenten af en toe een piekbelasting ervaren, maar tijdens het gesprek met studenten bleek dit oplosbaar te zijn met een goede planning. De organisatorische aspecten beoordelen de studenten als voldoende. Het panel heeft tijdens het gesprek met studenten dit beeld bevestigd gekregen. De studenten ervaren over het algemeen geen structurele studiebelemmerende factoren, dan wel struikelvakken, in het programma. De opleiding beschikt over een monitoringsysteem, waardoor de studievoortgang van de studenten in de gaten gehouden kan worden. Vertraagde studenten worden op gesprek gevraagd bij de mentor of de studieloopbaanbegeleider (zie ook 4.2). Het panel heeft vastgesteld dat er sprake is van een zorgvuldig opgezet onderwijsprogramma, waarin de studielast gelijkmatig is verdeeld. De opleiding besteedt zowel op studentniveau als op programmaniveau voldoende aandacht aan de relatie tussen de geprogrammeerde en de feitelijke studielast. In het algemeen meent het panel dat de opleiding voldoende tijd en energie steekt in het opsporen en waar zonodig elimineren van studiebelemmerende factoren. Het panel heeft dan ook geen structurele studiebelemmerende factoren gesignaleerd. Het panel is van oordeel dat het programma goed studeerbaar is. NQA visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt) 25/61

26 Facet 2.5 Instroom Goed Criteria - Het programma sluit qua vorm en inhoud aan bij de kwalificaties van de instromende studenten: vwo, havo, middenkaderopleiding of specialistenopleiding (WEB) of daarmee vergelijkbare kwalificaties, blijkend uit toelatingsonderzoek. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: De HFM organiseert meeloopdagen, oriëntatiedagen en open dagen. Daarnaast geeft de HFM verschillende brochures uit. Voor studenten met een vooropleiding havo, vwo en mbo-administrateur niveau 4 met doorstroomkwalificatie zijn doorlopende leerlijnen vastgelegd. Studenten met een andere vooropleiding krijgen een intake-assessment. Na afloop van dit assessment wordt een leerroute vastgelegd. Studenten van de deeltijdopleiding hebben altijd een intakeassessment. Vóór het einde van het eerste jaar moet de student zijn definitieve studiekeuze binnen de HFM maken. In de derde periode geven de drie HFM-opleidingen voorlichting aan de propedeusestudenten. In de Onderwijs- en Examen Regeling (OER) zijn de wettelijke toelatingseisen voor reguliere HAVO en VWO-studenten vastgelegd. In de OER is tevens de toelating geregeld voor: - kandidaten met een andersluidend Havo/VWO-diploma (deficiënten); - MBO ers met niveau 4 (opleidingen Financiële Dienstverlening, Accountancy en Commerciële medewerkers M+C); - kandidaten van 21 jaar of ouder die niet aan de toelatingseisen voldoen; - kandidaten in het kader van de Experimentenwet. Het panel heeft vastgesteld dat de HFM streeft naar maatoplossingen voor diverse groepen instromers, bijvoorbeeld instromers met een mbo-achtergrond die aansluit bij de Bachelor of Economics en VWO-studenten met een hoog studietempo. De halfjaarlijkse instroom in februari is daarbij een adequaat instrument. In de deeltijd wordt met name voor medewerkers van de Belastingdienst en medewerkers van Accountancy- en Administratiekantoren een intakeprocedure gehanteerd. De propedeuse van de HFM heeft verschillende curricula afhankelijk van de vooropleiding. Studenten met een havo-opleiding doorlopen het gehele curriculum. Studenten met een vwo (juiste profiel) en mbo (juiste opleiding) diploma komen in aanmerking voor een verkort programma. In tijd duurt de propedeuse dan een half jaar. Sommige studenten kiezen toch voor een jaarprogramma. HFM staat dit toe. Studenten met een vwo-profiel Economie & Maatschappij en het keuzevak Management en Organisatie kunnen kiezen voor een maatwerkprogramma. Dit programma houdt in dat de student start in het tweede leerjaar. Bovenop zijn tweedejaarsstudie repareert de student de deficiënties van de propedeuse. Op jaarbasis kiezen ongeveer 20 studenten voor deze mogelijkheid. 26/61 NQA - visitatie Fontys Hogescholen, hbo bacheloropleiding Fiscale Economie (vt/dt)

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase 11 februari 2008 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Accreditatiekader, toegespitst

Nadere informatie

Concept Beoordelingskader voor het bijzondere kenmerk residentieel onderwijs

Concept Beoordelingskader voor het bijzondere kenmerk residentieel onderwijs Concept Beoordelingskader voor het bijzondere kenmerk residentieel onderwijs 2 december 2008 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Beoordelingskader 4 pagina 2 1 Inleiding Dit beoordelingskader bevat een aantal facetten

Nadere informatie

Besluit. College van bestuur. Hanzehogeschool Groningen. Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN

Besluit. College van bestuur. Hanzehogeschool Groningen. Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN College van bestuur Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Facility

Nadere informatie

Besluit. College van Bestuur. Hogeschool van Amsterdam. Postbus AX AMSTERDAM

Besluit. College van Bestuur. Hogeschool van Amsterdam. Postbus AX AMSTERDAM College van Bestuur Hogeschool van Amsterdam Postbus 931 1000 AX AMSTERDAM Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Media,

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: HBO-Rechten, bachelor Locaties: Arnhem en Nijmegen Croho: 39205 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 8 april 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht,

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Financial Services Management HBO bachelor, locatie Arnhem Croho: 34414 Varianten: voltijd & deeltijd

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Financial Services Management HBO bachelor, locatie Arnhem Croho: 34414 Varianten: voltijd & deeltijd Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Financial Services Management HBO bachelor, locatie Arnhem Croho: 34414 Varianten: voltijd & deeltijd Visitatiedatum: 25 juni 2007 Netherlands Quality Agency

Nadere informatie

Fontys Hogeschool Eindhoven

Fontys Hogeschool Eindhoven Fontys Hogeschool Eindhoven Opleiding: Varianten: Accountancy, hbo-bachelor; voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 21 maart 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2006 2 NQA - visitatie Fontys

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Elektrotechniek, hbo-bachelor; Croho: 34267 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 27 mei 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2008

Nadere informatie

Fontys Hogescholen, Eindhoven

Fontys Hogescholen, Eindhoven Fontys Hogescholen, Eindhoven Opleiding: Management Economie en Recht; hbo-bachelor Croho: 34435 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 16 april 2009 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, juli

Nadere informatie

Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Chemie van de Hogeschool Drenthe

Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Chemie van de Hogeschool Drenthe College van Bestuur Hogeschool Drenthe Postbus 2080 7801 CB EMMEN Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Chemie van de Hogeschool

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND, School of Agriculture and Technology

Hogeschool INHOLLAND, School of Agriculture and Technology Hogeschool INHOLLAND, School of Agriculture and Technology Opleiding: Luchtvaarttechnologie, bachelor Variant: voltijd Visitatiedata: 5 en 6 april 2005 NQA (Netherlands Quality Agency) Utrecht, augustus

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool NAO nederlands- vlaamse accreditatieorganisatie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool Datum: 1 oktober

Nadere informatie

Fontys Hogescholen. Opleiding: Financial Services Management hbo bachelor Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Croho: 34414 Locatie: Eindhoven

Fontys Hogescholen. Opleiding: Financial Services Management hbo bachelor Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Croho: 34414 Locatie: Eindhoven Fontys Hogescholen Opleiding: Financial Services Management hbo bachelor Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Croho: 34414 Locatie: Eindhoven Visitatiedatum: 8 mei 2007 Netherlands Quality Agency (NQA)

Nadere informatie

AVANS Hogeschool, Tilburg

AVANS Hogeschool, Tilburg AVANS Hogeschool, Tilburg Opleiding: Technische Bedrijfskunde; hbo-bachelor Croho: 34421 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 9 oktober 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december 2008

Nadere informatie

Fontys Hogescholen, Tilburg en Sittard

Fontys Hogescholen, Tilburg en Sittard Fontys Hogescholen, Tilburg en Sittard Opleiding: Leraar voortgezet onderwijs 1e graad Lichamelijke Opvoeding hbo-bachelor Croho: 35025 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 2 april 2008 Netherlands

Nadere informatie

Hogeschool HBO Nederland

Hogeschool HBO Nederland Hogeschool HBO Nederland Opleiding: Variant: Locaties: Management, Economie & Recht; voltijd hbo-bachelor; Amsterdam, Arnhem, Breda, Groningen, Rotterdam, Utrecht, Weert en Zwolle Visitatiedatum: 2 november

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND Opleiding: Sociaal Juridische Dienstverlening, hbo bachelor; Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Locaties: Rotterdam/Den Haag

Hogeschool INHOLLAND Opleiding: Sociaal Juridische Dienstverlening, hbo bachelor; Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Locaties: Rotterdam/Den Haag Hogeschool INHOLLAND Opleiding: Sociaal Juridische Dienstverlening, hbo bachelor; Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Locaties: Rotterdam/Den Haag Visitatiedatum: 31 oktober 2006 Netherlands Quality Agency

Nadere informatie

Fontys Hogeschool, Eindhoven

Fontys Hogeschool, Eindhoven Fontys Hogeschool, Eindhoven Opleiding: Bedrijfseconomie, hbo bachelor Croho: 34401 Varianten: voltijd en deeltijd Visitatiedatum: 28 februari 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, oktober 2007

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND, Alkmaar. Visitatiedata: 16 en 17 maart 2005

Hogeschool INHOLLAND, Alkmaar. Visitatiedata: 16 en 17 maart 2005 Hogeschool INHOLLAND, Alkmaar Opleiding: Varianten: Werktuigbouwkunde voltijd en deeltijd Visitatiedata: 16 en 17 maart 2005 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, november 2005 2 NQA visitatie Hogeschool

Nadere informatie

Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding: Commerciële Economie, hbo bachelor Croho: 34402 Varianten: voltijd, deeltijd

Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding: Commerciële Economie, hbo bachelor Croho: 34402 Varianten: voltijd, deeltijd Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding: Commerciële Economie, hbo bachelor Croho: 34402 Varianten: voltijd, deeltijd Visitatiedatum: 4 juli 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek Studiejaar 2013-2014 Algemeen 1. Deze bijlage bij het algemene gedeelte van de Onderwijs- en examenregeling van Codarts is van toepassing

Nadere informatie

Christelijke Hogeschool Windesheim

Christelijke Hogeschool Windesheim Christelijke Hogeschool Windesheim Opleidingen: Accountancy en Bedrijfseconomie, hbo-bachelor; Varianten: Accountancy voltijd/deeltijd/duaal Bedrijfseconomie voltijd Visitatiedatum: 27 juni 2006 Netherlands

Nadere informatie

Hogeschool Rotterdam, Rotterdam

Hogeschool Rotterdam, Rotterdam Hogeschool Rotterdam, Rotterdam Opleiding: Communicatie, hbo bachelor Croho: 34405 Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Visitatiedatum: 10 mei 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, oktober 2007 2/63

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bestuurskunde/Overheidsmanagement van de NHL Hogeschool

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bestuurskunde/Overheidsmanagement van de NHL Hogeschool ,nvao r nederlands-vlaam se accreditatie organisatie S uif Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bestuurskunde/Overheidsmanagement van de NHL Hogeschool datum

Nadere informatie

Hanzehogeschool Groningen

Hanzehogeschool Groningen Hanzehogeschool Groningen Opleiding: Commerciële Economie, hbo bachelor; Croho: 34402 Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Visitatiedatum: 25 april 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, oktober

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND, Rotterdam

Hogeschool INHOLLAND, Rotterdam Hogeschool INHOLLAND, Rotterdam Opleiding: Integrale Veiligheid, hbo-bachelor Croho: 39201 Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Visitatiedatum: 3 juni 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Fiscale Economie, HBO bachelor; Croho: 34409 Varianten: voltijd en deeltijd Locaties: Arnhem en Nijmegen Visitatiedatum: 14 juni 2007 Netherlands Quality Agency

Nadere informatie

Hogeschool Journalistiek, Fontys Tilburg. Visitatiedata: 15 en 16 maart 2005

Hogeschool Journalistiek, Fontys Tilburg. Visitatiedata: 15 en 16 maart 2005 Hogeschool Journalistiek, Fontys Tilburg Opleiding: Journalistiek Visitatiedata: 15 en 16 maart 2005 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2005 2 NQA - visitatie Fontys Hogeschool, Tilburg

Nadere informatie

Fontys Hogeschool, Venlo

Fontys Hogeschool, Venlo Fontys Hogeschool, Venlo Opleiding: International Business Economics, hbo-bachelor; Varianten: voltijd Visitatiedatum: 22 februari 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2006 2 NQA -

Nadere informatie

AVANS Hogeschool, s-hertogenbosch

AVANS Hogeschool, s-hertogenbosch AVANS Hogeschool, s-hertogenbosch Opleiding: Varianten: Civiele Techniek voltijd en duaal Visitatiedata: 29 en 30 september 2004 NQA (Netherlands Quality Agency) 2 NQA visitatie Avans Hogeschool vestiging

Nadere informatie

Christelijke Hogeschool Windesheim

Christelijke Hogeschool Windesheim Christelijke Hogeschool Windesheim Opleiding: Management, Economie en Recht; hbo-bachelor, croho: 34435 Locatie: Zwolle Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 16 april 2009 Netherlands Quality Agency

Nadere informatie

Hanzehogeschool Groningen

Hanzehogeschool Groningen Hanzehogeschool Groningen Opleidingen: Sociaal Juridische Dienstverlening, hbo-bachelor; Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedata: 26 april 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2006

Nadere informatie

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Informatievergadering Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Wie zijn we? Besluit Vlaamse Regering Visitatieprotocol Planning ZER en beoordelingskader Visitatieproces Visitatiecommissie 23/04/2014 2

Nadere informatie

Richtlijn beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Positionering van de opleidingen De vergelijking met Vlaanderen

Richtlijn beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Positionering van de opleidingen De vergelijking met Vlaanderen Richtlijn beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Het is aan het beoordelingspanel om te bepalen of deze toelichting relevant is bij de beoordeling van de onderhavige opleiding. Positionering

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND. Opleidingen: Voedingsmiddelentechnologie, bachelor Varianten: voltijd/duaal. Visitatiedata: 2 en 3 juni 2005

Hogeschool INHOLLAND. Opleidingen: Voedingsmiddelentechnologie, bachelor Varianten: voltijd/duaal. Visitatiedata: 2 en 3 juni 2005 Hogeschool INHOLLAND Opleidingen: Voedingsmiddelentechnologie, bachelor Varianten: voltijd/duaal Visitatiedata: 2 en 3 juni 2005 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, november 2005 2 NQA - visitatie

Nadere informatie

PEER REVIEWS. Managementgroep Interactum September 2014

PEER REVIEWS. Managementgroep Interactum September 2014 PEER REVIEWS Managementgroep Interactum September 2014 Met peer review wordt een systeem bedoeld waarbij de betreffende opleidingen structureel gebruik maken van elkaars deskundigheid en elkaars critical

Nadere informatie

Hanzehogeschool Groningen, Groningen

Hanzehogeschool Groningen, Groningen Hanzehogeschool Groningen, Groningen Opleiding: Elektrotechniek; hbo-bachelor Croho: 34267 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 15 april 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, juli 2008

Nadere informatie

Handreiking bij het beoordelingskader voor het bijzonder kenmerk Kleinschalig en intensief onderwijs

Handreiking bij het beoordelingskader voor het bijzonder kenmerk Kleinschalig en intensief onderwijs Handreiking bij het beoordelingskader voor het bijzonder kenmerk Kleinschalig en intensief onderwijs 12 november 2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Handreiking voor specifieke invulling van de standaarden

Nadere informatie

Fontys Hogeschool Werktuigbouwkunde

Fontys Hogeschool Werktuigbouwkunde Fontys Hogeschool Werktuigbouwkunde Opleiding: Werktuigbouwkunde, hbo-bachelor Varianten: voltijd/deeltijd/duaal/automotive Visitatiedata: 24 en 25 februari 2005 NQA (Netherlands Quality Agency) Utrecht,

Nadere informatie

Hogeschool Rotterdam. Maatschappelijk Werk en Dienstverlening, hbo-bachelor; Visitatiedatum: 10 oktober 2006

Hogeschool Rotterdam. Maatschappelijk Werk en Dienstverlening, hbo-bachelor; Visitatiedatum: 10 oktober 2006 Hogeschool Rotterdam Opleiding: Varianten: Maatschappelijk Werk en Dienstverlening, hbo-bachelor; voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 10 oktober 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december 2006

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND. Visitatiedatum: 8 november 2006

Hogeschool INHOLLAND. Visitatiedatum: 8 november 2006 Hogeschool INHOLLAND Opleiding: Personeel en Arbeid, bachelor Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Locaties: Alkmaar, Amsterdam, Den Haag, Haarlem, Rotterdam en Utrecht. Visitatiedatum: 8 november 2006 Netherlands

Nadere informatie

OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING

OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING MARIANNE KOK/HERBERT WOLDBERG/HVA Toelichting bij opt opstelellen van eindkwalificaties van een opleiding bij de HvA 1 Het opleidingsprofiel: De beroepspraktijk draagt

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleidingen: Informatica en Technische Informatica; hbo-bachelor Locaties: Arnhem en Nijmegen Croho: 34479 (I) en 34476 (TI) Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum:

Nadere informatie

Hogeschool Arnhem en Nijmegen

Hogeschool Arnhem en Nijmegen Hogeschool Arnhem en Nijmegen Opleiding: Management in Zorg, hbo-bachelor Locatie: Nijmegen Croho: 34538 Varianten: deeltijd Visitatiedatum: 26 juni 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Locatie: Arnhem Opleiding: Bedrijfseconomie, hbo bachelor; Croho: 34401 Varianten: voltijd en deeltijd

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Locatie: Arnhem Opleiding: Bedrijfseconomie, hbo bachelor; Croho: 34401 Varianten: voltijd en deeltijd Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Locatie: Arnhem Opleiding: Bedrijfseconomie, hbo bachelor; Croho: 34401 Varianten: voltijd en deeltijd Visitatiedatum: 20 juni 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht,

Nadere informatie

Hogeschool Rotterdam, Rotterdam

Hogeschool Rotterdam, Rotterdam Hogeschool Rotterdam, Rotterdam Opleiding: Commerciële Economie, bachelor (incl. specialisatieprogramma SportMarketing & Management) Croho: 34402 Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Visitatiedatum: 16 mei

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Commerciële Economie, hbo-bachelor Croho: 34402 Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Locaties: Arnhem en Nijmegen Visitatiedatum: 19 juni 2007 Netherlands Quality

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND, Rotterdam

Hogeschool INHOLLAND, Rotterdam Hogeschool INHOLLAND, Rotterdam Opleiding: Bestuurskunde & Overheidsmanagement hbo-bachelor Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Croho: 34464 Visitatiedatum: 25 mei 2007 Netherlands Quality Agency (NQA)

Nadere informatie

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA)

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Academie Mercuur en AdviCo verzorgen in samenwerking met Hogeschool SDO de opleiding HBO Bachelor Bedrijfskunde. Het programma

Nadere informatie

Besluit. Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus CA LEIDERDORP

Besluit. Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus CA LEIDERDORP Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor

Nadere informatie

Avans Hogeschool, Tilburg

Avans Hogeschool, Tilburg Avans Hogeschool, Tilburg Opleidingen: Varianten: Bouwkunde, Bouwtechnische Bedrijfskunde en Civiele Techniek voltijd en duaal Visitatiedata: 4 en 5 november 2004 NQA (Netherlands Quality Agency) Utrecht,

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Variant: Voeding en Diëtetiek (VD), hbo-bachelor voltijd Visitatiedatum: 28 april 2005 NQA (Netherlands Quality Agency) Utrecht, november 2005 2 NQA - visitatie

Nadere informatie

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland 17 december 2015 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Wanneer een Toets Nieuwe Opleiding? 4 3 Werkwijze Toets Nieuwe Opleiding 5 4 Aanvraagdossier ten behoeve van

Nadere informatie

Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Bouwkunde van de Haagse Hogeschool

Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Bouwkunde van de Haagse Hogeschool College van bestuur Haagse Hogeschool Postbus 13336 2501 EH DEN HAAG Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Bouwkunde van

Nadere informatie

Naam/Datum/Versie document advies/verbeterpunten. Avans documenten

Naam/Datum/Versie document advies/verbeterpunten. Avans documenten Document / Informatie P = Prettig ; N = Noodzakelijk Algemene input voor schrijven zelfevaluatie 1. (P) Interne rapport tussentijdse audit op onderwijskwaliteit/accre-ditatiewaardigheid Suggesties NQA

Nadere informatie

Hogeschool voor de Kunsten Utrecht

Hogeschool voor de Kunsten Utrecht Hogeschool voor de Kunsten Utrecht Opleiding: Docent Beeldende Kunst & Vormgeving, hbo-bachelor; Croho: 39100 Varianten: voltijd en deeltijd Visitatiedatum: 11 september 2007 Netherlands Quality Agency

Nadere informatie

Besluit. Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP

Besluit. Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor

Nadere informatie

Fontys Hogescholen, Eindhoven

Fontys Hogescholen, Eindhoven Fontys Hogescholen, Eindhoven Opleiding: Culturele Maatschappelijke Vorming, hbo-bachelor Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 24 april 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, november 2006

Nadere informatie

AVANS Hogeschool, Breda

AVANS Hogeschool, Breda AVANS Hogeschool, Breda Opleiding: Management, Economie en Recht; hbo-bachelor Croho: 34435 Varianten: voltijd/duaal Visitatiedatum: 24 september 2009 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND, Delft

Hogeschool INHOLLAND, Delft Hogeschool INHOLLAND, Delft Opleiding: Plattelandsvernieuwing, bachelor Variant: voltijd Visitatiedata: 20 en 21 april 2005 NQA (Netherlands Quality Agency) Utrecht, augustus 2005 2 NQA - visitatie Hogeschool

Nadere informatie

Hogeschool Avans, Breda / Tilburg Academie voor Technologie en Management

Hogeschool Avans, Breda / Tilburg Academie voor Technologie en Management Hogeschool Avans, Breda / Tilburg Academie voor Technologie en Management Opleiding: Werktuigbouwkunde, hbo-bachelor Varianten: voltijd, deeltijd en duaal Opleiding: Milieugerichte Materiaaltechnologie,

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND, Alkmaar

Hogeschool INHOLLAND, Alkmaar Hogeschool INHOLLAND, Alkmaar Opleiding: Technische bedrijfskunde; hbo-bachelor Croho: 34421 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 1 oktober 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND, Rotterdam

Hogeschool INHOLLAND, Rotterdam Hogeschool INHOLLAND, Rotterdam Opleiding: HBO-Rechten, hbo-bachelor Croho: 39205 Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Visitatiedatum: 28 mei 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2008

Nadere informatie

Bijlage 2. Protocol toetsing Associatedegreeprogramma. 15 december 2009

Bijlage 2. Protocol toetsing Associatedegreeprogramma. 15 december 2009 Bi Bijlage 2 Protocol toetsing Associatedegreeprogramma door de NVAO 15 december 2009 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Toets Associate-degreeprogramma in de hbo-bachelor 4 2.1 2.2 Criteria De status van de bacheloropleiding

Nadere informatie

Besluit. College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN

Besluit. College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN Besluit datum 19 januari 2005 onderwerp Definitief besluit accreditatie hbo-bachelor Bouwkunde ons kenmerk NVAO/20050113/CT

Nadere informatie

Besluit. College van bestuur. Hogeschool van Amsterdam. Postbus 931 1000 AX AMSTERDAM

Besluit. College van bestuur. Hogeschool van Amsterdam. Postbus 931 1000 AX AMSTERDAM College van bestuur Hogeschool van Amsterdam Postbus 931 1000 AX AMSTERDAM Besluit Besluit strekkende tot positieve beoordeling van een aanvraag Toets nieuwe opleiding hbo-master Integraal Leiderschap

Nadere informatie

Curriculumevaluatie BA Wijsbegeerte

Curriculumevaluatie BA Wijsbegeerte Curriculumevaluatie BA Wijsbegeerte Beste student, U heeft onlangs alle onderdelen van uw bacheloropleiding Wijsbegeerte afgerond en kunt nu het BA-diploma aanvragen. Het bestuur van het Instituut voor

Nadere informatie

Visitatiedatum: 11 september 2007

Visitatiedatum: 11 september 2007 Hogeschool INHOLLAND Opleiding: Accountancy; bachelor, croho: 34406 Locaties: Alkmaar, Amsterdam/Diemen, Rotterdam Opleiding: Bedrijfseconomie; bachelor, croho: 34401 Locaties: Alkmaar, Amsterdam/Diemen,

Nadere informatie

Hogeschool Arnhem Nijmegen

Hogeschool Arnhem Nijmegen Hogeschool Arnhem Nijmegen Opleiding: Accountancy, hbo bachelor Croho: 34406 Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Visitatiedatum: 28 juni 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, oktober 2007 2/61

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Hogeschool Rotterdam, Rotterdam

Hogeschool Rotterdam, Rotterdam Hogeschool Rotterdam, Rotterdam Opleiding: Croho: Opleiding: Croho: Accountancy, hbo-bachelor 34406; varianten: voltijd/deeltijd/duaal Fiscale Economie, hbo-bachelor 34409; varianten: voltijd Visitatiedatum:

Nadere informatie

Hogeschool Utrecht. Opleidingen: HBO-V, bachelor Varianten: voltijd/deeltijd/duaal. Visitatiedata: 25 april 2006

Hogeschool Utrecht. Opleidingen: HBO-V, bachelor Varianten: voltijd/deeltijd/duaal. Visitatiedata: 25 april 2006 Hogeschool Utrecht Opleidingen: HBOV, bachelor Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Visitatiedata: 25 april 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2006 2 NQA Hogeschool Utrecht, opleiding

Nadere informatie

Hogeschool Zuyd, Heerlen

Hogeschool Zuyd, Heerlen Hogeschool Zuyd, Heerlen Opleiding: Fysiotherapie, hbo-bachelor Variant: voltijd Visitatiedata: 12 oktober 2005 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december 2005 Inhoud 2 NQA - visitatie Hogeschool

Nadere informatie

Protocol ter beoordeling van de werkwijze van visiterende en beoordelende instanties

Protocol ter beoordeling van de werkwijze van visiterende en beoordelende instanties Protocol ter beoordeling van de werkwijze van visiterende en beoordelende instanties 1 Inleiding In haar procedure van de accreditatie van bestaande opleidingen heeft de NAO een belangrijke plaats ingeruimd

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bachelor Opleiding Muziek Bijlage Muziektheater

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bachelor Opleiding Muziek Bijlage Muziektheater ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bachelor Opleiding Muziek Bijlage Muziektheater Studiejaar 2013-2014 1 Aanvulling OER 2012-2013 Muziektheater Inhoud en opbouw van het studieprogramma van de Muziektheaterafdeling

Nadere informatie

AVANS Hogeschool, Breda

AVANS Hogeschool, Breda AVANS Hogeschool, Breda Opleiding: Management, Economie & Recht HBO-bachelor Croho: 34435 Varianten: deeltijd Visitatiedatum: 26 maart 2009 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2009 2/55

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling Hoofdstuk 3 Opleidingsdeel LVO

Onderwijs- en examenregeling Hoofdstuk 3 Opleidingsdeel LVO Onderwijs- en examenregeling Hoofdstuk 3 Opleidingsdeel LVO 2016-2017 Opleidingsdeel voor de bachelor lerarenopleidingen voortgezet onderwijs van Driestar hogeschool (onderdeel van Driestar educatief)

Nadere informatie

Avans Hogeschool, Breda

Avans Hogeschool, Breda Avans Hogeschool, Breda Opleiding: Management in de Zorg; hbo-bachelor Varianten: deeltijd Croho: 34538 Visitatiedatum: 26 september 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december 2007 2/55 NQA

Nadere informatie

Hogeschool Rotterdam. Bedrijfseconomie en Final Services Management, hbo-bachelor; voltijd en deeltijd (BE), voltijd (FSM) 34401 (BE), 34414 (FSM)

Hogeschool Rotterdam. Bedrijfseconomie en Final Services Management, hbo-bachelor; voltijd en deeltijd (BE), voltijd (FSM) 34401 (BE), 34414 (FSM) Hogeschool Rotterdam Opleidingen: Varianten: Croho: Bedrijfseconomie en Final Services Management, hbo-bachelor; voltijd en deeltijd (BE), voltijd (FSM) 34401 (BE), 34414 (FSM) Visitatiedatum: 5 oktober

Nadere informatie

Hogeschool Rotterdam. Opleiding: Vrijetijdsmanagement, hbo bachelor Croho: 34438 Varianten: voltijd. Visitatiedatum: 4 juni 2007

Hogeschool Rotterdam. Opleiding: Vrijetijdsmanagement, hbo bachelor Croho: 34438 Varianten: voltijd. Visitatiedatum: 4 juni 2007 Hogeschool Rotterdam Opleiding: Vrijetijdsmanagement, hbo bachelor Croho: 34438 Varianten: voltijd Visitatiedatum: 4 juni 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, november 2007 2/54 NQA - visitatie

Nadere informatie

Fontys Hogescholen Opleiding: Hogere Kaderopleiding Pedagogiek (HKP) RAPPORTAGE

Fontys Hogescholen Opleiding: Hogere Kaderopleiding Pedagogiek (HKP) RAPPORTAGE Fontys Hogescholen Opleiding: Hogere Kaderopleiding Pedagogiek (HKP) RAPPORTAGE 28-03-2005 NQA (Netherlands Quality Agency) Betreft: Fontys Hogescholen, Tilburg Opleiding: Hogere Kaderopleiding Pedagogiek

Nadere informatie

Conceptkaders HBO5 3 november 2009

Conceptkaders HBO5 3 november 2009 Conceptkaders HBO5 3 november 2009 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Toetsing van tot HBO 5 om te vormen opleidingen 5 2.1 Opzet 5 2.2 Beoordelingskader voor tot HBO 5 om te vormen opleidingen 6 2.2.1 Basisgegevens

Nadere informatie

Avans Hogeschool, s-hertogenbosch Opleidingen hbo-bachelors: Bedrijfseconomie (voltijd/deeltijd) Accountancy (voltijd) Croho: 34401 en 34406

Avans Hogeschool, s-hertogenbosch Opleidingen hbo-bachelors: Bedrijfseconomie (voltijd/deeltijd) Accountancy (voltijd) Croho: 34401 en 34406 Avans Hogeschool, s-hertogenbosch Opleidingen hbo-bachelors: Bedrijfseconomie (voltijd/deeltijd) Accountancy (voltijd) Croho: 34401 en 34406 Visitatiedatum: 24 mei 2007 Netherlands Quality Agency (NQA)

Nadere informatie

Fontys Hogescholen, Eindhoven

Fontys Hogescholen, Eindhoven Fontys Hogescholen, Eindhoven Opleiding: Podotherapie, hbo bachelor; Varianten: voltijd Crohonr: 34581 Visitatiedatum: 22 maart 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, augustus 2007 2/75 NQA - visitatie

Nadere informatie

Fontys Hogeschool Tilburg

Fontys Hogeschool Tilburg Fontys Hogeschool Tilburg Opleidingen: Docent Beeldende Kunst en Vormgeving, voltijd & deeltijd, hbo-bachelor, croho 39100 Vormgeving Visuele Communicatie, voltijd, hbo-bachelor, croho 39111 Visitatiedata:

Nadere informatie

Hogeschool Zeeland, Vlissingen

Hogeschool Zeeland, Vlissingen Hogeschool Zeeland, Vlissingen Opleiding: Personeel en Arbeid, hbo-bachelor; Croho: 34609 Varianten: voltijd, deeltijd Visitatiedatum: 9 januari 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, april 2008

Nadere informatie

Juridische Hogeschool Avans-Fontys

Juridische Hogeschool Avans-Fontys Juridische Hogeschool Avans-Fontys Opleiding: HBO-Rechten, hbo-bachelor Locaties: Tilburg en Den Bosch Croho: 39205 Varianten: vt (Tilburg, Den Bosch), dt (Tilburg) Visitatiedatum: 25 september 2007 Netherlands

Nadere informatie

Avans Hogeschool, s-hertogenbosch

Avans Hogeschool, s-hertogenbosch Avans Hogeschool, s-hertogenbosch Opleiding: Integrale veiligheid, hbo bachelor Croho: 39201 Varianten: voltijd en deeltijd Visitatiedatum: 12 juni 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, oktober

Nadere informatie

Visitatiedatum: 24 april 2007

Visitatiedatum: 24 april 2007 Hanzehogeschool Groningen Opleiding: Fiscale Economie en Accountancy hbo bachelor Varianten: Fiscale Economie vt (34409) Accountancy vt (34406) Accountancy duaal -Gilde HBO (34406) Visitatiedatum: 24 april

Nadere informatie

Hogeschool Zeeland, Vlissingen

Hogeschool Zeeland, Vlissingen Hogeschool Zeeland, Vlissingen Opleiding: Werktuigbouwkunde; hbobachelor Varianten: voltijd, duaal en deeltijd Visitatiedata: 27 en 28 oktober 2005 Aanvullende onderzoek aug./sept. 2006 Netherlands Quality

Nadere informatie

AVANS Hogeschool; s-hertogenbosch

AVANS Hogeschool; s-hertogenbosch AVANS Hogeschool; s-hertogenbosch Opleiding: Bestuurskunde/Overheidsmanagement hbo-bachelor Croho: 34464 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 11 juni 2009 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht,

Nadere informatie

Hogeschool voor de Kunsten Utrecht

Hogeschool voor de Kunsten Utrecht Hogeschool voor de Kunsten Utrecht Opleiding: Variant: Bachelor of Arts and Economics Voltijd Visitatiedatum: 28 september 2006 Netherlands Quality Agency (NQA ) Utrecht, december 2006 2 NQA - visitatie

Nadere informatie

ITV Hogeschool voor Tolken en Vertalen

ITV Hogeschool voor Tolken en Vertalen ITV Hogeschool voor Tolken en Vertalen Opleidingen: Tolk en Vertaler Varianten: Deeltijd Visitatiedata: 6 en 7 april 2005 25 augustus 2005 NQA (Netherlands Quality Agency) Utrecht, september 2005 2 NQA

Nadere informatie

Besluit. College van Bestuur Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Postbus EJ ARNHEM

Besluit. College van Bestuur Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Postbus EJ ARNHEM College van Bestuur Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Postbus 5375 6802 EJ ARNHEM Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor

Nadere informatie

Hanzehogeschool Groningen

Hanzehogeschool Groningen Hanzehogeschool Groningen Opleiding: Varianten: Verpleegkunde, hbo bachelor voltijd/deeltijd/duaal Visitatiedatum: 27 april 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, oktober 2006 2 NQA - visitatie

Nadere informatie

Fontys Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg

Fontys Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg 5 Fontys Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg Master Special Educational Needs, bestaande uit 4 opleidingen: - de opleiding leraar speciaal onderwijs algemeen (LSO dt); - de opleiding leraar speciaal

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Locatie: Arnhem Opleiding: Communicatie, hbo bachelor Choho: 33405 Varianten: voltijd, deeltijd, duaal

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Locatie: Arnhem Opleiding: Communicatie, hbo bachelor Choho: 33405 Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Locatie: Arnhem Opleiding: Communicatie, hbo bachelor Choho: 33405 Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Visitatiedatum: 16 mei 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht,

Nadere informatie

Hogeschool Rotterdam Cluster Paramedisch Opleidingen: Ergotherapie, Fysiotherapie en Logopedie; hbo-bachelor Variant: voltijd

Hogeschool Rotterdam Cluster Paramedisch Opleidingen: Ergotherapie, Fysiotherapie en Logopedie; hbo-bachelor Variant: voltijd Hogeschool Rotterdam Cluster Paramedisch Opleidingen: Ergotherapie, Fysiotherapie en Logopedie; hbo-bachelor Variant: voltijd Visitatiedata: 19 en 20 september 2005 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht,

Nadere informatie

Hanzehogeschool Groningen, Groningen

Hanzehogeschool Groningen, Groningen Hanzehogeschool Groningen, Groningen Opleiding: Vastgoed en Makelaardij, hbo bachelor; Croho: 39203 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 18 april 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september

Nadere informatie