Modulebeschrijving AR 1 Inleiding in Verzekeringsbedrijf en Pensioenfondsen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Modulebeschrijving AR 1 Inleiding in Verzekeringsbedrijf en Pensioenfondsen"

Transcriptie

1 Mdulebeschrijving AR 1 Inleiding in Verzekeringsbedrijf en Pensienfndsen Actuarieel geschlde persnen zijn hfdzakelijk werkzaam in de financiële dienstverlening zals verzekeringsmaatschappijen en pensienfndsen. Hun actuariële werkzaamheden zijn gericht p levensverzekeringen, schadeverzekeringen, zrgverzekeringen en pensienen. Om u inzicht te geven in de cntext waarin u pereert binnen de financiële dienstverlening gaan we met deze mdule uitgebreid in p wat er zich afspeelt binnen het verzekeringsbedrijf en de pensienfndsen. U krijgt een ged beeld van de sciale en ecnmische betekenis van de hiervr genemde sectren. We bespreken p welke wijze de verheid dr middel van wet- en regelgeving tezicht hudt p de financiële dienstverlening. Maar k de wijze waarp de sectr is gerganiseerd en zelf zrgt vr transparantie dr ndermeer het instellen van klachtenprcedures. Natuurlijk ntkmen we er niet aan specifiek in te gaan p de "crebusiness : het vernemen van risic's. U maakt daarbij kennis met de meest belangrijke verzekeringsvrmen ten aanzien van materieel bezit, aansprakelijkheid, vermgen, gezndheid, (lang) leven en verlijden. Aan de rde kmen tevens de diverse pensiensystemen. Specifieke regelgeving zals pensienrecht, aansprakelijkheidsrecht en verzekeringsrecht krijgen hierbij ruim aandacht. Fiscale wetgeving vrmt vral bij levensverzekeringen en pensienen een belangrijke factr. We brengen u in deze mdule de meest elementaire kennis p fiscaal gebied bij. Literatuur Verzekeringsrecht (ISBN ) WFT-Schadeverzekeringen bedrijven en particulieren (ISBN ) De Kleine Gids Pensienen (ISBN ) Bek levensverzekeringen Reader PwerPintpresentatie bijeenkmsten Leerdelen van de mdule De eindtermen zijn vastgesteld dr het Actuarieel Gentschap. Aan de hand daarvan zijn vr deze mdule nderstaande leerdelen gefrmuleerd p basis waarvan het pleidingsprgramma Inleiding verzekeringsbedrijf en pensienfndsen is samengesteld. De student kan aangeven welke psitie het verzekerings- en pensienbedrijf inneemt in het ecnmische en maatschappelijke verkeer en welke rllen zij daarin vervult; kan beschrijven welke risic s persnen f bedrijven in de praktijk lpen en daarbij aangeven welke risic's kunnen leiden tt de ndzaak m deze ver te dragen aan een prfessinele risicdrager; kan uitleggen p welke manier het verzekeringsbedrijf extern is gerganiseerd (belangenrganisaties, klachtenbehandeling, distributiemethdieken e.d.) kan de verschillen nemen tussen sciale verzekeringen en particuliere verzekeringen; kan de verzekeringstechnische en administratieve prcessen beschrijven die bij een verzekeraar en pensienfnds plaatsvinden gedurende de levensduur van een prduct (aanvraag, mutaties, uitkering e.d.) en welke actuariële werkzaamheden daarbij een rl spelen; kan een verzicht geven van de belangrijkste eisen waaraan een financieel dienstverlener en haar prducten cq dienstverlening met vlden vlgens de Wet p het Financieel tezicht (Wft) en p welke manier daar tezicht p wrdt gehuden; kan een aantal belangrijke artikelen uit het verzekeringsrecht benemen en hun werking p de dagelijkse praktijk illustreren; kan een psmming geven van wetgeving die relevant is vr het pensienbedrijf en daarvan de kern frmuleren; kan de meest gangbare schadeverzekeringen, smmenverzekeringen en pensiensystemen beschrijven en uitleg geven ver de daarbij gebruikte begrippen en afkrtingen; kan de fiscale wetgeving met betrekking tt inkmensvrzieningen (lijfrente / arbeidsngeschiktheid), kapitaaluitkeringen en pensienen beschrijven; kan het bxensysteem in de inkmstenbelasting uitleggen.

2 Plaats van de mdule in het studieprgramma Dit studienderdeel is de eerste mdule van de pleiding Actuarieel Rekenaar (Prpedeuse Actuarieel Analist) en vrmt als zdanig een afgeslten geheel. Deze mdule is vral bedeld m de student kennis en inzicht te geven die relevant is vr het vlgen van de verige mdules in de pleiding Actuarieel Rekenaar. Daardr ntstaat tevens een reprenstatief beeld van de vele aspecten die uitgebreid en verdiepend aan de rde kmen in de vervlgpleidingen Actuarieel Analist (HBO-Bachelr) en Schakelprgramma (HBO-Master). Het vlgen van deze mdule als een van de eerste uit de reeks is daarm gewenst. Berekening studielast De studielast vr deze mdule is 6 ECTS, in ttaal dus 28 x 6 = 168 uur. De verdeling is als vlgt: Onderdeel Studiebelasting (uur) Cntacttijd (clleges) 33 Vrbereiding clleges 96 Opdrachten 6 Examen incl. vrbereiding 33 ttaal 168 uur (=6 ECTS) Examinering Het aan de mdule Inleiding verzekeringsbedrijf en pensienfndsen verbnden examen wrdt schriftelijk afgenmen en bestaat uit meerkeuzevragen en pen vragen. De student is geslaagd als het vlgens de tetsingsprcedure berekende cijfer van de examenvragen ten minste een vldende is (nafgernd 5,5). Tetsingsprcedure Het examen bestaat uit twee nderdelen. Vr beide nderdelen wrdt een apart cijfer gegeven. Onderdeel A bevat 30 meerkeuzevragen waarvr maximaal 40 punten kunnen wrden behaald. Onderdeel B bevat 12 pen vragen waarvr maximaal 60 punten kunnen wrden behaald. De ttale scre wrdt vervlgens gedeeld dr 10. Onderdeel Schriftelijk examen Weegf actr A 30 meerkeuzevragen 0,4 B 12 pen vragen 0,6 Opdrachten behrende bij mdule Opdracht 1 betreft een integratiecasus ver schadeverzekeringen. Opdracht 2 betreft een integratiecasus ver levensverzekeringen. Opdracht 3 betreft een integratiecasus ver pensienen. Met deze 3 pdrachten kunt u berdelen in heverre u een aantal belangrijke nderdelen van de leerstf al beheerst. De bedeling is dat u deze pdrachten thuis uitwerkt. Bespreking dr de dcent hiervan vindt p de eerstvlgende bijeenkmst plaats. De integratiecasus geeft samen met de p de bijeenkmsten behandelde casuïstiek tevens een representatief beeld van de srt en diepgang van de vraagstelling p het examen. Prijs 690

3 Mdulebeschrijving AR 2 Wiskunde In deze mdule wrdt de middelbare schlwiskunde herhaald en verdiept als basis van alle vlgende mdules. Literatuur De lesstf en heel veel efenmateriaal is te vinden in het basisbek wiskunde: "Basisbek Wiskunde" van Jan v.d. Craats en Rb Bsch, 2e ed 2009, Pearsn Educatin. ISBN: De wiskundenderdelen die aan bd kmen zijn (tussen haakjes het betreffende hfdstuk uit het bek): 1. Wiskundige schrijfwijzen en rekenregels: a) Machten (H3) b) Breuken (H6) c) Absluut tekens (H16) d) Cmbinatriek: faculteit (H7) e) Smmatietekens (H7) f) Ontbinden in factren; merkwaardige prducten (H5) g) Expnenten en lgaritmen (H18) 2. Systematisch vergelijkingen plssen (systematische aanpak) a) Lineaire vergelijkingen (H9) b) 2e graads vergelijkingen (abc-frmule) (H10) c) Gebrken vergelijkingen (H10) d) Ongelijkheden (H9, H10) e) Stelsels vergelijkingen (H11) 3. Functies (verlp kennen en kunnen schetsen) a) Rechte lijn en parablen (H12, H16) b) Gebrken functies (H16) c) Machtsfuncties, wrtelfuncties (H16) d) Expnentiële functies en (natuurlijke) lgaritmen (H18) e) Grafische weergave van transfrmaties (H16) f) Dmein en bereik vaststellen (H25) g) Inverse (H25) 4. Differentiëren a) Richtingscëfficiënt (H20) b) Prductregel, qutiëntregel (H20) c) Kettingregel (H20) d) Hgere afgeleiden (H20) e) Een inleiding in het integreren (H21) 5. Gnimetrie a) Eenheidscirkel, rekenen met radialen (H17) b) Sinus, csinus, tangens (H17) 6. Meetkunde a) Cördinaten (H24) b) Lijnen in een vlak (H12) c) Afstanden (H13) 7. Inleiding bewijzen in de wiskunde

4 a) Een vrbeeld van vlledige inductie Aan het eind van deze studiehandleiding zijn 2 pagina s extra lesstf pgenmen inclusief efenpgaven (maar die meten misschien naar een andere plek). Leerdelen van de mdule De instrmcursus Wiskunde en statistiek I is de eerste wiskundemdule van de prpedeuse actuarieel rekenaar. De stf die behandeld wrdt in deze mdule zal vr de meeste studenten niet echt nieuw zijn. De mate van bekendheid hangt natuurlijk af van het niveau en de srt van de gevlgde wiskunde p de middelbare schl. Vr de vervlg mdules van de pleiding AR is het paraat hebben van wiskundekennis en het vlt en futls kunnen tepassen daarvan essentieel. Tijdens deze cursus wrdt daarm veel geefend zdat de student zich in de vervlgmdules geheel kan cncentreren p de nieuwe technieken. Het bek bevat p elke linker pagina efenpgaven waarvan de stf p de rechter bladzijde wrden uitgelegd. Hfdstuk 24 t/m 26 hebben geen efenpgaven, deze hfdstukken bevatten wiskundige achtergrnden. Tussen de mate waarin u de leerstf met beheersen wrdt het vlgende nderscheid gemaakt: Bij de eerste drie genemde nderwerpen: Wiskundige schrijfwijzen en rekenregels, Systematisch vergelijkingen plssen en Functies is het de bedeling dat deze kennis tegepast kan wrden m alle vrkmende pgave te kunnen plssen en k in nieuwe cntext gebruikt kunnen wrden m berekeningen uit te veren. Bij de verige nderwerpen betreft het een (hernieuwde) kennismaking f intrductie p het nderwerp waarbij de pgave zals uit het bek gereprduceerd meten kunnen wrden maar de verdere tepassing behandeld zal wrden bij Wiskunde II. Plaats van de mdule in het studieprgramma De mdule Wiskunde en Statistiek 1 is de eerste f tweede mdule die de prpedeuse student zal tegenkmen en een heksteen vr de verdere studie. Het succesvl afsluiten van deze mdule is een vrwaarde vr verdere studie. Berekening studielast De studielast vr deze mdule is 6 ECTS, in ttaal dus 28 x 6 = 168 uur. Dit zal bestaan uit 33 cntacturen, 3 uur examen. Als huiswerk zal per les vr ngeveer 8 uur zelfstudie gevraagd wrden. Er zijn 2 tussentijdse kleinere tetsen waaraan 6 uur studie per tets besteed met wrden en vr het ged vrbereiden van het examen, inclusief het efenen van de vrbeeld examen is dan ng 32 uur beschikbaar. Onderdeel Studiebelasting (uur) Cntacttijd (clleges) 33 Vrbereiding clleges 88 Tussentijdse tetsen 6 Examen incl. vrbereiding 35 ttaal 168 uur (=6 ECTS)

5 Examinering De mdule Wiskunde en Statistiek 1 wrdt afgeslten met een theretisch examen van 3 uur. In dit examen zal de student de pgedane kennis ver de alle wiskundenderdelen vlt meten kunnen tepassen. Daarbij mag een eenvudig rekenmachientje (geen grafische) gebruikt wrden maar aangezien de pgave regelmatig wrtels en breuken zullen bevatten is een stapel kladpapier waarschijnlijk van grter nut. De examenvraagstukken zullen niet alleen enkelvudige bewerkingen zijn maar k een cmbinatie van verschillende plssingsstrategieën vragen zdat de student kan demnstreren dat alle verschillende technieken gehanteerd kunnen wrden. Hewel aanwezigheid niet verplicht is, is het aan te raden m elke les te kmen. De enige manier m wiskundige tepassingen snel en futls te kunnen uitveren is dr efenen en tepassen. Tijdens de lessen zal naast het behandelen van nieuwe therie k veel tijd ingeruimd wrden m zelfstandig pgaven te maken. De dcent zal p deze mmenten k individueel kunnen helpen. Aan het eind van de les zullen de juiste antwrden en pls strategieën van een aantal sleutel pgaven uitgedeeld wrden zdat er k thuis met nieuwe pgaven effectief geefend kan wrden. Tetsingsprcedure Tijdens de lessen wrdt 2 maal in een half uur een kleine tussentijdse tets afgenmen. Deze tetsen zijn niet verplicht en kunnen niet herkanst wrden. Met deze tetsen kan in ttaal maximaal 0.5 extra punt verdient wrden die pgeteld wrdt bij het examenresultaat tt een ttaal van maximaal 10 punten. Onderdeel Vrbeeld Weegf actr Tussentijdse tets ver H1 H7 +0,2 Tussentijdse tets ver H9 H13 +0,3 Tentamen ver alle stf. 10 Het ttale cijfer van deze mdule bestaat uit het rekenkundig gemiddeld vr het kennisgedeelte en het vaardigheidsgedeelte. Minimaal tegestaan resultaat per nderdeel: 5.5 Overige eisen Aanwezigheidsplicht ingeval van grepswerk. Vr wat betreft de sftskills De studenten maken een start met een persnlijk verslag dat wrdt besprken in het eind gesprek na het vlgende vak/trimester Tetsingsprcedure Onderdeel Kennisgedeelte Weegf actr Tentamen ten aanzien van inhudelijke kennis (individueel) MC vragen en cases Examenpdracht (grep) 1 Nb. Beide nderdelen meten vldende zijn > 5,5 3

6 Vaardighedengedeelte Onderdeel Weegfactr Aanwezigheid en actieve deelname 30% Presentaties en reviews (pdracht A4) tijdens lessen 30% Opdrachten A2 15% Opdrachten A3 15% Opdracht B 10% Ttaal Alle nderdelen vldende = vldaan Opdrachten behrende bij mdule Prijs 700

7 Mdulebeschrijving AR 3a Inleiding Risk Management In deze mdule staan de algemeen ecnmische en bedrijfsecnmische beginselen p het prgramma. Vragen die aan de rde zullen kmen zijn nder meer de vlgende; - Welke vr- en nadelen heeft de Eur als valuta vr een EU-land ten pzichte van een natinale munt? - Waarm is de inflatie in smmige landen z hg? - Wat zijn de gevlgen van een begrtingstekrt van de verheid? - He kan de verheid de belastingen als instrument gebruiken m de werkgelegenheid te stimuleren? - Welke gevlgen heeft het mvallen van een bank? He bereken je de liquiditeit van een bedrijf? - Om antwrd te kunnen geven p deze vragen is kennis ndig van diverse algemene ecnmische begrippen, macr-ecnmische therieën, financiële markten en de hiermee verband hudende fiscale en juridische kaders. - He kun je een bedrijf berdelen p basis van liquiditeit, slvabiliteit, activiteit en rentabiliteit aan de hand van een jaarrekening; - Welke waarderingsgrndslagen spelen bij de berdeling van een jaarrekening p hfdlijnen een belangrijke rl? - Wat zijn de fiscale hfdlijnen met betrekking tt de venntschapsbelasting en de daaruit vrtvleiende hfdlijnen vr waardering in een fiscale jaarrekening? - Wat wrdt verstaan nder het hefbmeffect van de financiële en kstenstructuur Bij de beantwrding van de vrgaande vragen zal k een jaarverslag van een instelling uit het bank- en verzekeringswezen gebruikt wrden m direct de vertaalslag te kunnen maken tussen deze therie en het belang en de cnsequenties vr de praktijk van de actuaris. Leerdelen van de mdule Inleiding bedrijfskunde, recht en algemene ecnmie - Heeft kennis van de belangrijkste juridische kenmerken en fiscale aspecten van rechtspersnen en persnenvenntschappen. - Weet p hfdlijnen welke belastingen er in Nederland zijn, waarm deze geheven wrden en wat de vindplaatsen zijn van de regels van het belastingrecht. - Heeft begrip van de belangrijkste kenmerken van venntschapsbelasting, de bijbehrende fiscale waarderingsgrndslagen, de fiscale eenheid en deelnemingsvrijstelling. - Heeft inzicht in de belastingen waarmee verzekeringsndernemingen en pensieninstellingen te maken hebben en p welke wijze zij belast wrden. - Heeft kennis van de belangrijkste methden van investeringsselectie zals terugverdientijd, interne rentabiliteit en nett cntante waarde. - Kan de belangrijkste rati s ten beheve van de analyse van een niet gecmpliceerde jaarrekening (rentabiliteit, slvabiliteit, liquiditeit en activiteit) tepassen. - Heeft kennis van de kstensrten (cnstante, variabele, directe en indirecte ksten) en kstenallcatie-methden. - Heeft begrip van de verschillen tussen ntvangsten en pbrengsten respectievelijk uitgaven en ksten. - Heeft begrip van de verschillen tussen een resultaten- en liquiditeitsbegrting. - Heeft inzicht in de nutstherie en het cnsumentengedrag (inclusief analyses van de verzekeringsprblematiek). - Heeft basiskennis van de verschillende financiële markten. - Heeft inzicht in he het natinaal inkmen, de cnsumptie, investeringen, inflatie en werklsheid beïnvled kan wrden dr ecnmische subjecten. - Heeft begrip van de ecnmie van de financiële markten naar de praktijk van de actuaris. - Heeft kennis van bedrijfskundige therieën nder verschillende marktstructuren.

8 - Heeft glbale kennis van de instrumenten die verheden, alsmede centrale banken hebben m (internatinale) ecnmische variabelen te beïnvleden, en inzicht in he deze wrden gebruikt m sturing en inhud te geven aan het ecnmische en mnetair beleid. - Kent enige macr-ecnmische therieën en hun vrnderstellingen betreffende grei en cnjunctuur. - Heeft inzicht in de relatie vanuit het micr-ecnmische fundament naar de macrecnmische therie. - Heeft inzicht in he internatinale handel en wisselkersen tt stand kmen en welke invled deze uitefenen p ecnmische variabelen en vice versa. Plaats van de mdule in het studieprgramma De leerstf uit deze mdule vrmt de basis van de bachelr van actuarieel analist. Hier wrden verschillende ecnmische en juridische aspecten uit de berepspraktijk van een actuaris behandeld. De algemeen ecnmische kennis is ndzakelijk m de aankmende actuarissen inzicht te geven in rente en inflatientwikkelingen en verheidsplitiek p ecnmisch terrein. De bedrijfsecnmische basiskennis buwt vrt p hetgeen al ver de jaarrekening is behandeld in het kader van bekhuden en waarderingsprincipes. Deze mdule is dan k met name bedeld vr het verkrijgen van meer inzicht in de perfrmance van bedrijven. De inhud van de mdule sluit ged aan p (financieel) risicmanagement en het aanbd en de vraag naar financiële prducten. In het vervlg van de pleiding zal nder meer vanuit een macrecnmisch perspectief de beleggingstherie diepgaand wrden behandeld. Ok wrdt in de lijn accunting en cntrl vrtgebuwd p de in deze mdule aangebrachte kennis bijvrbeeld Internatinal Financial Reprting Standards en cnslidatievraagstukken. Opzet van de mdule In de mdule wrdt een bedrijf vanuit vele bedrijfsecnmische en algemeen ecnmische invalsheken bekeken. Er wrdt gestart met juridische en fiscale aspecten van verschillende typen ndernemingen. De ndernemingsvrmen zullen p hfdlijnen behandeld wrden vanuit juridisch en fiscaal perspectief. Aansluitend zal dieper wrden ingegaan p de venntschapsbelasting en specifiek de belastingaspecten ten aanzien van verzekeringsndernemingen en pensieninstellingen wrden besprken. Hierna wrden er enkele inleidende hfdstukken ten beheve van ratianalyse en investeringsselectie behandeld. De grepspdracht met betrekking tt de jaarrekening van SNS Reaal zal dan wrden ingeleid / tegelicht. Vervlgens bespreken we enkele hfdstukken in verband met kstenallcatie vanuit een bedrijfsecnmisch perspectief. Daarna zullen vanuit een micr-ecnmisch perspectief diverse zaken ver vraag en aanbd bij diverse marktvrmen wrden behandeld. Tt slt zal de macr-ecnmie en internatinale ecnmie p hfdlijnen aan bd kmen. Examinering De examinering bestaat uit een integrale pdracht ver de twee vakgebieden bedrijfsecnmie en algemene ecnmie en een examen met MC-vragen en pen vragen waarbij de kennis en het begrip van de student met betrekking tt de gehele mdule Inleiding bedrijfskunde, ecnmie en recht zal wrden getetst. Weging 66,66% (examen) 33,33% (pdracht) Zwel het examen als de pdracht met minimaal met een 5.5 wrden afgernd. Overige eisen

9 Er is sprake van een aanwezigheidsplicht. Maximaal drie lessen mgen gemist wrden. Het vlgen van de lessen is ndzakelijk anders kan de pdracht die vr 33,33 % meetelt in de eindweging niet vldende gemaakt wrden. Tetsingsprcedure Onderdeel Vrbeeld Weegf actr Examen ten aanzien van inhudelijke kennis 2 Grepspdracht 1

10 Mdulebeschrijving AR 3b Inleiding Risk Management In deze mdule staan de mdellen die bij risicmanagement gebruikt wrden centraal. In deze mdule kmen tevens een aantal inzichten en vaardigheden p het terrein van cmmunicatie aan de rde die de effectiviteit van de Rekenaar kunnen vergrten. Een aantal thema s van risicmanagement zullen wrden geïntegreerd in de vaardigheidsefeningen. Het uitgangspunt van deze mdule is een jaarrekening van een bankverzekeraar. Tevens zal een risicmanagementmdel van de Pensienfederatie, die bij de meeste pensienfndsen gebruikt wrdt, wrden behandeld. Hierbij zal het 7 stapsmdel per stap p hfdlijnen besprken wrden. Er wrdt p nderdelen van het 7 staps risicmanagementmdel vr pensienfndsen iets dieper ingegaan. Ok wrden de paragrafen in het jaarverslag van een bankverzekeraar ver risicrapprtage p hfdlijnen besprken. Deze mdule bevat k een aantal inleidende clleges ver individuele cmmunicatievaardigheden en grep cmmunicatievaardigheden. Op het terrein van cmmunicatie (sftskills) wrdt ingegaan p mndelinge en schriftelijke cmmunicatie in 2-gesprekken en in grepen en t.. een grep cllega s (presenteren). Literatuur Literatuur kennisgedeelte 1. Handreiking risicmanagement (HR), ( te dwnladen van 2. P. Claes, S. Janicijevic, R. Lengkeek (2012), Risicmanagement Nrdhff Uitgevers, vijfde druk. ISBN Jaarrekening van SNS Reaal ver 2011 Literatuur sftskills 1. Cmmunicatie Essentials Karlien Vanderheyden, Vernique Warmes 148 blz. 2. Frmuleren (uit de serie Taaltpics), Nrdhf Uitgevers, 2007, 115 p. 3. Presenteren (uit de serie Taaltpics), Nrdhf Uitgevers, 2010, 125 p. 4. Leve het verschil!, Jac van der Schr, Margreeth Klppenburg, Rb Gren, Academic Service, 2009, Nederlandstalig, 150 p. Overige, niet verplichte, aanbevlen literatuur Een bek / artikelen waar het nderwerp 'integriteit' in verband met de fraude bij SNS Reaal p de vrgrnd staat zals: 1. Vasc van der Bn e.a. De val van SNS - Reaal 2. Hetty van der Laar; De ndergang van SNS Reaal 3. Themanummer Actuarieel Instituut: Risicmanagement, Juli 2014 Vr het kennis-gedeelte Kent de verschillende risicmanagementmdellen en de vr- en nadelen van elk mdel. Heeft begrip van de kwantitatieve en kwalitatieve nderdelen van risicmanagementmdellen. Heeft begrip van een risicrapprtage uit de praktijk (zwel van verzekeraars als van pensienfndsen) en heeft deze bestudeerd. Heeft basale kennis van actualiteiten zals Slvency II, Basel III, FTK (del: he ziet het eruit). Kent de rl van tezichthuders. Vr het sftskill-gedeelte Kan uitleggen welke elementen van belang zijn vr het verzamelen (halen) en verdragen (brengen) van infrmatie en kan dit tepassen in de praktijk. Kan verstringen binnen een gesprek signaleren. Kan de basisprincipes van een mndelinge presentatie demnstreren. Kan een basispbuw van een presentatie demnstreren. Kan mndeling aan een grep cllega s f zijn/haar leidinggevende rapprteren.

11 Kan intern rapprteren aan cllega s aan de hand van diverse methdieken ( , mem, intern krt rapprt, managementletter). Herkent de dynamiek van verschillende karakters en kwaliteiten in samenwerkingsprcessen. Kent zijn eigen teamrlkwaliteiten en de manier waarp die invled hebben in samenwerking Plaats van de mdule in het studieprgramma Deze mdule is als derde mdule in het leerjaar 1 van actuarieel rekenaar geplaatst. In deze mdule wrden de beginselen van risicmanagement vr een actuaris behandeld. In deze mdule wrden p hfdlijnen de verschillende risicmanagementmdellen besprken. Deze nderwerpen zullen later in de pleiding bij actuarieel analist verder wrden uitgediept. Vr het kennis-gedeelte Kent de verschillende risicmanagementmdellen en de vr- en nadelen van elk mdel. Heeft begrip van de kwantitatieve en kwalitatieve nderdelen van risicmanagementmdellen. Heeft begrip van een risicrapprtage uit de praktijk (zwel van verzekeraars als van pensienfndsen) en heeft deze bestudeerd. Heeft basale kennis van actualiteiten zals Slvency II, Basel III, FTK (del: he ziet het eruit). Kent de rl van tezichthuders. Vr het sftskill-gedeelte Kan uitleggen welke elementen van belang zijn vr het verzamelen (halen) en verdragen (brengen) van infrmatie en kan dit tepassen in de praktijk. Kan verstringen binnen een gesprek signaleren. Kan de basisprincipes van een mndelinge presentatie demnstreren. Kan een basispbuw van een presentatie demnstreren. Kan mndeling aan een grep cllega s f zijn/haar leidinggevende rapprteren. Kan intern rapprteren aan cllega s aan de hand van diverse methdieken ( , mem, intern krt rapprt, managementletter). Herkent de dynamiek van verschillende karakters en kwaliteiten in samenwerkingsprcessen. Kent zijn eigen teamrlkwaliteiten en de manier waarp die invled hebben in samenwerking Plaats van de mdule in het studieprgramma Deze mdule is als derde mdule in het leerjaar 1 van actuarieel rekenaar geplaatst. In deze mdule wrden de beginselen van risicmanagement vr een actuaris behandeld. In deze mdule wrden p hfdlijnen de verschillende risicmanagementmdellen besprken. Deze nderwerpen zullen later in de pleiding bij actuarieel analist verder wrden uitgediept. Examinering Het ttale cijfer van deze mdule bestaat uit het rekenkundig gemiddeld vr het kennisgedeelte en het vaardigheidsgedeelte. Minimaal tegestaan resultaat per nderdeel: 5.5 Overige eisen Aanwezigheidsplicht ingeval van grepswerk. Vr wat betreft de sftskills De studenten maken een start met een persnlijk verslag dat wrdt besprken in het eind gesprek na het vlgende vak/trimester

12 Tetsingsprcedure Onderdeel Kennisgedeelte Weegf actr Tentamen ten aanzien van inhudelijke kennis (individueel) MC vragen en cases Examenpdracht (grep) 1 Nb. Beide nderdelen meten vldende zijn > 5,5 3 Vaardighedengedeelte Onderdeel Weegfactr Aanwezigheid en actieve deelname 30% Presentaties en reviews (pdracht A4) tijdens lessen 30% Opdrachten A2 15% Opdrachten A3 15% Opdracht B 10% Ttaal Alle nderdelen vldende = vldaan Prijs 880

13 Mdulebeschrijving AR 4 Inleiding Waarderen De mdule Inleiding Waarderen gaat ver het tekennen van waarden aan tekmstige kasstrmen van leningen en eenvudige levensverzekeringen. Een inleiding wrdt gegeven in de financiële rekenkunde; het waarderen van gefixeerde geldstrmen en het mgaan met begrippen als prenten en discnteren. We bespreken de begrippen actuariële equivalentie van geldstrmen en vrzieningen vr een gegeven geldstrm. De actuariële ntatie vr diverse annuïteiten wrdt geïntrduceerd. Daarna wrdt de levensduur bestudeerd, kansrekening p één leven en twee levens, het gebruik van verlevingstafels en de daarbij behrende symblen. Vervlgens wrden interest en levensduur gecmbineerd in de studie van een aantal eenvudige levensverzekeringsvrmen p één leven. Met de techniek van actuariële waardering kunnen nett kpsmmen, nett premies en nett vrzieningen wrden vastgesteld van verzekeringen p één leven. De student leert nett vrzieningen te bepalen en een methde he de ksten van levensverzekeringsprducten in rekening gebracht kunnen wrden. In de mdule kmen berekeningen van leningen, nett en brut kpsm en premie aan de rde alsmede vrzieningsmethden. Verder wrden de kansen p één en twee levens behandeld. Oefening van de in de syllabus pgenmen stf vindt plaats met gebruik van een spreadsheetprgramma (Excel). Literatuur Herman Cuperus en Hans Omis, Praktische Levensverzekeringswiskunde met Excel, Nrdhff Uitgevers, ISBN Tijdens de cntactmmenten wrden kpieën uitgereikt van vrbeeldberekeningen. Op de site van het Actuarieel Instituut kan k infrmatie wrden ingewnnen zals geplande examendata en efenmateriaal. Leerdelen van de mdule De leerdelen zijn: het kunnen berekenen van de sltwaarde en de cntante waarde van één f meerdere betalingen kennis hebben van de kanssystemen die ten grndslag liggen aan de levensverzekeringswiskunde kennisnemen van verschillende srten levensverzekeringen kennismaken met allerlei aspecten van levensverzekeringen zals interest, leeftijdsterugstelling, verlevingstabellen en kstenaspecten het kunnen uitveren van actuariële berekeningen vr zwel premies als vrzieningen het na kunnen rekenen van (gedeelten van) het werk van een (certificerend) actuaris een basis leggen vr het testen van actuariële sftware met behulp van Excel glbale effecten van wijzigingen dr kunnen rekenen; dit kunnen allerlei srten wijzigingen zijn: ecnmische, juridische f kwantitatieve. Na afrnding van deze mdule is de student in staat actuariële berekeningen uit te veren p verzekeringen p een leven. Daarnaast is de student inzetbaar m actuariële berekeningen te beschrijven, uitkmsten te berdelen en testactiviteiten te kunnen verrichten vr een autmatiseringstraject.

14 Met de kennis van deze mdule, de kennis van de mdule Waarderen Leven en de kennis p te den in de mdule Waarderen Pensienen beschikt de student ver de actuariële kennis die binnen de ttale pleiding tt Actuarieel rekenaar wrdt verndersteld. Plaats van de mdule in het studieprgramma Vr het vlgen van de mdule Inleiding Waarderen is het ndzakelijk m kennis te hebben van de mdules Inleiding in het verzekeringsbedrijf en pensienfndsen (AR1) en Wiskunde en statistiek 1 (AR2). Deze mdule vrmt de basis vr de actuariële berekeningen die in de vlgende mdules Waarderen Leven (AR6) en Waarderen Pensienen (AR8) plaatsvinden. Naast genemde mdules zal na afrnding van de mdule Waarderen Nn-life (AR10) de student in het bezit kmen van het diplma Actuarieel Rekenaar hetgeen gelijkgesteld is aan de prpedeuse vr de pleiding tt Actuaris. Berekening studielast De studiebelasting vr deze mdule ziet er als vlgt uit (in besteedbare uren): Aantal cntacturen Leren de therie Oefenen m.b.v. de pgaven Vrbereiding vlgende les Oefenen prefexamens Vrbereiden examen Afleggen examen Ttaal 33,0 uur 25,0 uur 54,5 uur 20,0 uur 10,0 uur 23,0 uur 2,5 uur 168,0 uur Examinering De therie zal tijdens de lessen allemaal aan de rde kmen en tegelicht. Het is dan k van grt belang dat de student alle lessen en p tijd aanwezig is p de cntacturen. Ongeacht het al dan niet aanwezig zijn tijdens de cntacturen kan de student zich wel inschrijven vr het examen. Opdrachten behrende bij mdule Naast het tt zich nemen van de therie uit het bek is het van belang dat de student zich vldende efent m zich de therie eigen te maken. Daarvr zijn aan elk hfdstuk pgaven tegevegd waarmee de student de pgedane kennis kan tetsen. Verder zijn in de bijlage drie efenexamens pgenmen die in de laatste les van deze mdule zullen wrden besprken. Prijs 710

15 Mdulebeschrijving AR 5 Accunting en Cntrl Deze mdule geeft een inleidend beeld van nderwerpen die spelen bij verslaglegging. Het uitgangspunt van deze mdule is het verkrijgen van glbaal inzicht p welke wijze de resultaten van een verzekeraar en pensienfnds wrden weergeven en kunnen wrden berdeeld. Vrdat kan wrden ingegaan p de uiteindelijke verslaglegging, is basiskennis p een aantal vakgebieden ndzakelijk. Het gaat daarbij m kennis van bekhuden, actuariaat, financieringssystemen en beleggen. In deze mdule wrden elementaire aspecten van bekhuden behandeld. Deze mdule verschaft verder inzicht in de jaarwerkprcessen bij pensienfndsen en verzekeraars en begrip ver de inhud van de uiteindelijke verslaglegging ten aanzien van jaarwerkzaamheden, te weten het jaarverslag en de jaarrekening. Er wrdt k aandacht gegeven aan externe rapprtages. Bij de pzet van de mdule is gekzen vr een cmbinatie van therie en praktijk. Dit kmt tt uiting in de cmbinatie van de behandeling van de stf, het geven van vrbeelden, het maken van pdrachten en het stellen en beantwrden van vragen. Omdat vele disciplines betrkken zijn bij verslaglegging is het nmgelijk binnen deze mdule van alle disciplines de materie diepgaand te behandelen. De stf is zdanig gekzen dat vldende kennis wrdt verkregen m de beschreven delstellingen te kunnen bereiken. Literatuur Verplichte literatuur - Kennis bedrijfsadministratie, theriebek, Auteur(s) A.A. Bakker ISBN Hfdstuk 7, 8, 9 en 10 (pagina 163 t/m 214, circa 50 pagina s) - Elementair Bekhuden in Balans, 7e druk, Sarina van Vlimmeren, ISBN Invulkatern Elementair Bekhuden in Balans, 7e druk, Sarina van Vlimmeren, ISBN Reader: Relevante nderdelen uit Handbek Jaarrekening 2013 (Ernst & Yung). - Pagina 1283 t/m 1328 Verzekeringsmaatschappijen - Pagina 1365 t/m 1391 Pensienfndsen Jaarverslag 2012 Natinale Nederlanden Levensverzekeringsmaatschappij Jaarverslag 2012 Rabbank pensienfnds Aanbevlen leesstf: - Titel 9 Bek 2 BW, beschikbaar via verheid.nl - Financieel Tetsingskader (FTK), beschikbaar via verheid.nl - Regeling slvabiliteitsmarge en technische vrzieningen verzekeraars, beschikbaar via verheid.nl - Prudentiele regels Wft, beschikbaar via verheid.nl Deze infrmatie is k te vinden p Leerdelen van de mdule De algemene leerdelen vr deze mdule zijn vastgesteld dr het Actuarieel Gentschap. Aan de hand daarvan zijn specifieke leerdelen gefrmuleerd p basis waarvan het pleidingsprgramma Inleiding Accunting & Cntrl is samengesteld. Algemene leerdelen

16 Na afrnding van de mdule Inleiding Accunting heeft u basiskennis van elementair bekhuden (balans en verlies- en winstrekening); bent u in staat uit te leggen wat de belangrijkste psten p de balans en in de verlies- en winstrekening betekenen; weet u van het bestaan van specifieke wet- en regelgeving die relevant is vr externe verslaggeving bij verzekeringsmaatschappijen en pensienfndsen; bent u in staat uit te leggen wat de relevantie en de plaats van externe verslaggeving in het werkveld van de actuaris is; kan u een reken technische bijdrage leveren aan het verslagleggingsprces van een pensienfnds en verzekeraar p het gebied van: Vrzieningen berekenen, Verlp van een vrziening berekenen, De aansluiting tussen financieel en actuarieel. heeft u kennis van, uitgaande van de balans en resultatenberekening, technieken m de resultaten naar enkele winstbrnnen te te delen; heeft u kennis van de wettelijke slvabiliteitseisen en methdes vr tetsing. Specifieke leerdelen Meer specifiek geldt dat na afrnding van de mdule Inleiding Accunting dat u: - kennis heeft van het grtbek, jurnaalpsten, saldi- en de klmmenbalans; - een eenvudige prefbalans en saldibalans kan pstellen; - een klmmenbalans en de rekening Eigen Vermgen kunt pstellen; - een eenvudige balans kunt pstellen; - een eenvudige verlies- en winstrekening kunt pstellen; - kennis heeft van de verschillende aspecten van het eigen vermgen; - kennis heeft van de verschillende vrmen van de jaarrekening; - het verschil begrijpt tussen een enkelvudige en gecnslideerde jaarrekening; - heeft kennis van het wettelijke kader van externe verslaggeving; - in staat bent uit te leggen wat de belangrijkste psten p de balans en in de verlies- en winstrekening betekenen van zwel een pensienfnds als een verzekeraar; - de verschillende grepen belanghebbenden begrijpt; - de verschillende nderdelen van de verslaglegging kent; - zich bewust bent van u rl en begrijpt uw eigen bijdrage aan de verslaglegging; - het belang van juiste en vlledige basisgegevens, de begrippen administratieve rganisatie en maatregelen vr interne cntrle begrijpt; - weet van het bestaan van wet- en regelgeving die relevant is vr externe verslaggeving bij verzekeringsmaatschappijen en pensienfndsen zals de Richtlijnen vr de jaarverslaggeving, de Wet Financieel Tezicht (WFT) en het Financieel Tetsingskader; - in staat bent eenvudige vrzieningen te berekenen en het verlp van deze vrzieningen tussen twee mmenten p te stellen; - het belang begrijpt van technische grndslagen; - in staat bent m met behulp van een balans en een resultatenberekening een eenvudige resultaatanalyse naar de winstbrnnen intrest en sterfte te maken; - heeft kennis van de wettelijke slvabiliteitseisen en methdes vr tetsing. Plaats van de mdule in het studieprgramma Deze mdule is nderdeel van de pleiding Actuarieel Rekenaar (Prpedeuse Actuarieel Analist). In de vervlgpleiding Actuarieel Analist (HBO bachelr) wrdt verdere diepgang bereikt middels de mdule Basis Cntrleleer (7 EC), Pensienfndsverslaglegging (7 EC) en Rapprtages en verslaglegging verzekeraars (7 EC). Tt slt wrdt in het schakelprgramma (HBO master) de laatste verdiepingsslag p dit gebied gemaakt dr de mdule Accunting & Cntrl (6 EC).

17 Berekening studielast De studielast vr deze mdule is 6 ECTS, in ttaal dus 28 x 6 = 168 uur. Onderdeel Specificatie Uren Cntacturen 11 clleges van 3 uur 33 Zelfstudie, pdrachten per cllege 7 x 9 uur en 3 x Examenvrbereiding Examen Ttaal 168 Examinering Het vak wrdt afgeslten met een theretisch tentamen. Dit tentamen telt vr 70% van het eindcijfer. De rest, 30% van het eindcijfer wrdt bepaald dr de drie pdrachten ver de vrzieningen, verlpstaten en resultaatanalyse. 30½ 2½ De pdracht bestaat feitelijk uit 3 deelpdrachten. Alle nderdelen tellen even zwaar. Bij de berdeling van de pdrachten wrdt zwel gekeken naar inhud, juistheid en vlledigheid als de presentatie. Tetsingsprcedure <Telichting: Hier met u infrmatie pnemen ver de weging van verschillende activiteiten in het kader van bijvrbeeld een werkcllege. Hierbij kan gedacht wrden aan: Onderdeel Vrbeeld Weegf actr Tentamen Schriftelijk examen 70 Opdracht Opdracht, bestaande uit 3 deel pdrachten, iedere pdracht 10 punten 30 Prijs 765

18 Mdulebeschrijving AR 6 Waarderen Leven De mdule Waarderen Leven behandelt de actuariële berekeningen vr levensverzekeringen en pensienverzekeringen, met name p twee levens. In de mdule kmen berekeningen van nett en brut kpsm en premie aan de rde alsmede vrzieningsmethden. Verder wrden de gevlgen van mutaties p verzekeringen tegelicht. Van belang is dat de berekeningen veelal in kasstrmen wrden uitgeschreven, gebaseerd p zwel verlevingstafels als generatietafels (prgnsetafels). Verder vindt cntantmaking plaats met variabele rente. Oefening van de in de syllabus pgenmen stf vindt plaats met gebruik van een spreadsheetprgramma (Excel). Literatuur Hfdzakelijk is de te bestuderen stf terug te vinden in de syllabus Waarderen Leven. Als bijlage hieraan is tegevegd de diverse bendigde rekengegevens zals verlevingstafels en verschillende rentetermijnstructuren. Tijdens de cntactmmenten vindt uitreiking plaats van kpieën van vrbeeldberekeningen. Eveneens wrden actuele zaken p papier uitgereikt danwel vindt verwijzing plaats naar de plaatsen waar infrmatie is terug te vinden, b.v. p internet. Op de site van het Actuarieel Instituut is k infrmatie terug te vinden waarnder k geplande examendata en efenmateriaal. Leerdelen van de mdule Na het afrnden van deze mdule is de student in staat m de vlgende berekeningen te kunnen uitveren: bepalen van de nett vergeding die een verzekeraar ndig heeft vr een verzekering p twee levens bepalen van de brut vergeding die een verzekeraar wil ntvangen vr een verzekering p twee levens de nett vrziening bepalen die de verzekeraar met aanleggen m aan de tekmstige verplichtingen van een verzekering p twee levens te kunnen vlden de vrziening bepalen die de verzekeraar met aanleggen m gemaakte ksten en tekmstige ksten p een verzekering p twee levens te kunnen vlden de vrziening kunnen bepalen met prudente prgnsegegevens en cntant gemaakt met de meest actuele renteveten de vrziening aan het einde van het verzekeringsjaar kunnen bepalen uit de vrziening van het begin van het jaar én de transacties die dat jaar plaatsvinden (recursieve methde). De therie m.b.t. deze recrsiefrmule wrdt in deze mdule zwel vr verzekeringen p één leven als p twee levens behandeld de financiële cnsequenties kunnen bepalen van wijzigingen p een bestaande individuele verzekering p één en twee levens. Na afrnding van deze mdule is de student in staat actuariële berekeningen uit te veren p verzekeringen p twee levens. Daarnaast is de student inzetbaar m actuariële berekeningen te beschrijven en uitkmsten te berdelen. Plaats van de mdule in het studieprgramma Vr het vlgen van de mdule Waarderen Leven is het ndzakelijk m kennis te hebben van de mdule Inleiding analyse (AR2) en de mdule Inleiding Waarderen (AR8).

19 Deze mdule vrmt de basis vr de actuariële berekeningen die in de vlgende mdule Waarderen Pensienen (AR4) plaatsvinden. Naast genemde mdules zal na afrnding van de mdule Waarderen Nn-life (AR5) zal de student in het bezit kmen van het diplma Actuarieel Rekenaar hetgeen gelijkgesteld is aan de prpedeuse vr de pleiding tt Actuaris. Berekening studielast De studiebelasting vr deze mdule ziet er als vlgt uit (in besteedbare uren): Aantal cntacturen Vrbereiding start mdule Leren de therie Oefenen m.b.v. de pgaven Vrbereiding vlgende les Oefenen prefexamens Afleggen examen Ttaal 27,5 uur 1,0 uur 35,0 uur 70,0 uur 20,0 uur 12,0 uur 2,5 uur 168,0 uur Examinering De therie zal tijdens de lessen allemaal aan de rde kmen en tegelicht. Het is dan k van grt belang dat de student alle lessen en p tijd aanwezig is p de cntacturen. Ongeacht het al dan niet aanwezig zijn tijdens de cntacturen kan de student zich wel inschrijven vr het examen. Opdrachten behrende bij mdule De therie m.b.t. verzekeringen p twee levens staat centraal. Naast hetgeen hierver in de syllabus is beschreven zal de dcent in de lessen infrmatie verstrekken indien zich actuele zaken vrden die betrekking hebben p de therie. Van de student wrdt verwacht dat deze eveneens vldende aandacht schenkt aan de cnsequenties die hieruit vrt kunnen kmen m.b.t. zijn f haar leerdelen. Na bestudering van de therie is het van essentieel belang a.d.h.v. de pgaven in de mdule de kennis ver het betreffende nderwerp te tetsen. Elk hfdstuk bevat pgaven waarmee de student kan tetsen f zijn f haar kennis van de therie vldende is. Verder zijn in de bijlage drie efenexamens pgenmen waarmee de student kan tetsen f de bendigde kennis m het examen van deze mdule met ged gevlg af te leggen vldende is. De student met in staat zijn deze efentetsen zelfstandig uit te werken waarna deze in de laatste les van deze mdule zullen wrden besprken. Prijs 720

20 Mdulebeschrijving AR 7 Prductntwikkeling 1 Dit is het eerste vak in de serie Prductntwikkeling. U wrdt hier meegenmen in het hele prces van prductntwikkeling: van het genereren van een idee tt aan het in de markt zetten van het nieuwe prduct. Bij het genereren van een nieuw idee wrdt gekeken naar de interne en externe factren die bepalen f een idee wel f niet uitgeverd kan wrden. Denk hierbij aan de cncurrentie, de sterke en zwakke punten van het bedrijf, de cultuur, de technlgie etc. In de vrbereidende fase van het ntwikkelingsprces leidt dit tt een definitieve keuze van het te ntwerpen prduct. De vlgende stap is het ntwerp van het prduct. Hier wrdt zeer nadrukkelijk gekeken naar de klant. Wie is die klant, wat wil hij en he kan die klant bedient wrden. Dit met tt uitdrukking kmen in de kenmerken van het prduct. Deze kenmerken wrden k getetst dr een Prduct Apprval Prcess. Dit prces staat nder tezicht van de AFM die daar k richtlijnen vr heeft uitgezet. Een belangrijk nderdeel van het prduct is de prijsstelling. Hier wrdt k nadrukkelijk p ingegaan, waarbij als vrbeeld een schade prduct wrdt genmen. Vrkennis hiervan is niet ndig. Nadat het prduct (bijna) klaar is (qua ntwerp), met het k ng in een administratiesysteem passen. Dat kan een nieuw systeem zijn f een bestaand systeem. Er zal een gastcllege verzrgd wrden waarin dieper wrdt ingegaan p prductntwikkeling en het administreren van een prduct. Daarbij zal k ingegaan wrden p de verschillen tussen traditinele prducten en beleggingsprducten. Wat een wezenlijk nderdeel is van een nieuw prduct is het testen daarvan. U wrdt bekend gemaakt met de terminlgie van het testen, maar k met praktische efeningen die hren bij het testen (zals het pstellen van testspecificaties). Vr het nderdeel testen zijn 3 vlle lessen ingeregeld. Als laatste therieles wrdt k de laatste stap in het prductntwikkeling prces gezet: he breng je het prduct naar de markt. In de meeste van de lessen wrdt de therie gecmbineerd met een pdracht. Deze pdracht staat achterin deze handleiding. Literatuur Verplichte literatuur (beken): - Annacchin, M. (2004), The Pursuit f New Prduct Develpment: the business develpment prcess. Burlingtn: Butterwrth Heinemann. - Kmen, T., van der Aalst, L., Brekman, B., Vrn, M. (2006), TMap Next vr resultaatgericht testen - Werner, G., Mdlin, C. (2010), Basic Ratemaking, Casualty Actuarial Sciety 2010 Verplichte literatuur (artikelen): - Heeney, D., Prbert, T. (2002), Actuaries and Prduct Develpment: A step beynd Px:n = Ax:n / äx:n. Trans 27th ICA Cancun. - Tumicki, E. (2009), Life Insurers Cnfrnt Prduct Develpment. Sciety f Actuaries: Prduct Matters! February 2009 Issue 73 - IBM (2006), Insurance 2020: Innvating beynd ld mdels

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement 6. Opleidingskader vr de prcespleiding Infrmatiemanagement In het prject GROOTER wrden nder andere een aantal pleidingskaders ntwikkeld vr prcessen nder Bevlkingszrg. Hiernder wrdt het pleidingskader vr

Nadere informatie

Getallen 1 is een programma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip).

Getallen 1 is een programma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Getallen 1 Getallen 1 is een prgramma vr het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Delgrep Rekenen en Wiskunde Getallen 1 Getallen 1 is geschikt vr grep 7 en 8 van de basisschl en de eerste

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Ondernemingscmmunicatie Mdule MarketingManagement Cde A2 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte ttale studiebelasting (in uren) 1 Mgelijkheid tt JA aanvragen

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie TECHNIEKEN VAN MARKTONDERZOEK

ECTS-fiche. 1. Identificatie TECHNIEKEN VAN MARKTONDERZOEK ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is m een uitgebreid verzicht te krijgen van de invulling en pbuw van de mdule. Er bestaat slechts één ECTS-fiche vr elke mdule. 1. Identificatie Opleiding GRADUAAT MARKETING

Nadere informatie

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE Begeleiding van leerlingen met ernstige rekenprblemen en/f dyscalculie Delen en uitgangspunten Binnen het Veluws Cllege Crtenbsch hanteren wij het Prtcl Ernstige

Nadere informatie

VERHOUDINGEN 2. Doelgroep Verhoudingen 2. Omschrijving Verhoudingen 2

VERHOUDINGEN 2. Doelgroep Verhoudingen 2. Omschrijving Verhoudingen 2 VERHOUDINGEN 2 Muiswerk Verhudingen 2 bestrijkt de uitbreiding van de basisvaardigheden van het rekenen met verhudingen, breuken en prcenten. Dit zijn de regels en vaardigheden die in het vmb en de nderbuw

Nadere informatie

7. Opleidingskader voor de functie redacteur web en social media

7. Opleidingskader voor de functie redacteur web en social media 7. Opleidingskader vr de functie redacteur web en scial media In het prject GROOTER wrden nder andere een aantal pleidingskaders ntwikkeld vr sleutelfuncties binnen de crisiscmmunicatie. Een daarvan is

Nadere informatie

Confidentieel. 16 januari 2013 2013/11989. Sectorbrief Themaonderzoek Uitbesteding Vermogensbeheer. Geacht bestuur,

Confidentieel. 16 januari 2013 2013/11989. Sectorbrief Themaonderzoek Uitbesteding Vermogensbeheer. Geacht bestuur, Tezicht pensienfndsen en beleggingsndernemingen Middelgrte en kleine pensienfndsen Pstbus 98 1000 AB Amsterdam Cnfidentieel Datum Bijlage(n) 1 Onderwerp Sectrbrief Themanderzek Uitbesteding Vermgensbeheer

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie FINANCIEEL MANAGEMENT

ECTS-fiche. 1. Identificatie FINANCIEEL MANAGEMENT ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is m een uitgebreid verzicht te krijgen van de invulling en pbuw van de mdule. Er bestaat slechts één ECTS-fiche vr elke mdule. 1. Identificatie Opleiding GRADUAAT MARKETING

Nadere informatie

Verbanden 3. Doelgroep Verbanden 3. Omschrijving Verbanden 3

Verbanden 3. Doelgroep Verbanden 3. Omschrijving Verbanden 3 Verbanden 3 Verbanden 3 besteedt aandacht aan het pstellen van tabellen, frmules en grafieken. Er zijn k uitbreidingen van de subdmeinen statistiek en rijen en reeksen. Delgrep Verbanden 3 Verbanden 3

Nadere informatie

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t D i e n s t v e r l e n i n g s d c u m e n t Ons kantr hudt zich bezig met financiële dienstverlening en heeft zich gespecialiseerd in schade- en levensverzekeringen en is daarbij actief p de zakelijkeen

Nadere informatie

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen. Checklist berdeling adviesaanvraag 1. De adviesaanvraag Heeft de r een adviesaanvraag gehad? Let p: een rapprt is in principe geen adviesaanvraag. Met een adviesaanvraag wrdt bedeld: het dr de ndernemer

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

Deel 1. Procedure voor het indienen van een schakelprogramma

Deel 1. Procedure voor het indienen van een schakelprogramma Deel 1. Prcedure vr het indienen van een schakelprgramma Waarm een schakelprgramma? Vr telating tt de pstinitiële master pleiding Kwaliteit en veiligheid in de patiëntenzrg is een geaccrediteerd master

Nadere informatie

Accreditatieprocedure Nederlandse Vereniging voor Technische Geneeskunde

Accreditatieprocedure Nederlandse Vereniging voor Technische Geneeskunde Nederlandse Vereniging vr Technische Geneeskunde p/a Technische Geneeskunde Carré CR 3.635 Pstbus 217 7500 AE ENSCHEDE Accreditatieprcedure Nederlandse Vereniging vr Technische Geneeskunde Versie: 27-12-2013

Nadere informatie

V-ICT-OR begeleidt besturen in hun informatiehuishouding voor optimaal verloop van samenvoeging gemeente en OCMW

V-ICT-OR begeleidt besturen in hun informatiehuishouding voor optimaal verloop van samenvoeging gemeente en OCMW V-ICT-OR begeleidt besturen in hun infrmatiehuishuding vr ptimaal verlp van samenveging gemeente en OCMW De infrmatica in steden en gemeenten greide sinds de jaren 80 rganisch. Dat stapje bij stapje greien

Nadere informatie

Toelichting Checklist Optimale informatie beleggingsverzekering

Toelichting Checklist Optimale informatie beleggingsverzekering Telichting Checklist Optimale infrmatie beleggingsverzekering Algemeen Infrmatie ver beleggingsverzekeringen Beleggingsverzekeringen zijn cmplexe prducten. Om de klant beter inzicht te geven in de werking

Nadere informatie

Registratie na opleiding in het buitenland

Registratie na opleiding in het buitenland Registratie na pleiding in het buitenland Beleidsregel Uitwerking van de bepalingen inzake de registratie als verpleegkundig specialist na het vlgen van een pleiding in het buitenland, zals vastgelegd

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie GRADUAAT ONDERNEMINGSCOMMUNICATIE FINANCIEEL MANAGEMENT

ECTS-fiche. 1. Identificatie GRADUAAT ONDERNEMINGSCOMMUNICATIE FINANCIEEL MANAGEMENT ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is m een uitgebreid verzicht te krijgen van de invulling en pbuw van de mdule. Er bestaat slechts één ECTS-fiche vr elke mdule. 1. Identificatie Opleiding GRADUAAT ONDERNEMINGSCOMMUNICATIE

Nadere informatie

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1 Prjectaanvraag Versterking sciale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1. Aanleiding Eind 2012 heeft Prvinciale Staten van de prvincie Fryslân keuzes gemaakt mtrent de 'kerntakendiscussie'.

Nadere informatie

Training Faciliteren door middel van de moderatiemethode

Training Faciliteren door middel van de moderatiemethode samen beslist beter besluiten Training Faciliteren dr middel van de mderatiemethde Training Techniek Resultaat Tepasbaar. Dynamisch. Interactief. Visueel. Zelfdcumenterend. Overzichtelijk. Betrkkenheid.

Nadere informatie

Overgangsnormen Minkemalaan. cursusjaar 2015 2016

Overgangsnormen Minkemalaan. cursusjaar 2015 2016 Overgangsnrmen Minkemalaan cursusjaar 2015 2016 1 INHOUDSOPGAVE blz. Vrwrd 3 BEVORDERINGSNORMEN 1. Inleiding 4 2. Tetscijfers 5 3. Rapprtcijfers 5 4. Bevrderingsnrmen brugklas hav/vw 6 5. Bevrderingsnrmen

Nadere informatie

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor.

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor. Tussenrapprtage: plan van aanpak raadsenquête grndexplitatie Duivenvrdecrridr. Enquêtecmmissie grndexplitatie Duivenvrdecrridr 16 februari 2015 Inhudspgave: 1. Inleiding 2. Organisatie 3. Verfijning nderzeksvraag

Nadere informatie

Protocol voor afname Centraal Ontwikkelde Examens Nederlandse taal en rekenen.

Protocol voor afname Centraal Ontwikkelde Examens Nederlandse taal en rekenen. . Bij de afname van examens zijn diverse functinarissen van de nderwijsinstelling betrkken. In dit prtcl wrden de vlgende (grepen van) examenbetrkkenen nderscheiden, met een krte mschrijving van de betrkkenheid

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT BIJLAGE 1 IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT 1. Inleiding Op 1 juli 2013 is de Wet verplichte meldcde huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

PROFESSIONELE ROL EN COMMUNICATIEVE VAARDIGHEDEN

PROFESSIONELE ROL EN COMMUNICATIEVE VAARDIGHEDEN ! MEDISCHE BASISKENNIS MODULE PROFESSIONELE ROL EN COMMUNICATIEVE VAARDIGHEDEN 2014/2015 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding tt de mdule 3 2. Overzicht zelfstudiepad 5 3. Blk 1 6 Blk 2 7 Blk 3 8 4. Tetsing 10 TalenTXT

Nadere informatie

Uitstroomprofiel opleiding Klinisch Informatica September 2014

Uitstroomprofiel opleiding Klinisch Informatica September 2014 Uitstrmprfiel pleiding Klinisch Infrmatica 1 Inleiding Dit uitstrmprfiel sluit aan p het berepsprfiel van de klinisch infrmaticus. Het berepsprfiel beschrijft evenwel de ttale breedte van het veld van

Nadere informatie

Certificatieschema VIAG-WV G-meterkast

Certificatieschema VIAG-WV G-meterkast Pagina 1 van 7 nderdeel van Stichting Persnscertificatie Energietechniek Alle rechten vrbehuden. Niets uit deze uitgave mag wrden verveelvudigd, pgeslagen in een geautmatiseerd gegevensbestand, f penbaar

Nadere informatie

Muiswerk Verbanden 2 besteedt aandacht aan het rekenen met grafieken en tabellen.

Muiswerk Verbanden 2 besteedt aandacht aan het rekenen met grafieken en tabellen. Verbanden 2 Muiswerk Verbanden 2 besteedt aandacht aan het rekenen met grafieken en tabellen. Delgrep Verbanden 2 Verbanden 2 is bedeld vr leerlingen in klas 1-4 van het vmb en in klas 1-3 van hav/vw.

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Stichting de Wielborgh Wonen, zorg en welzijn. Van harte welkom. Training Meten moet! Casper van der Most

Stichting de Wielborgh Wonen, zorg en welzijn. Van harte welkom. Training Meten moet! Casper van der Most Stichting de Wielbrgh Wnen, zrg en welzijn Van harte welkm Training Meten met! Casper van der Mst Stichting de Wielbrgh Wnen, zrg en welzijn Prfessinele rganisatie Meten Analyseren Plannen Verbeteren Reviews

Nadere informatie

Getallen 2. Doelgroep Rekenen en Wiskunde Getallen 2. Omschrijving Rekenen en Wiskunde Getallen 2

Getallen 2. Doelgroep Rekenen en Wiskunde Getallen 2. Omschrijving Rekenen en Wiskunde Getallen 2 Getallen 2 Getallen 2 bestrijkt de uitbreiding van de basisvaardigheden van het rekenen, regels en vaardigheden die in het vmb en de nderbuw van hav/vw wrden aangeleerd, geefend en tegepast. Delgrep Rekenen

Nadere informatie

Gefaseerde implementatie projectbeheersing methodiek Hogeschool van Utrecht

Gefaseerde implementatie projectbeheersing methodiek Hogeschool van Utrecht Prject Shared Services Gefaseerde implementatie prjectbeheersing methdiek Hgeschl van Utrecht Vervlg van Deelprjectplan Prjectadministraties (januari 2004) Het beheersen van prjectadministraties dr de

Nadere informatie

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af Stel uw inkmen zeker, sluit een arbeidsngeschiktheids af Eindelijk geniet u van een heerlijke skivakantie. En natuurlijk verkmt het u niet, want u bent een ervaren skiër. Maar laat dat ngeluk nu net in

Nadere informatie

Rollenspel Jezus redt

Rollenspel Jezus redt Rllenspel Jezus redt Krte mschrijving prgrammanderdeel De leerlingen spelen samen een bestuursrechtzaak bij de Raad van State na. De Raad van State is de hgste bestuursrechter van Nederland. In deze rechtszaak

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Sociaal agogische vaardigheden

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Sociaal agogische vaardigheden ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Mdule Cde Graduaat Maatschappelijk werk Sciaal aggische vaardigheden Bc5 Lestijden 40 Studiepunten Ingeschatte ttale n.v.t. studiebelasting 50 (in uren) 1 Mgelijkheid

Nadere informatie

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau Cllege vr schljaar 2014-2015 Plaatsingsrichtlijnen p het Dr. Nassau Cllege In de kmende jaren zal de Cit eindtets in het basisnderwijs niet meer afgenmen wrden in februari,

Nadere informatie

Kenneth Smit Consulting -1-

Kenneth Smit Consulting -1- Versneld en cntinu verbeteren van de perfrmance en de resultaten van uw medewerkers en rganisatie. Perfrmance en rendementsverbetering van uw rganisatie is de fcus waarp de activiteiten van Kenneth Smit

Nadere informatie

Certificatieschema BEI-BLS-VP LS-netten

Certificatieschema BEI-BLS-VP LS-netten Pagina 1 van 7 Stichting Persnscertificatie Energietechniek Alle rechten vrbehuden. Niets uit deze uitgave mag wrden verveelvudigd, pgeslagen in een geautmatiseerd gegevensbestand, f penbaar gemaakt, in

Nadere informatie

NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN. 1. Inleiding

NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN. 1. Inleiding NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN 1. Inleiding De pdracht van het AB VrZW bij de vaststelling van het dekkingsplan fase 1 p 18 ktber 2013 luidde: nderzek de mgelijkheden

Nadere informatie

Exameneisen en literatuurlijst. NIMA A2 Specialisatie: Online Marketeer. Van toepassing op de examens vanaf januari 2016

Exameneisen en literatuurlijst. NIMA A2 Specialisatie: Online Marketeer. Van toepassing op de examens vanaf januari 2016 Exameneisen en literatuurlijst NIMA A2 Specialisatie: Online Marketeer Van tepassing p de examens vanaf januari 2016 Exameneisen NIMA A2: Specialisatie Online Marketeer 2016 april 2015 INHOUDSOPGAVE 1.

Nadere informatie

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers Handreiking functinerings- en berdelingsgesprekken griffiers September 2014 Functineringsgesprek Als de griffier is aangesteld, is het verstandig m met elkaar te blijven reflecteren p het functineren.

Nadere informatie

Certificatieschema VIAG-VP G-meterkast

Certificatieschema VIAG-VP G-meterkast Pagina 1 van 7 Stichting Persnscertificatie Energietechniek Alle rechten vrbehuden. Niets uit deze uitgave mag wrden verveelvudigd, pgeslagen in een geautmatiseerd gegevensbestand, f penbaar gemaakt, in

Nadere informatie

2015-2016. Trainingsinformatieblad nr. 21_A. Coöperatie Baronije UA

2015-2016. Trainingsinformatieblad nr. 21_A. Coöperatie Baronije UA nr. 21_A Cöperatie Barnije UA 2015-2016 Cöperatie Barnije UA Edisnbaan 16a - 3439 MN NIEUWEGEIN Pstbus 1383-3430 BJ NIEUWEGEIN T: 030-214 80 34 (algemeen) F: 030-214 80 36 E: cntact@barnije.nl KVK: 30283429

Nadere informatie

Jaarverslag. Format jaarverslag 2013. Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivio

Jaarverslag. Format jaarverslag 2013. Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivio Jaarverslag Frmat jaarverslag 2013 Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivi Inhudspgave VERSLAG VAN DE TOEZICHTHOUDER... 3 OVERVIEW & ALGEMEEN... 4 IDENTITEIT... 5 ONDERWIJS... 6 PERSONEEL... 7 HUISVESTING

Nadere informatie

Controleprotocol Sociaal Domein

Controleprotocol Sociaal Domein Cntrleprtcl Sciaal Dmein Cntrleprtcl vr de accuntantscntrle bij: dr de gemeenten in de regi Amersfrt* gesubsidieerde rganisaties vr Jeugdzrg en WMO dr de gemeenten in de regi Amersfrt f dr de gemeente

Nadere informatie

Rietschans College Overgangsnormen 2013-2014

Rietschans College Overgangsnormen 2013-2014 Rietschans Cllege Overgangsnrmen 2013-2014 Deel 1 vmb Deel 2 hav/vw 1 Inhudspgave Inhudspgave... 2 Deel 1 Overgangsnrmen 2013-2014 vmb... 3 ALGEMEEN BEVORDERING PER LEERJAAR... 3 Bevrdering van vmb-tl

Nadere informatie

OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017. Bertrand Russell College havo en vwo

OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017. Bertrand Russell College havo en vwo OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017 Bertrand Russell Cllege hav en vw Overstap vmb naar 4-hav infrmatie 2016-2017 Waarm drstrmen naar 4hav? Stel, je zit in 4 VMBO-t. Je haalt gede resultaten, het ziet ernaar

Nadere informatie

Aanbod Diensten Baan in Beeld

Aanbod Diensten Baan in Beeld Aanbd Diensten Baan in Beeld 3751 LM Bunschten inf@baaninbeeld.cm www.baaninbeeld.cm Inhudspgave 1. Over Baan in Beeld p. 3 Wie wij zijn, utplacement en lpbaanadvies, fcus, resultaat en lcatie. 2. Outplacementprgramma

Nadere informatie

TOEZICHTKADER ACCREDITATIESTELSEL HOGER ONDERWIJS. september 2014

TOEZICHTKADER ACCREDITATIESTELSEL HOGER ONDERWIJS. september 2014 TOEZICHTKADER ACCREDITATIESTELSEL HOGER ONDERWIJS september 2014 INHOUD Inleiding 4 1 Del en uitvering van het tezicht 5 1.1 Wat willen we bereiken? 5 1.2 Werkwijze 5 1.3 Waarderingskader 7 2 Relatie met

Nadere informatie

Muiswerk Verhoudingen 1 bestrijkt de basisvaardigheden van het rekenen met verhoudingen, breuken en procenten.

Muiswerk Verhoudingen 1 bestrijkt de basisvaardigheden van het rekenen met verhoudingen, breuken en procenten. Verhudingen 1 Muiswerk Verhudingen 1 bestrijkt de basisvaardigheden van het rekenen met verhudingen, breuken en prcenten. Delgrep Verhudingen 1 Het prgramma Verhudingen 1 is bedeld vr leerlingen in grep

Nadere informatie

LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Periode 1 t/m periode 3

LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Periode 1 t/m periode 3 LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Peride 1 t/m peride 3 In leerjaar 4 met je de keus gaan maken; wat wil jij gaan den wanneer je het vmbdiplma hebt? Om te laten zien dat je uiteindelijk een studie, die bij je

Nadere informatie

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen.

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen. Vragenfrmulier Klant Beeld U heeft ns verzcht, m gezamenlijk, een gedegen vrstel ten aanzien van uw hyptheek uit te brengen. Onze bedrijfsfilsfie is, m samen met nze relaties, een inventarisatie te maken

Nadere informatie

Ter vergelijking met de MJA3-doelstelling worden de indices voor productieproces, keten en duurzame energie gesommeerd.

Ter vergelijking met de MJA3-doelstelling worden de indices voor productieproces, keten en duurzame energie gesommeerd. MJA3 cnvenant Methdiek energieefficiency Alle inspanningen van bedrijven gericht p energiebesparing in het prductieprces en in de keten en met het g p de inzet van duurzame energie, wrden gehnreerd: zij

Nadere informatie

Pieter Swager/ Jos Fransen lectoraat elearning

Pieter Swager/ Jos Fransen lectoraat elearning 1 Pieter Swager/ Js Fransen lectraat elearning Scenari: 1 e deel afstudeerfase (1 e semester): schrijven nderzeksplan (vrbeeldscenari/ blauwdruk van een leerpraktijk) Vraf Onderwijskundig kader waarbinnen

Nadere informatie

beta brugklas secties 2004 2005 1 Ontwikkeling bètatechniek op het Newmancollege. 1. Inleiding

beta brugklas secties 2004 2005 1 Ontwikkeling bètatechniek op het Newmancollege. 1. Inleiding beta brugklas secties 2004 2005 1 Ontwikkeling bètatechniek p het Newmancllege. 1. Inleiding Het Newmancllege streeft naar een sterke prfilering p het gebied van de bètatechnische vakken. De argumenten

Nadere informatie

Reglement Vlaams-Nederlandse Journalistenbeurs Onderzoeksbeurs & Uitwisseling 2016

Reglement Vlaams-Nederlandse Journalistenbeurs Onderzoeksbeurs & Uitwisseling 2016 Reglement Vlaams-Nederlandse Jurnalistenbeurs Onderzeksbeurs & Uitwisseling 2016 In 2016 kennen de Vlaamse en Nederlandse verheid pnieuw de Vlaams-Nederlandse Jurnalistenbeur(zen) (VNJB) te aan Nederlandse

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Computerboekhouden i Code A3-3561 Lestijden 60 Studiepunten

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Computerboekhouden i Code A3-3561 Lestijden 60 Studiepunten ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Bekhuden Mdule Cmputerbekhuden i Cde A3-3561 Lestijden 60 Studiepunten Ingeschatte ttale 90 lesuren (lestijden + studie-uren) studiebelasting (in uren) 1 Mgelijkheid

Nadere informatie

Klantprofiel en inventarisatiemodel Werkgever

Klantprofiel en inventarisatiemodel Werkgever Klantprfiel en inventarisatiemdel Werkgever Algemene vragen Heveel uderdmspensien denkt u dat uw werknemers ndig hebben, wat is het ambitieniveau in de regeling? Tussen 70% en 100% van het laatst verdiende

Nadere informatie

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning.

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning. Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwrding 2. Delstellingen 3. Mdel 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning 1 Verantwrding: Wij willen binnen het nderwijs dat wij geven rekening huden met de

Nadere informatie

LOGBOEK van: klas: 1

LOGBOEK van: klas: 1 LOGBOEK van: klas: 1 Inhudspgave Inleiding en inhud van het lgbek Wat is de maatschappelijke stage? Delen van de maatschappelijke stage Waar de je maatschappelijke stage? Kaders waarbinnen de maatschappelijke

Nadere informatie

Koninklijke Nederlandse Algemene Schermbond

Koninklijke Nederlandse Algemene Schermbond KvK te s-gravenhage 40409378 Pstbus 600 Phne +31 (0)79 343 81 49 inf@knas.nl 2700 MD Zetermeer Fax +31 (0)79 343 81 50 www.knas.nl Kninklijke Van: KNAS Opleidingen Maitre AJ van der Weg Onderwerp: Tpcach

Nadere informatie

Certificatieschema BEI-BLS-WV LS-meterkast

Certificatieschema BEI-BLS-WV LS-meterkast Pagina 1 van 8 nderdeel van BEI-BLS- WV LS-meterkast Stichting Persnscertificatie Energietechniek Alle rechten vrbehuden. Niets uit deze uitgave mag wrden verveelvudigd, pgeslagen in een geautmatiseerd

Nadere informatie

Beweeg Mee! De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de collectieve verzekering voor de minima van de gemeente Den Haag

Beweeg Mee! De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de collectieve verzekering voor de minima van de gemeente Den Haag Beweeg Mee! De gecmbineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de cllectieve verzekering vr de minima van de gemeente Den Haag Mensen niet alleen aan het bewegen brengen, maar k aan het bewegen huden. Dat

Nadere informatie

2015-2016. Trainingsinformatieblad nr. 09_K. Coöperatie Baronije UA

2015-2016. Trainingsinformatieblad nr. 09_K. Coöperatie Baronije UA nr. 09_K Cöperatie Barnije UA 2015-2016 Cöperatie Barnije UA Edisnbaan 16a - 3439 MN NIEUWEGEIN Pstbus 1383-3430 BJ NIEUWEGEIN T: 030-214 80 34 (algemeen) F: 030-214 80 36 E: cntact@barnije.nl KVK: 30283429

Nadere informatie

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica Prgramma Welzijn en Zrg Nieuwe Zrg en Dmtica Aanleiding De mgelijkheden vr het langer zelfstandig thuis blijven wnen, meten wrden verbreed. Technlgische ntwikkelingen die zrg p afstand en het participeren

Nadere informatie

Biontica Workshop Zelfredzaamheid & Zelfsturing

Biontica Workshop Zelfredzaamheid & Zelfsturing Bintica Wrkshp Zelfredzaamheid & Zelfsturing Visie p Zelfredzaamheid & Zelfsturing Lgica van het gevel, Arnld Crnelis, 1998, ISBN 90-72258- 02-9 Het verbrgen prgramma vr het menselijk leren is aangebren

Nadere informatie

Missie, visie en strategie Informatievoorziening veiligheidsregio s Definitief RBC 5/11/14

Missie, visie en strategie Informatievoorziening veiligheidsregio s Definitief RBC 5/11/14 Missie, visie en strategie Infrmatievrziening veiligheidsregi s Definitief RBC 5/11/14 Inleiding Relatie met prgrammaplan en werkplannen Deze missie, visie en strategie vrmen de basis vr het Prgramma Infrmatievrziening

Nadere informatie

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 Inhud Respns... 1 Samenvatting van de resultaten... 1 Vragen ver de pleiding... 2 Vragen ver de stagiair... 3 Wat ziet u als sterke punten van de pleiding CMD?... 4 Wat

Nadere informatie

Kwaliteitsaspecten van onderwijs. Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van opleiders

Kwaliteitsaspecten van onderwijs. Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van opleiders Kwaliteitsaspecten van nderwijs Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van pleiders Clfn Titel Kwaliteitsaspecten van nderwijs. Wat vinden pedicures belangrijk aan kwaliteit van pleiders. Auteur

Nadere informatie

IT Management Group. Samenvatting PRINCE2 2009

IT Management Group. Samenvatting PRINCE2 2009 IT Management Grup Samenvatting PRINCE2 2009 ITIL is a Registered Trade Mark f the Office f Gvernment Cmmerce in the United Kingdm and ther cuntries. PRINCE2 is a Registered Trade Mark f the Office f Gvernment

Nadere informatie

Alleen m.b.t. vergoedingen pedagogisch Instemming. medewerkers (hoofdstuk 1 uit de regeling) Advies

Alleen m.b.t. vergoedingen pedagogisch Instemming. medewerkers (hoofdstuk 1 uit de regeling) Advies Satusverzicht. Cnsultatie Unitmanagers/Lcatiemanagers mei 2011 evaluatie Cnsultatie cliëntenraad Besluit Bestuursgrep 22 april 2003 OR Alleen m.b.t. vergedingen pedaggisch Instemming medewerkers (hfdstuk

Nadere informatie

Deelprojectplan. Projectadministraties

Deelprojectplan. Projectadministraties Deelprjectplan Prjectadministraties Het beheersen van prjectadministraties dr de invering van een hgeschlbrede methdiek. 1 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2. Prbleemverkenning en stelling 3. Prjectdelen 4.

Nadere informatie

Regeling Financiële Ondersteuning Topsport- Student Stenden Hogeschool Profileringsfonds

Regeling Financiële Ondersteuning Topsport- Student Stenden Hogeschool Profileringsfonds AANVRAAGFORMULIER 1 studiefinancieringsvrm vr chrten vóór 1-9-2015 én studiefinancieringsvrm(en) vr chrten na 1-9-2015 Regeling Financiële Ondersteuning Tpsprt- Student Stenden Hgeschl Prfileringsfnds

Nadere informatie

Baan in Beeld. Outplacementprogramma Goud

Baan in Beeld. Outplacementprogramma Goud Baan in Beeld. Outplacementprgramma Gud De utplacementprgramma s van Baan in Beeld zijn bestemd vr medewerkers die een rganisatie gaan verlaten en nieuw werk zeken. Om aan de unieke behefte van uw medewerker

Nadere informatie

Leer / ontwikkelingslijnen. Opleiding Helpende Zorg en Welzijn. BOL en BBL NAAM STUDENT:..

Leer / ontwikkelingslijnen. Opleiding Helpende Zorg en Welzijn. BOL en BBL NAAM STUDENT:.. Leer / ntwikkelingslijnen Opleiding Helpende Zrg en Welzijn BOL en BBL NAAM SUDEN:.. 1 2 Uitleg van het leerlijnenbekje Vr je ligt het leerlijnenbekje van je pleiding Helpende Zrg & Welzijn niveau 2. ijdens

Nadere informatie

NTA 8009:2007. Veiligheidsmanagementsysteem voor ziekenhuizen en instellingen die ziekenhuiszorg verlenen

NTA 8009:2007. Veiligheidsmanagementsysteem voor ziekenhuizen en instellingen die ziekenhuiszorg verlenen NTA 8009:2007 Veiligheidsmanagementsysteem vr ziekenhuizen en instellingen die ziekenhuiszrg verlenen Unifrm en inzichtelijk veiligheidsmanagementsysteem Openheid ver patiëntveiligheid Basis vr interne

Nadere informatie

Subsidietoetsingskader VVE gemeente Raalte 2015. Doelstelling subsidie:

Subsidietoetsingskader VVE gemeente Raalte 2015. Doelstelling subsidie: Subsidietetsingskader VVE gemeente Raalte 2015 Delstelling subsidie: Op grnd van de Wet OKE (Ontwikkelingskansen dr kwaliteit en educatie zijn gemeenten verantwrdelijk vr de Vrschlse educatie. Gemeenten

Nadere informatie

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Rapprt Bekend maakt bemind Onderzek naar de bekendheid van en waardering vr het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Over het CAOP Het CAOP is hét kennis- en dienstencentrum p het gebied van arbeidszaken

Nadere informatie

Outplacementprogramma Zilver

Outplacementprogramma Zilver Haarbrug 18, 3751 LM Bunschten inf@baaninbeeld.cm www.baaninbeeld.cm Outplacementprgramma Zilver De utplacementprgramma s van Baan in Beeld zijn bestemd vr medewerkers die een rganisatie gaan verlaten

Nadere informatie

In de workshop is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tot de theoretische onderbouwing/ het theoretisch kader van het curriculum.

In de workshop is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tot de theoretische onderbouwing/ het theoretisch kader van het curriculum. Verslag wrkshp 1 en 2 : In de wrkshp is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tt de theretische nderbuwing/ het theretisch kader van het curriculum. Een eerste reactie p de pzet van het curriculum:

Nadere informatie

Verkorte Handleiding Versie Medewerker Januari 2013

Verkorte Handleiding Versie Medewerker Januari 2013 Verkrte Handleiding Versie Medewerker Januari 2013 Starten met OTIB-skillsmanager OTIB-skillsmanager is een instrument m het gesprek dat u gaat veren met uw leidinggevende vr te bereiden. U wrdt gevraagd

Nadere informatie

Maatschappelijke Stage

Maatschappelijke Stage Maatschappelijke Stage 2 Inhud 1. Wat is MAS? 1.1 MAS algemeen. 1.2 MAS p het Gren van Prinstererlyceum 1.3 Deadlines 2. Stage zeken 2.1 De stage cördinatr p schl. 2.2 Masactief 3. De frmulieren 3.1 Aanvraagfrmulier

Nadere informatie

Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet

Financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet Financiële verrdening ex artikel 212 Gemeentewet De raad van de gemeente Hendrik-Id-Ambacht besluit, gelet p artikel 212 van de Gemeentewet, vast te stellen: de verrdening p de uitgangspunten vr het financieel

Nadere informatie

TOELICHTING KOSTEN MOZAÏEKBEHEER OPEN GRASLAND

TOELICHTING KOSTEN MOZAÏEKBEHEER OPEN GRASLAND STICHTING COLLECTIEF AGRARISCH NATUURBEHEER SCAN TOELICHTING KOSTEN MOZAÏEKBEHEER OPEN GRASLAND BESCHRIJVING De ksten mzaïekbeheer zijn een vergeding vr de ksten die p bedrijfsniveau gemaakt wrden vr het

Nadere informatie

Analytische boekhouding

Analytische boekhouding Analytische Bekhuding Analytische bekhuding 1 Vrbereiding... 2 1.1 Dssier instellingen... 2 1.2 Analytische rekeningen maken... 3 2 Analytisch beken... 4 2.1 Kppeling... 5 2.2 Bekingsvrstellen (mdellen)...

Nadere informatie

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs.

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht p Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Dia 1 Opmerking vr de presentatr: in het geval u tijd te krt kmt, kunt u de blauwe tekst als ptineel beschuwen

Nadere informatie

2015-2016. Trainingsinformatieblad nr. 18_A. Coöperatie Baronije UA

2015-2016. Trainingsinformatieblad nr. 18_A. Coöperatie Baronije UA nr. 18_A Cöperatie Barnije UA 2015-2016 Cöperatie Barnije UA Edisnbaan 16a - 3439 MN NIEUWEGEIN Pstbus 1383-3430 BJ NIEUWEGEIN T: 030-214 80 34 (algemeen) F: 030-214 80 36 E: cntact@barnije.nl KVK: 30283429

Nadere informatie

Kiezen of delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhoven

Kiezen of delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhoven Kiezen f delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhven Dr Paul J.G. Tang & Rbert-Jaap Vrn Eindhven, 11 december 2012 Dit rapprt is bestemd vr de rganisatie van de pdrachtgever. Verspreiding

Nadere informatie

OPLEIDING tot Verzorgende-IG. Ondersteuningsmagazijn Praktijk Beroepstaak E Startbekaam

OPLEIDING tot Verzorgende-IG. Ondersteuningsmagazijn Praktijk Beroepstaak E Startbekaam OPLEIDING tt Verzrgende-IG Ondersteuningsmagazijn Berepstaak E Startbekaam Albeda cllege Branche gezndheidszrg Kwalificatieniveau 4 Chrt: 2010-2011 Fase: Startbekaam Naam student:. P.E1-3.start.gesprek

Nadere informatie

Hoe kan uw overheidsorganisatie professionalisering en verduurzaming van het inkoopproces bewerkstelligen

Hoe kan uw overheidsorganisatie professionalisering en verduurzaming van het inkoopproces bewerkstelligen He kan uw verheidsrganisatie prfessinalisering en verduurzaming van het inkpprces bewerkstelligen He kan uw verheidsrganisatie prfessinalisering en verduurzaming van het inkpprces bewerkstelligen UITWERKING

Nadere informatie

2014-2015. Trainingsinformatieblad nr. 20_A. Coöperatie Baronije UA

2014-2015. Trainingsinformatieblad nr. 20_A. Coöperatie Baronije UA nr. 20_A Cöperatie Barnije UA 2014-2015 Cöperatie Barnije UA Edisnbaan 16a - 3439 MN NIEUWEGEIN Pstbus 1383-3430 BJ NIEUWEGEIN T: 030-214 80 34 (algemeen) F: 030-214 80 36 E: cntact@barnije.nl KVK: 30283429

Nadere informatie

2014-2015. Trainingsinformatieblad nr. 17_A. Coöperatie Baronije UA

2014-2015. Trainingsinformatieblad nr. 17_A. Coöperatie Baronije UA nr. 17_A Cöperatie Barnije UA 2014-2015 Cöperatie Barnije UA Edisnbaan 16a - 3439 MN NIEUWEGEIN Pstbus 1383-3430 BJ NIEUWEGEIN T: 030-214 80 34 (algemeen) F: 030-214 80 36 E: cntact@barnije.nl KVK: 30283429

Nadere informatie

STUDIEVAARDIGHEID OP MAAT

STUDIEVAARDIGHEID OP MAAT STUDIEVAARDIGHEID OP MAAT Muiswerk Studievaardigheid p maat richt zich p de belangrijkste deelvaardigheden die ndig zijn vr het studeren. Delgrepen Studievaardigheid p maat Muiswerk Studievaardigheid p

Nadere informatie

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten Inleiding Stichting Kwaliteit in Basis GGZ gelft dat de mentale zrg in Nederland

Nadere informatie

VISIE OP LEREN. De uitgangspunten van de samenwerking; Het opleiden binnen het partnerschap; Het leren binnen het partnerschap.

VISIE OP LEREN. De uitgangspunten van de samenwerking; Het opleiden binnen het partnerschap; Het leren binnen het partnerschap. VISIE OP LEREN Opleiden en leren in het partnerschap Apeldrn Zutphen Vr het welslagen van de missie is het van het grtste belang dat binnen het partnerschap gewerkt wrdt vanuit een gemeenschappelijke visie

Nadere informatie

Opleiding Excellent Coach Een unieke combinatie van professioneel coachen en het inzetten van Paard als Spiegel!

Opleiding Excellent Coach Een unieke combinatie van professioneel coachen en het inzetten van Paard als Spiegel! Opleiding Excellent Cach Een unieke cmbinatie van prfessineel cachen en het inzetten van Paard als Spiegel! DE WERKWIJZE Waarm u als excellent cach? U bent geïnteresseerd in het begeleiden en adviseren

Nadere informatie