Waarom zou je kiezen voor M&O?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Waarom zou je kiezen voor M&O?"

Transcriptie

1 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak Management & Organisatie Grningen, mei 2013 Auteurs Brenda Bergkamp Bvenhuis Arjan Wrd Masterpleiding leraar Algemene Ecnmie, NHL Hgeschl Grningen Begeleider Drs. L.J.W. van Limburg Schlen van nderzek Gmarus Cllege, Grningen Pieter Zandt schlengemeenschap, Kampen

2 1 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O 1

3 2 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O Inhudspgave Vrwrd Hfdstuk 1 - Opzet nderzek 1.1. Inleiding Aanleiding en achtergrnd Prbleemstelling Indeling van het rapprt Samenvatting 8 Hfdstuk 2 - Methde van nderzek 2.1. Inleiding De nderzekssituatie De fundering De deelnemers Het fcusinterview Wat nderzeken wij? De deelvragen Wat vr schlengemeenschap is de Pieter Zandt schlengemeenschap te Kampen? Wat vr schlengemeenschap is het Gmarus Cllege te Grningen? Welke keuzeprfielen zijn er en wat huden ze in? Wat hudt het vak Management & Organisatie in? Heveel leerlingen p nze schlen kiezen een ecnmisch prfiel? Op basis waarvan kiezen leerlingen p nze schlen vr een bepaald prfiel? Op basis waarvan kiezen leerlingen p nze schlen het vak Management & Organisatie? He kijken leerlingen tegen het vak Management & Organisatie aan p nze schlen? Wat zijn de verwachtingen van leerlingen ten aanzien van het vak Management & Organisatie p nze schlen? He ervaren leerlingen p nze schlen het vak Management & Organisatie? Welke aspecten van het vak Management & Organisatie wrden dr de leerlingen p nze schlen als psitief ervaren? Welke aspecten van het vak Management & Organisatie wrden dr de leerlingen p nze schlen als minder psitief ervaren? Het fcusinterview

4 3 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O Interviewen Het fcusinterview De interviewvragen Het vastleggen en verwerken van de infrmatie Samenvatting 14 Hfdstuk 3 Resultaten 3.1 Inleiding De deelvragen Wat vr schlengemeenschap is de Pieter Zandt schlengemeenschap te Kampen? Wat vr schlengemeenschap is het Gmarus Cllege te Grningen? Welke keuzeprfielen zijn er en wat huden ze in? Wat hudt het vak Management & Organisatie in? Heveel leerlingen p nze schlen kiezen een ecnmisch prfiel? Op basis waarvan kiezen leerlingen p nze schlen vr een bepaald prfiel? Op basis waarvan kiezen leerlingen p nze schlen het vak Management & Organisatie? He kijken leerlingen tegen het vak Management & Organisatie aan p nze schlen? Wat zijn de verwachtingen van leerlingen ten aanzien van het vak Management & Organisatie p nze schlen? He ervaren leerlingen p nze schlen het vak Management & Organisatie? Welke aspecten van het vak Management & Organisatie wrden dr de leerlingen p nze schlen, als psitief ervaren? Welke aspecten van het vak Management & Organisatie wrden dr de leerlingen p nze schlen, als minder psitief ervaren? Samenvatting 25 Hfdstuk 4 Aanvullend literatuurnderzek 4.1 Inleiding Adlescentie Adlescentie: wat is dat? Therieën ver de adlescentie Identiteitsntwikkeling Beslissingen Wat is een beslissing? Ratineel f eclgisch?

5 4 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O He denken wij? He beslissen wij? Samenvatting 34 Hfdstuk 5 Cnclusies 35 Beantwrding prbleemstelling 36 Hfdstuk 6 Aanbevelingen 38 Bibligrafie 41 Bijlage I Uitwerking interview Pieter Zandt 42 Bijlage II Uitwerking interview Pieter Zandt 46 Bijlage III Uitwerking interview Gmarus Cllege 48 Bijlage IV Uitwerking interview Gmarus Cllege 48 Bijlage V Uitwerking interview Gmarus Cllege 48 4

6 5 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O Vrwrd Dit nderzek is uitgeverd dr Brenda Bergkamp- Bvenhuis en Arjan Wrd. Brenda werkt als dcent ecnmie p het Gmarus Cllege te Assen en Arjan is dcent ecnmie p de Pieter Zandt schlengemeenschap te Kampen. Wij hebben dit nderzek uitgeverd p beide schlen en de resultaten verwerkt in dit rapprt. Het vak Management & Organisatie staat bij beide schlen nder druk. Op beide schlen zijn er steeds minder leerlingen die de keuze maken vr het vak Management en Organisatie. Ok blijkt dat veel leerlingen niet weten wat de inhud is van het vak M&O. Als ze eenmaal het vak gekzen hebben is het sms lastig m de mtivatie te vinden het vak te blijven vlgen. Gesteund dr de directie van beide schlen hebben wij ns P1- nderzek gedaan naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak Management & Organisatie. We hebben daarbij in de praktijk infrmatie verzameld dr interviews te huden met leerlingen. Deze leerlingen willen wij bedanken vr hun verleende medewerking. Ok nze cllega s die het vak Management & Organisatie dceren zeggen we dank vr het meedenken en het leveren van hun bijdrage aan ns nderzek. Vanuit de literatuur hebben wij veel infrmatie pgedaan waarm leerlingen keuzes maken en waarp zij deze keuzes baseren. Dit literatuurnderzek is van tegevegde waarde m antwrd te kunnen geven p nze prbleemstelling. Een wrd van dank vr nze begeleider dhr. Van Limburg is p zijn plek. Wij willen hem bedanken vr zijn enthusiasme en begeleiding bij het den van dit nderzek. Grningen, mei 2013 Brenda Bergkamp- Bvenhuis Arjan Wrd 5

7 6 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O Hfdstuk 1 - Opzet nderzek 1.1. Inleiding In dit nderzek willen wij p zek naar rzaken waarm leerlingen wel f niet kiezen vr het vak Management & Organisatie. In paragraaf 2 leggen wij uit he wij tt dit nderzek zijn gekmen. Vervlgens kmt in paragraaf 3 de prbleemstelling aan de rde. In paragraaf 4 leggen wij uit he de pbuw van het rapprt is. Tt slt vindt u in paragraaf 5 een krte samenvatting van dit hfdstuk Aanleiding en achtergrnd Op de Pieter Zandt schlengemeenschap te Kampen en het Gmarus Cllege te Grningen kiezen, in de Tweede Fase, steeds minder leerlingen vr een ecnmisch prfiel (Ecnmie en Maatschappij) en in het bijznder het vak Management & Organisatie. Jarenlang was Ecnmie en Maatschappij het meest gekzen prfiel en was het keuzevak Management & Organisatie een ppulair vak. Nu dalen de leerlingenaantallen die kiezen vr dit vak. Wij zijn benieuwd wat hiervan de rzaken kunnen zijn. Ok valt het p dat er een grep leerlingen is, die het vak Management & Organisatie kiest, maar dit al rnd de herfstvakantie weer laat vallen. Welke factren spelen een rl in het wel f niet kiezen van het vak Management & Organisatie? 1.3. Prbleemstelling Wij zijn nieuwsgierig naar de rzaken van de daling van het aantal leerlingen dat p nze schlen het vak Management & Organisatie kiest. De prbleemstelling van ns nderzek luidt als vlgt: WAT ZIJN DE BELANGRIJKSTE OORZAKEN VOOR DE DALING VAN HET AANTAL LEERLINGEN DAT HET VAK MANAGEMENT & ORGANISATIE KIEST OP HET GOMARUS COLLEGE TE GRONINGEN EN DE PIETER ZANDT SCHOLENGEMEENSCHAP IN KAMPEN? Om het prbleem gestructureerd aan te kunnen pakken is het ndig een aantal deelvragen te beantwrden. Deze deelvragen verschaffen helderheid ver de prbleemstelling en zullen ns helpen de prbleemstelling ged te kunnen beantwrden. Wij gaan de vlgende deelvragen behandelen: Wat vr schlengemeenschap is de Pieter Zandt schlengemeenschap te Kampen? Wat vr schlengemeenschap is het Gmarus Cllege te Grningen? Welke keuzeprfielen zijn er en wat huden ze in? Wat hudt het vak Management & Organisatie in? Heveel leerlingen p nze schlen kiezen een ecnmisch prfiel? Op basis waarvan kiezen leerlingen p nze schlen vr een bepaald prfiel? Op basis waarvan kiezen leerlingen p nze schlen het vak Management & Organisatie? He kijken leerlingen tegen het vak Management & Organisatie aan p nze schlen? Wat zijn de verwachtingen van leerlingen ten aanzien van het vak Management & Organisatie p nze schlen? He ervaren leerlingen p nze schlen het vak Management & Organisatie? 6

8 7 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O Welke aspecten van het vak Management & Organisatie wrden dr de leerlingen p nze schlen als psitief ervaren? Welke aspecten van het vak Management & Organisatie wrden dr de leerlingen p nze schlen als minder psitief ervaren? He kmt het dat het aantal leerlingen dat het vak Management & Organisatie kiest daalt? Kmt dat dr een discrepantie tussen de verwachtingen van de leerlingen en de werkelijkheid? Kmt dit dr de vrlichting ver het vak Management & Organisatie, waardr de verwachtingen van de leerlingen niet vereenkmen met de werkelijkheid? Kmt het dr de dcent(en)? Het vak zelf? We willen graag na dit nderzek p tafel hebben liggen wat de rzaak is van het dalende aantal leerlingen dat het vak Management & Organisatie kiest. Aan de hand van de rzaken willen we aanbevelingen pstellen m het vak Management & Organisatie aantrekkelijker te maken vr leerlingen zdat het aantal aanmeldingen vr dit vak zal stijgen. Dat leerlingen je vak blijven kiezen, is namelijk k in ns eigen belang. Het nderzek vindt plaats p 2 schlengemeenschappen. De aanbevelingen die uit ns nderzek kmen, kunnen k een grtere reikwijdte hebben dan alleen vr nze schlen. Ok schlen waar srtgelijke prblematiek speelt, zuden met nze aanbevelingen het vak Management & Organisatie een impuls kunnen geven Indeling van het rapprt De prbleemstelling die in dit nderzek centraal staat is: Wat zijn de belangrijkste rzaken vr de daling van het aantal leerlingen dat het vak Management & Organisatie kiest p het Gmarus Cllege in Grningen en de Pieter Zandt schlengemeenschap in Kampen? Deze vraag met aan het eind van dit rapprt beantwrd kunnen wrden. Dit gaan we den met behulp van de eerder genemde deelvragen. Omdat we bezig zijn met een explrerend f verkennend nderzek en alle uitkmsten mgelijk zijn, is het belangrijk er achter te kmen wat vr leerlingen beweegredenen zijn m het vak Management & Organisatie te kiezen. We meten de verwachtingen die leerlingen hebben (f hadden) ten aanzien van het vak Management & Organisatie bven tafel zien te krijgen. Dit kan dr het interviewen van leerlingen dr gebruik te maken van een fcusgrepsinterview. In hfdstuk 2 van dit rapprt behandelen wij de gekzen methde van nderzek. Ok kmen in dat hfdstuk de interviewvragen aan de rde, evenals de ppulatie en eventuele kenmerken van de ppulatie. In hfdstuk 3 leest u de uitkmsten van de interviews die wij p beide schlengemeenschappen hebben gehuden. Ok geven wij aan he de interviews zijn verlpen. Omdat wij afhankelijk zijn van de input van leerlingen, hebben wij er vr gekzen eerst de methde van nderzek te behandelen. Daarna willen wij de resultaten bespreken van de gehuden interviews m vervlgens een zinnige literatuurstudie te kunnen den. In hfdstuk 4 den wij dan k een literatuurstudie die aansluit bij de uitkmsten van de gehuden interviews. 7

9 8 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O Uiteindelijk kunnen wij de uitkmsten van de interviews vergelijken met de uitkmsten van het literatuurnderzek. In hfdstuk 5 zullen wij de gevnden cnclusies presenteren. Het uiteindelijke del van dit rapprt is het den van aanbevelingen m het vak Management & Organisatie aantrekkelijk te maken (f te huden). In hfdstuk 6 zullen wij deze aanbevelingen geven Samenvatting Vr leerlingen is het kiezen van een prfiel een lastige klus. Vreger ks je lsse vakken p basis van je interesse en meestal k je scre p dat vak. Tegenwrdig ligt dat wat anders. Leerlingen kiezen een prfiel en in dat prfiel hren een aantal vakken. Daarnaast zijn er een aantal te kiezen vakken m het prfiel p te vullen tt het aantal vakken dat vereist is vr je examen. Binnen het Gmarus Cllege te Grningen en de Pieter Zandt schlengemeenschap in Kampen is er een dalende trend te merken in het aantal leerlingen dat het vak Management & Organisatie kiest. Wij zijn nieuwsgierig wat de redenen kunnen zijn dat er jaarlijks minder leerlingen kiezen vr het vak Management & Organisatie. In dit rapprt zeken wij naar de belangrijkste rzaken van het dalende aantal leerlingen dat het vak Management & Organisatie kiest p het Gmarus Cllege in Grningen en de Pieter Zandt schlengemeenschap in Kampen. Met behulp van fcusgrepsinterviews prberen wij deze redenen bven water te krijgen m na een passende literatuurstudie, aanbevelingen te den m het vak Management & Organisatie weer p de kaart te zetten p beide schlen. 8

10 9 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O Hfdstuk 2 - Methde van nderzek 2.1. Inleiding He aantrekkelijk vinden leerlingen p nze schlengemeenschappen het vak Management & Organisatie? Dat is de kernvraag van dit rapprt. Omdat het hier gaat m ervaringen en meningen van zwel leerlingen als dcenten, is het interviewen van deze grepen een belangrijk instrument. He verkrijgen wij de bendigde infrmatie m nze nderzeksvraag te kunnen gaan beantwrden? In paragraaf 2.2. vertellen we iets ver de nderzekssituatie. Daarna kmt in paragraaf 2.3. het wat aan bd. Vervlgens in paragraaf 2.4. de manier van nderzek; namelijk het afnemen van interviews. Dit is het he. En als laatste het waarm in paragraaf We hanteren vr dit hfdstuk de nderzekspzet die we vinden in het bek Methden en technieken van nderzek (Saunders, 2011). Tt slt vinden we in paragraaf 2.6. een terugblik p dit hfdstuk De nderzekssituatie De fundering Zals uit hfdstuk 1 blijkt, lpt het aantal leerlingen dat het vak Management & Organisatie kiest p het Gmarus Cllege en de Pieter Zandt schlengemeenschap de laatste jaren terug. Aangezien het ns vak is, een vak wat wij met plezier geven, zijn wij nieuwsgierig naar de redenen hierachter. Omdat wij p zek zijn naar achtergrnden bij het gedrag van leerlingen en dus nbekende infrmatie, is nze methde van nderzek inductief. Er is geen therie f een mdel p basis waarvan wij aannames den m die vervlgens te nderzeken. Als je bijvrbeeld vral geïnteresseerd bent in het begrijpen waarm iets gebeurt en minder in het kunnen beschrijven wat er gebeurt, dan kun je misschien beter inductief dan deductief nderzek den. Bij nderzek ver een nderwerp dat nieuw is, veel discussie lsmaakt en waarver ng weinig literatuur bestaat, is het waarschijnlijk beter m inductief te werken dr gegevens te genereren en te analyseren, en na te denken ver de vraag welke theretische ideeën deze gegevens suggereren. Een nadeel van inductief nderzek kan zijn dat er vrtdurend het risic is dat er geen bruikbare gegevenspatrnen en geen therie f mdel zullen verschijnen. (Saunders, 2011) Ons nderzek is k explratief (k wel verkennend genemd). We prberen inzicht te verkrijgen in de beweegredenen achter het gedrag van leerlingen. Verkennend nderzek, k wel explratief nderzek genemd, is een waardevlle methde m uit te vinden wat er gebeurt; m nieuw inzicht prberen te verkrijgen; m vragen te stellen en verschijnselen in een nieuw licht te berdelen. (Saunders, 2011) Een literatuurnderzek (f uitgebreider deskresearch); Praten met experts p het desbetreffende gebied; Het huden van een fcusinterview. Vr het nderzek in dit rapprt hebben wij gekzen vr de laatste 2 mgelijkheden, namelijk het praten met experts p dit gebied. Uiteraard zijn dat de cllega s die het vak Management & Organisatie geven p nze schlengemeenschappen. Maar belangrijker ng; het huden van een fcusinterview met leerlingen die het vak vlgen, hebben gevlgd f niet hebben gekzen. Het is de 9

11 10 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O bedeling dat we er achter kmen wat hun beweegredenen zijn geweest m het vak Management & Organisatie wel f niet te kiezen. Of weer te laten vallen. Daarnaast gaan we k lessen van het vak Management & Organisatie bserveren, m te kijken he leerlingen functineren in een les Management & Organisatie. Waarneming is een ietwat verwaarlsd aspect van nderzek. Tch kan deze methde de meite waard zijn, verhelderend werken, en een aanzienlijke verrijking van je nderzeksgegevens betekenen, stelt Saunders. (Saunders, 2011) Daarm zien wij in ns nderzek het huden van een fcusinterview k als de belangrijkste brn van gegevensvergaring De deelnemers Wij den nderzek naar de rzaken van het dalend aantal leerlingen dat het vak Management & Organisatie kiest p nze schlengemeenschappen. De deelnemers aan ns nderzek zijn de leerlingen in de bvenbuw van de HAVO en het VWO van beide schlengemeenschappen. En ng specifieker; de leerlingen die het vak Management & Organisatie in hun prfiel hebben gekzen. Daarnaast k de leerlingen die het vak Management & Organisatie juist niet hebben gekzen. En als laatste leerlingen die het vak Management & Organisatie wel hebben gekzen, maar het k weer hebben laten vallen. Op beide schlen huden we een fcusinterview met een grep van ngeveer 4-5 leerlingen uit elk van deze bvenstaande categrieën. Om de juiste leerlingen te selecteren hebben we gebruik gemaakt van de decanen van de HAVO en het VWO p het Gmarus Cllege en de Pieter Zandt schlengemeenschap. In verleg met de dcenten Management & Organisatie hebben we een grepje leerlingen gekzen en hen uitgendigd vr het fcusinterview. In de uitndiging hebben we uitgelegd wie wij zijn, wat vr nderzek wij uitveren en waarm we de leerling graag willen spreken Het fcusinterview Zals eerder aangegeven, leent ns nderzek zich ged vr het interviewen. Saunders zegt in zijn bek (Saunders, 2011): Semigestructureerde interviews en diepte- interviews bieden je k de gelegenheid m antwrden verder uit te zeken, waarbij je geïnterviewden hun antwrden wil laten uitleggen f nader uitwerken. Dit is belangrijk als je een interpretivistische epistemlgie gebruikt, waarbij je de betekenis wilt leren kennen die de deelnemers aan verschillende verschijnselen tekennen. De vragen die wij meten stellen hebben een pen karakter en zijn cmplex, in de zin dat nadere uitleg f verdieping van het antwrd ndig is. Een interview is dan de beste methde m gegevens te verkrijgen. Wij kiezen vr een fcusinterview mdat het karakter van ns nderzek aansluit bij deze methde van gegevens verzamelen. Ok vldet nze delgrep aan de vrwaarden vr een fcusinterview. Een fcusgrep, sms k een fcusgrepsinterview genemd, is een grepsinterview dat duidelijk p een bepaald nderwerp is gericht, zals een prbleem, een prduct f een service, waarbij een interactieve discussie tussen de deelnemers ndig is. In vergelijking met andere vrmen van grepsinterviews wrden in een fcusgrep de interacties en het geven van antwrden dr individuele grepsleden meer gestimuleerd. Je met de deelnemers echter k meer aansturen m het aandachtsgebied vast te huden. De deelnemers wrden gekzen mdat ze bepaalde kenmerken gemeen hebben die verband huden met het nderwerp en ze wrden aangemedigd m hun standpunten te uiten en te bespreken znder dat er enige druk wrdt uitgeefend m tt vereenstemming te kmen. Deze discussies wrden verschillende keren 10

12 11 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O geverd, met vergelijkbare deelnemers, zdat bepaalde trends en patrnen aan de ppervlakte kmen wanneer de verzamelde gegevens wrden geanalyseerd. (Saunders, 2011) 2.3 Wat nderzeken wij? De deelvragen Zals u eerder hebt kunnen lezen nderzeken wij in dit rapprt de aantrekkelijkheid van het vak Management & Organisatie. De prbleemstelling die hierbij centraal staat is wat de belangrijkste rzaken zijn van het dalend aantal leerlingen dat vr het vak Management & Organisatie kiest p nze schlengemeenschappen het Gmarus Cllege te Grningen en de Pieter Zandt Schlengemeenschap in Kampen. De deelvragen die hier uit vrtvleien en k in hfdstuk 1 zijn genemd zullen hier een vr een wrden besprken Wat vr schlengemeenschap is de Pieter Zandt schlengemeenschap te Kampen? Dit is een algemene vraag waarmee we duidelijk willen aangeven waar wij ns nderzek uitveren. Bij het beschrijven van de Pieter Zandt schlengemeenschap gaat het m secundaire gegevens. De infrmatie hiervr halen wij van de site van de desbetreffende schl en uit een infrmatiebekje van de schl zelf. Ok zijn dit kwalitatieve gegevens aangezien het hier m de inhud gaat en er niet heft te wrden gerekend met de gegevens. Een klein deel van de infrmatie is kwantitatief van aard. U kunt hierbij denken aan gegevens ver leerlingenaantallen Wat vr schlengemeenschap is het Gmarus Cllege te Grningen? Ok vr deze deelvraag geldt dat het gaat m secundaire gegevens. De infrmatie betreffende het Gmarus Cllege halen we k van de internetsite van het Gmarus Cllege af. Ok hier gebruiken we een infrmatiebekje van de schl zelf. Dit zijn allemaal kwalitatieve gegevens, behalve de gegevens ver leerlingenaantallen. Dat zijn kwantitatieve gegevens Welke keuzeprfielen zijn er en wat huden ze in? Deze deelvraag is k verduidelijkend vr de prbleemstelling. Het bakent het nderzeksgebied verder af en verduidelijkt het prbleem. Daarm met zij k wrden gesteld. Ok vr deze deelvraag geldt dat het m secundaire gegevens gaat. Eind jaren negentig is er dr de verheid beslten m prfielen in te stellen. Ok is ten beslten welke prfielen er zuden kmen. Deze infrmatie kmt uit bestaande beken en van internet. Het gaat hier k weer m kwalitatieve gegevens Wat hudt het vak Management & Organisatie in? Het nderzek draait m de aantrekkelijkheid van het vak Management & Organisatie. Maar wat bedelen we nu precies met het vak Management & Organisatie? Ok deze deelvraag is ter verduidelijking van de prbleemstelling. Het antwrd p deze deelvraag vinden we dr brnnen p internet te raadplegen. Ok zeken we in beken ver dit nderwerp. Het gaat hier dus weer m secundaire, kwalitatieve gegevens. 11

13 12 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O Heveel leerlingen p nze schlen kiezen een ecnmisch prfiel? De infrmatie p deze deelvraag kunnen we achterhalen dr de gegevens p te vragen bij het decanaat p nze beide schlen. Dit zijn bestaande gegevens dus k in dit geval gaat het m secundaire gegevens. Alleen hier gaat het m aantallen en dus kwantitatieve gegevens Op basis waarvan kiezen leerlingen p nze schlen vr een bepaald prfiel? We kmen nu meer bij de kern van ns nderzek: de drijfveren van leerlingen. Heel interessant m er achter te kmen p basis waarvan leerlingen een keuze vr een prfiel maken. Wij verzamelen hier primaire gegevens. Het gaat m nieuwe infrmatie die wij rechtstreeks uit de brn (de leerling) halen. Het gaat hier m beweegredenen, mtivatie en dus betreft het hier kwalitatieve infrmatie. Deze infrmatie willen wij dr middel van fcusinterviews bven water krijgen Op basis waarvan kiezen leerlingen p nze schlen het vak Management & Organisatie? Ok hier geldt dat het m primaire, kwalitatieve gegevens gaat die wij in ns fcusinterview naar bven willen halen He kijken leerlingen tegen het vak Management & Organisatie aan p nze schlen? He leerlingen het vak Management & Organisatie beleven is k primaire, kwalitatieve infrmatie die in het fcusinterview aan bd kmt Wat zijn de verwachtingen van leerlingen ten aanzien van het vak Management & Organisatie p nze schlen? Verwachtingen van leerlingen ten aanzien van het vak Management & Organisatie zijn k primaire, kwalitatieve gegevens. Ok deze vraag kmt terug in ns fcusinterview He ervaren leerlingen p nze schlen het vak Management & Organisatie? Ervaringen van leerlingen vallen k nder primaire, kwalitatieve infrmatie. Ons fcusinterview geeft k ruimte vr deze vraag Welke aspecten van het vak Management & Organisatie wrden dr de leerlingen p nze schlen als psitief ervaren? Wat leerlingen als psitief ervaren bij het vak Management & Organisatie is k infrmatie die valt in de categrie primair en kwalitatief Welke aspecten van het vak Management & Organisatie wrden dr de leerlingen p nze schlen als minder psitief ervaren? Ok hier geldt dat het gaat m primaire, kwalitatieve infrmatie die met behulp van een fcusinterview beantwrd met gaan wrden. 2.4 Het fcusinterview Interviewen Een interview is een delgericht gesprek tussen twee f meer persnen. Met behulp van interviews kun je valide en betruwbare gegevens verzamelen die van belang zijn vr je nderzeksvragen en delstellingen. (Saunders, 2011) Omdat wij vr ns nderzek veel primaire, kwalitatieve gegevens ndig hebben is interviewen een gede manier m aan nze infrmatie te kmen. In een 12

14 13 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O verkennend nderzek zal waarschijnlijk gebruik gemaakt wrden van interviews m de nderzeker in staat te stellen therie te ntwikkelen en hypthesen te frmuleren. Als je erachter wilt kmen wat de redenen zijn vr de beslissingen die je nderzeksdeelnemers hebben genmen, f als je de redenen vr hun huding en mening wilt leren begrijpen, zal je een kwalitatief interview meten afnemen. (Saunders, 2011) Het fcusinterview Een fcusgrep, sms k een fcusgrepsinterview genemd, is een grepsinterview dat duidelijk p een bepaald nderwerp is gericht, zals een prbleem, een prduct, f een service, waarbij een interactieve discussie tussen de deelnemers ndig is. (Saunders, 2011) Daarnaast vldet nze nderzeksgrep k aan een aantal andere kenmerken waar een fcusgrep aan met vlden zals genemd in paragraaf De interviewvragen Tijdens het fcusinterview is het zaak dat de leerlingen aan de hand van een aantal thema s met elkaar praten ver het vak Management & Organisatie. De thema s die wij als leidraad zullen gebruiken bij het interview zijn: Vr leerlingen die het vak Management & Organisatie niet hebben gekzen: verwachtingen ver het vak; indruk na de presentatie; beweegreden m het vak niet te kiezen. Vr leerlingen die het vak Management & Organisatie wel hebben gekzen: verwachtingen ver het vak; indruk na de presentatie; ervaring met het vak. Vr leerlingen die het vak Management & Organisatie hebben laten vallen: verwachtingen; indruk na de presentatie; ervaring met het vak; beweegreden m het tch weer te laten vallen. Elk thema wrdt ingeleid met een beginvraag. Deze beginvraag met pen zijn. Met de eerste vraag verzamel je feitelijke infrmatie ver het tpic en met de tweede vraag wil je bereiken dat de geïnterviewde deze feiten evalueert f dat hij zijn mening geeft. Je begint meestal met een brede, pen vraag m af te tasten wat vr de geïnterviewde belangrijk is. (Baarda, 2007) Bij het stellen van de (begin)vragen met je p een aantal dingen letten. De vragen mgen niet sturend f suggestief zijn. Na de vraag blijf je stil en je vegt niets te als iemand niet meteen antwrd geeft. Verder meten de vragen helder en maar vr een uitleg vatbaar zijn en met je niet meer dan een ding tegelijk vragen. Stel z weinig mgelijk vragen: het gaat m het verhaal van de geïnterviewde. (Baarda, 2007) 13

15 14 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O In het interview is het belangrijk dat er pen vragen gesteld wrden als aanzet, bemediging vr de leerlingen te gaan praten. Daarnaast kunnen uitdiepende vragen gebruikt wrden zaken verder uit te zeken. Ok parafraseren is een gede manier m uitdieping van een antwrd te krijgen. Tijdens het interview zullen we steeds gespitst meten blijven p de prbleemstelling en de deelvragen die beantwrd meten wrden. Met dat vr gen, meten we het gesprek sturen in de richting waarin wij nze antwrden zullen kunnen vinden. In het basisbek Interviewen lezen we dat tijdens het verdere verlp van het interview het belangrijk is ged te luisteren en de ander nn- verbaal en verbaal te stimuleren. Nn- verbaal de je dat dr middel van je zithuding, je gelaatsuitdrukking, je stemgebruik en het huden van stiltes. Verbaal dr het plaatsten van tussenvegsels, zals ja, ja, hm- mm en het herhalen van de laatste wrden van de ander. De belangrijkste verbale stimulans vrmt het drvragen. Hierbij vraag je naar uitbreiding en verduidelijking van wat iemand vertelt. (Baarda, 2007) Als een thema uit het interviewschema is afgernd, is het belangrijk dit thema samen te vatten. Het Basisbek Interviewen zegt hierver dat je samenvat wanneer je een tpic hebt afgernd. Het belangrijkste del hiervan is na te gaan f je de ander ged begrepen hebt. Een samenvatting met krt en bndig de kern van zijn verhaal weergeven. Gebruik z veel mgelijk de wrden en karakteristieke termen van de geïnterviewde. De samenvatting heeft, behalve als cntrlemiddel, ng de vlgende functies: het gesprek wrdt erdr gestructureerd; je geeft aan dat je ged geluisterd hebt; je kunt tegenstrijdigheden in het verhaal van de geïnterviewde bltleggen; je rndt er een tpic mee af en maakt een sepele vergang naar een vlgende tpic. (Baarda, 2007) Het vastleggen en verwerken van de infrmatie De infrmatie uit de interviews met wrden vastgelegd. Nu is het erg lastig m tijdens het interview het gesprek te prberen p te schrijven. Daarm gaan wij de gesprekken pnemen. Z kunnen we tijdens het interview nze aandacht vlledig bij het gesprek huden en hebben we naderhand alle tijd m terug te luisteren wat er allemaal is gezegd. Op deze manier kunnen we de gegevens p een valide manier verwerken. In het Basisbek Interviewen lezen we dat je aan het eind van de interviewfase letterlijk en figuurlijk met een berg materiaal zit. Dit materiaal met antwrd geven p de vraag die je bij aanvang van de interviews hebt gefrmuleerd. Om dat antwrd te vinden met er ng het een en ander gebeuren. Je zult het tt de essentie meten terugbrengen en vral de kern eruit meten halen. Als de kern duidelijk is, meten we ervr zrgen dat de gevnden infrmatie k vr anderen dan de geïnterviewden relevant wrdt. De prbleemstelling is daarbij het uitgangspunt. (Baarda, 2007) 2.5 Samenvatting Ons nderzek naar de aantrekkelijkheid van het vak Management & Organisatie is een explrerend nderzek. Dr middel van het afnemen van (fcus)interviews prberen wij bepaalde trends en patrnen bven water te krijgen. De interviews hebben een vrij karakter. Onze leidraad bij de interviews zijn een aantal thema s dat sturing met geven aan het gesprek. Daarnaast is het belangrijk m dr middel van pen vragen, uitdiepende vragen en parafraseren diepte te krijgen in het interview. Elk thema wrdt samengevat. Dit ter cntrle en ter afsluiting. De interviews meten wrden verwerkt. Belangrijk daarbij is dat eerst de essentie eruit wrdt gehaald en vervlgens dat de 14

16 15 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O essentie k tepasbaar en herkenbaar wrdt vr mensen die geen deel hebben genmen aan het interview. 15

17 16 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O Hfdstuk 3 Resultaten 3.1 Inleiding In dit hfdstuk vindt u de resultaten van de fcusinterviews die wij hebben gehuden met verschillende grepen leerlingen. Op beide schlengemeenschappen zijn fcusinterviews gehuden met leerlingen die het vak Management & Organisatie in hun prfiel hebben gekzen. Daarnaast zijn er k interviews gehuden met leerlingen die het vak niet hebben gekzen en met leerlingen die het wel hebben gekzen, maar het weer hebben laten vallen. De resultaten van de fcusinterviews wrden per deelvraag weergegeven. De drie grepen kmen niet afznderlijk aan bd, maar per deelvraag zijn de uitkmsten van alle drie grepen samengevat. Aan het eind van dit hfdstuk wrdt het resultaat samengevat. 3.2 De deelvragen De nderdelen die tijdens de fcusinterviews aan de rde zijn geweest hebben we verwrd in de deelvragen die in hfdstuk 2 zijn behandeld. De vragen zijn niet letterlijk z aan de leerlingen gesteld. Gaandeweg het gesprek zijn de verschillende nderdelen ter sprake gekmen. De uitkmsten per deelvraag zijn hiernder weergegeven. Vr zver van tepassing zijn per deelvraag de resultaten van de drie nderscheiden grepen samengevat Wat vr schlengemeenschap is de Pieter Zandt schlengemeenschap te Kampen? De Pieter Zandt schlengemeenschap in Kampen is een schlengemeenschap vr refrmatrisch nderwijs vr pr- vmb- hav- vw nderwijs. De schlengemeenschap heeft vestigingen in Kampen (hfdvestiging), Staphrst, Urk en IJsselmuiden. De vestiging in Kampen telt ngeveer 2000 leerlingen en is verdeeld ver de verschillende richtingen. Vr de afdelingen van het HAVO en de VWO richting geldt dat er z n 600 leerlingen in de bvenbuw zitten. Ruim 250 leerlingen zitten er p het VWO en 350 leerlingen p de HAVO. Na klas 3 begint vr deze leerlingen de 2e fase waarbij de nadruk meer ligt p het actiever en zelfstandiger wrden van leerlingen Wat vr schlengemeenschap is het Gmarus Cllege te Grningen? Het Gmarus Cllege in Grningen is een christelijke schlengemeenschap. Op de vestiging in Grningen kunnen leerlingen van zwel pr- vmb- hav- als vw terecht vr nderwijs in zwel nderbuw als bvenbuw. Naast de hfdvestiging in Grningen kent de schlengemeenschap k ng vestigingen in Assen, Drachten, Leeuwarden, Zuidhrn en een nderbuwvestiging in de stad Grningen aan de Magnlia (vestiging Magnlia). In ttaal heeft het Gmarus Cllege bijna 4000 leerlingen. Daarvan zitten ngeveer 697 leerlingen in de bvenbuw van de HAVO en het VWO. Ongeveer 336 in de bvenbuw HAVO en 361 leerlingen in de bvenbuw van het VWO. Binnen de Tweede Fase is het belangrijk dat leerlingen leren m zelfstandig te werken. Meer huiswerk en cmplexere leerstf vragen van de leerlingen een grtere betrkkenheid en discipline en van de schl een adequate begeleiding. 16

18 17 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O Welke keuzeprfielen zijn er en wat huden ze in? Ons nderzek richt zich p de bvenbuw van de HAVO en het VWO. Daar wrdt het keuzevak Management & Organisatie gegeven. Maar he zit de HAVO en VWO in elkaar? Daarvr hebben wij de website van de Rijksverheid geraadpleegd. De nderstaande tekst is gebaseerd p infrmatie van deze site. (Rijksverheid, 2013) De HAVO en het VWO De hav (hger algemeen vrtgezet nderwijs, 5 jaar) en het vw (vrbereidend wetenschappelijk nderwijs, 6 jaar) bereiden leerlingen vr p een studie in het hger berepsnderwijs (hb) en aan de universiteit. Telating hav en vw Een schl vr vrtgezet nderwijs beslist zelf f zij een leerling telaat. Veel schlen den dit p basis van het schladvies van de basisschl, de scre van de Cittets (eindtets basisnderwijs) f een eigen telatingstest. Onderbuw hav en vw In de nderbuw (klas 1, 2 en 3) van de hav en het vw vlgen leerlingen algemene vakken. Het nderwijs in de nderbuw met vlden aan eisen (kerndelen). Deze kerndelen bepalen wat leerlingen in de nderbuw meten weten en kunnen. Bijvrbeeld wat schlieren meten weten ver geschiedenis en wat ze na de 1e 2 jaar meten kunnen berekenen bij wiskunde. In ttaal zijn er 58 kerndelen vr de nderbuw vrtgezet nderwijs. Prfielen bvenbuw hav en vw Een prfiel is een richting waarin een leerling zich kan specialiseren. Een prfiel bestaat uit een aantal vakken, pgebuwd uit: een gemeenschappelijk deel dat vr alle prfielen gelijk is; een deel dat bij het prfiel hrt; keuzevakken binnen het prfiel; een vrij deel. Een prfiel is nder meer pgebuwd uit verplichte vakken: 6 vr hav en 7 vr vw. Leerlingen in de bvenbuw van hav en vw (klas 4 en 5 van de hav en klas 4, 5 en 6 van het vw) kunnen kiezen uit 4 richtingen (prfielen): natuur en techniek; natuur en gezndheid; ecnmie en maatschappij; cultuur en maatschappij. 17

19 18 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O De prfielen natuur en techniek en natuur en gezndheid zijn meer gericht p de beta- leerling. De prfielen ecnmie en maatschappij en cultuur en maatschappij trekken meer alpha- leerlingen. Als je kijkt naar de vakken die je terug vindt in de prfielen dan zie je dat daar k in. - Natuur en techniek: Nederlands, Engels, Natuurkunde, Scheikunde en Wiskunde B als verplichte vakken. Vr het VWO geldt dat er ng een extra vreemde taal als verplicht vak met wrden gekzen. De je Gymnasium dan met je kiezen tussen Grieks en Latijn. Vr Atheneum is dit Frans, f Duits f Spaans. Bilgie, Infrmatica f Wiskunde D als keuzevakken binnen dit prfiel. En als vrije keuze kan de leerling uit verige vakken kiezen, waarnder het vak Management & Organisatie Natuur en Gezndheid: Nederlands, Engels, Bilgie, Scheikunde en Wiskunde A f B als verplichte vakken. Ok hier geldt dat vr VWO- leerlingen een extra vreemde taal als verplicht vak gekzen met wrden (Frans, Duits f Spaans). En Gymnasiumleerlingen kiezen tussen Grieks f Latijn. Daarnaast kan de leerling als keuzevakken kiezen vr Natuurkunde f Aardrijkskunde. In het vrije deel kan de leerling uit de verige vakken kiezen, waarnder het vak Management & Organisatie. Ecnmie en Maatschappij: Nederlands, Engels, Ecnmie, Geschiedenis en Wiskunde A (f B vr VWO)zijn hier de verplichte prfielvakken. Vr het VWO geldt dat er een extra vreemde taal gekzen met wrden als verplicht vak (Frans, Duits f Spaans en vr Gymnasiumleerlingen Grieks f Latijn) Daarnaast kan de leerling kiezen uit Aardrijkskunde, Management & Organisatie, Frans f Duits als prfielkeuzevak (en Spaans vr het VWO). In het vrije deel vallen veel van de verige vakken, waarnder k weer de mgelijkheid m te kiezen vr het vak Management & Organisatie. Cultuur en Maatschappij: Nederlands, Engels, Geschiedenis en Frans f Duits zijn hier de verplichte vakken. Vr het VWO geldt de verplichting van een extra vreemde taal (Frans, Duits f Spaans en Grieks f Latijn vr Gymnasiumleerlingen), waardr die keuze in het prfieldeel wegvalt. Daarnaast is Wiskunde verplicht p het VWO en met de leerling kiezen tussen Wiskunde A f C. Binnen het prfiel kan de leerling ng kiezen vr ng 1 Maatschappijvak en 1 cultuurvak. De vakken die hiernder vallen zijn vr de maatschappijvakken Aardrijkskunde f Ecnmie en vr het cultuurvak Frans, Duits, Tekenen f Muziek. Ok hier vallen de meeste verige vakken in het vrije keuze deel. En k hier kan de leerling in het vrije keuze deel ng kiezen vr het vak Management & Organisatie. Verplichte vakken bvenbuw hav en vw Naast de vakken uit het prfiel krijgt elke leerling in de bvenbuw een aantal verplichte vakken: lichamelijke pveding en culturele en kunstzinnige vrming; het prfielwerkstuk, maatschappijleer (hav en vw) en algemene natuurwetenschappen (alleen vw). Vr alle leerlingen p het vw is wiskunde een verplicht vak. Vanaf het schljaar is wiskunde k vr alle hav- leerlingen verplicht. In mei 2017 den dus de eerste hav- leerlingen verplicht eindexamen in wiskunde. 18

20 19 Waarm zu je kiezen vr M&O? Onderzek naar het keuzegedrag van leerlingen vr het vak M&O De kennis en vaardigheden die leerlingen aan het eind van hun schltijd meten hebben, zijn vastgelegd in eindtermen Wat hudt het vak Management & Organisatie in? Management en Organisatie wrdt dikwijls afgekrt met de letters M&O. Het vak wrdt in Nederland gegeven binnen de Tweede Fase. In de basisvrming kmt het vak niet vr. Met het kiezen van de verschillende prfielen kunnen leerlingen in hun vrije ruimte een extra vak kiezen m hun lessentabel vl te maken. Vanaf de 4de klas kunnen leerlingen van alle prfielen het vak M&O gaan vlgen. In de vernieuwde Tweede Fase is het vak M&O een verplicht nderdeel gewrden van het prfiel Ecnmie & Maatschappij. Vr alle andere, eerder genemde prfielen, is het ng steeds een keuzevak. Het huidige vak M&O is ntstaan uit diverse ecnmische vakken die vr 1998 als lsse vakken werden gedceerd p schlen vr vrtgezet nderwijs. Alhewel er vereenkmsten zijn te vinden met deze vakken zijn er k grte verschillen. Het vak Bekhuden is cmpleet verdwenen uit het curriculum en de financiële calculaties zijn behrlijk uitgekleed. (www.wikipedia.nl, 2013) Het vak M&O is gebaseerd p de handelswetenschappen en recht zals dat p de HAVO werd gedceerd. Bij VWO werd dit Ecnmische Wetenschappen II genemd en k daar maakte recht nderdeel uit van het curriculum. Handelswetenschappen en het vak recht was tt 1998 een keuzevak. Hierbij kwamen de vlgende nderwerpen aan bd: bekhuden, handelsrekenen en recht. De inhud van het vak was te vergelijken met het praktijkdiplma Bekhuden. Er is een wezenlijk verschil tussen het vak ecnmie en M&O. Het vak ecnmie hudt zich vrnamelijk bezig met de ecnmie van een land, terwijl M&O zich vral bezig hudt met wat er binnen rganisatie gebeurt. Het keuzevak is tegenwrdig vergelijkbaar met de studie bedrijfsecnmie. Het gaat dieper in p tal van kerngebieden binnen de bedrijfsecnmie. De kerngebieden accunting, financiering, marketing en rganisatie maken nderdeel uit van het vak. Het vak gaat vral in p de vraag he bedrijven gerganiseerd zijn en prducten realiseren en/f diensten leveren. Het is naast een stuk theretische nderbuwing k heel praktijkgericht. Het pstellen van een balans en het schrijven van een marketingplan zijn nderdelen die aan bd kmen. Dr het vlgen van het keuzevak M&O leren leerlingen vaardigheden die ndig zijn vr leidinggevende functies. Veel ecnmische vervlgpleidingen hebben bedrijfskundige vakken in het studieprgramma pgenmen. Het eindexamen vr M&O bestaat uit een schlexamen en een centraal schriftelijk examen. Het centraal examen heeft een tijdsduur van drie uur. De pgedane kennis en vaardigheden wrden getetst. Het examen is divers pgesteld en bestaat uit tekst, tabellen, grafiek en dergelijke. Naast pen en geslten tets vragen zijn er k praktische pdrachten en een handelingsdeel pgenmen in het CE. Het vak M&O heeft p de HAVO een studielast van 280 uur en p het VWO 360 uur. 19

OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017. Bertrand Russell College havo en vwo

OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017. Bertrand Russell College havo en vwo OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017 Bertrand Russell Cllege hav en vw Overstap vmb naar 4-hav infrmatie 2016-2017 Waarm drstrmen naar 4hav? Stel, je zit in 4 VMBO-t. Je haalt gede resultaten, het ziet ernaar

Nadere informatie

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau Cllege vr schljaar 2014-2015 Plaatsingsrichtlijnen p het Dr. Nassau Cllege In de kmende jaren zal de Cit eindtets in het basisnderwijs niet meer afgenmen wrden in februari,

Nadere informatie

Saxionstudent.nl CE 1

Saxionstudent.nl CE 1 Thema: Marktanalyse (semester 1) Prject: Desk en Fieldresearch 56357 Vrwrd Vr u ligt het plan van aanpak vr het prject Desk en Fieldresearch, vr het thema marktanalyse van semester 1. Het is de bedeling

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Inleiding. Veel succes met het maken van jouw profielkeuze! S. Koningsveld, decaan Havo H. Lubberdink, decaan Vwo - 1 -

Inleiding. Veel succes met het maken van jouw profielkeuze! S. Koningsveld, decaan Havo H. Lubberdink, decaan Vwo - 1 - Inleiding Dit schljaar sta je vr een belangrijke keuze: het kiezen van je prfiel. De ervaring leert dat het maken van deze keuze niet altijd even gemakkelijk is. Het prfiel en de eventuele extra vakken

Nadere informatie

Rollenspel Jezus redt

Rollenspel Jezus redt Rllenspel Jezus redt Krte mschrijving prgrammanderdeel De leerlingen spelen samen een bestuursrechtzaak bij de Raad van State na. De Raad van State is de hgste bestuursrechter van Nederland. In deze rechtszaak

Nadere informatie

Rietschans College Overgangsnormen 2013-2014

Rietschans College Overgangsnormen 2013-2014 Rietschans Cllege Overgangsnrmen 2013-2014 Deel 1 vmb Deel 2 hav/vw 1 Inhudspgave Inhudspgave... 2 Deel 1 Overgangsnrmen 2013-2014 vmb... 3 ALGEMEEN BEVORDERING PER LEERJAAR... 3 Bevrdering van vmb-tl

Nadere informatie

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning.

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning. Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwrding 2. Delstellingen 3. Mdel 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning 1 Verantwrding: Wij willen binnen het nderwijs dat wij geven rekening huden met de

Nadere informatie

Maatschappelijke Stage

Maatschappelijke Stage Maatschappelijke Stage 2 Inhud 1. Wat is MAS? 1.1 MAS algemeen. 1.2 MAS p het Gren van Prinstererlyceum 1.3 Deadlines 2. Stage zeken 2.1 De stage cördinatr p schl. 2.2 Masactief 3. De frmulieren 3.1 Aanvraagfrmulier

Nadere informatie

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE Begeleiding van leerlingen met ernstige rekenprblemen en/f dyscalculie Delen en uitgangspunten Binnen het Veluws Cllege Crtenbsch hanteren wij het Prtcl Ernstige

Nadere informatie

LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Periode 1 t/m periode 3

LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Periode 1 t/m periode 3 LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Peride 1 t/m peride 3 In leerjaar 4 met je de keus gaan maken; wat wil jij gaan den wanneer je het vmbdiplma hebt? Om te laten zien dat je uiteindelijk een studie, die bij je

Nadere informatie

Let op!! Niet zwemmen i.v.m. blauwalg. Leerdoelen: Kerndoelen Curriculum watereducatie SLO: NME leergebied: Werkvormen: Vakgebied: Niveau: Tijdsduur:

Let op!! Niet zwemmen i.v.m. blauwalg. Leerdoelen: Kerndoelen Curriculum watereducatie SLO: NME leergebied: Werkvormen: Vakgebied: Niveau: Tijdsduur: Let p!! Niet zwemmen i.v.m. blauwalg Vakgebied: Niveau: Tijdsduur: Bilgie, Aardrijkskunde klas 3 hav/vw ± 140 minuten Niet zwemmen i.v.m. blauwalg, we zien deze brden steeds vaker. Maar wat is blauwalg

Nadere informatie

Opbrengsten VSO Panta Rhei College schooljaar 2014-2015

Opbrengsten VSO Panta Rhei College schooljaar 2014-2015 Opbrengsten VSO Panta Rhei Cllege schljaar 2014-2015 Inleiding Iedere schl heeft tt taak nderwijs te bieden waarbij de leerlingen kennis, vaardigheden en hudingen verwerven. Uitgangspunt vr dat aanbd zijn

Nadere informatie

Kwaliteitsaspecten van onderwijs. Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van opleiders

Kwaliteitsaspecten van onderwijs. Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van opleiders Kwaliteitsaspecten van nderwijs Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van pleiders Clfn Titel Kwaliteitsaspecten van nderwijs. Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van pleiders. Auteur

Nadere informatie

Bevorderingen Algemeen 1. Op basis van de bevindingen in de zogenaamde bevorderingsvergadering" wordt aan het einde van elk schooljaar een

Bevorderingen Algemeen 1. Op basis van de bevindingen in de zogenaamde bevorderingsvergadering wordt aan het einde van elk schooljaar een Bevrderingen Algemeen 1. Op basis van de bevindingen in de zgenaamde bevrderingsvergadering" wrdt aan het einde van elk schljaar een berdeling gegeven ten beheve van het vervlgtraject van de leerling.

Nadere informatie

Overgangsnormen Minkemalaan. cursusjaar 2015 2016

Overgangsnormen Minkemalaan. cursusjaar 2015 2016 Overgangsnrmen Minkemalaan cursusjaar 2015 2016 1 INHOUDSOPGAVE blz. Vrwrd 3 BEVORDERINGSNORMEN 1. Inleiding 4 2. Tetscijfers 5 3. Rapprtcijfers 5 4. Bevrderingsnrmen brugklas hav/vw 6 5. Bevrderingsnrmen

Nadere informatie

Getallen 1 is een programma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip).

Getallen 1 is een programma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Getallen 1 Getallen 1 is een prgramma vr het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Delgrep Rekenen en Wiskunde Getallen 1 Getallen 1 is geschikt vr grep 7 en 8 van de basisschl en de eerste

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

Verbanden 3. Doelgroep Verbanden 3. Omschrijving Verbanden 3

Verbanden 3. Doelgroep Verbanden 3. Omschrijving Verbanden 3 Verbanden 3 Verbanden 3 besteedt aandacht aan het pstellen van tabellen, frmules en grafieken. Er zijn k uitbreidingen van de subdmeinen statistiek en rijen en reeksen. Delgrep Verbanden 3 Verbanden 3

Nadere informatie

Vergaderen Informatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7. Vergaderen

Vergaderen Informatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7. Vergaderen Vergaderen Infrmatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7 Vergaderen Vergaderen Infrmatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 2 van 7 Vergaderen Elke vergadering kent een vaste structuur en een vaste vlgrde. Deze structuur

Nadere informatie

INHOUD. Hoofdstuk 1 Inleiding 2

INHOUD. Hoofdstuk 1 Inleiding 2 INHOUD Hfdstuk 1 Inleiding 2 Hfdstuk 2 Wat hudt die extra begeleiding in? 4 LWOO Praktijknderwijs Wie kmt ervr in aanmerking? Wie beslist daarver? Hfdstuk 3 Wat hudt het nderzek van het COB in? 7 Welke

Nadere informatie

Toelating vmbo-t/g naar 4 havo 2015-2016

Toelating vmbo-t/g naar 4 havo 2015-2016 Telating vmb-t/g naar 4 hav 2015-2016 Inleiding Een vmb diplma geeft niet autmatisch recht p een verstap naar 4 hav. Landelijk is gebleken dat het diplma theretische/gemengde leerweg niet vldende garantie

Nadere informatie

CBS DE VAART 2015-2016. Informatieboekje groep 5 en 6

CBS DE VAART 2015-2016. Informatieboekje groep 5 en 6 CBS DE VAART 2015-2016 Infrmatiebekje grep 5 en 6 De schlregels Op nze schl zijn 3 hfdregels. Alle andere afspraken zijn terug te leiden tt deze hfdregels 1. Ik accepteer en respecteer een ander 2. Ik

Nadere informatie

OPLEIDING tot Verzorgende-IG. Ondersteuningsmagazijn Praktijk Beroepstaak E Startbekaam

OPLEIDING tot Verzorgende-IG. Ondersteuningsmagazijn Praktijk Beroepstaak E Startbekaam OPLEIDING tt Verzrgende-IG Ondersteuningsmagazijn Berepstaak E Startbekaam Albeda cllege Branche gezndheidszrg Kwalificatieniveau 4 Chrt: 2010-2011 Fase: Startbekaam Naam student:. P.E1-3.start.gesprek

Nadere informatie

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs.

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht p Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Dia 1 Opmerking vr de presentatr: in het geval u tijd te krt kmt, kunt u de blauwe tekst als ptineel beschuwen

Nadere informatie

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor.

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor. Tussenrapprtage: plan van aanpak raadsenquête grndexplitatie Duivenvrdecrridr. Enquêtecmmissie grndexplitatie Duivenvrdecrridr 16 februari 2015 Inhudspgave: 1. Inleiding 2. Organisatie 3. Verfijning nderzeksvraag

Nadere informatie

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om?

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om? Het Grte Geldnderzek: he ga je met je geld m? Natinaal Instituut vr Budgetvrlichting (Nibud) Tijdsduur: één les Werkvrm: individueel met een discussie in de klas Niveau: bedeld vr alle leerlingen van klas

Nadere informatie

beta brugklas secties 2004 2005 1 Ontwikkeling bètatechniek op het Newmancollege. 1. Inleiding

beta brugklas secties 2004 2005 1 Ontwikkeling bètatechniek op het Newmancollege. 1. Inleiding beta brugklas secties 2004 2005 1 Ontwikkeling bètatechniek p het Newmancllege. 1. Inleiding Het Newmancllege streeft naar een sterke prfilering p het gebied van de bètatechnische vakken. De argumenten

Nadere informatie

Lesbeschrijving. Historische bronnen - beeldmateriaal

Lesbeschrijving. Historische bronnen - beeldmateriaal Lesbeschrijving Histrische brnnen - beeldmateriaal Aan de hand van deze les ntdekken de leerlingen dat de Schelde niet alleen nu, maar k vreger al veelvuldig als nderwerp p ft s werd gezet en vrkwam p

Nadere informatie

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen. Checklist berdeling adviesaanvraag 1. De adviesaanvraag Heeft de r een adviesaanvraag gehad? Let p: een rapprt is in principe geen adviesaanvraag. Met een adviesaanvraag wrdt bedeld: het dr de ndernemer

Nadere informatie

Het Muiswerkprogramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die nodig is voor het leren van de Nederlandse spelling en zinsbouw.

Het Muiswerkprogramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die nodig is voor het leren van de Nederlandse spelling en zinsbouw. BASISGRAMMATICA Het Muiswerkprgramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die ndig is vr het leren van de Nederlandse spelling en zinsbuw. Delgrepen Basisgrammatica Het cmputerprgramma Basisgrammatica

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 2. Leerdoelen 3. Samenwerken, hypotheses & onderzoeksonderwerpen 5. Wat wordt ervan jullie verwacht? 6.

Inhoudsopgave. Inleiding 2. Leerdoelen 3. Samenwerken, hypotheses & onderzoeksonderwerpen 5. Wat wordt ervan jullie verwacht? 6. Inhudspgave Pagina Inleiding 2 Leerdelen 3 Samenwerken, hyptheses & nderzeksnderwerpen 5 Wat wrdt ervan jullie verwacht? 6 Berdeling 8 Prjectrster 2012 11 Afspraken 13 Werkgrepen 2012 14 Onderzeksplan

Nadere informatie

Groep 6. Werkboek Werkstuk

Groep 6. Werkboek Werkstuk Grep 6 Werkbek Werkstuk Naam: Wat ga je den? In de kmende tijd ga je werken aan een werkstuk. Je met je vrstellen dat je ver juw nderwerp gaat vertellen. Net zals bij een spreekbeurt! Maar nu schrijf je

Nadere informatie

Frequently Asked Questions Onderbouw Wat is tto? Hoeveel lessen worden in het Engels gegeven in een tto klas? Wie bepaalt deze percentages?

Frequently Asked Questions Onderbouw Wat is tto? Hoeveel lessen worden in het Engels gegeven in een tto klas? Wie bepaalt deze percentages? Frequently Asked Questins Onderbuw Wat is tt? tt staat vr Tweetalig Onderwijs. In het Tweetalig Onderwijs wrdt een aantal vakken in het Engels gegeven en wrden de leerlingen gevrmd tt Internatinaal burger.

Nadere informatie

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg MedewerkerMnitr Benchmark in de Zrg Telichting pzet vragenlijst en invulinstructies U heeft een inlgcde ntvangen per brief f per e-mail. Mcht u geen inlgcde ntvangen hebben, dan kunt u terecht bij de benchmarkcördinatr

Nadere informatie

Vrijwilligersbeleid voetbalvereniging N.B.S.V.V.

Vrijwilligersbeleid voetbalvereniging N.B.S.V.V. Vrijwilligersbeleid vetbalvereniging N.B.S.V.V. Waarm deze richtlijn? Geen enkele amateur-sprtvereniging kan tegenwrdig ng bestaan znder de inzet en bijdrage van (veel) vrijwilligers. Ok binnen nze vereniging

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

Aan de hand van deze 3 lessen ontdekken de leerlingen dat er techniek in en om de Schelde, dus in onze regio, een erg belangrijke rol speelt.

Aan de hand van deze 3 lessen ontdekken de leerlingen dat er techniek in en om de Schelde, dus in onze regio, een erg belangrijke rol speelt. Techniek & de Schelde Aan de hand van deze 3 lessen ntdekken de leerlingen dat er techniek in en m de Schelde, dus in nze regi, een erg belangrijke rl speelt. Gerelateerde kerndelen Vlaanderen, Primair

Nadere informatie

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie en dyscalculie en spellingsbegeleiding p het Carlus Clusius Cllege Zwlle Signalering en Begeleiding dyslectische / dyscalculische leerlingen Dyslexie:

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Actie keuze 5. a. Campagne rookvrij schoolplein. b. Hoofd- en deelvragen. Hoofdvraag: 1: Wat zijn de gevolgen en gevaren van roken?

Actie keuze 5. a. Campagne rookvrij schoolplein. b. Hoofd- en deelvragen. Hoofdvraag: 1: Wat zijn de gevolgen en gevaren van roken? Actie keuze 5 a. Campagne rkvrij schlplein Jullie Stappenplan hebben vr actie 5 gekzen: Maak het schlplein rkvrij grepjes Maak de twee gebruik nderzekspdracht psters: brnnenpagina Presenteer 1. argumenten

Nadere informatie

2 Verkenning. 2.1. Literatuurverkenning

2 Verkenning. 2.1. Literatuurverkenning Inhudspgave 1 Inleiding... 3 1.1. Frmulering pdracht... 3 1.2. Cntext... 3 1.3. Onderzeksvraag vr de verkenning... 3 2 Verkenning... 4 2.1. Literatuurverkenning... 4 2.1.1. Huiswerkbelasting... 4 2.1.2.

Nadere informatie

De Ultieme Sollicitatie Gids.

De Ultieme Sollicitatie Gids. De Ultieme Sllicitatie Gids. Ha Aanstaande Superheld! Hierbij een mie verzameling met nuttige infrmatie. Lees het dr en kijk wat je eruit kunt halen. Sms staan er bepaalde tips f acties dubbel in. Dat

Nadere informatie

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014 Evaluatierapprt Scalda - Grep 3 29 januari 26 maart 2014 1. Inleiding, deelnemers en activiteiten In dit dcument wrden de bevindingen weergegeven van begeleiders en deelnemers die betrkken waren bij de

Nadere informatie

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Delstellingen Diepgaand inzicht krijgen in infrmatiebehefte m.b.t. WOII persnlijke betekenis WOII ntstaan interesse in WOII beiende/interessante thema s gebruik en

Nadere informatie

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs Cursussen CJG (samenwerking tussen De Meerpaal en het nderwijs in Drnten) Vrtgezet Onderwijs 1 Faalangst (vrtgezet nderwijs) Faalangsttraining is vr jngeren die gespannen zijn en (te) veel nadenken ver

Nadere informatie

VERHOUDINGEN 2. Doelgroep Verhoudingen 2. Omschrijving Verhoudingen 2

VERHOUDINGEN 2. Doelgroep Verhoudingen 2. Omschrijving Verhoudingen 2 VERHOUDINGEN 2 Muiswerk Verhudingen 2 bestrijkt de uitbreiding van de basisvaardigheden van het rekenen met verhudingen, breuken en prcenten. Dit zijn de regels en vaardigheden die in het vmb en de nderbuw

Nadere informatie

Onderzoeksrapport Bedrijvenkring Oldebroek

Onderzoeksrapport Bedrijvenkring Oldebroek Onderzeksrapprt Bedrijvenkring Oldebrek AIDA Cmmunicatie 6 juni 2014 Inhudspgave Samenvatting 4 1. Inleiding 5 2. Prbleemanalyse 6 2.1 Aanleiding van het prbleem 6 2.2 Het krachtenveld 6 2.3 Wat mest nderzcht

Nadere informatie

Wie verkoopt uw huis?

Wie verkoopt uw huis? Wie verkpt uw huis? Accuntnet Verkp Vertruwens Persn Service Accuntnet V V P Service Wie verkpt uw huis? Als u uw huis wilt verkpen, schakelt u k in Spanje een makelaar in. Echter in Spanje geeft men nrmaal

Nadere informatie

LOGBOEK van: klas: 1

LOGBOEK van: klas: 1 LOGBOEK van: klas: 1 Inhudspgave Inleiding en inhud van het lgbek Wat is de maatschappelijke stage? Delen van de maatschappelijke stage Waar de je maatschappelijke stage? Kaders waarbinnen de maatschappelijke

Nadere informatie

PROJECTBESCHRIJVING HISTORISCHE PLEKKEN

PROJECTBESCHRIJVING HISTORISCHE PLEKKEN PROJECTBESCHRIJVING HISTORISCHE PLEKKEN Leerlijn Cultureel Erfged Thema Identiteit Grep 5 en 6 Maart 2016 Cultuurnderwijs p zijn Haags Leerlijn Cultureel Erfged Thema Identiteit Grep 5 en 6 Maart 2016

Nadere informatie

Vier beproefde manieren om de pot met goud, leren van elkaars ervaringen, open te maken

Vier beproefde manieren om de pot met goud, leren van elkaars ervaringen, open te maken Vier beprefde manieren m de pt met gud, leren van elkaars ervaringen, pen te maken Het leren van ervaringen vraagt m het nderzeken van die ervaringen, het liefst in een grep samen met anderen. Dit kan

Nadere informatie

uiterlijk januari 2016 Stap 2 De decaan havo zet het traject uit waarin de vakdocenten van de leerling hun advies geven over de instroom in vwo

uiterlijk januari 2016 Stap 2 De decaan havo zet het traject uit waarin de vakdocenten van de leerling hun advies geven over de instroom in vwo Vw Cde - Vr: Van: Betreft: Datum: Leerling en uder(s)/verzrger(s) hav 5 P. Tilman (cnrectr vw 3-6), en H. Heerdink (decaan vw) Prcedure instrm van hav 5 naar vw 5 januari In deze brief staat aangegeven

Nadere informatie

Samenwerkingsschool Balans

Samenwerkingsschool Balans Samenwerkingsschl Balans DYSLEXIEBELEID_p website.dc - 1-1. Wat is dyslexie De Gezndheidsraad prbeerde jaren geleden tt natinale vereenstemming te kmen dr een glbale mschrijving p te stellen waarin iedereen

Nadere informatie

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten Pestprtcl basisschl Pieter Wijten Basisschl Pieter Wijten werkt aan een veilig schlklimaat waarin kinderen respectvl met elkaar mgaan. Ze hanteert drie principes: Ik zrg ged vr mezelf Ik zrg ged vr de

Nadere informatie

IKZ DEEL II : De informatieronde

IKZ DEEL II : De informatieronde Vanuit het standpunt van de zn is de schaduw nzichtbaar (Gethe) IKZ DEEL II : De infrmatiernde Het is méér dan een cliché f butade: m aan een breed kwaliteitsbeleid te werken, heb je écht steun, inbreng

Nadere informatie

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden?

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden? Omgevingsscan Achtergrnd prject De gemeente Drdrecht heeft het plan pgevat de prblematiek rndm (merendeels verslaafde) dak- en thuislze mensen in haar stad aan te pakken. In dit kader heeft de gemeente

Nadere informatie

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af Stel uw inkmen zeker, sluit een arbeidsngeschiktheids af Eindelijk geniet u van een heerlijke skivakantie. En natuurlijk verkmt het u niet, want u bent een ervaren skiër. Maar laat dat ngeluk nu net in

Nadere informatie

Enquête dienstverlening en kosten accountant in primair en voortgezet onderwijs

Enquête dienstverlening en kosten accountant in primair en voortgezet onderwijs Enquête dienstverlening en ksten accuntant in primair en vrtgezet nderwijs Dit nderzek heeft betrekking p de dienstverlening dr uw accuntant in 2010, ver de jaarstukken 2009. 1. In welke categrie valt

Nadere informatie

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn Infrmatiebrief ver deelname aan het nderzek Fd2Learn Beste leerlingen, uders en/f wettelijk vertegenwrdigers, Dat het eten van vis (rijk aan mega- 3 vetzuren) ged is vr het functineren van de hersenen

Nadere informatie

Uitwerking kerndoel 2 Nederlandse taal

Uitwerking kerndoel 2 Nederlandse taal Uitwerking kerndel 2 Nederlandse taal Tussendelen en leerlijnen Nederlandse taal Primair nderwijs In samenwerking met het expertisecentrum Nederlands Enschede, 1 juni 2006 Nederlands kerndel 2 Stichting

Nadere informatie

Aan de hand van deze 3 lessen maken de leerlingen kennis met de dieren die in en om de Schelde leven

Aan de hand van deze 3 lessen maken de leerlingen kennis met de dieren die in en om de Schelde leven Lesbeschrijving Dieren & de Schelde Aan de hand van deze 3 lessen maken de leerlingen kennis met de dieren die in en m de Schelde leven Relatie met kerndelen: Vlaanderen: Wereldriëntatie Natuur Levende

Nadere informatie

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t D i e n s t v e r l e n i n g s d c u m e n t Ons kantr hudt zich bezig met financiële dienstverlening en heeft zich gespecialiseerd in schade- en levensverzekeringen en is daarbij actief p de zakelijkeen

Nadere informatie

10-stappenplan onderzoek doen

10-stappenplan onderzoek doen 10-stappenplan nderzek den Handleiding begeleiding prfielwerkstuk Prf.dr. Eline Slagbm- LUMC Deze handleiding is tt stand gekmen na een pilt met VO-schlieren en bilgiedcenten. Aan de tekst van het stappenplan

Nadere informatie

Het eindwerkstuk. Geert Groote College 2012-2013 11e klas Lucas Sint Marcel Seelen

Het eindwerkstuk. Geert Groote College 2012-2013 11e klas Lucas Sint Marcel Seelen Het eindwerkstuk Geert Grte Cllege 2012-2013 11e klas Lucas Sint Marcel Seelen Het eindwerkstuk Het eindwerkstuk is een individueel prject dat elke leerling in de elfde klas aangaat. Het is een prject

Nadere informatie

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD Sinds 1 september 2004 kan elke schl een uderraad prichten vlgens het participatiedecreet. Het schlbestuur is verplicht m een uderraad p te richten als 10% van de uders er

Nadere informatie

Waterbeheer, kan jij het aan?

Waterbeheer, kan jij het aan? Waterbeheer, kan jij het aan? Een rllenspel ver waterbeheer in het beheergebied van een waterschap Vakgebied: Aardrijkskunde, Bilgie, Maatschappijleer Niveau: klas 3 HAVO en VWO Tijdsduur: 60 minuten Waterbeheer

Nadere informatie

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Rapprt Bekend maakt bemind Onderzek naar de bekendheid van en waardering vr het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Over het CAOP Het CAOP is hét kennis- en dienstencentrum p het gebied van arbeidszaken

Nadere informatie

Training Faciliteren door middel van de moderatiemethode

Training Faciliteren door middel van de moderatiemethode samen beslist beter besluiten Training Faciliteren dr middel van de mderatiemethde Training Techniek Resultaat Tepasbaar. Dynamisch. Interactief. Visueel. Zelfdcumenterend. Overzichtelijk. Betrkkenheid.

Nadere informatie

Lesbeschrijving. Havens aan de Schelde. Aan de hand van deze 3 lessen maken de leerlingen kennis met de dieren die in en om de Schelde leven

Lesbeschrijving. Havens aan de Schelde. Aan de hand van deze 3 lessen maken de leerlingen kennis met de dieren die in en om de Schelde leven Lesbeschrijving Havens aan de Schelde Aan de hand van deze 3 lessen maken de leerlingen kennis met de dieren die in en m de Schelde leven Relatie met kerndelen: Vlaanderen: Vlaanderen Nederland Primair

Nadere informatie

Jaarverslag. Format jaarverslag 2013. Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivio

Jaarverslag. Format jaarverslag 2013. Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivio Jaarverslag Frmat jaarverslag 2013 Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivi Inhudspgave VERSLAG VAN DE TOEZICHTHOUDER... 3 OVERVIEW & ALGEMEEN... 4 IDENTITEIT... 5 ONDERWIJS... 6 PERSONEEL... 7 HUISVESTING

Nadere informatie

Start duurzame inzetbaarheid

Start duurzame inzetbaarheid Start duurzame inzetbaarheid Een praktijkcasus Dr: Rlf Weijers, Pauline Miedema Hewel duurzame inzetbaarheid een veelbesprken thema is, blijft het lastig m het cncreet te maken en er handen aan veten aan

Nadere informatie

Exameneisen en literatuurlijst. NIMA A2 Specialisatie: Online Marketeer. Van toepassing op de examens vanaf januari 2016

Exameneisen en literatuurlijst. NIMA A2 Specialisatie: Online Marketeer. Van toepassing op de examens vanaf januari 2016 Exameneisen en literatuurlijst NIMA A2 Specialisatie: Online Marketeer Van tepassing p de examens vanaf januari 2016 Exameneisen NIMA A2: Specialisatie Online Marketeer 2016 april 2015 INHOUDSOPGAVE 1.

Nadere informatie

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 Inhud Respns... 1 Samenvatting van de resultaten... 1 Vragen ver de pleiding... 2 Vragen ver de stagiair... 3 Wat ziet u als sterke punten van de pleiding CMD?... 4 Wat

Nadere informatie

Werkblad ontwikkelwijzer Gouden Standaard

Werkblad ontwikkelwijzer Gouden Standaard Werkblad ntwikkelwijzer Guden Standaard Beeld van de leerling Vraag Opmerkingen/antwrden Actie He brengen wij nze leerlingen in beeld? (met g p telating tt gymnasiumstrm) Op welke manier maken wij ptimaal

Nadere informatie

*** Enquête *** afstudeerscriptie over de huidige elektronische verbindingen*

*** Enquête *** afstudeerscriptie over de huidige elektronische verbindingen* *** Enquête *** Inleidend Als student van de Universiteit Twente de ik in het kader van mijn masterstudie Public Safety een (klik hier vr definitie) afstudeerscriptie ver de huidige elektrnische verbindingen*

Nadere informatie

Kenneth Smit Consulting -1-

Kenneth Smit Consulting -1- Versneld en cntinu verbeteren van de perfrmance en de resultaten van uw medewerkers en rganisatie. Perfrmance en rendementsverbetering van uw rganisatie is de fcus waarp de activiteiten van Kenneth Smit

Nadere informatie

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009]

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1 Algemeen Meldcde bij een vermeden van kindermishandeling vr scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1.1 Iedere ScS Scheidingsspecialist, ScS Zandkasteelcach, ScS OKEE-cach, hierna te nemen scheidingsbegeleider,

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT BIJLAGE 1 IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT 1. Inleiding Op 1 juli 2013 is de Wet verplichte meldcde huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

Werkwoordspelling op maat

Werkwoordspelling op maat Werkwrdspelling p maat Muiswerk Werkwrdspelling p maat besteedt aandacht aan het hele algritme van de spelling van regelmatige werkwrden en k aan de verleden tijd van nregelmatige werkwrden. Delgrepen

Nadere informatie

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State EVALUATIE TER STATE Marin Matthijssen, Marn van Rhee Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) juli 2005 In pdracht van Raad van State Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) Auteur: Marin Matthijssen en

Nadere informatie

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF Onze grep bezekt de vrstelling p: LESBRIEF 1 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Geachte leerkracht, Deze lesbrief is bedeld

Nadere informatie

Muiswerk Verhoudingen 1 bestrijkt de basisvaardigheden van het rekenen met verhoudingen, breuken en procenten.

Muiswerk Verhoudingen 1 bestrijkt de basisvaardigheden van het rekenen met verhoudingen, breuken en procenten. Verhudingen 1 Muiswerk Verhudingen 1 bestrijkt de basisvaardigheden van het rekenen met verhudingen, breuken en prcenten. Delgrep Verhudingen 1 Het prgramma Verhudingen 1 is bedeld vr leerlingen in grep

Nadere informatie

Pestprotocol Cazemierschool 2012

Pestprotocol Cazemierschool 2012 Pestprtcl Cazemierschl 2012 Vrwrd De Cazemierschl is een Prtestants Christelijke schl, die werkt vanuit de Jenaplanvisie. Dat betekent dat vr nze schl de algemeen menselijke waarden zals gemeenschapszin,

Nadere informatie

Pestprotocol. 1 Achtergrond. 1.1 Uitgangspunt. 1.2 Pesten in het cluster-4-onderwijs. Onderwijs. Pestprotocol Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014

Pestprotocol. 1 Achtergrond. 1.1 Uitgangspunt. 1.2 Pesten in het cluster-4-onderwijs. Onderwijs. Pestprotocol Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014 Pestprtcl Onderwijs Pestprtcl Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014 1 Achtergrnd 1.1 Uitgangspunt Beleid tegen pesten valt binnen het veiligheidsbeleid van Yulius Onderwijs. Ons uitgangspunt is dat nze schl een

Nadere informatie

Verdiepend onderzoek Wmoinkoopproces

Verdiepend onderzoek Wmoinkoopproces Verdiepend nderzek Wminkpprces Kwalitatief nderzek nder 24 gemeenten Petra Ebben de Jng & Myriam Martens 1 september 2014 Disclaimer en leeswijzer Het ministerie van VWS heeft Q-Cnsult pdracht gegeven

Nadere informatie

De aandachtspuntenlijst

De aandachtspuntenlijst De aandachtspuntenlijst Wat is de aandachtspuntenlijst? De aandachtspuntenlijst is een verzicht van nderwerpen die aan de rde kunnen kmen tijdens een afspraak met de neurlg. Onderwerpen waarver u meer

Nadere informatie

Vlaanderen: Primair onderwijs Brongebruik Kerndoel 7: De leerlingen kunnen op hun niveau verschillende informatiebronnen raadplegen.

Vlaanderen: Primair onderwijs Brongebruik Kerndoel 7: De leerlingen kunnen op hun niveau verschillende informatiebronnen raadplegen. Lesbeschrijving Brn vr Werk Aan de hand van deze 5 lessen ntdekken de leerlingen dat de Schelde veel mgelijkheden biedt vr werk. En daarmee van essentieel belang is vr nze regi. Relatie met kerndelen:

Nadere informatie

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o Klas-in-zicht Een negatieve grepsdynamiek, leerlingen die niet met elkaar vereen kunnen kmen, een vertrebelde relatie tussen leerlingen en leerkrachten, meilijk les kunnen geven dr strend gedrag, zijn

Nadere informatie

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers Handreiking functinerings- en berdelingsgesprekken griffiers September 2014 Functineringsgesprek Als de griffier is aangesteld, is het verstandig m met elkaar te blijven reflecteren p het functineren.

Nadere informatie

Ekelmans & Meijer Advocaten (Rechten)

Ekelmans & Meijer Advocaten (Rechten) Evaluatie-rapprt STEP In-husedag bij Ekelmans & Meijer Advcaten (Rechten) -- INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE. WOORD VOORAF. RESULTATEN VAN DE ATTITUDE-METING VÓÓR DE IN-HOUSEDAG. RESULTATEN VAN DE ATTITUDE-METING

Nadere informatie

Werkwijze bij integriteitsonderzoek Gemeente Amsterdam, Dienst Stadstoezicht

Werkwijze bij integriteitsonderzoek Gemeente Amsterdam, Dienst Stadstoezicht Rapprt Gemeentelijke Ombudsman Werkwijze bij integriteitsnderzek Gemeente Amsterdam, Dienst Stadstezicht RA0612519 17 nvember 2006 Samenvatting Verzeker, parkeercntrleur bij Dienst Stadstezicht, is buitengewn

Nadere informatie

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4 ACT in LOB Werkbladen Tlkit De infrmatietrechter Deze tl helpt je m de grte heveelheid infrmatie ver studiekeuze vr jezelf behapbaar te maken. Je kunt p verschillende niveaus met de infrmatie ver studies

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie TECHNIEKEN VAN MARKTONDERZOEK

ECTS-fiche. 1. Identificatie TECHNIEKEN VAN MARKTONDERZOEK ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is m een uitgebreid verzicht te krijgen van de invulling en pbuw van de mdule. Er bestaat slechts één ECTS-fiche vr elke mdule. 1. Identificatie Opleiding GRADUAAT MARKETING

Nadere informatie

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen.

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen. PESTEN Deze flder is een hulpmiddel vr ju en je kind m samen te leren ver pesten en he je dit kan stppen. WAT IS PESTEN? Pesten is iemand anders bewust bedreigen, bang maken, uitdagen, uitschelden f pijn

Nadere informatie

bijlage 1 (voor het steekproefsgewijs verzamelen van borstvoedingscijfers)

bijlage 1 (voor het steekproefsgewijs verzamelen van borstvoedingscijfers) Bijlagen bij het mdel Plan van Aanpak vr de kraamtijd bijlage 1 (vr het steekprefsgewijs verzamelen van brstvedingscijfers) Zrg vr brstveding certificering vraagt bij (re) certificering naar de brstvedingscijfers.

Nadere informatie

"Samen met de school ben je een team" Behoeftenonderzoek over ouderbetrokkenheid op het MBO

Samen met de school ben je een team Behoeftenonderzoek over ouderbetrokkenheid op het MBO "Samen met de schl ben je een team" Beheftennderzek ver uderbetrkkenheid p het MBO Februari 2015 Clfn februari 2015, Phars Kennis- en adviescentrum en SOVEE. Niets uit deze uitgave mag wrden vermenigvuldigd

Nadere informatie

Deel 1. Procedure voor het indienen van een schakelprogramma

Deel 1. Procedure voor het indienen van een schakelprogramma Deel 1. Prcedure vr het indienen van een schakelprgramma Waarm een schakelprgramma? Vr telating tt de pstinitiële master pleiding Kwaliteit en veiligheid in de patiëntenzrg is een geaccrediteerd master

Nadere informatie