MKBA. Voorbeeld van het monetariseren van fysieke effecten: 1. Voorbeeld van het monetariseren van fysieke effecten: 2 MKBA. Meer weten?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MKBA. Voorbeeld van het monetariseren van fysieke effecten: 1. Voorbeeld van het monetariseren van fysieke effecten: 2 MKBA. Meer weten?"

Transcriptie

1 Voorbld van ht montarisrn van ysik ctn: 1 Voorbld van ht montarisrn van ysik ctn: 2 Mr wtn? En Maatschapplijk Kostn-BatnAnalys () gt ht rndmnt van n invstring voor d ghl maatschappij wr. D kracht van d is ht inzichtlijk makn van all voor- n nadln van n invstring, waar di ook trchtkomn. All ctn di onz wlvaart n ons wlzijn bïnvlodn wordn daarin mgnomn. D is dan ook god vrankrd in d conomisch thori ovr wlvaart. 's wordn vaak togpast op invstringn waar publik gld m gmoid is. Maar ook blidsmaatrgln o social invstringn van corporatis kunnn aan d hand van n boordld wordn. Mrwaard woningn in gron omgving Natuurbatn Stl dat in n woningbouwprojct in n stad tw altrnativn tgn lkaar agzt dinn t wordn: (1) Woningbouw van 500 woningn in n standaardwijk zondr (vl) gron o (2) 400 woningbouw in n gron omgving (mt bijvoorbld n park o plantson). U kunt contact opnmn mt: Stl dat in ht kadr van n projct 300 hctar natuur (grasland) wordt aanglgd. D aanlg lijkt in rst instanti vooral n kostnpost. Er trdn chtr divrs batn op di tot voor kort wl als PM-post wrdn opgmrkt, maar nit kondn wordn brknd omdat r gn marktprijzn voor zijn. D volgnd batn van natuur kunnn growg wordn ondrschidn: D rcratibatn. Mnsn kunnn rcrërn in d natuur n hchtn hir waard aan. D productibatn. D aanlg van natuur kan tot allrli productibatn lidn zoals CO2 avang (klimaatbschrming), abraak van nitratn n osatn (opprvlaktwatrzuivring) o ritoogst. D vrrvings o nit-gbruikrswaard. Aangzin natuur n stds schaarsr god wordt, hchtn mnsn stds mr waard aan d aanwzighid van natuur, ook al makn z r nit altijd gbruik van. Vl mnsn in Ndrland vindn ht bijvoorbld blangrijk dat d Waddnz mt rust wordt glatn o dat d Vluw voor tokomstig gnratis bwaard blijt. D is in Ndrland sinds ht jaar 2000 mt d lidraad Ovrzicht Ectn Inrastructuur (OEI) niuw lvn ingblazn n wordt sindsdin bhalv voor inrastructuurprojctn - op vl trrinn togpast. Mn kan daarbij dnkn aan invstringn in inrastructuur (wgn, spoor, havns, parkrgarags tc.), (intgral) gbidsontwikkling (woningbouw, natuur, bdrijvntrrinn tc.), maatschapplijk invstringn (brd school, buurthuizn tc.) nzovoort. RIGO n RIGO kan all stappn di in n doorlopn motn wordn voor u uitvorn: 1 Problm- n omgvingsanalys 2 Diniërn van ht nulaltrnati n projctaltrnativn 3 Bpaln van d (ysik) ctn 4 Ht montarisrn van d (ysik) ctn 5 Ht opstlln van n -ovrzicht 6 Ht uitvorn van n gvolighids- n actoranalys In dz brochur lichtn w dz stappn to. Ervan uitgaand dat lk woning gld oplvrt (n dus d ralisatikostn lagr zijn dan d opbrngstn) lijkt projctaltrnati 1 in kostn n batn trmn wllicht aantrkklijk. Er wordn immrs mr woningn gbouwd n projctaltrnati 2 lidt ook nog ns tot moglijk xtra ondrhoudskostn voor ht gron in d wijk. Echtr d woningn in projctaltrnati 2 zulln in d praktijk mr opbrngn dan d woningn in projctaltrnati 1. Uit divrs hdonisch prijsstudis is gblkn dat woningn in n raair omgving, bijvoorbld mt uitzicht op gron gmiddld 10% mr opbrngn. Stl nu dat in projctaltrnati 1 d ralisatikostn pr woning gmiddld uro zijn n d opbrngstn uro. In gval van projctaltrnati 2 spln dzld ralisatikostn, maar zijn d opbrngstn (0,1 x ) = uro. Hirm komn d batn op: Projctaltrnati 1: 500 x ( ) = 20 miljon uro. Projctaltrnati 2: 400 x ( ) = 29,6 miljon uro (xclusi vntul xtra ondrhoudskostn gron, maar ook xclusi bijvoorbld xtra rcratibatn voor bwonrs di kunnn rcrërn in ht parkj in d wijk). Uitraard is dit n icti voorbld. Dankzij uitgbrid databass mt woningprijzn voor hl Ndrland kan RIGO locatispciik brkningn makn. Ook voor vrschillnd woonomgvingn hbbn w kngtalln voor mrwaard van woningn. 2 En hdonisch prijsstudi is n studi naar d invlod van n bpaald knmrk van n product op d total waard van dat product. Voorbld product woning: d invlod van uitzicht op gron o watr (knmrk) op d total waard van n woning. Voor al dz batn zijn tgnwoordig kngtalln bschikbaar zodat z toch mgnomn kunnn wordn in n kostn-batnanalys. Hirondr wordt één voorbld uitgwrkt. Er wordt 300 hctar grasland aanglgd. Grasland draagt bij aan bschrming tgn klimaatvrandring doordat kooldioxid wordt vastglgd, namlijk 2 ton koolsto (C) pr hctar. D batn van koolstovastlgging kunnn gmontarisrd wordn op basis van intrnationaal vastgstld waardn. Momntl wordt 49,50 uro pr ton C ghantrd. D baat voor klimaatvrandring als gvolg van 300 hctar grasland is dus: 300 x 2 x 49,50 uro = uro pr jaar. Frddi Rosnbrg, , Edgar Wvr, , Mr inormati ovr onz dinstvrlning op ht gbid van vindt u op n RIGO Rsarch n Advis BV D Ruytrkad AC Amstrdam Tloon Fax Maatschapplijk Kostn Batn Analys Brd gdragn awgingsmthodik voor invstringn op vl maatschapplijk gbidn RIGO Rsarch n Advis BV D Ruytrkad AC Amstrdam tloon

2 Voorbld van ht montarisrn van ysik ctn: 1 Voorbld van ht montarisrn van ysik ctn: 2 Mr wtn? En Maatschapplijk Kostn-BatnAnalys () gt ht rndmnt van n invstring voor d ghl maatschappij wr. D kracht van d is ht inzichtlijk makn van all voor- n nadln van n invstring, waar di ook trchtkomn. All ctn di onz wlvaart n ons wlzijn bïnvlodn wordn daarin mgnomn. D is dan ook god vrankrd in d conomisch thori ovr wlvaart. 's wordn vaak togpast op invstringn waar publik gld m gmoid is. Maar ook blidsmaatrgln o social invstringn van corporatis kunnn aan d hand van n boordld wordn. Mrwaard woningn in gron omgving Natuurbatn Stl dat in n woningbouwprojct in n stad tw altrnativn tgn lkaar agzt dinn t wordn: (1) Woningbouw van 500 woningn in n standaardwijk zondr (vl) gron o (2) 400 woningbouw in n gron omgving (mt bijvoorbld n park o plantson). U kunt contact opnmn mt: Stl dat in ht kadr van n projct 300 hctar natuur (grasland) wordt aanglgd. D aanlg lijkt in rst instanti vooral n kostnpost. Er trdn chtr divrs batn op di tot voor kort wl als PM-post wrdn opgmrkt, maar nit kondn wordn brknd omdat r gn marktprijzn voor zijn. D volgnd batn van natuur kunnn growg wordn ondrschidn: D rcratibatn. Mnsn kunnn rcrërn in d natuur n hchtn hir waard aan. D productibatn. D aanlg van natuur kan tot allrli productibatn lidn zoals CO2 avang (klimaatbschrming), abraak van nitratn n osatn (opprvlaktwatrzuivring) o ritoogst. D vrrvings o nit-gbruikrswaard. Aangzin natuur n stds schaarsr god wordt, hchtn mnsn stds mr waard aan d aanwzighid van natuur, ook al makn z r nit altijd gbruik van. Vl mnsn in Ndrland vindn ht bijvoorbld blangrijk dat d Waddnz mt rust wordt glatn o dat d Vluw voor tokomstig gnratis bwaard blijt. D is in Ndrland sinds ht jaar 2000 mt d lidraad Ovrzicht Ectn Inrastructuur (OEI) niuw lvn ingblazn n wordt sindsdin bhalv voor inrastructuurprojctn - op vl trrinn togpast. Mn kan daarbij dnkn aan invstringn in inrastructuur (wgn, spoor, havns, parkrgarags tc.), (intgral) gbidsontwikkling (woningbouw, natuur, bdrijvntrrinn tc.), maatschapplijk invstringn (brd school, buurthuizn tc.) nzovoort. RIGO n RIGO kan all stappn di in n doorlopn motn wordn voor u uitvorn: 1 Problm- n omgvingsanalys 2 Diniërn van ht nulaltrnati n projctaltrnativn 3 Bpaln van d (ysik) ctn 4 Ht montarisrn van d (ysik) ctn 5 Ht opstlln van n -ovrzicht 6 Ht uitvorn van n gvolighids- n actoranalys In dz brochur lichtn w dz stappn to. Ervan uitgaand dat lk woning gld oplvrt (n dus d ralisatikostn lagr zijn dan d opbrngstn) lijkt projctaltrnati 1 in kostn n batn trmn wllicht aantrkklijk. Er wordn immrs mr woningn gbouwd n projctaltrnati 2 lidt ook nog ns tot moglijk xtra ondrhoudskostn voor ht gron in d wijk. Echtr d woningn in projctaltrnati 2 zulln in d praktijk mr opbrngn dan d woningn in projctaltrnati 1. Uit divrs hdonisch prijsstudis is gblkn dat woningn in n raair omgving, bijvoorbld mt uitzicht op gron gmiddld 10% mr opbrngn. Stl nu dat in projctaltrnati 1 d ralisatikostn pr woning gmiddld uro zijn n d opbrngstn uro. In gval van projctaltrnati 2 spln dzld ralisatikostn, maar zijn d opbrngstn (0,1 x ) = uro. Hirm komn d batn op: Projctaltrnati 1: 500 x ( ) = 20 miljon uro. Projctaltrnati 2: 400 x ( ) = 29,6 miljon uro (xclusi vntul xtra ondrhoudskostn gron, maar ook xclusi bijvoorbld xtra rcratibatn voor bwonrs di kunnn rcrërn in ht parkj in d wijk). Uitraard is dit n icti voorbld. Dankzij uitgbrid databass mt woningprijzn voor hl Ndrland kan RIGO locatispciik brkningn makn. Ook voor vrschillnd woonomgvingn hbbn w kngtalln voor mrwaard van woningn. 2 En hdonisch prijsstudi is n studi naar d invlod van n bpaald knmrk van n product op d total waard van dat product. Voorbld product woning: d invlod van uitzicht op gron o watr (knmrk) op d total waard van n woning. Voor al dz batn zijn tgnwoordig kngtalln bschikbaar zodat z toch mgnomn kunnn wordn in n kostn-batnanalys. Hirondr wordt één voorbld uitgwrkt. Er wordt 300 hctar grasland aanglgd. Grasland draagt bij aan bschrming tgn klimaatvrandring doordat kooldioxid wordt vastglgd, namlijk 2 ton koolsto (C) pr hctar. D batn van koolstovastlgging kunnn gmontarisrd wordn op basis van intrnationaal vastgstld waardn. Momntl wordt 49,50 uro pr ton C ghantrd. D baat voor klimaatvrandring als gvolg van 300 hctar grasland is dus: 300 x 2 x 49,50 uro = uro pr jaar. Frddi Rosnbrg, , Edgar Wvr, , Mr inormati ovr onz dinstvrlning op ht gbid van vindt u op n RIGO Rsarch n Advis BV D Ruytrkad AC Amstrdam Tloon Fax Maatschapplijk Kostn Batn Analys Brd gdragn awgingsmthodik voor invstringn op vl maatschapplijk gbidn RIGO Rsarch n Advis BV D Ruytrkad AC Amstrdam tloon

3 1. Problm- n omgvingsanalys 3. Bpaln van d (ysik) ctn 4. Ht montarisrn van d (ysik) ctn D start mt n analys van ht problm. Dol daarbij is om hldr vast t stlln wat d dolstlling van ht projct is n wlk projctaltrnativn daarop aansluitn. Vragn di daarbij gstld wordn zijn: Waaruit bstaat ht problm? Wins problm is ht? Op wlk schaalnivau wil mn ht problm oplossn n binnn wlk tijdsbslag? Vaak ht n opdrachtgvr al n problmanalys gmaakt, maar d bidt d moglijkhid om dz analys nog ns tgn ht licht t houdn n vntul altrnativn di buitn zicht warn gblvn alsnog to t vogn. Ht is vrstandig om dz ctn hldr t omschrijvn opdat r gn ctn vrgtn wordn noch ctn dubbl wordn gtld. Vaak dln w d ctn in naar dirct, indirct n xtrn ctn. Hbbn w altrnativn n d typn ctn bpaald dan kunnn w d ctn brknn. Voor lk ct gldt dat w d hovlhid n d prijs motn knnn om ht ct t bpaln. Voor d bdrijsconomisch lmntn (kostn, ondrhoud, vntul opbrngstn) is dat vidnt. Voor sommig ctn gldt chtr dat marktprijzn nit mtn voorhandn zijn. W zokn in dat gval rst naar aanpalnd marktn waarop ht ct van n projct wl in n prijs tot uitdrukking komt (bijvoorbld lbaarhid, gluidsovrlast via d woningprijs o ht ct van n hogr opliding via ht loon). Vrvolgns gaan w na in hovrr omgvingsactorn van invlod zijn op ht projct. Zakn als woningblid, conomisch groi n bvolkingsontwikkling kunnn van invlod zijn op d omvang van ht problm. Omdat w dz zakn nit wrklijk kunnn voorsplln kizn w n aantal omgvingsscnario s di dz tokomstig onzkrhdn wrgvn. Vaak wordn daarvoor langtrmijnscnario s van ht CPB gbruikt waarin blid, conomi n dmograi vrwrkt zijn. Voor d hoodbrkningn wordt in ht algmn n middnscnario gkozn n wordt d robuusthid van d uitkomstn gchckt door ook andr scnario s t hantrn. 2. Diniërn van ht nulaltrnati n projctaltrnativn D kwalitit van d wordt allrrst bpaald door d schrpt waarm d ondrzokr o opdrachtgvr projct- n nulaltrnati vaststlt. Wat zal r gburn zondr projct n wat mt ht projct? Ht nulaltrnati wordt gbruikt als rrnti waartgn d projctaltrnativn wordn agzt. D niging bstaat soms om ht nulaltrnati ngati a t schildrn opdat ht projct zovl moglijk batn lijkt op t lvrn. Maar vaak kunnn mt minimal inspanning d rgst problmn vrmdn wordn. Ht nulaltrnati bstaat vaak uit autonom ontwikklingn n vastgstld blid. Tgnovr ht nulaltrnati plaatsn w d projctaltrnativn. Dz bstaan uit all moglijk altrnativn di voldon aan d gstld doln. Uit ht vrschil in ontwikkling tussn nulaltrnati n projctaltrnati ontstaat n rks van ctn. Ondrstaand schma toont d ontwikkling mt n zondr projct. Ht ct is ht vrschil tussn d tw ontwikklingn zoals aanggvn door d blauw drihok. Ontwikkling mt projct Drihok=Ectn van ht projct c t n Ontwikklingn zondr projct: autonom ontwikklingn Huidig situati Bgin projct Eind projct Tijd Mt dirct ctn wordt bdold d ctn waarm gbruikrs o xploitantn van ht projct t makn krijgn. D dirct ctn bstaan uit d kostn van d invstring n d batn van ht gbruik daarvan. D batn van ht gbruik bstaan uit d voordln di gbruikrs ondrvindn van d niuw invstring: mn dnk daarbij aan ht xtra comort van d niuw woning; ht gmak van d niuw parkrgarag; d ristijdvoordln van d niuw wg, d rcratimoglijkhdn van ht niuw bos o d batn van n brd school. D trm indirct lvrt vaak vrwarring op. Bijna lk ondrwrp knt wl dirct n mindr dirct gvolgn. Mt indirct wordt hir bdold ctn di op n andr markt trchtkomn. Ht id hirachtr is dat ctn vaak wordn doorggvn in d conomi n dat w d gvolgn van d oorspronklijk baat op vrschillnd plkkn in d conomi tgnkomn. Bijvoorbld: door d aanlg van n niuw wg wordt n stad btr brikbaar. D niuw wg vrlaagt d riskostn voor wggbruikrs (waarondr woon-wrkornsn, zaklijk automobilistn), maar lidt ook tot hogr huiznprijzn van woningn n mr wrkglgnhid in d stad als gvolg van d vrbtrd brikbaarhid. D woon-wrkorns krijgt dus n riskostnvoordl. Dit wordt chtr dls wr agroomd door d hogr huiznprijzn in d stad. Vrdr is sprak van d xtra wrkglgnhid in d stad. Dit kan n additionl ct zijn, maar in vl gvalln gaat dz xtra wrkglgnhid tn kost van d wrkglgnhid ldrs (vrdlingsct) n vormt dan gn additionl baat. Drglijk doorggvn ctn zijn intrssant voor d vrdling van ctn (wi krijgt ht voordl) maar wordn slchts nmaal in d mgnomn. Wl kan ht zo zijn dat r rgns in d conomi schaalvoordln gaan ontstaan waardoor ht doorggvn ct xtra groot wordt. In d zijn w op zok naar di additionl indirct ctn. Extrn ctn zijn ctn di bij drdn trchtkomn zondr dat dz daarvoor btaln o gcompnsrd wordn. Ectn op ht miliu (gluid, missis tc.), d vilighid (ovrstroming, vrkr, xtrn vilighid) o d natuur (vrdroging, vrzilting, biodivrsitit) vormn typisch xtrn ctn. In n woonomgving gaat ht vaak om gronvoorzining, social vilighid.d. Ook d invlod van n wijkvrbtring op omliggnd woningn is n god voorbld van n xtrn ct: d bwonrs ondrvindn proijt maar hbbn daar nit voor btaald. Ook kunnn w d marktondrzoksmthodn van RIGO gbruikn om d omvang n waard van projctn in kaart t brngn. Daarnaast bstaan r allrli hulpmiddln om toch d xtrn ctn t kunnn brknn. Zo zijn r vrschillnd lidradn n kngtallnbokn bschikbaar. Vrdrop in dz brochur zijn tw voorbldn uitgwrkt van ht montarisrn van ysik ctn. Batn: Dirct ctn Gbruikrs: ristijdwinst Exploitati: opbrngstn Indirct ctn Arbidsmarkt/ agglomrati-ctn Extrn ctn Vilighid: slachtors Miliu: klimaatvrandring (koolstovastlgging) Blving Natuur: vrnitiging 5. Ht opstlln van n -ovrzicht D uitkomstn van d brkningn wordn vrvolgns wrggvn in n -ovrzicht. Dat ovrzicht bvat all kostn n batn n gt dz zowl wr in trmn van ysik nhdn (aantal woningn, urn ristijdwinst, hctarn gron tc.) als in gld (contant waard). D brkning van d contant waard bhlst ht optlln van all jaarlijks ctn ovr d ghl lvnsduur van ht projct. Omdat gldbdragn nu voor ons mr waard zijn dan gldbdragn in d tokomst makn w d jaarlijks bdragn rst vrglijkbaar aan d hand van n discontovot alvorns d bdragn op t tlln. Di discontovot is nigszins vrglijkbaar mt d rnt di w op onz bankrkning krijgn. D t hantrn discontovot wordt chtr door ht Ministri van Financiën bpaald n ns in d zovl jarn bijgstld. In 2007 is d discontovot 1 vastgstld op 2,5%. Hirnaast is n voorbld ggvn van n -ovrzicht voor n icti projct. 1 Ht btrt d rël risicovrij discontovot. All ctn wordn vrdr in d prijzn van één spciik jaar uitgdrukt zodat r gn invlod bstaat van vrandring in rlativ prijzn. Om onzkrhdn in d tokomst m t nmn wordt bovndin vaak n risico-opslag bovnop d 2,5% gzt. 6. Gvolighids- n actoranalys -ovrzicht voor n icti projct Wlvaartsct mtnhid (Fysik) projctctn in 2020 Vrschil t.o.v. nulaltrnati Ntto contant waard Vrschil t.o.v. nulaltrnati (in mln. uro) Urn (x duiznd) Riskm (x duiznd) 10, ,7 11,00 Bann 100 0,50 Ziknhuisopnams Ton CO ,20-0,10 Rcrantn Fijnsto avang (kg) Houtkap (kg) 50 20,1 Totaal Batn Kostn Invstringn Bhr n ondrhoud Mln uro Mln uro 17,3 14,90 3,70 Totaal Kostn 18,6 Saldo 1,5 Ht -ovrzicht gt d kostn n batn van ht projct in vrglijking mt ht nulaltrnati wr. Aan di brkningn ligt ovr ht algmn n rks van aannams tn grondslag. In d gvolighidsanalys wordn d uitkomstn van d gtotst op hun robuusthid voor di aannams. Bkkn wordt in hovrr d conclusis gvolig zijn voor n vrandring in één o mr aannams. Zo wordt bkkn o n andr tokomstscnario waarin bijvoorbld n andr woonblid wordt gvord ht saldo van kostn n batn van tkn (+ o -) dot vrandrn o dat d volgord van mst rndrnd altrnativn vrandrt. Vaak wordt r rikhalznd uitgkkn o d n positi saldo oplvrt. Maar daarm is ht projct nog lang nit op d rails gzt. Zkr in situatis waar mrdr blanghbbndn n contribuantn bij btrokkn zijn is ht hogr god van d slchts n klin ondrdl van d individul awging. Blanghbbndn zulln vooral gïntrssrd zijn in hun individul kostn n batn. Daarom maakt RIGO vaak n actoranalys waarin d kostn n batn naar blanghbbnd wordn togdld n lk actor zijn balans kan opmakn. En drglijk analys gt ht bnodigd inzicht voor partijn maar kan moglijk ook hlpn bij vntul compnsatis aan vrlizrs. Pr projct zal d lijst mt actorn vrschilln maar n aardig start is: xploitant, gbruikrs, ovrhid n omwonndn. Ovrigns is ht nit zo dat mt n ngati saldo ht dok voor ht projct is gvalln. D lvrt, nt als d Miliu Ect Rapportag (MER), inormati aan d bsluitvormr. Di inormati bschrijt in dit gval zo god als moglijk is all maatschapplijk kostn n batn. Ht is vrvolgns aan d politik om n bslissing t nmn.

4 1. Problm- n omgvingsanalys 3. Bpaln van d (ysik) ctn 4. Ht montarisrn van d (ysik) ctn D start mt n analys van ht problm. Dol daarbij is om hldr vast t stlln wat d dolstlling van ht projct is n wlk projctaltrnativn daarop aansluitn. Vragn di daarbij gstld wordn zijn: Waaruit bstaat ht problm? Wins problm is ht? Op wlk schaalnivau wil mn ht problm oplossn n binnn wlk tijdsbslag? Vaak ht n opdrachtgvr al n problmanalys gmaakt, maar d bidt d moglijkhid om dz analys nog ns tgn ht licht t houdn n vntul altrnativn di buitn zicht warn gblvn alsnog to t vogn. Ht is vrstandig om dz ctn hldr t omschrijvn opdat r gn ctn vrgtn wordn noch ctn dubbl wordn gtld. Vaak dln w d ctn in naar dirct, indirct n xtrn ctn. Hbbn w altrnativn n d typn ctn bpaald dan kunnn w d ctn brknn. Voor lk ct gldt dat w d hovlhid n d prijs motn knnn om ht ct t bpaln. Voor d bdrijsconomisch lmntn (kostn, ondrhoud, vntul opbrngstn) is dat vidnt. Voor sommig ctn gldt chtr dat marktprijzn nit mtn voorhandn zijn. W zokn in dat gval rst naar aanpalnd marktn waarop ht ct van n projct wl in n prijs tot uitdrukking komt (bijvoorbld lbaarhid, gluidsovrlast via d woningprijs o ht ct van n hogr opliding via ht loon). Vrvolgns gaan w na in hovrr omgvingsactorn van invlod zijn op ht projct. Zakn als woningblid, conomisch groi n bvolkingsontwikkling kunnn van invlod zijn op d omvang van ht problm. Omdat w dz zakn nit wrklijk kunnn voorsplln kizn w n aantal omgvingsscnario s di dz tokomstig onzkrhdn wrgvn. Vaak wordn daarvoor langtrmijnscnario s van ht CPB gbruikt waarin blid, conomi n dmograi vrwrkt zijn. Voor d hoodbrkningn wordt in ht algmn n middnscnario gkozn n wordt d robuusthid van d uitkomstn gchckt door ook andr scnario s t hantrn. 2. Diniërn van ht nulaltrnati n projctaltrnativn D kwalitit van d wordt allrrst bpaald door d schrpt waarm d ondrzokr o opdrachtgvr projct- n nulaltrnati vaststlt. Wat zal r gburn zondr projct n wat mt ht projct? Ht nulaltrnati wordt gbruikt als rrnti waartgn d projctaltrnativn wordn agzt. D niging bstaat soms om ht nulaltrnati ngati a t schildrn opdat ht projct zovl moglijk batn lijkt op t lvrn. Maar vaak kunnn mt minimal inspanning d rgst problmn vrmdn wordn. Ht nulaltrnati bstaat vaak uit autonom ontwikklingn n vastgstld blid. Tgnovr ht nulaltrnati plaatsn w d projctaltrnativn. Dz bstaan uit all moglijk altrnativn di voldon aan d gstld doln. Uit ht vrschil in ontwikkling tussn nulaltrnati n projctaltrnati ontstaat n rks van ctn. Ondrstaand schma toont d ontwikkling mt n zondr projct. Ht ct is ht vrschil tussn d tw ontwikklingn zoals aanggvn door d blauw drihok. Ontwikkling mt projct Drihok=Ectn van ht projct c t n Ontwikklingn zondr projct: autonom ontwikklingn Huidig situati Bgin projct Eind projct Tijd Mt dirct ctn wordt bdold d ctn waarm gbruikrs o xploitantn van ht projct t makn krijgn. D dirct ctn bstaan uit d kostn van d invstring n d batn van ht gbruik daarvan. D batn van ht gbruik bstaan uit d voordln di gbruikrs ondrvindn van d niuw invstring: mn dnk daarbij aan ht xtra comort van d niuw woning; ht gmak van d niuw parkrgarag; d ristijdvoordln van d niuw wg, d rcratimoglijkhdn van ht niuw bos o d batn van n brd school. D trm indirct lvrt vaak vrwarring op. Bijna lk ondrwrp knt wl dirct n mindr dirct gvolgn. Mt indirct wordt hir bdold ctn di op n andr markt trchtkomn. Ht id hirachtr is dat ctn vaak wordn doorggvn in d conomi n dat w d gvolgn van d oorspronklijk baat op vrschillnd plkkn in d conomi tgnkomn. Bijvoorbld: door d aanlg van n niuw wg wordt n stad btr brikbaar. D niuw wg vrlaagt d riskostn voor wggbruikrs (waarondr woon-wrkornsn, zaklijk automobilistn), maar lidt ook tot hogr huiznprijzn van woningn n mr wrkglgnhid in d stad als gvolg van d vrbtrd brikbaarhid. D woon-wrkorns krijgt dus n riskostnvoordl. Dit wordt chtr dls wr agroomd door d hogr huiznprijzn in d stad. Vrdr is sprak van d xtra wrkglgnhid in d stad. Dit kan n additionl ct zijn, maar in vl gvalln gaat dz xtra wrkglgnhid tn kost van d wrkglgnhid ldrs (vrdlingsct) n vormt dan gn additionl baat. Drglijk doorggvn ctn zijn intrssant voor d vrdling van ctn (wi krijgt ht voordl) maar wordn slchts nmaal in d mgnomn. Wl kan ht zo zijn dat r rgns in d conomi schaalvoordln gaan ontstaan waardoor ht doorggvn ct xtra groot wordt. In d zijn w op zok naar di additionl indirct ctn. Extrn ctn zijn ctn di bij drdn trchtkomn zondr dat dz daarvoor btaln o gcompnsrd wordn. Ectn op ht miliu (gluid, missis tc.), d vilighid (ovrstroming, vrkr, xtrn vilighid) o d natuur (vrdroging, vrzilting, biodivrsitit) vormn typisch xtrn ctn. In n woonomgving gaat ht vaak om gronvoorzining, social vilighid.d. Ook d invlod van n wijkvrbtring op omliggnd woningn is n god voorbld van n xtrn ct: d bwonrs ondrvindn proijt maar hbbn daar nit voor btaald. Ook kunnn w d marktondrzoksmthodn van RIGO gbruikn om d omvang n waard van projctn in kaart t brngn. Daarnaast bstaan r allrli hulpmiddln om toch d xtrn ctn t kunnn brknn. Zo zijn r vrschillnd lidradn n kngtallnbokn bschikbaar. Vrdrop in dz brochur zijn tw voorbldn uitgwrkt van ht montarisrn van ysik ctn. Batn: Dirct ctn Gbruikrs: ristijdwinst Exploitati: opbrngstn Indirct ctn Arbidsmarkt/ agglomrati-ctn Extrn ctn Vilighid: slachtors Miliu: klimaatvrandring (koolstovastlgging) Blving Natuur: vrnitiging 5. Ht opstlln van n -ovrzicht D uitkomstn van d brkningn wordn vrvolgns wrggvn in n -ovrzicht. Dat ovrzicht bvat all kostn n batn n gt dz zowl wr in trmn van ysik nhdn (aantal woningn, urn ristijdwinst, hctarn gron tc.) als in gld (contant waard). D brkning van d contant waard bhlst ht optlln van all jaarlijks ctn ovr d ghl lvnsduur van ht projct. Omdat gldbdragn nu voor ons mr waard zijn dan gldbdragn in d tokomst makn w d jaarlijks bdragn rst vrglijkbaar aan d hand van n discontovot alvorns d bdragn op t tlln. Di discontovot is nigszins vrglijkbaar mt d rnt di w op onz bankrkning krijgn. D t hantrn discontovot wordt chtr door ht Ministri van Financiën bpaald n ns in d zovl jarn bijgstld. In 2007 is d discontovot 1 vastgstld op 2,5%. Hirnaast is n voorbld ggvn van n -ovrzicht voor n icti projct. 1 Ht btrt d rël risicovrij discontovot. All ctn wordn vrdr in d prijzn van één spciik jaar uitgdrukt zodat r gn invlod bstaat van vrandring in rlativ prijzn. Om onzkrhdn in d tokomst m t nmn wordt bovndin vaak n risico-opslag bovnop d 2,5% gzt. 6. Gvolighids- n actoranalys -ovrzicht voor n icti projct Wlvaartsct mtnhid (Fysik) projctctn in 2020 Vrschil t.o.v. nulaltrnati Ntto contant waard Vrschil t.o.v. nulaltrnati (in mln. uro) Urn (x duiznd) Riskm (x duiznd) 10, ,7 11,00 Bann 100 0,50 Ziknhuisopnams Ton CO ,20-0,10 Rcrantn Fijnsto avang (kg) Houtkap (kg) 50 20,1 Totaal Batn Kostn Invstringn Bhr n ondrhoud Mln uro Mln uro 17,3 14,90 3,70 Totaal Kostn 18,6 Saldo 1,5 Ht -ovrzicht gt d kostn n batn van ht projct in vrglijking mt ht nulaltrnati wr. Aan di brkningn ligt ovr ht algmn n rks van aannams tn grondslag. In d gvolighidsanalys wordn d uitkomstn van d gtotst op hun robuusthid voor di aannams. Bkkn wordt in hovrr d conclusis gvolig zijn voor n vrandring in één o mr aannams. Zo wordt bkkn o n andr tokomstscnario waarin bijvoorbld n andr woonblid wordt gvord ht saldo van kostn n batn van tkn (+ o -) dot vrandrn o dat d volgord van mst rndrnd altrnativn vrandrt. Vaak wordt r rikhalznd uitgkkn o d n positi saldo oplvrt. Maar daarm is ht projct nog lang nit op d rails gzt. Zkr in situatis waar mrdr blanghbbndn n contribuantn bij btrokkn zijn is ht hogr god van d slchts n klin ondrdl van d individul awging. Blanghbbndn zulln vooral gïntrssrd zijn in hun individul kostn n batn. Daarom maakt RIGO vaak n actoranalys waarin d kostn n batn naar blanghbbnd wordn togdld n lk actor zijn balans kan opmakn. En drglijk analys gt ht bnodigd inzicht voor partijn maar kan moglijk ook hlpn bij vntul compnsatis aan vrlizrs. Pr projct zal d lijst mt actorn vrschilln maar n aardig start is: xploitant, gbruikrs, ovrhid n omwonndn. Ovrigns is ht nit zo dat mt n ngati saldo ht dok voor ht projct is gvalln. D lvrt, nt als d Miliu Ect Rapportag (MER), inormati aan d bsluitvormr. Di inormati bschrijt in dit gval zo god als moglijk is all maatschapplijk kostn n batn. Ht is vrvolgns aan d politik om n bslissing t nmn.

5 1. Problm- n omgvingsanalys 3. Bpaln van d (ysik) ctn 4. Ht montarisrn van d (ysik) ctn D start mt n analys van ht problm. Dol daarbij is om hldr vast t stlln wat d dolstlling van ht projct is n wlk projctaltrnativn daarop aansluitn. Vragn di daarbij gstld wordn zijn: Waaruit bstaat ht problm? Wins problm is ht? Op wlk schaalnivau wil mn ht problm oplossn n binnn wlk tijdsbslag? Vaak ht n opdrachtgvr al n problmanalys gmaakt, maar d bidt d moglijkhid om dz analys nog ns tgn ht licht t houdn n vntul altrnativn di buitn zicht warn gblvn alsnog to t vogn. Ht is vrstandig om dz ctn hldr t omschrijvn opdat r gn ctn vrgtn wordn noch ctn dubbl wordn gtld. Vaak dln w d ctn in naar dirct, indirct n xtrn ctn. Hbbn w altrnativn n d typn ctn bpaald dan kunnn w d ctn brknn. Voor lk ct gldt dat w d hovlhid n d prijs motn knnn om ht ct t bpaln. Voor d bdrijsconomisch lmntn (kostn, ondrhoud, vntul opbrngstn) is dat vidnt. Voor sommig ctn gldt chtr dat marktprijzn nit mtn voorhandn zijn. W zokn in dat gval rst naar aanpalnd marktn waarop ht ct van n projct wl in n prijs tot uitdrukking komt (bijvoorbld lbaarhid, gluidsovrlast via d woningprijs o ht ct van n hogr opliding via ht loon). Vrvolgns gaan w na in hovrr omgvingsactorn van invlod zijn op ht projct. Zakn als woningblid, conomisch groi n bvolkingsontwikkling kunnn van invlod zijn op d omvang van ht problm. Omdat w dz zakn nit wrklijk kunnn voorsplln kizn w n aantal omgvingsscnario s di dz tokomstig onzkrhdn wrgvn. Vaak wordn daarvoor langtrmijnscnario s van ht CPB gbruikt waarin blid, conomi n dmograi vrwrkt zijn. Voor d hoodbrkningn wordt in ht algmn n middnscnario gkozn n wordt d robuusthid van d uitkomstn gchckt door ook andr scnario s t hantrn. 2. Diniërn van ht nulaltrnati n projctaltrnativn D kwalitit van d wordt allrrst bpaald door d schrpt waarm d ondrzokr o opdrachtgvr projct- n nulaltrnati vaststlt. Wat zal r gburn zondr projct n wat mt ht projct? Ht nulaltrnati wordt gbruikt als rrnti waartgn d projctaltrnativn wordn agzt. D niging bstaat soms om ht nulaltrnati ngati a t schildrn opdat ht projct zovl moglijk batn lijkt op t lvrn. Maar vaak kunnn mt minimal inspanning d rgst problmn vrmdn wordn. Ht nulaltrnati bstaat vaak uit autonom ontwikklingn n vastgstld blid. Tgnovr ht nulaltrnati plaatsn w d projctaltrnativn. Dz bstaan uit all moglijk altrnativn di voldon aan d gstld doln. Uit ht vrschil in ontwikkling tussn nulaltrnati n projctaltrnati ontstaat n rks van ctn. Ondrstaand schma toont d ontwikkling mt n zondr projct. Ht ct is ht vrschil tussn d tw ontwikklingn zoals aanggvn door d blauw drihok. Ontwikkling mt projct Drihok=Ectn van ht projct c t n Ontwikklingn zondr projct: autonom ontwikklingn Huidig situati Bgin projct Eind projct Tijd Mt dirct ctn wordt bdold d ctn waarm gbruikrs o xploitantn van ht projct t makn krijgn. D dirct ctn bstaan uit d kostn van d invstring n d batn van ht gbruik daarvan. D batn van ht gbruik bstaan uit d voordln di gbruikrs ondrvindn van d niuw invstring: mn dnk daarbij aan ht xtra comort van d niuw woning; ht gmak van d niuw parkrgarag; d ristijdvoordln van d niuw wg, d rcratimoglijkhdn van ht niuw bos o d batn van n brd school. D trm indirct lvrt vaak vrwarring op. Bijna lk ondrwrp knt wl dirct n mindr dirct gvolgn. Mt indirct wordt hir bdold ctn di op n andr markt trchtkomn. Ht id hirachtr is dat ctn vaak wordn doorggvn in d conomi n dat w d gvolgn van d oorspronklijk baat op vrschillnd plkkn in d conomi tgnkomn. Bijvoorbld: door d aanlg van n niuw wg wordt n stad btr brikbaar. D niuw wg vrlaagt d riskostn voor wggbruikrs (waarondr woon-wrkornsn, zaklijk automobilistn), maar lidt ook tot hogr huiznprijzn van woningn n mr wrkglgnhid in d stad als gvolg van d vrbtrd brikbaarhid. D woon-wrkorns krijgt dus n riskostnvoordl. Dit wordt chtr dls wr agroomd door d hogr huiznprijzn in d stad. Vrdr is sprak van d xtra wrkglgnhid in d stad. Dit kan n additionl ct zijn, maar in vl gvalln gaat dz xtra wrkglgnhid tn kost van d wrkglgnhid ldrs (vrdlingsct) n vormt dan gn additionl baat. Drglijk doorggvn ctn zijn intrssant voor d vrdling van ctn (wi krijgt ht voordl) maar wordn slchts nmaal in d mgnomn. Wl kan ht zo zijn dat r rgns in d conomi schaalvoordln gaan ontstaan waardoor ht doorggvn ct xtra groot wordt. In d zijn w op zok naar di additionl indirct ctn. Extrn ctn zijn ctn di bij drdn trchtkomn zondr dat dz daarvoor btaln o gcompnsrd wordn. Ectn op ht miliu (gluid, missis tc.), d vilighid (ovrstroming, vrkr, xtrn vilighid) o d natuur (vrdroging, vrzilting, biodivrsitit) vormn typisch xtrn ctn. In n woonomgving gaat ht vaak om gronvoorzining, social vilighid.d. Ook d invlod van n wijkvrbtring op omliggnd woningn is n god voorbld van n xtrn ct: d bwonrs ondrvindn proijt maar hbbn daar nit voor btaald. Ook kunnn w d marktondrzoksmthodn van RIGO gbruikn om d omvang n waard van projctn in kaart t brngn. Daarnaast bstaan r allrli hulpmiddln om toch d xtrn ctn t kunnn brknn. Zo zijn r vrschillnd lidradn n kngtallnbokn bschikbaar. Vrdrop in dz brochur zijn tw voorbldn uitgwrkt van ht montarisrn van ysik ctn. Batn: Dirct ctn Gbruikrs: ristijdwinst Exploitati: opbrngstn Indirct ctn Arbidsmarkt/ agglomrati-ctn Extrn ctn Vilighid: slachtors Miliu: klimaatvrandring (koolstovastlgging) Blving Natuur: vrnitiging 5. Ht opstlln van n -ovrzicht D uitkomstn van d brkningn wordn vrvolgns wrggvn in n -ovrzicht. Dat ovrzicht bvat all kostn n batn n gt dz zowl wr in trmn van ysik nhdn (aantal woningn, urn ristijdwinst, hctarn gron tc.) als in gld (contant waard). D brkning van d contant waard bhlst ht optlln van all jaarlijks ctn ovr d ghl lvnsduur van ht projct. Omdat gldbdragn nu voor ons mr waard zijn dan gldbdragn in d tokomst makn w d jaarlijks bdragn rst vrglijkbaar aan d hand van n discontovot alvorns d bdragn op t tlln. Di discontovot is nigszins vrglijkbaar mt d rnt di w op onz bankrkning krijgn. D t hantrn discontovot wordt chtr door ht Ministri van Financiën bpaald n ns in d zovl jarn bijgstld. In 2007 is d discontovot 1 vastgstld op 2,5%. Hirnaast is n voorbld ggvn van n -ovrzicht voor n icti projct. 1 Ht btrt d rël risicovrij discontovot. All ctn wordn vrdr in d prijzn van één spciik jaar uitgdrukt zodat r gn invlod bstaat van vrandring in rlativ prijzn. Om onzkrhdn in d tokomst m t nmn wordt bovndin vaak n risico-opslag bovnop d 2,5% gzt. 6. Gvolighids- n actoranalys -ovrzicht voor n icti projct Wlvaartsct mtnhid (Fysik) projctctn in 2020 Vrschil t.o.v. nulaltrnati Ntto contant waard Vrschil t.o.v. nulaltrnati (in mln. uro) Urn (x duiznd) Riskm (x duiznd) 10, ,7 11,00 Bann 100 0,50 Ziknhuisopnams Ton CO ,20-0,10 Rcrantn Fijnsto avang (kg) Houtkap (kg) 50 20,1 Totaal Batn Kostn Invstringn Bhr n ondrhoud Mln uro Mln uro 17,3 14,90 3,70 Totaal Kostn 18,6 Saldo 1,5 Ht -ovrzicht gt d kostn n batn van ht projct in vrglijking mt ht nulaltrnati wr. Aan di brkningn ligt ovr ht algmn n rks van aannams tn grondslag. In d gvolighidsanalys wordn d uitkomstn van d gtotst op hun robuusthid voor di aannams. Bkkn wordt in hovrr d conclusis gvolig zijn voor n vrandring in één o mr aannams. Zo wordt bkkn o n andr tokomstscnario waarin bijvoorbld n andr woonblid wordt gvord ht saldo van kostn n batn van tkn (+ o -) dot vrandrn o dat d volgord van mst rndrnd altrnativn vrandrt. Vaak wordt r rikhalznd uitgkkn o d n positi saldo oplvrt. Maar daarm is ht projct nog lang nit op d rails gzt. Zkr in situatis waar mrdr blanghbbndn n contribuantn bij btrokkn zijn is ht hogr god van d slchts n klin ondrdl van d individul awging. Blanghbbndn zulln vooral gïntrssrd zijn in hun individul kostn n batn. Daarom maakt RIGO vaak n actoranalys waarin d kostn n batn naar blanghbbnd wordn togdld n lk actor zijn balans kan opmakn. En drglijk analys gt ht bnodigd inzicht voor partijn maar kan moglijk ook hlpn bij vntul compnsatis aan vrlizrs. Pr projct zal d lijst mt actorn vrschilln maar n aardig start is: xploitant, gbruikrs, ovrhid n omwonndn. Ovrigns is ht nit zo dat mt n ngati saldo ht dok voor ht projct is gvalln. D lvrt, nt als d Miliu Ect Rapportag (MER), inormati aan d bsluitvormr. Di inormati bschrijt in dit gval zo god als moglijk is all maatschapplijk kostn n batn. Ht is vrvolgns aan d politik om n bslissing t nmn.

6 1. Problm- n omgvingsanalys 3. Bpaln van d (ysik) ctn 4. Ht montarisrn van d (ysik) ctn D start mt n analys van ht problm. Dol daarbij is om hldr vast t stlln wat d dolstlling van ht projct is n wlk projctaltrnativn daarop aansluitn. Vragn di daarbij gstld wordn zijn: Waaruit bstaat ht problm? Wins problm is ht? Op wlk schaalnivau wil mn ht problm oplossn n binnn wlk tijdsbslag? Vaak ht n opdrachtgvr al n problmanalys gmaakt, maar d bidt d moglijkhid om dz analys nog ns tgn ht licht t houdn n vntul altrnativn di buitn zicht warn gblvn alsnog to t vogn. Ht is vrstandig om dz ctn hldr t omschrijvn opdat r gn ctn vrgtn wordn noch ctn dubbl wordn gtld. Vaak dln w d ctn in naar dirct, indirct n xtrn ctn. Hbbn w altrnativn n d typn ctn bpaald dan kunnn w d ctn brknn. Voor lk ct gldt dat w d hovlhid n d prijs motn knnn om ht ct t bpaln. Voor d bdrijsconomisch lmntn (kostn, ondrhoud, vntul opbrngstn) is dat vidnt. Voor sommig ctn gldt chtr dat marktprijzn nit mtn voorhandn zijn. W zokn in dat gval rst naar aanpalnd marktn waarop ht ct van n projct wl in n prijs tot uitdrukking komt (bijvoorbld lbaarhid, gluidsovrlast via d woningprijs o ht ct van n hogr opliding via ht loon). Vrvolgns gaan w na in hovrr omgvingsactorn van invlod zijn op ht projct. Zakn als woningblid, conomisch groi n bvolkingsontwikkling kunnn van invlod zijn op d omvang van ht problm. Omdat w dz zakn nit wrklijk kunnn voorsplln kizn w n aantal omgvingsscnario s di dz tokomstig onzkrhdn wrgvn. Vaak wordn daarvoor langtrmijnscnario s van ht CPB gbruikt waarin blid, conomi n dmograi vrwrkt zijn. Voor d hoodbrkningn wordt in ht algmn n middnscnario gkozn n wordt d robuusthid van d uitkomstn gchckt door ook andr scnario s t hantrn. 2. Diniërn van ht nulaltrnati n projctaltrnativn D kwalitit van d wordt allrrst bpaald door d schrpt waarm d ondrzokr o opdrachtgvr projct- n nulaltrnati vaststlt. Wat zal r gburn zondr projct n wat mt ht projct? Ht nulaltrnati wordt gbruikt als rrnti waartgn d projctaltrnativn wordn agzt. D niging bstaat soms om ht nulaltrnati ngati a t schildrn opdat ht projct zovl moglijk batn lijkt op t lvrn. Maar vaak kunnn mt minimal inspanning d rgst problmn vrmdn wordn. Ht nulaltrnati bstaat vaak uit autonom ontwikklingn n vastgstld blid. Tgnovr ht nulaltrnati plaatsn w d projctaltrnativn. Dz bstaan uit all moglijk altrnativn di voldon aan d gstld doln. Uit ht vrschil in ontwikkling tussn nulaltrnati n projctaltrnati ontstaat n rks van ctn. Ondrstaand schma toont d ontwikkling mt n zondr projct. Ht ct is ht vrschil tussn d tw ontwikklingn zoals aanggvn door d blauw drihok. Ontwikkling mt projct Drihok=Ectn van ht projct c t n Ontwikklingn zondr projct: autonom ontwikklingn Huidig situati Bgin projct Eind projct Tijd Mt dirct ctn wordt bdold d ctn waarm gbruikrs o xploitantn van ht projct t makn krijgn. D dirct ctn bstaan uit d kostn van d invstring n d batn van ht gbruik daarvan. D batn van ht gbruik bstaan uit d voordln di gbruikrs ondrvindn van d niuw invstring: mn dnk daarbij aan ht xtra comort van d niuw woning; ht gmak van d niuw parkrgarag; d ristijdvoordln van d niuw wg, d rcratimoglijkhdn van ht niuw bos o d batn van n brd school. D trm indirct lvrt vaak vrwarring op. Bijna lk ondrwrp knt wl dirct n mindr dirct gvolgn. Mt indirct wordt hir bdold ctn di op n andr markt trchtkomn. Ht id hirachtr is dat ctn vaak wordn doorggvn in d conomi n dat w d gvolgn van d oorspronklijk baat op vrschillnd plkkn in d conomi tgnkomn. Bijvoorbld: door d aanlg van n niuw wg wordt n stad btr brikbaar. D niuw wg vrlaagt d riskostn voor wggbruikrs (waarondr woon-wrkornsn, zaklijk automobilistn), maar lidt ook tot hogr huiznprijzn van woningn n mr wrkglgnhid in d stad als gvolg van d vrbtrd brikbaarhid. D woon-wrkorns krijgt dus n riskostnvoordl. Dit wordt chtr dls wr agroomd door d hogr huiznprijzn in d stad. Vrdr is sprak van d xtra wrkglgnhid in d stad. Dit kan n additionl ct zijn, maar in vl gvalln gaat dz xtra wrkglgnhid tn kost van d wrkglgnhid ldrs (vrdlingsct) n vormt dan gn additionl baat. Drglijk doorggvn ctn zijn intrssant voor d vrdling van ctn (wi krijgt ht voordl) maar wordn slchts nmaal in d mgnomn. Wl kan ht zo zijn dat r rgns in d conomi schaalvoordln gaan ontstaan waardoor ht doorggvn ct xtra groot wordt. In d zijn w op zok naar di additionl indirct ctn. Extrn ctn zijn ctn di bij drdn trchtkomn zondr dat dz daarvoor btaln o gcompnsrd wordn. Ectn op ht miliu (gluid, missis tc.), d vilighid (ovrstroming, vrkr, xtrn vilighid) o d natuur (vrdroging, vrzilting, biodivrsitit) vormn typisch xtrn ctn. In n woonomgving gaat ht vaak om gronvoorzining, social vilighid.d. Ook d invlod van n wijkvrbtring op omliggnd woningn is n god voorbld van n xtrn ct: d bwonrs ondrvindn proijt maar hbbn daar nit voor btaald. Ook kunnn w d marktondrzoksmthodn van RIGO gbruikn om d omvang n waard van projctn in kaart t brngn. Daarnaast bstaan r allrli hulpmiddln om toch d xtrn ctn t kunnn brknn. Zo zijn r vrschillnd lidradn n kngtallnbokn bschikbaar. Vrdrop in dz brochur zijn tw voorbldn uitgwrkt van ht montarisrn van ysik ctn. Batn: Dirct ctn Gbruikrs: ristijdwinst Exploitati: opbrngstn Indirct ctn Arbidsmarkt/ agglomrati-ctn Extrn ctn Vilighid: slachtors Miliu: klimaatvrandring (koolstovastlgging) Blving Natuur: vrnitiging 5. Ht opstlln van n -ovrzicht D uitkomstn van d brkningn wordn vrvolgns wrggvn in n -ovrzicht. Dat ovrzicht bvat all kostn n batn n gt dz zowl wr in trmn van ysik nhdn (aantal woningn, urn ristijdwinst, hctarn gron tc.) als in gld (contant waard). D brkning van d contant waard bhlst ht optlln van all jaarlijks ctn ovr d ghl lvnsduur van ht projct. Omdat gldbdragn nu voor ons mr waard zijn dan gldbdragn in d tokomst makn w d jaarlijks bdragn rst vrglijkbaar aan d hand van n discontovot alvorns d bdragn op t tlln. Di discontovot is nigszins vrglijkbaar mt d rnt di w op onz bankrkning krijgn. D t hantrn discontovot wordt chtr door ht Ministri van Financiën bpaald n ns in d zovl jarn bijgstld. In 2007 is d discontovot 1 vastgstld op 2,5%. Hirnaast is n voorbld ggvn van n -ovrzicht voor n icti projct. 1 Ht btrt d rël risicovrij discontovot. All ctn wordn vrdr in d prijzn van één spciik jaar uitgdrukt zodat r gn invlod bstaat van vrandring in rlativ prijzn. Om onzkrhdn in d tokomst m t nmn wordt bovndin vaak n risico-opslag bovnop d 2,5% gzt. 6. Gvolighids- n actoranalys -ovrzicht voor n icti projct Wlvaartsct mtnhid (Fysik) projctctn in 2020 Vrschil t.o.v. nulaltrnati Ntto contant waard Vrschil t.o.v. nulaltrnati (in mln. uro) Urn (x duiznd) Riskm (x duiznd) 10, ,7 11,00 Bann 100 0,50 Ziknhuisopnams Ton CO ,20-0,10 Rcrantn Fijnsto avang (kg) Houtkap (kg) 50 20,1 Totaal Batn Kostn Invstringn Bhr n ondrhoud Mln uro Mln uro 17,3 14,90 3,70 Totaal Kostn 18,6 Saldo 1,5 Ht -ovrzicht gt d kostn n batn van ht projct in vrglijking mt ht nulaltrnati wr. Aan di brkningn ligt ovr ht algmn n rks van aannams tn grondslag. In d gvolighidsanalys wordn d uitkomstn van d gtotst op hun robuusthid voor di aannams. Bkkn wordt in hovrr d conclusis gvolig zijn voor n vrandring in één o mr aannams. Zo wordt bkkn o n andr tokomstscnario waarin bijvoorbld n andr woonblid wordt gvord ht saldo van kostn n batn van tkn (+ o -) dot vrandrn o dat d volgord van mst rndrnd altrnativn vrandrt. Vaak wordt r rikhalznd uitgkkn o d n positi saldo oplvrt. Maar daarm is ht projct nog lang nit op d rails gzt. Zkr in situatis waar mrdr blanghbbndn n contribuantn bij btrokkn zijn is ht hogr god van d slchts n klin ondrdl van d individul awging. Blanghbbndn zulln vooral gïntrssrd zijn in hun individul kostn n batn. Daarom maakt RIGO vaak n actoranalys waarin d kostn n batn naar blanghbbnd wordn togdld n lk actor zijn balans kan opmakn. En drglijk analys gt ht bnodigd inzicht voor partijn maar kan moglijk ook hlpn bij vntul compnsatis aan vrlizrs. Pr projct zal d lijst mt actorn vrschilln maar n aardig start is: xploitant, gbruikrs, ovrhid n omwonndn. Ovrigns is ht nit zo dat mt n ngati saldo ht dok voor ht projct is gvalln. D lvrt, nt als d Miliu Ect Rapportag (MER), inormati aan d bsluitvormr. Di inormati bschrijt in dit gval zo god als moglijk is all maatschapplijk kostn n batn. Ht is vrvolgns aan d politik om n bslissing t nmn.

7 Voorbld van ht montarisrn van ysik ctn: 1 Voorbld van ht montarisrn van ysik ctn: 2 Mr wtn? En Maatschapplijk Kostn-BatnAnalys () gt ht rndmnt van n invstring voor d ghl maatschappij wr. D kracht van d is ht inzichtlijk makn van all voor- n nadln van n invstring, waar di ook trchtkomn. All ctn di onz wlvaart n ons wlzijn bïnvlodn wordn daarin mgnomn. D is dan ook god vrankrd in d conomisch thori ovr wlvaart. 's wordn vaak togpast op invstringn waar publik gld m gmoid is. Maar ook blidsmaatrgln o social invstringn van corporatis kunnn aan d hand van n boordld wordn. Mrwaard woningn in gron omgving Natuurbatn Stl dat in n woningbouwprojct in n stad tw altrnativn tgn lkaar agzt dinn t wordn: (1) Woningbouw van 500 woningn in n standaardwijk zondr (vl) gron o (2) 400 woningbouw in n gron omgving (mt bijvoorbld n park o plantson). U kunt contact opnmn mt: Stl dat in ht kadr van n projct 300 hctar natuur (grasland) wordt aanglgd. D aanlg lijkt in rst instanti vooral n kostnpost. Er trdn chtr divrs batn op di tot voor kort wl als PM-post wrdn opgmrkt, maar nit kondn wordn brknd omdat r gn marktprijzn voor zijn. D volgnd batn van natuur kunnn growg wordn ondrschidn: D rcratibatn. Mnsn kunnn rcrërn in d natuur n hchtn hir waard aan. D productibatn. D aanlg van natuur kan tot allrli productibatn lidn zoals CO2 avang (klimaatbschrming), abraak van nitratn n osatn (opprvlaktwatrzuivring) o ritoogst. D vrrvings o nit-gbruikrswaard. Aangzin natuur n stds schaarsr god wordt, hchtn mnsn stds mr waard aan d aanwzighid van natuur, ook al makn z r nit altijd gbruik van. Vl mnsn in Ndrland vindn ht bijvoorbld blangrijk dat d Waddnz mt rust wordt glatn o dat d Vluw voor tokomstig gnratis bwaard blijt. D is in Ndrland sinds ht jaar 2000 mt d lidraad Ovrzicht Ectn Inrastructuur (OEI) niuw lvn ingblazn n wordt sindsdin bhalv voor inrastructuurprojctn - op vl trrinn togpast. Mn kan daarbij dnkn aan invstringn in inrastructuur (wgn, spoor, havns, parkrgarags tc.), (intgral) gbidsontwikkling (woningbouw, natuur, bdrijvntrrinn tc.), maatschapplijk invstringn (brd school, buurthuizn tc.) nzovoort. RIGO n RIGO kan all stappn di in n doorlopn motn wordn voor u uitvorn: 1 Problm- n omgvingsanalys 2 Diniërn van ht nulaltrnati n projctaltrnativn 3 Bpaln van d (ysik) ctn 4 Ht montarisrn van d (ysik) ctn 5 Ht opstlln van n -ovrzicht 6 Ht uitvorn van n gvolighids- n actoranalys In dz brochur lichtn w dz stappn to. Ervan uitgaand dat lk woning gld oplvrt (n dus d ralisatikostn lagr zijn dan d opbrngstn) lijkt projctaltrnati 1 in kostn n batn trmn wllicht aantrkklijk. Er wordn immrs mr woningn gbouwd n projctaltrnati 2 lidt ook nog ns tot moglijk xtra ondrhoudskostn voor ht gron in d wijk. Echtr d woningn in projctaltrnati 2 zulln in d praktijk mr opbrngn dan d woningn in projctaltrnati 1. Uit divrs hdonisch prijsstudis is gblkn dat woningn in n raair omgving, bijvoorbld mt uitzicht op gron gmiddld 10% mr opbrngn. Stl nu dat in projctaltrnati 1 d ralisatikostn pr woning gmiddld uro zijn n d opbrngstn uro. In gval van projctaltrnati 2 spln dzld ralisatikostn, maar zijn d opbrngstn (0,1 x ) = uro. Hirm komn d batn op: Projctaltrnati 1: 500 x ( ) = 20 miljon uro. Projctaltrnati 2: 400 x ( ) = 29,6 miljon uro (xclusi vntul xtra ondrhoudskostn gron, maar ook xclusi bijvoorbld xtra rcratibatn voor bwonrs di kunnn rcrërn in ht parkj in d wijk). Uitraard is dit n icti voorbld. Dankzij uitgbrid databass mt woningprijzn voor hl Ndrland kan RIGO locatispciik brkningn makn. Ook voor vrschillnd woonomgvingn hbbn w kngtalln voor mrwaard van woningn. 2 En hdonisch prijsstudi is n studi naar d invlod van n bpaald knmrk van n product op d total waard van dat product. Voorbld product woning: d invlod van uitzicht op gron o watr (knmrk) op d total waard van n woning. Voor al dz batn zijn tgnwoordig kngtalln bschikbaar zodat z toch mgnomn kunnn wordn in n kostn-batnanalys. Hirondr wordt één voorbld uitgwrkt. Er wordt 300 hctar grasland aanglgd. Grasland draagt bij aan bschrming tgn klimaatvrandring doordat kooldioxid wordt vastglgd, namlijk 2 ton koolsto (C) pr hctar. D batn van koolstovastlgging kunnn gmontarisrd wordn op basis van intrnationaal vastgstld waardn. Momntl wordt 49,50 uro pr ton C ghantrd. D baat voor klimaatvrandring als gvolg van 300 hctar grasland is dus: 300 x 2 x 49,50 uro = uro pr jaar. Frddi Rosnbrg, , Edgar Wvr, , Mr inormati ovr onz dinstvrlning op ht gbid van vindt u op n RIGO Rsarch n Advis BV D Ruytrkad AC Amstrdam Tloon Fax Maatschapplijk Kostn Batn Analys Brd gdragn awgingsmthodik voor invstringn op vl maatschapplijk gbidn RIGO Rsarch n Advis BV D Ruytrkad AC Amstrdam tloon

8 Voorbld van ht montarisrn van ysik ctn: 1 Voorbld van ht montarisrn van ysik ctn: 2 Mr wtn? En Maatschapplijk Kostn-BatnAnalys () gt ht rndmnt van n invstring voor d ghl maatschappij wr. D kracht van d is ht inzichtlijk makn van all voor- n nadln van n invstring, waar di ook trchtkomn. All ctn di onz wlvaart n ons wlzijn bïnvlodn wordn daarin mgnomn. D is dan ook god vrankrd in d conomisch thori ovr wlvaart. 's wordn vaak togpast op invstringn waar publik gld m gmoid is. Maar ook blidsmaatrgln o social invstringn van corporatis kunnn aan d hand van n boordld wordn. Mrwaard woningn in gron omgving Natuurbatn Stl dat in n woningbouwprojct in n stad tw altrnativn tgn lkaar agzt dinn t wordn: (1) Woningbouw van 500 woningn in n standaardwijk zondr (vl) gron o (2) 400 woningbouw in n gron omgving (mt bijvoorbld n park o plantson). U kunt contact opnmn mt: Stl dat in ht kadr van n projct 300 hctar natuur (grasland) wordt aanglgd. D aanlg lijkt in rst instanti vooral n kostnpost. Er trdn chtr divrs batn op di tot voor kort wl als PM-post wrdn opgmrkt, maar nit kondn wordn brknd omdat r gn marktprijzn voor zijn. D volgnd batn van natuur kunnn growg wordn ondrschidn: D rcratibatn. Mnsn kunnn rcrërn in d natuur n hchtn hir waard aan. D productibatn. D aanlg van natuur kan tot allrli productibatn lidn zoals CO2 avang (klimaatbschrming), abraak van nitratn n osatn (opprvlaktwatrzuivring) o ritoogst. D vrrvings o nit-gbruikrswaard. Aangzin natuur n stds schaarsr god wordt, hchtn mnsn stds mr waard aan d aanwzighid van natuur, ook al makn z r nit altijd gbruik van. Vl mnsn in Ndrland vindn ht bijvoorbld blangrijk dat d Waddnz mt rust wordt glatn o dat d Vluw voor tokomstig gnratis bwaard blijt. D is in Ndrland sinds ht jaar 2000 mt d lidraad Ovrzicht Ectn Inrastructuur (OEI) niuw lvn ingblazn n wordt sindsdin bhalv voor inrastructuurprojctn - op vl trrinn togpast. Mn kan daarbij dnkn aan invstringn in inrastructuur (wgn, spoor, havns, parkrgarags tc.), (intgral) gbidsontwikkling (woningbouw, natuur, bdrijvntrrinn tc.), maatschapplijk invstringn (brd school, buurthuizn tc.) nzovoort. RIGO n RIGO kan all stappn di in n doorlopn motn wordn voor u uitvorn: 1 Problm- n omgvingsanalys 2 Diniërn van ht nulaltrnati n projctaltrnativn 3 Bpaln van d (ysik) ctn 4 Ht montarisrn van d (ysik) ctn 5 Ht opstlln van n -ovrzicht 6 Ht uitvorn van n gvolighids- n actoranalys In dz brochur lichtn w dz stappn to. Ervan uitgaand dat lk woning gld oplvrt (n dus d ralisatikostn lagr zijn dan d opbrngstn) lijkt projctaltrnati 1 in kostn n batn trmn wllicht aantrkklijk. Er wordn immrs mr woningn gbouwd n projctaltrnati 2 lidt ook nog ns tot moglijk xtra ondrhoudskostn voor ht gron in d wijk. Echtr d woningn in projctaltrnati 2 zulln in d praktijk mr opbrngn dan d woningn in projctaltrnati 1. Uit divrs hdonisch prijsstudis is gblkn dat woningn in n raair omgving, bijvoorbld mt uitzicht op gron gmiddld 10% mr opbrngn. Stl nu dat in projctaltrnati 1 d ralisatikostn pr woning gmiddld uro zijn n d opbrngstn uro. In gval van projctaltrnati 2 spln dzld ralisatikostn, maar zijn d opbrngstn (0,1 x ) = uro. Hirm komn d batn op: Projctaltrnati 1: 500 x ( ) = 20 miljon uro. Projctaltrnati 2: 400 x ( ) = 29,6 miljon uro (xclusi vntul xtra ondrhoudskostn gron, maar ook xclusi bijvoorbld xtra rcratibatn voor bwonrs di kunnn rcrërn in ht parkj in d wijk). Uitraard is dit n icti voorbld. Dankzij uitgbrid databass mt woningprijzn voor hl Ndrland kan RIGO locatispciik brkningn makn. Ook voor vrschillnd woonomgvingn hbbn w kngtalln voor mrwaard van woningn. 2 En hdonisch prijsstudi is n studi naar d invlod van n bpaald knmrk van n product op d total waard van dat product. Voorbld product woning: d invlod van uitzicht op gron o watr (knmrk) op d total waard van n woning. Voor al dz batn zijn tgnwoordig kngtalln bschikbaar zodat z toch mgnomn kunnn wordn in n kostn-batnanalys. Hirondr wordt één voorbld uitgwrkt. Er wordt 300 hctar grasland aanglgd. Grasland draagt bij aan bschrming tgn klimaatvrandring doordat kooldioxid wordt vastglgd, namlijk 2 ton koolsto (C) pr hctar. D batn van koolstovastlgging kunnn gmontarisrd wordn op basis van intrnationaal vastgstld waardn. Momntl wordt 49,50 uro pr ton C ghantrd. D baat voor klimaatvrandring als gvolg van 300 hctar grasland is dus: 300 x 2 x 49,50 uro = uro pr jaar. Frddi Rosnbrg, , Edgar Wvr, , Mr inormati ovr onz dinstvrlning op ht gbid van vindt u op n RIGO Rsarch n Advis BV D Ruytrkad AC Amstrdam Tloon Fax Maatschapplijk Kostn Batn Analys Brd gdragn awgingsmthodik voor invstringn op vl maatschapplijk gbidn RIGO Rsarch n Advis BV D Ruytrkad AC Amstrdam tloon

9 1. Problm- n omgvingsanalys 3. Bpaln van d (ysik) ctn 4. Ht montarisrn van d (ysik) ctn D start mt n analys van ht problm. Dol daarbij is om hldr vast t stlln wat d dolstlling van ht projct is n wlk projctaltrnativn daarop aansluitn. Vragn di daarbij gstld wordn zijn: Waaruit bstaat ht problm? Wins problm is ht? Op wlk schaalnivau wil mn ht problm oplossn n binnn wlk tijdsbslag? Vaak ht n opdrachtgvr al n problmanalys gmaakt, maar d bidt d moglijkhid om dz analys nog ns tgn ht licht t houdn n vntul altrnativn di buitn zicht warn gblvn alsnog to t vogn. Ht is vrstandig om dz ctn hldr t omschrijvn opdat r gn ctn vrgtn wordn noch ctn dubbl wordn gtld. Vaak dln w d ctn in naar dirct, indirct n xtrn ctn. Hbbn w altrnativn n d typn ctn bpaald dan kunnn w d ctn brknn. Voor lk ct gldt dat w d hovlhid n d prijs motn knnn om ht ct t bpaln. Voor d bdrijsconomisch lmntn (kostn, ondrhoud, vntul opbrngstn) is dat vidnt. Voor sommig ctn gldt chtr dat marktprijzn nit mtn voorhandn zijn. W zokn in dat gval rst naar aanpalnd marktn waarop ht ct van n projct wl in n prijs tot uitdrukking komt (bijvoorbld lbaarhid, gluidsovrlast via d woningprijs o ht ct van n hogr opliding via ht loon). Vrvolgns gaan w na in hovrr omgvingsactorn van invlod zijn op ht projct. Zakn als woningblid, conomisch groi n bvolkingsontwikkling kunnn van invlod zijn op d omvang van ht problm. Omdat w dz zakn nit wrklijk kunnn voorsplln kizn w n aantal omgvingsscnario s di dz tokomstig onzkrhdn wrgvn. Vaak wordn daarvoor langtrmijnscnario s van ht CPB gbruikt waarin blid, conomi n dmograi vrwrkt zijn. Voor d hoodbrkningn wordt in ht algmn n middnscnario gkozn n wordt d robuusthid van d uitkomstn gchckt door ook andr scnario s t hantrn. 2. Diniërn van ht nulaltrnati n projctaltrnativn D kwalitit van d wordt allrrst bpaald door d schrpt waarm d ondrzokr o opdrachtgvr projct- n nulaltrnati vaststlt. Wat zal r gburn zondr projct n wat mt ht projct? Ht nulaltrnati wordt gbruikt als rrnti waartgn d projctaltrnativn wordn agzt. D niging bstaat soms om ht nulaltrnati ngati a t schildrn opdat ht projct zovl moglijk batn lijkt op t lvrn. Maar vaak kunnn mt minimal inspanning d rgst problmn vrmdn wordn. Ht nulaltrnati bstaat vaak uit autonom ontwikklingn n vastgstld blid. Tgnovr ht nulaltrnati plaatsn w d projctaltrnativn. Dz bstaan uit all moglijk altrnativn di voldon aan d gstld doln. Uit ht vrschil in ontwikkling tussn nulaltrnati n projctaltrnati ontstaat n rks van ctn. Ondrstaand schma toont d ontwikkling mt n zondr projct. Ht ct is ht vrschil tussn d tw ontwikklingn zoals aanggvn door d blauw drihok. Ontwikkling mt projct Drihok=Ectn van ht projct c t n Ontwikklingn zondr projct: autonom ontwikklingn Huidig situati Bgin projct Eind projct Tijd Mt dirct ctn wordt bdold d ctn waarm gbruikrs o xploitantn van ht projct t makn krijgn. D dirct ctn bstaan uit d kostn van d invstring n d batn van ht gbruik daarvan. D batn van ht gbruik bstaan uit d voordln di gbruikrs ondrvindn van d niuw invstring: mn dnk daarbij aan ht xtra comort van d niuw woning; ht gmak van d niuw parkrgarag; d ristijdvoordln van d niuw wg, d rcratimoglijkhdn van ht niuw bos o d batn van n brd school. D trm indirct lvrt vaak vrwarring op. Bijna lk ondrwrp knt wl dirct n mindr dirct gvolgn. Mt indirct wordt hir bdold ctn di op n andr markt trchtkomn. Ht id hirachtr is dat ctn vaak wordn doorggvn in d conomi n dat w d gvolgn van d oorspronklijk baat op vrschillnd plkkn in d conomi tgnkomn. Bijvoorbld: door d aanlg van n niuw wg wordt n stad btr brikbaar. D niuw wg vrlaagt d riskostn voor wggbruikrs (waarondr woon-wrkornsn, zaklijk automobilistn), maar lidt ook tot hogr huiznprijzn van woningn n mr wrkglgnhid in d stad als gvolg van d vrbtrd brikbaarhid. D woon-wrkorns krijgt dus n riskostnvoordl. Dit wordt chtr dls wr agroomd door d hogr huiznprijzn in d stad. Vrdr is sprak van d xtra wrkglgnhid in d stad. Dit kan n additionl ct zijn, maar in vl gvalln gaat dz xtra wrkglgnhid tn kost van d wrkglgnhid ldrs (vrdlingsct) n vormt dan gn additionl baat. Drglijk doorggvn ctn zijn intrssant voor d vrdling van ctn (wi krijgt ht voordl) maar wordn slchts nmaal in d mgnomn. Wl kan ht zo zijn dat r rgns in d conomi schaalvoordln gaan ontstaan waardoor ht doorggvn ct xtra groot wordt. In d zijn w op zok naar di additionl indirct ctn. Extrn ctn zijn ctn di bij drdn trchtkomn zondr dat dz daarvoor btaln o gcompnsrd wordn. Ectn op ht miliu (gluid, missis tc.), d vilighid (ovrstroming, vrkr, xtrn vilighid) o d natuur (vrdroging, vrzilting, biodivrsitit) vormn typisch xtrn ctn. In n woonomgving gaat ht vaak om gronvoorzining, social vilighid.d. Ook d invlod van n wijkvrbtring op omliggnd woningn is n god voorbld van n xtrn ct: d bwonrs ondrvindn proijt maar hbbn daar nit voor btaald. Ook kunnn w d marktondrzoksmthodn van RIGO gbruikn om d omvang n waard van projctn in kaart t brngn. Daarnaast bstaan r allrli hulpmiddln om toch d xtrn ctn t kunnn brknn. Zo zijn r vrschillnd lidradn n kngtallnbokn bschikbaar. Vrdrop in dz brochur zijn tw voorbldn uitgwrkt van ht montarisrn van ysik ctn. Batn: Dirct ctn Gbruikrs: ristijdwinst Exploitati: opbrngstn Indirct ctn Arbidsmarkt/ agglomrati-ctn Extrn ctn Vilighid: slachtors Miliu: klimaatvrandring (koolstovastlgging) Blving Natuur: vrnitiging 5. Ht opstlln van n -ovrzicht D uitkomstn van d brkningn wordn vrvolgns wrggvn in n -ovrzicht. Dat ovrzicht bvat all kostn n batn n gt dz zowl wr in trmn van ysik nhdn (aantal woningn, urn ristijdwinst, hctarn gron tc.) als in gld (contant waard). D brkning van d contant waard bhlst ht optlln van all jaarlijks ctn ovr d ghl lvnsduur van ht projct. Omdat gldbdragn nu voor ons mr waard zijn dan gldbdragn in d tokomst makn w d jaarlijks bdragn rst vrglijkbaar aan d hand van n discontovot alvorns d bdragn op t tlln. Di discontovot is nigszins vrglijkbaar mt d rnt di w op onz bankrkning krijgn. D t hantrn discontovot wordt chtr door ht Ministri van Financiën bpaald n ns in d zovl jarn bijgstld. In 2007 is d discontovot 1 vastgstld op 2,5%. Hirnaast is n voorbld ggvn van n -ovrzicht voor n icti projct. 1 Ht btrt d rël risicovrij discontovot. All ctn wordn vrdr in d prijzn van één spciik jaar uitgdrukt zodat r gn invlod bstaat van vrandring in rlativ prijzn. Om onzkrhdn in d tokomst m t nmn wordt bovndin vaak n risico-opslag bovnop d 2,5% gzt. 6. Gvolighids- n actoranalys -ovrzicht voor n icti projct Wlvaartsct mtnhid (Fysik) projctctn in 2020 Vrschil t.o.v. nulaltrnati Ntto contant waard Vrschil t.o.v. nulaltrnati (in mln. uro) Urn (x duiznd) Riskm (x duiznd) 10, ,7 11,00 Bann 100 0,50 Ziknhuisopnams Ton CO ,20-0,10 Rcrantn Fijnsto avang (kg) Houtkap (kg) 50 20,1 Totaal Batn Kostn Invstringn Bhr n ondrhoud Mln uro Mln uro 17,3 14,90 3,70 Totaal Kostn 18,6 Saldo 1,5 Ht -ovrzicht gt d kostn n batn van ht projct in vrglijking mt ht nulaltrnati wr. Aan di brkningn ligt ovr ht algmn n rks van aannams tn grondslag. In d gvolighidsanalys wordn d uitkomstn van d gtotst op hun robuusthid voor di aannams. Bkkn wordt in hovrr d conclusis gvolig zijn voor n vrandring in één o mr aannams. Zo wordt bkkn o n andr tokomstscnario waarin bijvoorbld n andr woonblid wordt gvord ht saldo van kostn n batn van tkn (+ o -) dot vrandrn o dat d volgord van mst rndrnd altrnativn vrandrt. Vaak wordt r rikhalznd uitgkkn o d n positi saldo oplvrt. Maar daarm is ht projct nog lang nit op d rails gzt. Zkr in situatis waar mrdr blanghbbndn n contribuantn bij btrokkn zijn is ht hogr god van d slchts n klin ondrdl van d individul awging. Blanghbbndn zulln vooral gïntrssrd zijn in hun individul kostn n batn. Daarom maakt RIGO vaak n actoranalys waarin d kostn n batn naar blanghbbnd wordn togdld n lk actor zijn balans kan opmakn. En drglijk analys gt ht bnodigd inzicht voor partijn maar kan moglijk ook hlpn bij vntul compnsatis aan vrlizrs. Pr projct zal d lijst mt actorn vrschilln maar n aardig start is: xploitant, gbruikrs, ovrhid n omwonndn. Ovrigns is ht nit zo dat mt n ngati saldo ht dok voor ht projct is gvalln. D lvrt, nt als d Miliu Ect Rapportag (MER), inormati aan d bsluitvormr. Di inormati bschrijt in dit gval zo god als moglijk is all maatschapplijk kostn n batn. Ht is vrvolgns aan d politik om n bslissing t nmn.

10 Voorbld van ht montarisrn van ysik ctn: 1 Voorbld van ht montarisrn van ysik ctn: 2 Mr wtn? En Maatschapplijk Kostn-BatnAnalys () gt ht rndmnt van n invstring voor d ghl maatschappij wr. D kracht van d is ht inzichtlijk makn van all voor- n nadln van n invstring, waar di ook trchtkomn. All ctn di onz wlvaart n ons wlzijn bïnvlodn wordn daarin mgnomn. D is dan ook god vrankrd in d conomisch thori ovr wlvaart. 's wordn vaak togpast op invstringn waar publik gld m gmoid is. Maar ook blidsmaatrgln o social invstringn van corporatis kunnn aan d hand van n boordld wordn. Mrwaard woningn in gron omgving Natuurbatn Stl dat in n woningbouwprojct in n stad tw altrnativn tgn lkaar agzt dinn t wordn: (1) Woningbouw van 500 woningn in n standaardwijk zondr (vl) gron o (2) 400 woningbouw in n gron omgving (mt bijvoorbld n park o plantson). U kunt contact opnmn mt: Stl dat in ht kadr van n projct 300 hctar natuur (grasland) wordt aanglgd. D aanlg lijkt in rst instanti vooral n kostnpost. Er trdn chtr divrs batn op di tot voor kort wl als PM-post wrdn opgmrkt, maar nit kondn wordn brknd omdat r gn marktprijzn voor zijn. D volgnd batn van natuur kunnn growg wordn ondrschidn: D rcratibatn. Mnsn kunnn rcrërn in d natuur n hchtn hir waard aan. D productibatn. D aanlg van natuur kan tot allrli productibatn lidn zoals CO2 avang (klimaatbschrming), abraak van nitratn n osatn (opprvlaktwatrzuivring) o ritoogst. D vrrvings o nit-gbruikrswaard. Aangzin natuur n stds schaarsr god wordt, hchtn mnsn stds mr waard aan d aanwzighid van natuur, ook al makn z r nit altijd gbruik van. Vl mnsn in Ndrland vindn ht bijvoorbld blangrijk dat d Waddnz mt rust wordt glatn o dat d Vluw voor tokomstig gnratis bwaard blijt. D is in Ndrland sinds ht jaar 2000 mt d lidraad Ovrzicht Ectn Inrastructuur (OEI) niuw lvn ingblazn n wordt sindsdin bhalv voor inrastructuurprojctn - op vl trrinn togpast. Mn kan daarbij dnkn aan invstringn in inrastructuur (wgn, spoor, havns, parkrgarags tc.), (intgral) gbidsontwikkling (woningbouw, natuur, bdrijvntrrinn tc.), maatschapplijk invstringn (brd school, buurthuizn tc.) nzovoort. RIGO n RIGO kan all stappn di in n doorlopn motn wordn voor u uitvorn: 1 Problm- n omgvingsanalys 2 Diniërn van ht nulaltrnati n projctaltrnativn 3 Bpaln van d (ysik) ctn 4 Ht montarisrn van d (ysik) ctn 5 Ht opstlln van n -ovrzicht 6 Ht uitvorn van n gvolighids- n actoranalys In dz brochur lichtn w dz stappn to. Ervan uitgaand dat lk woning gld oplvrt (n dus d ralisatikostn lagr zijn dan d opbrngstn) lijkt projctaltrnati 1 in kostn n batn trmn wllicht aantrkklijk. Er wordn immrs mr woningn gbouwd n projctaltrnati 2 lidt ook nog ns tot moglijk xtra ondrhoudskostn voor ht gron in d wijk. Echtr d woningn in projctaltrnati 2 zulln in d praktijk mr opbrngn dan d woningn in projctaltrnati 1. Uit divrs hdonisch prijsstudis is gblkn dat woningn in n raair omgving, bijvoorbld mt uitzicht op gron gmiddld 10% mr opbrngn. Stl nu dat in projctaltrnati 1 d ralisatikostn pr woning gmiddld uro zijn n d opbrngstn uro. In gval van projctaltrnati 2 spln dzld ralisatikostn, maar zijn d opbrngstn (0,1 x ) = uro. Hirm komn d batn op: Projctaltrnati 1: 500 x ( ) = 20 miljon uro. Projctaltrnati 2: 400 x ( ) = 29,6 miljon uro (xclusi vntul xtra ondrhoudskostn gron, maar ook xclusi bijvoorbld xtra rcratibatn voor bwonrs di kunnn rcrërn in ht parkj in d wijk). Uitraard is dit n icti voorbld. Dankzij uitgbrid databass mt woningprijzn voor hl Ndrland kan RIGO locatispciik brkningn makn. Ook voor vrschillnd woonomgvingn hbbn w kngtalln voor mrwaard van woningn. 2 En hdonisch prijsstudi is n studi naar d invlod van n bpaald knmrk van n product op d total waard van dat product. Voorbld product woning: d invlod van uitzicht op gron o watr (knmrk) op d total waard van n woning. Voor al dz batn zijn tgnwoordig kngtalln bschikbaar zodat z toch mgnomn kunnn wordn in n kostn-batnanalys. Hirondr wordt één voorbld uitgwrkt. Er wordt 300 hctar grasland aanglgd. Grasland draagt bij aan bschrming tgn klimaatvrandring doordat kooldioxid wordt vastglgd, namlijk 2 ton koolsto (C) pr hctar. D batn van koolstovastlgging kunnn gmontarisrd wordn op basis van intrnationaal vastgstld waardn. Momntl wordt 49,50 uro pr ton C ghantrd. D baat voor klimaatvrandring als gvolg van 300 hctar grasland is dus: 300 x 2 x 49,50 uro = uro pr jaar. Frddi Rosnbrg, , Edgar Wvr, , Mr inormati ovr onz dinstvrlning op ht gbid van vindt u op n RIGO Rsarch n Advis BV D Ruytrkad AC Amstrdam Tloon Fax Maatschapplijk Kostn Batn Analys Brd gdragn awgingsmthodik voor invstringn op vl maatschapplijk gbidn RIGO Rsarch n Advis BV D Ruytrkad AC Amstrdam tloon

Buurtparkjes en speelplekken

Buurtparkjes en speelplekken Oktobr 2014 PAGINA 1 In dit nummr Buurtparkjs n splplkkn Niuwbouw Vinknstraat n Parkitstraat bijna klaar! Start wrkzaamhdn opnbar ruimt. Aanlg niuw rioolstlsl Schoon grondwatr Crossbaan, ht succs Binnnkort

Nadere informatie

Appartement kopen? Check de VvE!

Appartement kopen? Check de VvE! Appartmnt kopn? Chck d VvE! VvE chcklist Bnt u van plan n bovn- of n bndnwoning t kopn? En huis in n portik? Of n huis mt n gmnschapplijk opgang n n trappnhuis? Dan hft u grot kans dat uw niuw woning ondrdl

Nadere informatie

Aanvoer van afval en grondstoffen. Op 10 januari zal het eerste afval voor BAVIRO worden aangevoerd. Dit gaat met containervrachtwagens

Aanvoer van afval en grondstoffen. Op 10 januari zal het eerste afval voor BAVIRO worden aangevoerd. Dit gaat met containervrachtwagens Nummr 7 Pagina 1 van 2 Dcmbr 2010 BAVIRO Niuwsbrif Nr. 7 SITA REnrgy, Potndrf 2, 4703 RK Roosndaal. 0165-534492 communicati@baviro.nl www.baviro.nl Gacht lzr, Via dz niuwsbrif informrn wij u ovr d voortgang

Nadere informatie

1.1 Doel. levertijd. 1 Voorraad 13. 2 Opslag van een hoeveelheid geneesmiddelen. Behalve voor het

1.1 Doel. levertijd. 1 Voorraad 13. 2 Opslag van een hoeveelheid geneesmiddelen. Behalve voor het Voorraad 1 Lrdoln Aan ht ind van dit hoofdstuk wt j: z wat ht dol is van ht aanhoudn van n voorraad; z wat voorraadvorming btknt; z wat d buffrfuncti van n voorraad is; z dat ht houdn van n gnsmiddlnvoorraad

Nadere informatie

Kennismaking met Photoshop

Kennismaking met Photoshop Hoofdstuk Knnismaking mt Photoshop Hoofdstuk, ht bgin van onz boind tocht doorhn Photoshop. Waarschijnlijk was j tot nu to gwoon om mt programma s van Microsoft t wrkn. Z hbbn allmaal n zlfd look n fl.

Nadere informatie

Buurtvereniging De Hoef. Nieuwsbrief. December 2014

Buurtvereniging De Hoef. Nieuwsbrief. December 2014 Buurtvrniging D Hof Niuwsbrif 10 Dcmbr 014 F n g a d t s F n ij Inhoud Voorwoord Van d bstuurstafl Trugblik n vooruitblik activititn Niuwtjs n tips Intrnt n Facbook Inbraakprvnti En vilig n schoon bgin

Nadere informatie

op gebouw- en wijkniveau

op gebouw- en wijkniveau projct A ADVIES Enrgibsparing n nrgivrduurzaming op gbouw- n wijknivau EPC vrlaging Toolnburg Zuid Ymr is n woningbouwcorporati mt hog ambitis op ht gbid van nrgi. Dz ambitis sluitn god aan bij d ambitis

Nadere informatie

Overzicht van deelwijken Lelystad

Overzicht van deelwijken Lelystad g l s r n G o s nw i d d a t n a S v y g l in n L D m n d l i d i u p Vilighid 2007 In maart 2007 hbbn ruim 1.600 inwonrs van Llystad n vragnlijst ingvuld ovr d blving van hun woning n woonomgving. Mt

Nadere informatie

Sports Center. 22 juni 2011

Sports Center. 22 juni 2011 Titl procs: Klachtnblid Tilburg Univrsity Procsignaar: Ing Schprs Paraaf kwalititsfunctionaris Vrsi nr.: 2 Bsprokn mt: M.T. d.d. 13 april 2011 Vastgstld in M.T. d.d. 22 juni 2011 Pndragon d.d. 10 aug.

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO

Correctievoorschrift VWO Corrctivoorschrift VWO 008 tijdvak wiskund B Ht corrctivoorschrift bstaat uit: Rgls voor d boordling Algmn rgls 3 Vakspcifik rgls 4 Boordlingsmodl 5 Inzndn scors Rgls voor d boordling Ht wrk van d kandidatn

Nadere informatie

aas]6 recreatiepark» Aan het College van B. 8L W. van de gemeente Oosterhout, Postbus 10150, 4900 G B Oost erhout. .JBIIIIIII -osterhout ^» C Ù

aas]6 recreatiepark» Aan het College van B. 8L W. van de gemeente Oosterhout, Postbus 10150, 4900 G B Oost erhout. .JBIIIIIII -osterhout ^» C Ù -ostrhout.jbiiiiiii IN. 1207403 ^» C Ù 19 MRT2Ũ12 aas]6 rcratipark» Aan ht Collg van B. 8L W. van d gmnt Oostrhout, Postbus 10150, 4900 G B Oost rhout. Dorst, 15 maart 2012. Btrft: hffingsmaatstaf rioolhffing.

Nadere informatie

Deelexamen Calculus 1 21/10

Deelexamen Calculus 1 21/10 Dlxamn Calculus 1 21/10 1. Ggvn d functi y(x) waarvoor y y = x+1 (a) Brkn d afglid y voor n punt (x, y) dat voldot aan ht functivoorschrift. (b) Gbruik d gvondn uitdrukking om d vrglijking van d raaklijn

Nadere informatie

greencalc ontwikkelingen

greencalc ontwikkelingen projct I INSTRUMENT grncalc ontwikklingn GrnCalc is n LCA-rknprogramma waarm d duurzaamhidsambiti van n gbouw of van n wijk bpaald kan wordn. Dz ambiti wordt uitgdrukt in één gtal: d Miliu-Indx- Gbouw.

Nadere informatie

Tevens is op basis van het DO 2e fase een partiёle herziening bestemmingsplan Weusthag opgesteld. Deze is in procedure gebracht.

Tevens is op basis van het DO 2e fase een partiёle herziening bestemmingsplan Weusthag opgesteld. Deze is in procedure gebracht. SAMENVATTING RAADSVOORSTEL ZAAKNUMMER BEHANDELEND AMBTENAAR SECTOR PORT. HOUDER 1001631 Hstr, Paula RU-PS Jannk Oud Alink ONDERWERP Krditaanvraag uitvoring 2 fas projct Infra Wusthag AGENDANUMMER SAMENVATTING

Nadere informatie

Opleiding HR Business Partner

Opleiding HR Business Partner Opliding HR Businss Partnr D z b o at th p o s n g st a ë n id i s p ic i l op r a u V P N on d n d va On t ko r v a n g hl ting 20% o op p l id d 1 o mo i dul f m ng! s r Dat volg kan n?! Opliding HR

Nadere informatie

EXAMENOPGAVEN KADER. Ga naar www.examenbundel.nl Doe daar de quickscan voor wiskunde Hoe ver ben je al????

EXAMENOPGAVEN KADER. Ga naar www.examenbundel.nl Doe daar de quickscan voor wiskunde Hoe ver ben je al???? EXAMENOPGAVEN KADER Ga naar www.xamnbundl.nl Do daar d quickscan voor wiskund Ho vr bn j al???? BOSLOOP (KB 2005 1 tijdvak) En atltikvrniging hft n bosloop gorganisrd. Er zijn dri afstandn uitgzt: 2300

Nadere informatie

DE WATERTOREN. project. Duurzaamheid is meetbaar te maken

DE WATERTOREN. project. Duurzaamheid is meetbaar te maken projct ONTWERP O DE WATERTOREN Novmbr 2004 ontmotn Bob Custrs n Michil Haas lkaar voor ht rst doordat n oud studignoot van Bob n mdwrkr van NIBE n ontmoting arrangrt. Bid hrn wordn ht al snl ns dat z d

Nadere informatie

Future4U. Experimentlessen voor havo en vwo. wat je zo ek t! E xa

Future4U. Experimentlessen voor havo en vwo. wat je zo ek t! E xa Futur4U ct wat j zo k t! E xa! n d l r w a èt b d k d t n O Exprimntlssn voor havo n vwo Futur4U Exprimntlssn Lifstyl & Dsign D zvn Futur4U-lssn zijn rop gricht havo- n vwo-scholirn actif knnis t latn

Nadere informatie

Poort, school voor havo en mavo

Poort, school voor havo en mavo Poort, school voor havo n mavo i t i b m a t m Voor lrlingn Voorbriding op n succsvoll lrloopbaan Wil j naar Poort, dan wil j latr naar ht HBO. Poort is n havo-mavoschool, di jou motivrt om naar ht HBO

Nadere informatie

vavo 2016/17 (certificate

vavo 2016/17 (certificate vavo 2016/17 gmn l A t z g t Vo o r i js w r d n O n Volwassn r n diploma w jaa in één of t vo, havo of vwo a vmbo-tl /m aarvan of dln d n). (crtificat mick (20) zakt voor zijn havo n koos rvoor t gaan

Nadere informatie

Eneco EcoStroom en AardGas

Eneco EcoStroom en AardGas Enco EcoStroom n AardGas In dit documnt vindt u trug: En maandlijks kostnbrkning voor n gmiddld Ndrlands huishoudn mt n standaardvrbruik van 3.100 kwh n 1.400 m 3 Tarivn n voorwaardn btrffnd Enco EcoStroom

Nadere informatie

Leiden Leadership Programme: Leiderschap in Praktijk

Leiden Leadership Programme: Leiderschap in Praktijk Lidn Ladrhip Programm: Lidrchap in Praktijk Programma 15.35 Vic Rctor Magnificu Ritj van Dam 15.45 Kort ovrzicht van ht programma door Sytk Midma 15.50 Informati ovr d Praktijkopdracht n Sminar door Nikol

Nadere informatie

Eneco EcoStroom en AardGas

Eneco EcoStroom en AardGas Enco EcoStroom n AardGas In dit documnt vindt u trug: En maandlijks kostnbrkning voor n gmiddld Ndrlands huishoudn mt n standaardvrbruik van 3.350 kwh n 1.600 m 3 Tarivn n voorwaardn btrffnd Enco EcoStroom

Nadere informatie

Van Contrafeytsel* tot Selfie

Van Contrafeytsel* tot Selfie Van Contrafytsl* tot Slfi *portrt, bltnis. Rubns Privé toont d allrmooist n mst intim portrttn di Rubns ooit gmaakt hft. D wrkn dindn als hrinnring, nt als foto s vandaag n bijna 400 jaar latr zittn dz

Nadere informatie

Calamiteitenprotocol instellingen zorg voor jeugd, de gemeenten in de provincie Utrecht en de gemeenten Weesp en Wijdemeren

Calamiteitenprotocol instellingen zorg voor jeugd, de gemeenten in de provincie Utrecht en de gemeenten Weesp en Wijdemeren Calamititnprotocol instllingn zorg voor jugd, d gmntn in d provinci Utrcht n d gmntn Wsp n Wijdmrn Inliding Calamititn in d jugdhulp kunnn hlaas nit altijd voorkomn wordn. Z hbbn n grot impact op btrokknn

Nadere informatie

Heerhugowaard jiaû Voĩl KdXlScTl

Heerhugowaard jiaû Voĩl KdXlScTl Hrhugowaard jiaû Voĩl KdXlScTl Raadsvrgadring : - 2 4 JUNI 2QU Bsluit řtanofcjuqmen /fti Voorstlnummr: Rf^2cai M o^d J Agndanr.: 8 Voorstlnr.: RB21436 Ondrwrp: vaststlling 5 hrzining grx D Draai april

Nadere informatie

Wet Werk en Zekerheid. Mr. E.J.H. Reitsma Stam Reitsma Advocaten en Chantal van Kempen Van Bergen CS accountants en belastingadviseurs

Wet Werk en Zekerheid. Mr. E.J.H. Reitsma Stam Reitsma Advocaten en Chantal van Kempen Van Bergen CS accountants en belastingadviseurs Wt Wrk n Zkrhid Mr. E.J.H. Ritsma Stam Ritsma Advocatn n Chantal van Kmpn Van Brgn CS accountants n blastingadvisurs Wt Wrk n Zkrhid Waarom d WWZ? T vl vrschil tussn flx n vast; D positi van flxwrkrs wordt

Nadere informatie

Derde editie. Tweede Fase. du français garan

Derde editie. Tweede Fase. du français garan r z j i w mthod Drd diti Twd Fas aîtris m n n o b n U! d D accor ti! du français garan Drd diti Twd Fas lrn voor d praktijk én succs op d xamns. Mt d niuw, drd diti van wrkn lrlingn daar nog dolgrichtr

Nadere informatie

LEERJAAR 3 MUZISCHE VORMING

LEERJAAR 3 MUZISCHE VORMING VOORBEELDMATERIAAL HOEKENBOX LEERJAAR 3 MUZISCHE VORMING P. 02-03 Bldopvoding STOELEN D lrlingn ontwrpn n stol voor n figuur uit n sprookj. P. 04-05 Dramatisch Spl TABLEAU VIVANT mt KEITH HARING D lrlingn

Nadere informatie

ASSESSMENT. Assessment. Wat is een assessment? Belang voor deelnemers Belang voor de werkgever Vijf stappen Waarom kiezen voor HRD Group? Interesse?

ASSESSMENT. Assessment. Wat is een assessment? Belang voor deelnemers Belang voor de werkgever Vijf stappen Waarom kiezen voor HRD Group? Interesse? Assssmnt Assssmnt Wat is n assssmnt? Blang voor dlnmrs Blang voor d wrkgvr Vijf stappn Waarom kizn voor HRD Group? Intrss? Bnt u gïntrssrd in onz assssmnts? Nm dan grust contact mt ons op. T 030-6911138

Nadere informatie

De leden van de gemeenteraad van Haarlemmermeer Postbus 250

De leden van de gemeenteraad van Haarlemmermeer Postbus 250 D ldn van d gmntraad van Haarlmmrmr Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Bzokadrs Raadhuisplin 1 Hoofddorp Tlfoon 0900 1852 Tlfax 023 563 95 50 clustr Handhaving n Tozicht Contactprsoon Schramalvan d Molgraaf

Nadere informatie

MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN

MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN MINISTERRAAD / Tk ^ " 'S GRAVENHAGE S7 - - ^ 3 1 MEI 19W ƒ / AAN: D M i n i s t r - P r s i d n t V o o r z i t t r van d Raad van M i n i s t r s Dinstondrdl; Ondrwrp:

Nadere informatie

De veelheid van kwaliteitssystemen in de zorg: Wie baant zich een weg in dit doolhof?

De veelheid van kwaliteitssystemen in de zorg: Wie baant zich een weg in dit doolhof? D vlhid van kwalititssystmn in d zorg: Wi baant zich n wg in dit doolhof? Drs. ing. K. Janssn Stnbrg, Q-Consult D kuz voor n kwalititssystm loopt voor vl kwalititsmanagrs uit op n zoktocht in n doolhof

Nadere informatie

Het ontwikkelen van koopwoningen door een vastgoed belegger. Niets anders dan goed risicomanagement

Het ontwikkelen van koopwoningen door een vastgoed belegger. Niets anders dan goed risicomanagement Ht ontwikkln van koopwoningn door n vastgod blggr Nits andrs dan god risicomanagmnt Ing. S.E. d Bor Postdoctoral opliding Vastgodkund Amstrdam, juli 2001 Ht ontwikkln van koopwoningn door n vastgodblggr

Nadere informatie

Voorbeeld ISSO-publicatie 53

Voorbeeld ISSO-publicatie 53 Voorbld ISSO-publicati 53 6. VOORBEELD Ht (kantoorgbouw is wrggvn in figuur 6.1. Fig. 6.1 Gvlaanzicht n plattgrond van ht kantoorgbouw. Ht (kantoorgbouw kan wordn bstmpld als n middlgroot modulnkantoor.

Nadere informatie

Crisis dwingt tot keuzes

Crisis dwingt tot keuzes 54 // vlaams tijdschrift voor sportbhr / 2013 / n 235 Crisis dwingt tot kuzs Financiël uitdagingn voor gmntn David Nassn dirctur ISB david.nassn@isbvzw.b Dag 2, sssi 1 Crisistijd is kuzs makn, ook voor

Nadere informatie

Jongeren Stem. Wat speelt er? Wat zou jij kiezen? Inhoud. Interview burgemeester... 2. Wie zijn wij?... 2

Jongeren Stem. Wat speelt er? Wat zou jij kiezen? Inhoud. Interview burgemeester... 2. Wie zijn wij?... 2 Jongrn Stm Wat splt r? Wat zou jij kizn? Inhoud Bst lzrs, Intrviw burgmstr... 2 Wi zijn wij?... 2 En jugdkrant voor én door jongrn; zo mot ht zijn!... 2 Ho zit ht nu?... 3 Intrviws kandidatn... 4 Links

Nadere informatie

Derde editie. onderbouw

Derde editie. onderbouw r z j i w mthod Drd diti ondrbouw ir! la f t m d o h t En m municrn mt n m Motivrn n lrn co modrn n h sc ti ak pr op t ch mthod gri Drd diti ondrbouw D mthod is vrdr ontwikkld n aangpast. Dat is t zin

Nadere informatie

Actievoorwaarden: Ontvang Toon van Eneco met gratis installatie, i.c.m. Garantieprijs Eneco Ecostroom en gas 3 jaar

Actievoorwaarden: Ontvang Toon van Eneco met gratis installatie, i.c.m. Garantieprijs Eneco Ecostroom en gas 3 jaar Activoorwaardn: Ontvang Toon van Enco mt gratis installati, i.c.m. Garantiprijs Enco Ecostroom n gas 3 jaar 1. Dz acti wordt gorganisrd door Enco Rtail B.V., gvstigd t Rottrdam aan d Martn Mswg 5, hirna

Nadere informatie

WAARIN SAMENWERKEN: Mr. J.M.A-H. Luns, k Excellentie,

WAARIN SAMENWERKEN: Mr. J.M.A-H. Luns, k Excellentie, R A A D VAN N E D E R L A N D S E W E R K G E V E R S V E R B O N D E N WAARIN SAMENWERKEN: VERBOND VAN NEDERLANDSCHE WERKGEVERS CENTRAAL SOCIAAL WERKGEVERS-VERBOND NEDERLANDS KATHOLIEK WERKGEVERS VERBOND

Nadere informatie

Visie toegang sociaal domein en invoering participatiewet

Visie toegang sociaal domein en invoering participatiewet Visi togang sociaal domin n invoring participatiwt Visitrajct uitgvord in opdracht van d gmntn Niuw Watrwg Noord Martin Hklaar Daniël Huisman Floris Bannink Dfinitiv vrsi 16 mi 20 13 Visi togang sociaal

Nadere informatie

Nieuwsbrief Leerlingen. In deze nieuwsbrief. Schooljaar 2014-2015 Januari nr. 5

Nieuwsbrief Leerlingen. In deze nieuwsbrief. Schooljaar 2014-2015 Januari nr. 5 Niuwsbrif Lrlingn Vrbouwingsplannn Achtr d schrmn wordt hard gwrkt aan d vrbouwingsplannn voor d school. Inmiddls is r n Voorlopig Ontwrp vastgstld n is d omgvingsvrgunnig aangvraagd bij d gmnt. Indin

Nadere informatie

aanbodzijde Technisch Beheer Applicatiebeheer applicatiebeheer, onderhoud en vernieuwing systeemeigenaar informatiemanagement/ functioneel beheer

aanbodzijde Technisch Beheer Applicatiebeheer applicatiebeheer, onderhoud en vernieuwing systeemeigenaar informatiemanagement/ functioneel beheer Tolichting bhrdominn In d wrld van d automatisring n informativoorzining wordt, naast systmontwikkling, ondrschid gmaakt tussn dri vormn van bhr: functionl bhr, applicatibhr n tchnisch bhr. W lichtn dz

Nadere informatie

Brochure. Laat de natuur je weerstand versterken! DIGESBIOSE - ECHINABELL TECHOMIN - TUSSABELL - SALVIABELL

Brochure. Laat de natuur je weerstand versterken! DIGESBIOSE - ECHINABELL TECHOMIN - TUSSABELL - SALVIABELL INFO Brochur Laat d natuur j wrstand vrstrkn! DIGESBIOSE - ECHINABELL - TECHOMIN - TUSSABELL - SALVIABELL Digsbios n Echinabll: ht dubbl wapn voor j immunitit Laat d natuur j wrstand vrstrkn! i n god wrstand

Nadere informatie

Baderie Almere 50+ TOERNOOI

Baderie Almere 50+ TOERNOOI Badri Almr 50+ TOERNOOI 1 novmbr 2014 n 2 novmbr 2014 Hir had uw advrtnti kunnn staan. Info: info@bv-almr.nl Plaats: Evnt: Bowling Vrniging Almr organisrt op Zatrdag 1 Novmbr n Zondag 2 Novmbr 2014 Badri

Nadere informatie

VOORDRACHT ALGEMEEN BESTUUR RECREATIESCHAP ROTTEMEREN

VOORDRACHT ALGEMEEN BESTUUR RECREATIESCHAP ROTTEMEREN AB 4 DECEMBER 2015 RM 2015-535115042 VOORDRACHT ALGEMEEN BESTUUR RECREATIESCHAP ROTTEMEREN Ondrwrp : Projct Hrontwikkling 9 ha. Endragtspoldr Knmrk : 2015-535115042 Bijlagn : -5- Bsluitdatum : 3 dcmbr

Nadere informatie

Vocht- Bouwen problemen bestrijden Bouwen

Vocht- Bouwen problemen bestrijden Bouwen Bouwn n w Bou t h c Vo n m l prob dn j i r t s b Algmn Murn n vlorn Antischimmlbhandling T winig vntilati, ovrtollig vocht, watrinsijpling, n watrlk n andr factorn kunnn d kwalitit van d lucht in uw huis

Nadere informatie

herkennen herkennen fsdfdsfdssfdq

herkennen herkennen fsdfdsfdssfdq hrknnn hrknnn hrknnn fsdfdsfdssfdq : n t s p op h s k Wor h n k r h o? n t s p j 1 hrknnn rknnn DOELGROEP WAAR EN WANNEER? INHOUD DUUR All liding Op SB s, gwstavondn, Workshopwknd, nz. Dri ondrdln: pstn

Nadere informatie

Woon/Zorgcomplex Schinkelhaven Amsterdam

Woon/Zorgcomplex Schinkelhaven Amsterdam Woon/Zorgcomplx Schinklhavn Amstrdam Schinklhavn btrft d planontwikkling voor n woonzorggbouw van totaal 8235 m2 bruto vloropprvlakt in Amstrdam Zuid. D bouwvoorbriding is afgrond voor ht zorggbouw Schinklhavn

Nadere informatie

Eneco EcoStroom 2 jaar 3 e kwartaal 2014 tot 1-10-2016 voor particuliere klanten

Eneco EcoStroom 2 jaar 3 e kwartaal 2014 tot 1-10-2016 voor particuliere klanten Enco EcoStroom 2 jaar 3 kwartaal 2014 tot 1-10-2016 voor particulir klantn Wat is EcoStroom? Enco EcoStroom is miliuvrindlijk lktricitit di wordt opgwkt uit duurzam bronnn als zon, wind n watr. Voor ht

Nadere informatie

Eneco EcoStroom 2 jaar 1 e kwartaal 2014 tot 1-4-2016 voor particuliere klanten

Eneco EcoStroom 2 jaar 1 e kwartaal 2014 tot 1-4-2016 voor particuliere klanten Enco EcoStroom 2 jaar 1 kwartaal 2014 tot 1-4-2016 voor particulir klantn Wat is EcoStroom? Enco EcoStroom is miliuvrindlijk lktricitit di wordt opgwkt uit duurzam bronnn als zon, wind n watr. Voor ht

Nadere informatie

Synformatief. Syntess Atrium in schema weergegeven. Elektrotechniek 2013. Nieuwe releases, producten en services, en de laatste ontwikkelingen

Synformatief. Syntess Atrium in schema weergegeven. Elektrotechniek 2013. Nieuwe releases, producten en services, en de laatste ontwikkelingen Synformatif VOOR D E I N S T A LLA T I E BRA N CH E V O O R DE INSTAL L ATIEB R ANC HE Syntss Atrium in schma wrggvn ARTIKELEN RELATIES EDITIE NAJAAR 2013 STAMGEGEVENS CV EN LOODGIETER ELEKTROTECHNIEK

Nadere informatie

Machten. Inhoud Machten

Machten. Inhoud Machten Mchtn Inhoud Mchtn Mchtn n mchtsvrhffn Evn n onvn mchtn Vrmnigvuldign vn mchtn Dln vn mchtn Mcht vn n mcht Mchtn vn productn 7 Mchtn vn rukn Sustiturn vrvngn vn n lttr door n gtl Wortls n mchtn mt grokn

Nadere informatie

Onderwerp Zaaknummer Uw kenmerk Datum Damoclesbeleid gemeente Hengelo 1001155

Onderwerp Zaaknummer Uw kenmerk Datum Damoclesbeleid gemeente Hengelo 1001155 *1002937* Gmntraad van Hnglo Postbus 18 7550 AA Hnglo Gmnt Hnglo Postbus 18 7550 AA Hnglo Ondrwrp Zaaknummr Uw knmrk Datum Damoclsblid gmnt Hnglo 1001155 Gacht gmntraad, Hirbij stuur ik u tr bsprking n

Nadere informatie

CBS Nije-Kroost 18 april 2013 www.cbsnijekroost.nl

CBS Nije-Kroost 18 april 2013 www.cbsnijekroost.nl CBS Nij-Kroost 18 april 2013 www.cbsnijkroost.nl Vanuit d gropn Niuw lrlingn: in grop 1/2c: Rol Vnmans Gropn 1 n 2 Wi wil in d mivakanti ons poppnmubilair schildrn? Graag vn contact opnmn mt juf Lia. Op

Nadere informatie

Audio-, visuele- en computerapparatuur Lijfsieraden Bijzondere bezittingen

Audio-, visuele- en computerapparatuur Lijfsieraden Bijzondere bezittingen Inbodlwaardmtr www.raal.nl Audio-, visul- n computrapparatuur Hirondr valln: all bld-, gluids-, ontvang- n zndapparatuur; all soortn computrapparatuur (incl. splcomputrs); all bij bovnstaand apparatuur

Nadere informatie

Verdeling van personen volgens rijbewijsbezit

Verdeling van personen volgens rijbewijsbezit 2 Rijbwijsbzit Tabl. Vrdling van prsonn volgns rijbwijsbzit Cumulativ Cumulativ RYBEWYS Frquncy Prcnt Frquncy Prcnt ƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒƒ ja 50.3 67.7 50.3 67.7 nn 243.739

Nadere informatie

http://www.geelvinck.nl/muziek/achtergrond-geelvinck-muzie...

http://www.geelvinck.nl/muziek/achtergrond-geelvinck-muzie... pagina 1 van 6 D Swlinck Collcti D Swlinck Collcti historisch totsinstrumntn mt mr dan 80 historisch piano(fort)s waarvan ruim 40 taflpiano s (http://glvinck.nl/muzik/muzikfstivalamstrdam-virtuosi/d-taflpiano-livinghistory/)

Nadere informatie

Budgetplan Persoonsgebonden budget AWBZ Vergoedingsregeling persoonlijke zorg

Budgetplan Persoonsgebonden budget AWBZ Vergoedingsregeling persoonlijke zorg Budgtplan Prsoonsgbondn budgt AWBZ Vrgodingsrgling prsoonlijk zorg 1. Mijn prsoonlijk ggvns Achtrnaam aanvragr: Gboortdatum: BSN: - - 2. Mijn indicati Ik bn gïndicrd voor vrblijf. Mijn indicati is ZZP

Nadere informatie

Key performance indicatoren 2014

Key performance indicatoren 2014 Ky prformanc indicatorn 1 Ggvns volgns ht EPRA rfrntistlstl Primtr D ggvns wordn brknd op basis van d informati waarovr Cofinimmo als ignaar n Cofinimmo Srvics als bhrdr van haar vastgodpark bschikkn.

Nadere informatie

REGLEMENT SENIORENREGELING APOTHEKEN INHOUD. Definities. Doel van de Seniorenregeling. Informatieverstrekking. Financiering.

REGLEMENT SENIORENREGELING APOTHEKEN INHOUD. Definities. Doel van de Seniorenregeling. Informatieverstrekking. Financiering. REGLEMENT SENIORENREGELING APOTHEKEN INHOUD Dfinitis Dol van d Sniornrgli Informativrstrkki Financiri Prmigrondslag Prmihffi Hoogt n dclarati van d vrgodi Priodik totsi van d dclarati Dinstn tijdns gbruikmaki

Nadere informatie

Pote ntie el. B e la n g rijk!!!!! Let o p d e n. Ondernemer. Markt. Concurrentie. Aanbod en faciliteiten. Prijsstrategie

Pote ntie el. B e la n g rijk!!!!! Let o p d e n. Ondernemer. Markt. Concurrentie. Aanbod en faciliteiten. Prijsstrategie zo m rditi d in is a m th it D Too ls a a n bod van d N w g ko m n. Pot nti l Ondrnmr Markt Uw bdrijf bvindt zich in n bpaald markt. Hir lft n bpaald aantal mnsn van n bpaald lftijd. Mt n bpaald inkomn,

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna zitten komende twee maanden net als altijd boordevol megaleuke activiteiten met voor elk wat wils.

Voorwoord. Daarna zitten komende twee maanden net als altijd boordevol megaleuke activiteiten met voor elk wat wils. Voorwoord Bst oudrs, ldn n sympathisantn D dagn wordn kortr, donkrdr n koudr maar nits dat ons wrhoudt om r dz maandschors opniuw stvig voor t gaan. Hlaas motn w dz maandschors wl startn mt n dagj vrijaf.

Nadere informatie

De pe lletketel. De pelletketel. PiccoPELLO. Efficïent en spaarzaam verwarmen met houtpellets. spaarzaam verwarmen met houtpellets.

De pe lletketel. De pelletketel. PiccoPELLO. Efficïent en spaarzaam verwarmen met houtpellets. spaarzaam verwarmen met houtpellets. D p lltktl D plltktl PiccoPELLO Efficïnt n spaarzaam vrwarmn mt houtpllts spaarzaam vrwarmn mt houtpllts Gproducrd door Vrwarmn mt houtpllts vrmindrt ht - broikasffct. Ht vrbrandn van pllts is CO2 nutraal

Nadere informatie

t J a g e r t j Beste ouders / verzorgers,

t J a g e r t j Beste ouders / verzorgers, Nr 03 11 oktobr 2013 Tlfoon: (013) 4672792 -mail algmn: bs.hubrtus@xpctprimair.nl -mail dirctur: candid.kassls@xpctprimair.nl Intrnt: www.hubrtusschool.nl Kalndr: 12 okt Hrfstvakanti t/m 27 oktobr 28 okt

Nadere informatie

FINANCE EN SALES MOETEN EFFECTIEVER SAMENWERKEN

FINANCE EN SALES MOETEN EFFECTIEVER SAMENWERKEN Organisati n procssn Crditmanagmnt als bindnd factor FINANCE EN SALES MOETEN EFFECTIEVER SAMENWERKEN Financ n sals zijn in d praktijk vaak vakinhoudlijk, maar ook qua mntalitit, lkaars tgnpoln. D autur

Nadere informatie

Rechtsbijstandverzekering

Rechtsbijstandverzekering Rchtsbijstandvrzkring Ht kan hoog oplopn En uit d hand glopn ruzi mt d burn. En conflict mt uw wrkgvr. En lvrancir di zijn blofts nit waar kan makn. En huisbaas di ht nit zo nauw nmt mt ht ondrhoud van

Nadere informatie

Opleidingsplan. : Almelo, De Sumpel

Opleidingsplan. : Almelo, De Sumpel Oplidingsplan Opliding : ICT- n mdiabhr Crbo opliding : 95320 Uitstroomdiffrntiatis : Ntwrkbhrdr (vrkort) Crbo uitstroom 95323 Cohort : 2014-2015 Nivau : 4 Lrwg : BOL Locati : Almlo, D Sumpl Ho zit j opliding

Nadere informatie

CREA-ATELIERS. van de gemeentelijke. www.facebook.com/cultuurdienstlochristi. foursquare.com/jeugdlochristi

CREA-ATELIERS. van de gemeentelijke. www.facebook.com/cultuurdienstlochristi. foursquare.com/jeugdlochristi CREA-ATELIERS knutsln, tknn n kokn van d gmntlijk cultuur- n jugddinst www.jugdlochristi.b/cra www.facbook.com/jugddinstlochristi www.facbook.com/cultuurdinstlochristi www.uitmtvlig.b twittr.com/jugdlochristi

Nadere informatie

Bevindingen n.a.v. vragen tijdens vergadering Bewonersvereniging Oude Leede van 29 oktober 2014

Bevindingen n.a.v. vragen tijdens vergadering Bewonersvereniging Oude Leede van 29 oktober 2014 Bvindinn n.a.v. vran tijdns vradrin Bwonrsvrniin Oud Ld van 29 oktobr 214 Contactprsoon Boudwijn van Ardnn Datum 21 januari 21 Knmrk N3-121479DAR-nja-V1-NL Dz notiti is opstld om u als inwonr van Oud Ld

Nadere informatie

En wat gaan we doen? Vakantiewerking. Vakantiewerking. Geetbets. Geetbets 2014. l e. ppe n

En wat gaan we doen? Vakantiewerking. Vakantiewerking. Geetbets. Geetbets 2014. l e. ppe n En wat gaan w don? 30/6 30/6 04/07: Muzik n dans Zingn mt K3, dansn mt mvrouw d pauw, springn tot w r bij nr valln, bwgn, luistrn naar mooi muzikal sprookjs n vrtlln, fantasrn, musicals makn,... Vakantiwrking

Nadere informatie

Eneco HollandseWind 4 jaar 2 e kwartaal 2014 tot 1-7-2018 voor particuliere klanten

Eneco HollandseWind 4 jaar 2 e kwartaal 2014 tot 1-7-2018 voor particuliere klanten Enco HollandsWind 4 jaar 2 kwartaal 2014 tot 1-7-2018 voor particulir klantn Wat is HollandsWind? Enco HollandsWind is lktrisch nrgi, duurzaam opgwkt door windturbins in Ndrlands windparkn. Mt uw kuz voor

Nadere informatie

Geschiedenis van de stad. atypische. stedelijkheid in. Analyse. Haarlemmermeer

Geschiedenis van de stad. atypische. stedelijkheid in. Analyse. Haarlemmermeer Fornsn zorgn ook wr voor mr filproblmn Gschidnis van d stad Analys A En (fictiv) middluws cathdraal D zr onglijk social structuur wordt door stadsbwonrs aanvaard als vanzlfsprknd, want door God ggvn. Strft

Nadere informatie

stofomschrijving toetsing weegfactoren oktober 2014

stofomschrijving toetsing weegfactoren oktober 2014 stofomschrijving totsing wgfactorn klas 4 KB oktobr 2014 Cohort Lrjaar Afdling Btrft ht vak 2013 4 vmbo KB Biologi PROGRAMMA van TOETSING n AFSLUITING priod tots lrststofomschrijving indtrmn totsvorm totsduur

Nadere informatie

ENERGIEVISIE FLUVIUM NOORD GROOT RIJNWIJK, ARNHEM

ENERGIEVISIE FLUVIUM NOORD GROOT RIJNWIJK, ARNHEM UPDATE ENERGIEVISIE FLUVIUM NOORD GROOT RIJNWIJK, ARNHEM UPDATE ENERGIEVISIE FLUVIUM NOORD EN GROOT RIJNWIJK, ARNHEM Opdrachtgvr Gmnt Arnhm Dinst Stadsontwikkling Postbus 99 6800 AB Arnhm Bzokadrs: Eusbiusbuitnsingl

Nadere informatie

Aanvraag Bijzondere Bijstand Inlichtingenformulier

Aanvraag Bijzondere Bijstand Inlichtingenformulier Aanvraag Bijzondr Bijstand Inlichtingnformulir All bdragn motn in uro ( ) wordn vrmld Bhornd bij aanvraag: Nummr: Datum: 1 Prsoonsggvns Sofinr./burgrsrvicnr. Achtrnaam Voorvogsl Voornamn (1 voluit) Gslacht

Nadere informatie

Etektrische autofiets

Etektrische autofiets Etktrisch autofits Soms vroorzaakt niuw tchnologi n rvolutionair vrbtring van oud productn. Wat t dnkn van d Twik? D Twik lijkt op n ovrdkt ligf its voor tw prsonn. Ook al hft d Twik fitspdaln, ht is gn

Nadere informatie

Joodse S.G.Maimonides 1 oktober 2015 Amsterdam

Joodse S.G.Maimonides 1 oktober 2015 Amsterdam Joods S.G.Maimonids 1 oktobr 2015 Amstrdam Examnrglmnt MAVO 2015-2016. D dirctur van d Joods Scholngmnschap Maimonids t Amstrdam, daarto gmandatrd door ht bstuur van d Stichting Joods Scholngmnschap J.B.O.,

Nadere informatie

stofomschrijving toetsing weegfactoren oktober 2014

stofomschrijving toetsing weegfactoren oktober 2014 stofomschrijving totsing wgfactorn klas 4 BB oktobr 2014 Cohort Lrjaar Afdling Btrft ht vak 2013 4 vmbo BB Biologi priod tots lrststofomschrijving indtrmn totsvorm totsduur afnam in totswk (j/n) ovrgan

Nadere informatie

Gemeente Den Haag. Plan-MER Masterplan Lijn 11-zone. milieurapport. Witteveen+Bos. Alexanderstraat 21. postbus 85948.

Gemeente Den Haag. Plan-MER Masterplan Lijn 11-zone. milieurapport. Witteveen+Bos. Alexanderstraat 21. postbus 85948. mnt n Haag Plan-R astrplan ijn 11-zon miliurapport Wittvn+Bos Alxandrstraat 21 postbus 85948 258 CP n Haag tlfoon 7 37 7 tlfax 7 36 98 IHOUSOPAV blz. 1. III 1 1.1. Aanliding n dol 1 1.2. Procdur plan-m..r.

Nadere informatie

AD VAN DE KREEKE OVER ZORGINSTELLINGEN JOHN VRIJE WONEN EN ZORG IN 2020 NORBERT BRUSCHKE BBN-SPECIALIST

AD VAN DE KREEKE OVER ZORGINSTELLINGEN JOHN VRIJE WONEN EN ZORG IN 2020 NORBERT BRUSCHKE BBN-SPECIALIST IN SHAPE d g n r n g AD VAN DE KREEKE OVER ZORGINSTELLINGEN n g JOHN VRIJE WONEN EN ZORG IN 2020 NORBERT BRUSCHKE BBN-SPECIALIST k l r n g d r v n En kwsti van rknn n rgln! Mt circa 150 prsonn lvrt bbn

Nadere informatie

RAADSBESLUIT. 1047311 Wildemors, Chantal SAM-MO Erik Lievers. Tarievenverordening sportaccommodaties 2015

RAADSBESLUIT. 1047311 Wildemors, Chantal SAM-MO Erik Lievers. Tarievenverordening sportaccommodaties 2015 RAADSBESLUIT ZAAKNUMMER BEHANDELEND AMBTENAAR SECTOR PORT. HOUDER 1047311 Wildmors, Chantal SAM-MO Erik Livrs ONDERWERP Tarivnvrordning sportaccommodatis 2015 DE RAAD VAN DE GEMEENTE HENGELO BESLUIT: Vaststlln

Nadere informatie

Hoe bepaal ik zelf mijn eerste indruk ronde 1 : Hoofddorp

Hoe bepaal ik zelf mijn eerste indruk ronde 1 : Hoofddorp Functi vormgving Ho bpaal ik zlf mijn rst indruk rond 1 : Hoofddorp workshop houdrs rlvant bijgdragn ghl vormgving workshophoudrs Bdrijfsarts 8 8 8 6 8 HR Advisur 8 9 8 8 8 Consulnt 6 7 5 5 6 voldd nit

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Thema s Trefwoord. Kalender. jaargang 10 - nummer 16-29 oktober 2015

Nieuwsbrief. Thema s Trefwoord. Kalender. jaargang 10 - nummer 16-29 oktober 2015 Niuwsbrif jaargang 10 - nummr 16-29 oktobr 2015 Thma s Trfwoord Wk 45 Thma: Arm n rijk D proft Amos zit ho in ht noordn van ht land d arm mnsn stds armr n d rijkn stds rijkr wordn. Dat vrschil zorgt voor

Nadere informatie

WARMTENETTEN EN NUL-OP-DE-METER RENOVATIES

WARMTENETTEN EN NUL-OP-DE-METER RENOVATIES WARMTENETTEN EN NUL-OP-DE-METER RENOVATIES WARMTENETTEN EN NUL-OP-DE-METER RENOVATIES Opdrachtgvr Stroomvrsnlling/Platform 31 Koningin Julianaplin 10 Postbus 30833 2595 AA Dn Haag Contactprsoon: Patrick

Nadere informatie

Bibliotheek. Hier melden. Lente. Bibliotheek. Beer Koning. Beer Koning. Beer Koning. Beertje An. Beer Koning. Beer Koning. Beer Koning.

Bibliotheek. Hier melden. Lente. Bibliotheek. Beer Koning. Beer Koning. Beer Koning. Beertje An. Beer Koning. Beer Koning. Beer Koning. Wintr Brtj An drs Sprookjs rs Brtj And Brtj And rs Fitsn Fitsn Auto Vilig vrkr tj Andrs Bsrn Fit Gitaar Bibliothk Sprookjs Wintr Hrfst Lnt Lnt Wintr Lnt Hir mldn Bibliothk Hir mldn Gitaar Zomr Hrfst Brtj

Nadere informatie

Kinderboekenweek. Wie heeft de gouden griffel gewonen? : Simon van der geest. Welk boek heeft de gouden griffel gewonen?

Kinderboekenweek. Wie heeft de gouden griffel gewonen? : Simon van der geest. Welk boek heeft de gouden griffel gewonen? Kindrboknwk Dit jaar vond d Kindrboknwk plaats van 7 t/m 18 oktobr. Dit hbbn w op school ook gvird. W haddn grot opning, waarbij Mstr Hans tw profjs voordd n w op ht lidj van Kindrn voor Kindrn gingn dansn.

Nadere informatie

HollandseWind en AardGas 3 jaar

HollandseWind en AardGas 3 jaar HollandsWind n AardGas 3 jaar In dit documnt vindt u trug: En maandlijks kostnbrkning voor n gmiddld Ndrlands huishoudn mt n standaardvrbruik van 3.350 kwh n 1.600 m3 Lvrings- n ntwrkkostn Enco HollandsWind

Nadere informatie

Gelijknamige breuken kun je eenvoudig bij elkaar optellen of van elkaar aftrekken:

Gelijknamige breuken kun je eenvoudig bij elkaar optellen of van elkaar aftrekken: Brukn optlln n ftrkkn Vrknnn Opgv 1 Ton n Hns stlln smn n grot pizz. Ton t d hlft vn d pizz op, Hns t 3 dl vn d pizz. 8 Wlk dl vn d pizz tn z smn op? Wlk dl vn d pizz t Ton mr op dn Hns? nm: Imgs/R1003.jpg

Nadere informatie

Veranderingen ondersteunen met ARCHIBUS

Veranderingen ondersteunen met ARCHIBUS Vrandringn ondrstunn mt ARCHIBUS Naar vrmindring van d total bzttingskostn Organisatis vindn tgnwoordig hun wg in n voortdurnd vrandrnd, n uitdagnd, zaklijk omgving door stvig t snijdn in kostn, mnsn ldrs

Nadere informatie

Van: A. Paap Tel nr: 8878 Nummer: 15A.00514

Van: A. Paap Tel nr: 8878 Nummer: 15A.00514 VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS & VOORSTEL AAN DE RAAD Van: A. Paap Tl nr: 8878 Nummr: 15A.00514 Datum: 18 mi 2015 Tam: Informatiblid Tknstukkn: Ja Bijlagn: 4 Afschrift aan: F. van Rooijn, W. v.d.

Nadere informatie

Energiezuinig produceren Nederland en glastuinbouw nog niet op schema. Voor wie verstandig handelt!

Energiezuinig produceren Nederland en glastuinbouw nog niet op schema. Voor wie verstandig handelt! Enrgizuinig producrn Ndrland n glastuinbouw nog nit op schma Trndsamnvatting Naam Dfiniti Aandacht voor nrgizuinig producrn D blangrijkst kritik van d samnlving op d glastuinbouw btrft ht nrgigbruik n

Nadere informatie

HollandseWind en AardGas 1 jaar

HollandseWind en AardGas 1 jaar HollandsWind n AardGas 1 jaar In dit documnt vindt u trug: En maandlijks kostnbrkning voor n gmiddld Ndrlands huishoudn mt n standaardvrbruik van 3.350 kwh n 1.600 m3 Lvrings- n ntwrkkostn Enco HollandsWind

Nadere informatie

TOPBUYERS PUBLIEK. I n k o o p p a r t n e r m e t v NUMMER 39 JAARGANG 5

TOPBUYERS PUBLIEK. I n k o o p p a r t n e r m e t v NUMMER 39 JAARGANG 5 JAARGANG 5 NUMMER 39 TOPBUYERS PUBLIEK Wij lvrn Inkoo/Aanbstding scialistn o idr gbid binnn d ublik sctor. Sinds 2002 bouwn w aan n databas waarin w Inkoo/Aanbstding scialistn rgistrrn. Door middl van

Nadere informatie

Het creëren van een unieke (merk) beleving vormt het uitgangspunt voor mijn ontwerpen. Een krachtig concept dat zowel inhoudelijk overtuigt als

Het creëren van een unieke (merk) beleving vormt het uitgangspunt voor mijn ontwerpen. Een krachtig concept dat zowel inhoudelijk overtuigt als Ht crërn van n unik (mrk) blving vormt ht uitgangspunt voor mijn ontwrpn. En krachtig concpt dat zowl inhoudlijk ovrtuigt als visul aansprkt. Daarbij passnd communicatimiddln ontwrpn om mnsn t brikn n

Nadere informatie

Duco verhoogt uw EPA label!

Duco verhoogt uw EPA label! Rnovrn n Vntilrn Intgral vntilati-oplossingn voor rnovati Duco vrhoogt uw EPA labl! W inspir at www.duco.u NATUURLIJKE VENTILATIE Vntilati vraagt om n aalconcpt! Vrbtring van vntilati n vrmindring van

Nadere informatie

Voorwoord. nudecember

Voorwoord. nudecember atul informati voor all dlnmrs, gwzn dlnmrs n gpnsionrdn van ht pnsionfonds D Voorwoord nudmbr Ht jaar loopt tn ind. Ht zijn spannnd tijdn gwst in pnsionland. En nog stds is ht finanil onrustig. Dat hft

Nadere informatie