Duurzaam ondernemen zichtbaar en doenbaar maken in Vlaanderen.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Duurzaam ondernemen zichtbaar en doenbaar maken in Vlaanderen."

Transcriptie

1 Duurzaam ndernemen zichtbaar en denbaar maken in Vlaanderen. Vrstel vr een studiepdracht in het kader van de VIONA-prep dd. 3 februari 2011 Luk VAN LANGENHOVE (UNU-CRIS/RCE-SNS) Bernard MAZIJN (UNU-CRIS/RCE-SNS) Nic STORME (Hwest) Offerteverzek: Depertement Werk en Sciale Ecnmie, Vlaamse Overheid Brugge, 28/02/2011

2 1. Titel van het nderzeksprject Duurzaam ndernemen zichtbaar en denbaar maken in Vlaanderen. 2. Prmtr en c-prmtrs Het vrstel van studiepdracht wrdt ingediend dr een samenwerkingsverband tussen UNU- CRIS/RCE-SNS én Hwest. Het team van prmtr en c-prmtrs beschikken gezamenlijk ver de ndige expertise en ervaring m 1) een studiepdracht in gede banen te leiden, 2) het nderzek inhudelijk rigureus te veren en 3) de gefrmuleerde vrstellen in de praktijk te tetsen. UNU-CRIS/RCE-SNS Het RCE Zuidelijke Nrdzee maakt deel uit van een wereldwijd netwerk van ngeveer 85 Reginale Expertisecentra (RCE) vr Educatie vr Duurzame Ontwikkeling dat in het kader van het Decennium vr Educatie vr Duurzame Ontwikkeling (DEDO ) van de VN werd pgezet. Dergelijke centra hebben tt del prmtie te veren rnd en research te den naar educatie vr duurzame ntwikkeling (EDO), dr de delstellingen van het DEDO te vertalen naar de maatschappij waarin ze pereren. Het RCE Zuidelijke Nrdzee werd pgezet als een interreginaal RCE vr de Belgische, Franse, Britse en Nederlandse regi s die aan de zuidelijke Nrdzee grenzen: West- Vlaanderen, Nrd-Pas-de-Calais, Kent, Sussex en Zeeland. De reginale en specifieke delstellingen van het RCE Zuidelijke Nrdzee zijn: het efficiënt ntwikkelen van EDO, bijvrbeeld dr het creëren van business tls ter bevrdering van duurzame ntwikkeling; het nemen van initiatieven m duurzame ntwikkeling binnen de nietfrmele educatie te prpageren via de pleiding; en het leggen van links tussen de gemeenschap en de hgere nderwijsinstellingen. Het cördinatieteam is gehuisvest dr het Centrum vr Cmparatief Onderzek naar Reginale Integratie van de Universiteit van de Verenigde Naties (UNU-CRIS United Natins University Centre fr Cmparative Reginal Integratin Studies) in Brugge (België). Vr meer infrmatie: zie en Hwest / Hgeschl West-Vlaanderen Hwest vrmt samen met Universiteit Gent, Hgeschl Gent en Arteveldehgeschl, de Assciatie Universiteit Gent. Hwest zelf heeft als erkend kenniscentrum een drieledige pdracht: (academisch) hger nderwijs, tepassingsgericht nderzek en maatschappelijke dienstverlening. Binnen het kader van dit vrstel wrden facetten van de laatste twee pdrachten krt vrgesteld. Vlaamse, Federale, Eurpese en internatinale prjecten in tegepast nderzek wrden uitgeverd p vraag van en vr bedrijven en nt-fr-prfit rganisaties uit binnen- en buitenland. Hiervr zetten we nze nderzekers (v/m) in die expert zijn en prfessineel het werkveld ndersteunen in hun innvatie. Ze zijn f bachelr f master f gedctreerd, naargelang de pdracht. Er is een sterke inbedding in het industriële weefsel en met het werkveld in binnen- en buitenland is Hwest uitgegreid tt een lerend en innverend netwerk. Dr deze specifieke ervaring, wrdt Hwest k vaak gevraagd m beleidndersteunend nderzek te verrichten. Hwest det dit alles zwel in technlgische dmeinen (elektrnica, chemie, milieukunde, industrieel design enz.) als in niet-technlgische dmeinen (handicap en sciale ngelijkheid, diversiteit en inclusie, sciale ecnmie, netwerkecnmie, (duurzaam) innvatiemanagement, maatschappelijk verantwrd/duurzaam ndernemen enz.). Sinds 1998 heeft Hwest in haar hefbmfunctie naar het werkveld reeds meer dan 84 miljen EUR aan innvatiemiddelen (Eurpees, Federaal, Vlaams) bijeengebracht vr tepassingsgericht nderzek i.f.v. innvatieprjecten p vraag van en vr het werkveld. 2

3 Tt slt ng wijzen p de ervaring en expertise pgedaan in de rganisatie van seminaries-cllquiawrkshps-infsessies, uit het Industrieel Liaisn Prgramma en via de Business Acceleratr (incubatr). Hwest is een structurele partner van (en met) VOKA, UNIZO, VKW, Resc, Krtrijk.IN, Transfrum, Frum Eurmetrpl Lille-Krtrijk-Turnai, Leiedal, WVI, Streekfnds West-Vlaanderen, Kning Budewijnstichting, Krtrijk XpO, Agentschap IWT, Agentschap Ondernemen, viwta, Industrie Vlaanderen, Vr meer infrmatie: zie Prmtr Naam: Functie: Luk VAN LANGENHOVE Directeur UNU-CRIS / Vrzitter RCE-SNS Instelling: United Natins University - Cmparative Reginal Integratin Studies / Cntactadres: 2.2. C-prmtrs Naam: Functie: Reginal Centre f Expertise Educatin f Sustainable Develpment Suthern Nrth Sea Grtseminarie, Ptterierei 72, B-8000 Brugge Tel: ; Fax: Bernard MAZIJN Adviseur RCE-SNS Instelling: Reginaal Expertisecentrum Educatie vr Duurzame Ontwikkeling Zuidelijke Nrdzee Cntactadres: Grtseminarie, Ptterierei 72, B-8000 Brugge Tel: ; Fax: Naam: Functie: Instelling: Cntactadres: Nic STORME Prject Manager Netwerkecnmie-afstudeertraject Greenvatin Management, LED (Laagdrempelige Expertise- en Dienstverleningscentra), lectr Maatschappelijk Verantwrd Ondernemen Hwest, de Hgeschl West-Vlaanderen, campus Brugge-Rijselstraat Hwest, Rijselstraat 5, 8200 Sint-Michiels-Brugge Tel: +32 (0) ; Fax: +32 (0)

4 3. Omschrijving van het studieprject (max. 5 blz.) 3.1. Cntext In 1987 publiceerde de Wereldcmmissie vr Milieu en Ontwikkeling (WCED) nder vrzitterschap van de Nrse Eerste Minister, Mevr. Gr Harlem Brundtland, Our Cmmn Future (in Nederlandse vertaling verschenen nder de titel Onze Aarde Mrgen ). Vanaf dat mment stnd de term duurzame ntwikkeling, hét slidariteitscncept in ruimte en tijd (cf. de beheften van de huidige en tekmstige generaties ), centraal in het debat ver milieu en ntwikkeling. Het cncept duurzame ntwikkeling bracht k het cmplexe prbleem van de allcatie van hulpbrnnen p de vrgrnd: "He kunnen we billijke welvaart vr iedereen creëren znder uitputting f achteruitgang van de natuurlijke rijkdmmen f ecsystemen?" In 1992 p de VN-cnferentie ver Milieu en Ontwikkeling (UNCED) in Ri de Janeir Tijdens werd dit tijdens de bespreking van Agenda 21 1 en in het bijznder de discussies ver de klimaatverandering, bidiversiteit en het bsbestand een belangrijke fcus. De definitie van duurzame ntwikkeling De definitie van de Brundtlandcmmissie inzake duurzame ntwikkeling werd en wrdt sms beschuwd als zijnde vaag f nvlledig. De vrbije twee decennia zijn er tientallen andere definities gepubliceerd, sms gericht p bepaalde stakehlders, sectren, besluitvrmingniveaus, enz. Tch hebben grte rganisaties, belangrijk vr dit nderzek, zals de Internatinale Kamer van Kphandel (ICC), the Wrld Business Cuncil fr Sustainable Develpment (WBCSD), het Glbal Reprting Initiative (GRI), en het UN Glbal Cmpact (UNGC) geen eigen definitie van duurzame ntwikkeling naar vr gebracht. De WBCSD, bijvrbeeld, verwijst expliciet naar de definitie van de Brundtlandcmmissie. In de cntext van maatschappelijk verantwrd ndernemen, werd als antwrd p de rep naar duurzame ntwikkeling - het cncept van de Triple Bttm Line (TBL) gelanceerd dr Jhn Elkingtn. Hij mschreef het idee als vlgt: "Een TBL geeft een beschrijving van de sciale en eclgische impact van de activiteiten van een rganisatie, p een meetbare manier. Dit staat te de ecnmische prestaties te verbeteren en maakt een diepgaande evaluatie mgelijk" (Elkingtn, 1998). De TBL is vergelijkbaar met de 3P-aanpak: Peple (mensen), Planet (planeet), Prfit (winst). In Agenda 21, het actieprgramma vr de 21 ste eeuw, werd Hfdstuk 4 gewijd aan de verschillende aspecten van "Verandering van cnsumptiepatrnen", met een fcus p prductie en cnsumptie. Echter, in de jaren negentig werden prductie en cnsumptie vaak afznderlijk behandeld: enerzijds schnere prductie en anderzijds duurzame cnsumptie. Pas naar aanleiding van de Wereldtp ver Duurzame ntwikkeling (WSSD) in 2002 bereikte de internatinale gemeenschap een akkrd als nderdeel van het Implementatieplan van Jhannesburg een 10-jarig Prgrammakader (10YFP) vr Duurzame Cnsumptie en Prductie (SCP) p te starten. Een jaar later lanceerde het Marrakesh-prces deze efening: het leid de internatinale gemeenschap naar een algemene herziening en het maakt mmenteel vrwerp uitmaakt van (finale?) bespreking in de V.N.-Cmmissie inzake Duurzame Ontwikkeling. Het bevrderen van crprate envirnmental and scial respnsibility and accuntability staat er centraal. Ok p Eurpees niveau werd vruitgang gebekt. Ng niet z lang geleden presenteerde de Eurpese Cmmissie twee mededelingen: Eurpa met een vrbeeld wrden p het gebied van maatschappelijk verantwrd ndernemen (Eurpese Cmmissie, 2006) en Actieplan vr duurzame prductie en cnsumptie en een duurzaam industriebeleid (Eurpese Cmmissie, 2008). 1 Agenda 21 is een allesmvattend actieplan m glbaal, natinaal en lkaal te wrden uitgeverd dr rganisaties van de Verenigde Naties, regeringen en grte grepen in elk gebied waar er menselijke impact p het milieu bestaat. 4

5 Maatschappelijk verantwrd ndernemen (MVO) 2 betreft de verantwrdelijkheid die bedrijven kunnen nemen m bij te dragen tt duurzame ntwikkeling. Overheden dr middel van hun beleid en de private sectr dr middel van hun bedrijfsstrategieën kunnen het beheer en de prductieprcessen van bedrijven in de richting van MVO leiden. Punt van debat is evenwel f MVO enkel met rekenen p vrijwillige initiatieven m verder te gaan dan de wettelijke regelingen (d.w.z. de vrschriften en het naleven daarvan) f aan regelgevende maatregelen met wrden nderwrpen. De nadruk van MVO ligt duidelijk p de rganisatie 3, hewel k het belang van de televeringsketens steeds meer erkend en tegevegd wrdt, p verschillende manieren, aan het tepassingsgebied van wat kan gedaan wrden vr/mtrent MVO. Definities van maatschappelijk verantwrd ndernemen Er bestaan verschillende definities van MVO. De meest geciteerde is die van de Eurpese Cmmissie: "Een cncept dat inhudt dat ndernemingen in hun bedrijfsactiviteiten en in hun relaties met andere partijen vrijwillig aandacht aan sciale kwesties en het milieu schenken. (EU-Cmmunicatie, juli 2002) De Wrld Business Cuncil fr Sustainable Develpment geeft eveneens een vaak gebruikte definitie: "Maatschappelijk verantwrd ndernemen is het blijvende engagement van bedrijven m bij te dragen tt ecnmische ntwikkeling en tegelijk de levenskwaliteit van de arbeiders en hun gezinnen alsk de samenleving in haar geheel te verbeteren." UNEP gebruikt de vlgende definitie van MVO, zals vermeld in het Opleidingspakket inzake Milieubeginselen van het UN Glbal Cmpact (2005): "Een p waarden gebaseerde manier van zaken den p een manier die bevrderlijk is vr duurzame ntwikkeling en die streeft naar een psitieve impact tussen bedrijfsactiviteiten en samenleving, zich bewust zijnde van de nauwe nderlinge samenhang tussen het zakenleven en de samenleving, Er wrdt k p gewezen dat bedrijven, net als de burgers, veral waar ze actief zijn basisrechten en plichten hebben." Een nieuwe definitie die weleens heel ppulair zu kunnen wrden, is de definitie die wrdt gegeven in de verschenen ISO Richtlijnen vr Maatschappelijke Verantwrdelijkheid 4 : "Verantwrdelijkheid van een rganisatie vr de effecten van haar besluiten en activiteiten 5 p de maatschappij en het milieu, via transparant en ethisch gedrag dat een bijdrage levert aan duurzame ntwikkeling, inclusief gezndheid en het welzijn van de maatschappij; rekening hudt met de verwachtingen van stakehlders; in vereenstemming is met de geldende wetten en cnsistent is met de internatinale gedragsnrmen; is geïntegreerd in de gehele rganisatie en in haar externe betrekkingen in de praktijk wrdt tegepast 6 " 2 Reeds lange tijd wrden in de Nederlandse taal de begrippen maatschappelijk verantwrd ndernemen en duurzaam ndernemen dr elkaar gebruikt. In het kader van dit prjectvrstel is het niet de bedeling hier p in te gaan. In lijn met de internatinale terminlgie, in het bijznder deze gerelateerd aan de nderzeksvragen (GRI, ISO ), wrdt ervan uit gegaan dat het Engelse scial respnsibility van rganisaties wrdt bedeld in al zijn aspecten. 3 Verband hudend met de vrige vetnt met wrden aangegeven dat ISO 2600 stelt dat maatschappelijk verantwrdelijkheid niet alleen geldt vr bedrijven maar vr alle typen rganisaties, met inbegrip van verheden en maatschappelijke rganisaties. Om die reden wrdt in dit vrstel van studiepdracht dan k cnsequent naar rganisatie en bedrijven vallen hier dan nder. 4 De term Maatschappelijke Verantwrdelijkheid (MV) werd ingeverd dr de Internatinale Organisatie vr Nrmalisatie (ISO) in haar multi-stakehldersbenadering. ISO beperkt zijn tepassingsgebied niet tt bedrijven maar zal van tepassing zijn p een brede waaier van rganisatietypes en bevat Richtlijnen vr Maatschappelijke Verantwrdelijkheid. De richtstandaard zal gepubliceerd wrden in Activiteiten mvatten prducten, diensten en prcessen 6 Externe betrekkingen verwijzen naar de activiteiten van een rganisatie binnen haar invledssfeer 5

6 Beschuwen we de vier vrgestelde definities, dan dienen we p te merken dat er geen echte internatinale cnsensus bestaat ver wat de inhud van MVO met zijn. Een belangrijke reden is dat er reginale verschillen bestaan wat betreft de interpretatie van MVO. Er zijn evenwel een aantal pmerkelijke tendensen: een algemene steun aan en verwijzing naar de internatinale mensenrechten en de rechten van werknemers; het belang dat wrdt gehecht aan het feit dat bedrijven rekening huden met en zich inlaten met hun verschillende grepen stakehlders; het pnemen van milieuaspecten samen met ecnmische aspecten in de definitie van MVO. Naast de genemde ISO 26000, dragen.a. vlgende drie internatinale initiatieven in belangrijke mate bij tt de MVO-beweging: Glbel Cmpact is een MVO-initiatief dat in 1999 in het leven werd gerepen dr Kfi Annan, vrmalig Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties. Het Pact is "een kader vr bedrijven die zich engageren m hun activiteiten en strategieën af te stemmen p tien universeel aanvaarde principes p het vlak van mensenrechten, werk, milieu en anti-crruptie. Als grtste glbale crprate citizenship initiatief ter wereld, is het Glbal Cmpact in de eerste plaats begaan met het tnen en pbuwen van de sciale legitimiteit van bedrijven en markten." Het Glbal Cmpact is een netwerk van bedrijven die zich geëngageerd hebben m de tien principes in acht te nemen en k de capaciteitspbuw bij de bedrijven te versterken. Sedert krt bestaat er een Glbale Cmpact Netwrk Belgium. Het Glbal Reprting Initiative (Initiatief vr duurzaamheidsverslaggeving) is een multistakehlder initiatief dat in 1997 werd gelanceerd dr CERES en UNER. Het fungeert als een netwerk van duizenden deskundigen, in tientallen landen wereldwijd, die deelnemen aan de werkgrepen en raadgevingsrganen van het GRI. Dit netwerk gebruikt de GRI-richtlijnen m verslag uit te brengen, infrmatie te verkrijgen via p het GRI gebaseerde verslagen, f p andere manieren frmeel en infrmeel - bij te dragen tt de ntwikkeling van het verslaggevingkader. Het GRI werkt aan een kader vr duurzaamheidsverslaggeving dat de verslagen van.a. bedrijven ver milieuaspecten, sciale en ecnmische aspecten standaardiseert. De OESO-richtlijnen vr multinatinale ndernemingen vrmen een nderdeel van de OESO- Verklaring inzake Internatinale Investeringen en Multinatinale Ondernemingen, een breed plitiek engagement dat in 1976 werd aangegaan dr de OESO-regeringen m directe investeringen tussen OESO-leden te vergemakkelijken. De laatste herziening van de richtlijnen werd drgeverd in De richtlijnen zijn aanbevelingen vanwege regeringen aan multinatinale ndernemingen die actief zijn in f vanuit de betreffende landen (de dertig OESOlidstaten plus elf niet-lidstaten). Ze vrzien in vrijwillige beginselen en nrmen vr verantwrdelijk zaken den, in verschillende dmeinen. Ze vrmen de enige multilateraal bekrachtigde en uitgebreide cde, waarte regeringen zich verbnden hebben die te prmten. Binnen de cntext van duurzame cnsumptie en prductie spelen de methdes vr de berdeling van en verslaggeving ver de bijdragen van rganisaties en hun prducten een belangrijke rl. Ok verheidsplanning en andere strategische beslissingen wrden steeds vaker bekeken vanuit een perspectief van duurzame ntwikkeling. Duurzaamheidsaspecten kunnen met uiteenlpende instrumenten geëvalueerd wrden. Een specifieke dimensie kan pgenmen wrden als deel van de duurzaamheidberdeling f kan specifiek behandeld wrden. Het pakket berdelingsinstrumenten bestaat uit een aantal grepen van instrumenten met verschillende deleinden: analytische instrumenten, prcedure- en managementinstrumenten, tezicht- en cntrle-instrumenten, verslaggevinginstrumenten en cmmunicatie-instrumenten. 6

7 Het is belangrijk de samenhang te zien. Binnen het kader van dit vrstel kunnen de vlgende punten wrden pgelijst vr wat betreft de srten technieken p het niveau van de rganisatie (= het niveau waarp maatschappelijk verantwrd ndernemen wrdt berdeeld) 7 : inzake analystische instrumenten: waardeketenanalyse, vetafdruk, zelfevaluatie-instrumenten, inzake prcedurele en management-instrumenten: 1) Standaarden en Certificaten: SA 8000, AA1000 reeks, sciale en duurzame ntwikkeling labels, Eurpese kwaliteitsstandaard vr SRI (CSRR-QS2.0), OHSAS ) Richtlijnen: ISO 26000, SIGMA (Sustainability Integrated Guidelines fr Management), OESO Richtlijnen vr multinatinale ndernemingen, BS 8900, ISAE ) Prestatiemeting: Duurzaamheid Balanced Screcard, EFQM Framewrk fr Crprate Scial Respnsibility, Investrs in peple inzake cntrle-instrumenten: (sciale) audits inzake cmmunicatie-instrumenten: 1) Duurzaamheidsverslagen 2) Labels 3) Indexen inzake instrumenten vr verslaggeving: GRI Richtlijnen Merk de plaats p van ISO en GRI. Dit is dus de cntext waarbinnen het nderzek zal gebeuren Onderzeksvragen en het analytisch kader Onderzeksvragen In de prep wrdt de vlgende nderzeksvraag gefrmuleerd: He maakt men de vertaling van ISO en GRI richtlijnen naar de Vlaamse cntext? Daarbij wrdt gepreciseerd dat het nderzek vlgende resultaten met halen: een vrstel vr een regispecifieke annex GRI vr Vlaanderen een vrstel vr vertaling van ISO vr Vlaamse ndernemingen een vrstel van (gecmbineerd) gebruik als duurzaamheidscriteria bij steunmaatregelen een praktijktets vr de werkbaarheid van deze vertalingen. In het punt 3.3. Onderzeksplan wrdt aangegeven wat het plan van aanpak is. Eerst wrdt echter ingegaan p een belangrijk aandachtspunt vr de studepdracht. Hiermee wrdt de link gelegd met het punt 3.1. Cntext Belangrijk aandachtspunt Uit 3.1. Cntext blijkt dus duidelijk dat de GRI Richtlijnen én ISO een andere finaliteit hebben. Tch kan niet wrden vrbijgegaan aan de vereenkmsten bijvrbeeld tussen enerzijds de prestatie-indicatren uit de GRI Richtlijnen en anderzijds de kernthema s van maatschappelijke verantwrdelijkheid in ISO Buiten deze gelijkenissen, zijn er k parallelen te trekken met andere (internatinale) instrumenten, methden f technieken inzake maatschappelijk verantwrd ndernemen: Glbal Cmpact, OESO Richtlijnen vr multinatinale ndernemingen, MVO-Prestatieladder, enz. Organisaties (incl. bedrijven) wrden m uiteenlpende redenen gevraagd/gestimuleerd m te participeren in f te rapprteren ver de vruitgang in het kader van een f ander initiatief. Vaak is de 7 Een aangepaste en gedeeltelijke vername uit Benit C. en Mazijn B. (2009). 7

8 frmat dat wrdt gevraagd verschillend met als gevlg dat de (administratieve) last die p rganisaties wrdt gelegd niet te verwaarlzen is. Dit heeft natuurlijk k te maken met het feit dat de invalshek die telkens beschuwd wrdt als dr de rganisatie psitief wrdt ingegaan p de gestelde vraag f stimulans de specifieke benadering is: GRI Richtlijnen, Glbal Cmpact, ISO 26000, enz. De vrstellen die in het kader van deze studiepdracht zullen wrden gefrmuleerd meten daar rekening mee huden. Dit wil zeggen dat niet alleen zal gewaakt wrden ver de beheftevraag vanuit het gpunt GRI Richtlijnen en ISO 26000, maar evenzeer een effectieve en efficiënt nderdeel van gegevensverzameling zal wrden ingebuwd. In feite kan het vergeleken wrden met een aanbeveling aan rganisaties (incl. bedrijven) m gegevens te verzamelen in een lsbladige kaft 8 waaruit de ndige infrmatie kan wrden gehaald in functie van de nd m psitief te antwrden p een vraag f te reageren p een stimulans. Het kmt er dan p aan m een intelligente manier de frmat van de lsbladige kaft te ntwerpen pdat aan de vraag zu kunnen tegemet gekmen wrden. Merk truwens p dat smmige infrmatie (lees: gegevens) die verzameld wrden vr een initiatief maatschappelijke verantwrd ndernemen k nuttig kan zijn vr andere initiatieven die zich richten p partiële bekmmernissen van duurzame ntwikkeling: EMAS f ISO 14001, Eurpees Eclabel, SA 8000, En recent is daar bijvrbeeld k de MDG-Scan (MDG: Millenium Develpment Gals ) bijgekmen Onderzeksplan Het maatschappelijk belang van deze studiepdracht valt niet te nderschatten. Het ligt bijgevlg vr de hand dat een stuurgrep wrdt geïnstalleerd vr de begeleiding van deze pdracht. Er wrdt vrgesteld de samenstelling te spiegelen aan deze van de Stuurgrep Strategisch Arbeidsmarktnderzek. De geplande interactie met de stakehlders vertegenwrdigd in de stuurgrep (zie verder) met telaten resultaten te bekmen die gedragen wrden. Hierna wrden de 4 peenvlgende fasen van het vrstel tt studiepdracht weergegeven. Het tijdspad vr elke fase én de mmenten van interactie met de stuurgrep is terug te vinden nder 4. Gedetailleerd tijdsschema Fase 1 Ontwerp van tepassingen in Vlaanderen (4 maanden) Hiernder wrden twee deelfasen nderscheiden die gelijktijdig wrden uitgeverd. De uitverder van Fase 1 is het UNU-CRIS/RCE-SNS; HOWest vlgt mee p. Fase 1a GRI Richtlijnen en ISO Het vrwerp van nderzek van deze fase zijn de GRI Richtlijnen en ISO Zals hger aangehaald zijn beide instrumenten verschillend in aard en inzake tijdspad van ntstaan. De GRI Richtlijnen zijn vr het eerst gefrmuleerd in 1997 en hebben als finaliteit de duurzaamheidsverslaggeving van rganisaties (incl. ndernemingen), terwijl de ISO uit 2010 een Handreiking vr maatschappelijke verantwrdelijkheid van rganisaties wil zijn. De aanpak m de vertaalslag te maken naar een tepassing in Vlaanderen zal bijgevlg verschillend zijn, maar het zeken naar afstemmming blijft ndig. een vrstel vr een regispecifieke annex GRI vr Vlaanderen Duurzaamheidsverslaggeving geraakt veral ter wereld meer en meer ingeburgerd. Nchtans is duurzaamheid sterk verbnden met het mment, de plaats en de gemeenschap. Het lijkt dan k vr de hand te liggen dat (GRI) Richtlijnen vr duurzaamheidsverslaggeving daarp inspelen en 8 Nteer dat lsbladige kaft bij wijze van spreken is in dit digitale tijdperk. 8

9 rekening huden met de lkale situatie. Om die reden heeft GRI het cncept van Natinal Annexes ingeverd. Het cncept is relatief nieuw en wrdt mmenteel uitgetest vr Brazilië. Het prces lpt er ver een peride van 19 maanden en vlgt 5 stappen. 9 Er kan een parallel wrden getrkken met Vlaanderen zij het dat in het kader van het VIONAnderzek enkel het prces kan gevlgd wrden tt aan het begin van stap 2 (met uitzndering van het publieke karakter), m.a.w. het vrleggen van een ntwerp/vrstel van een regispecifieke annex vr GRI. Tch zal blijken uit Fase 2 en Fase 3 (zie hierna) dat er een stap verder wrdt gegaan m het ntwerp/vrstel te valideren. Tijdens dit nderdeel van Fase 1a zullen vlgende stappen wrden ndernmen: studie van de GRI dcumenten ntmeting in Amsterdam met GRI studie van thema s en indicatren in duurzaamheidsverslaggeving van Vlaamse rganisaties vergelijking met de GRI Richtlijnen pmaak van een vrntwerp van regispecifieke GRI-annex vr Vlaanderen Bij aanvang en p het einde van deze fase wrdt een interactie vrzien met de stuurgrep. Nadien wrdt vergegaan tt het testen in de praktijk: zie Fase 2. Merk p: gelet p de harmnisatie die GRI betracht met Glbal Cmpact met hieraan vrtdurend en zeker tijdens deze fase van het nderzek aandacht aan wrden besteed. Hetzelfde geldt vr de mgelijke strmlijning met ISO een vrstel vr vertaling van ISO vr Vlaamse ndernemingen Er zijn verschillende mgelijke invalsheken vr de vertaling van ISO 2600 vr Vlaamse ndernemingen. Dit hudt verband met de keuze van de intermediaire en finale delstellingen, m.a.w. is het de bedeling m rechtstreeks te te werken naar de implementatie van ISO in de rganisatie f wrdt gekzen m via een pstap(je) ISO te bereiken? Enkele vrbeelden. Een vrbeeld uit Brussel. Ten ng niet z lang geleden ISO en EMAS vrm kregen, ks het Brussels Hfdstedelijk Gewest ervr m een ecdynamisch label te intrduceren. Zelf frmuleert de bevegde administratie (BIM-IGBE) het als vlgt: Enerzijds kmt het erp neer m de ndernemingen die streven naar EMAS, ISO f het Eurpese Eclabel (vr teristische accmmdatie), makkelijker en gedkper p weg te helpen: met het Label Ecdynamische nderneming. Anderzijds wil Leefmilieu Brussel ISO f EMASndernemingen met dit label Ecdynamische nderneming de mgelijkheid bieden m hun imag te verbeteren bij de plaatselijke autriteiten en verheden. Een vrbeeld uit West-Vlaanderen. De Prvinciale Ontwikkelingsmaatschappij West- Vlaanderen (POM West-Vlaanderen) heeft ng niet z lang geleden hun milieucharter geriënteerd naar een Charter Duurzaam Ondernemen. De POM West-Vlaanderen zegt daar zelf ver: Het West-Vlaams Charter Duurzaam Ondernemen is een hulpinstrument m het bedrijfsbeleid rnd duurzaam ndernemen te structureren en te werken aan cntinue verbetering van de prestaties p milieu, sciaal en ecnmisch vlak. Een evenwichtig en perfrmant bedrijf besteedt immers p een evenwichtige en geïntegreerde manier aandacht 9 Zie de Terms f Reference van het prject p 37FE8209BE53/0/NatinalAnnexPrjectTermsfReference.pdf. 9

10 aan ecnmische, milieu en sciale aspecten. Aanvullend hebben ze hierbij een MVO Scan vr KMO s ntwikkeld. Een vrbeeld uit Nederland: De MVO Prestatieladder vrziet in de behefte m vanuit maatschappelijke betrkkenheid duurzame ntwikkeling cncreet, bjectief en aantnbaar te kunnen maken. De MVO Prestatieladder, certificatienrm vr Maatschappelijk Verantwrd Ondernemen is samengesteld p basis van principes zals verwrd in de internatinale richtlijnen vr sustainability (draft ISO/DIS 26000), stakehldermanagement (AA1000) en indicatren en rapprtage (GRI). De nrm is zdanig ingericht dat deze internatinaal tepasbaar is. ISO is geen managementsysteem standaard, deze is niet bedeld f geschikt vr certificatie deleinden. De MVO Prestatieladder, Managementsysteem - Eisen en Certificatienrm is geschikt vr certificatie. Het is de bedeling hiermee de internatinale weg p te gaan. Een ander vrbeeld uit Nederland. Het NEN, het natinale nrmalisatie-instituut, zet actief in p de tepassing van ISO als zdanig. Via Learn2imprve yur planet wrden infrmatie verspreid, parktijkvrbeelden naar vr gebracht, enz.: zie inf.cm. Er wrdt vrgesteld tijdens de eerste weken van het nderzek de vr- en nadelen van elk van de benaderingen in kaart te brengen. Op dat genblik wrdt dit vrgelegd aan de stuurgrep ten einde een keuze te maken. Tijdens dit nderdeel van Fase 1a zullen vlgende stappen wrden ndernmen: studie van de bestaande initiatieven ntmetingen in België en Nederland met de prtagnisten van ISO na interactie met de stuurgrep, uitwerking van de gekzen piste rekening hudend met de Vlaamse cntext pmaak van een vrntwerp van vertaling van ISO vr Vlaamse ndernemingen Na aanvang en p het einde van deze fase wrdt een interactie vrzien met de stuurgrep. Nadien wrdt vergegaan tt het testen in de praktijk: zie Fase 2. Merk p: er dient zeker rekening te wrden gehuden met de GRI Richtlijnen (incl. regispecifieke annex) (én met Glbal Cmpact). Fase 1b Duurzaamheidscriteria bij steunmaatregelen Reeds een 20-tal jaar wrdt in Vlaanderen rekening gehuden met sets van duurzaamheidscriteria (bijv. het in 1991 ingeverde eclgiecriterium bij steunmaatregelen van ecnmische expansie). Mmenteel wrdt echter ng niet veralgemeend rekening gehuden met een vlledige (maar limitatieve) set van duurzaamheidscriteria, waarin de drie P s ( peple, planet, prfit / prsperity ) wrden weerspiegeld. Het kmt er dus p neer de bestaande Vlaamse steunmaatregelen in kaart te brengen met vermelding van duurzaamheidscriteria die reeds wrden aangewend. Interactie met de dssierbeheerders p de betrkken administraties zal hierbij van cruciaal belang zijn. Tijdens Fase 1b zullen vlgende stappen wrden ndernmen: studie van de bestaande Vlaamse steunmaatregelen interviews met de verantwrdelijke dssierbeheerders een vrntwerp van (gecmbineerd) gebruik (uit Fase 1a) als duurzaamheidscriteria bij steunmaatregelen Na aanvang en p het einde van deze fase wrdt een interactie vrzien met de stuurgrep. Nadien wrdt k hier vergegaan tt het testen in de praktijk: zie Fase 2. 10

11 Merk p: er dient dus zeker rekening te wrden gehuden met de ntwikkelingen tijdens het nderzek in Fase 1a (GRI Richtlijnen) en 1b (ISO 26000). Interactie met de stuurgrep met duidelijk maken in hever de afstemming met gaan Fase 2 Uittesten van het ntwerp van de Vlaamse tepassing (3 maanden) Hiernder wrden twee deelfasen nderscheiden die gelijktijdig wrden uitgeverd. De uitverder van Fase 2 is het HOWest; UNU-CRIS/RCE-SNS vlgt mee p. Fase 2a Testen van het ntwerp van tepssing in Vlaanderen van de GRI Richtlijnen en ISO De vertaling van de GRI Richtlijnen en de ISO naar een regispecifieke, in casu Vlaamse, tepassing met bruikbaar zijn, in het bijznder vr de KMO s. Vandaar de praktijktets m de werkbaarheid van deze vertalingen te testen belangrijk is. Gelet p de visie van de pdrachtnemers zal in zverre de deelnemende rganisaties akkrd gaan zveel mgelijk beide vertalingen getest wrden p telkens dezelde rganisaties. De pdrachtnemers engageren zich m de vertalingen te tetsen bij een 10-tal KMO s. Ten einde de tetsing in de praktijk te laten plaatsvinden p een z grt mgelijke diversiteit van rganisaties, wrden vlgende criteria gehanteerd vr de selectie: aard van de activiteiten, grtte van de rganisatie, spreiding in de Vlaamse regi. Daarenbven gelet p de limieten van deze studiepdracht (tijd en middelen) wrden rganisaties gekzen die reeds (enige) stappen gezet hebben in maatschappelijk verantwrd ndernemen. De vlgende rganisaties (incl. bedrijven) hebben zich reeds principieel geengageerd m te participeren in de praktijktets bij dit vrstel van studiepdracht: ETAP Lighting (2390 Malle): zie VRT (1043 Brussel): zie Electrawinds (8400 Ostende): zie De Duurzame Drukker (2890 Sint-Amands): zie Bekaert (8550 Zwevegem): zie Krtrijk Xp (8500 Krtrijk): zie Hgeschl West-Vlaanderen (8500 Krtrijk): zie De selectie van de andere bedrijven zal gebeuren na tewijzing van de studiepdracht en in samenspraak met de stuurgrep. Tijdens Fase 2a zullen vlgende stappen wrden ndernmen: aanvullende selectie van rganisaties vr de praktijktets interactie met de stuurgrep vastlegging afspraken met de rganisaties praktijktets bij de rganisaties rapprtering van de resultaten Bij aanvang en p het einde van deze fase wrdt een interactie vrzien met de stuurgrep. Nadien wrdt vergegaan tt het aanpassen van het ntwerp van Vlaamse tepassing: zie Fase 3. Fase 2b Testen van het ntwerp van duurzaamheidscriteria bij steunmaatregelen Deze praktijktets zal verschillend zijn van vrgaande. De vlgende twee spren zullen wrden gevlgd: enerzijds zullen de rganisaties die deelnemen aan de praktijktets ndere Fase 2a mndeling bevraagd wrden mtrent hun inschatting 11

12 anderzijds zullen de rganisaties die in de peride reeds hebben genten van een van de geselecteerde steunmaatregelen schriftelijk bevraagd wrden ver hun inschatting p het ntwerp van vrstel. Tijdens Fase 2b zullen vlgende stappen wrden ndernmen: aanvullende selectie van rganisaties vr mndelinge en schriftelijke bevraging vastlegging afspraken met de rganisaties vr mndelingen bevraging pmaken en versturen van de schriftelijke bevraging rapprtering van de resultaten Bij aanvang en p het einde van deze fase wrdt een interactie vrzien met de stuurgrep. Nadien wrdt vergegaan tt het aanpassen van het ntwerp van Vlaamse tepassing : zie Fase Fase 3 Aanpassing van het ntwerp van Vlaamse tepassing (1 maand) De uitverder van Fase 3 is het UNU-CRIS/RCE-SNS; HOWest vlgt mee p. De resultaten van de praktijktets vr de drie nderdelen (GRI Richtlijnen, ISO en duurzaamheidscriteria bij steunmaatregelen) én de interactie met de stuurgrep hierver zullen aanleiding geven de vrntwerpen uit Fase 1 aan te passen. Een finale lezing van het ntwerp dr de stuurgrep met het uiteindelijke vrstel pleveren van: een regispecifieke annex GRI vr Vlaanderen een vertaling van ISO vr Vlaamse ndernemingen het (gecmbineerd) gebruik van duurzaamheidscriteria bij steunmaatregelen. Deze vrstellen wrden vervlgens gebruikt in Fase 4 vr de valrisatie Fase 4 Valrisatie (2 maanden) Zie nder 6. Valrisatie en bekendmaking. De uitvering van Fase 4 gebeurt gezamenlijk dr alle nderzeksparners, hewel het UNU-CRIS/RCE-SNS daarin het vrtuw neemt en de uitgebreide cmmunicatiemiddelen die zij tt haar beschikking heeft, zal inzetten. 4. Gedetailleerd tijdsschema Het nderzek lpt ver 8 maanden (incl. de valrisatie en bekendmaking). Smmigen fasen verlappen m de gede vrbereiding van en vergang naar de vlgende fase te verzekeren. Fase 1 Fase 2 Fase 3 Fase 4 M1 M2 M3 M4 M5 M6 M7 M8 Overleg met de stuurgrep X X X X 12

13 6. Valrisatie en bekendmaking Vr de valrisatie wrden de vlgende initiatieven vrzien: de pmaak van een speciale nieuwsbrief van het RCE-SNS in 3 talen (Nederlands, Frans en Engels) én de verspreiding hiervan in de regi van de Zuidelijke Nrdzee en het internatinale netwerk van 85 RCE s in de wereld; deze verspreiding gebeurt elektrnisch in PDF-vrm; een aantal 100-den exemplaren wrden gedrukt; de rganisatie van een studiedag vr alle geïnteresseerden waarp vlgende aspecten aan bd kmen: de vrstellen uit de studiepdracht getuignissen van participerende bedrijven vruitblik tijdens een debat met de stakehlders het aanbd m duiding te geven bij de resultaten van de studiepdracht in de kantren van elk van de kepelrganisaties vertegenwrdigd in de stuurgrep; vr zver de agenda telaat bij de rganisatie van vrgaande drie initiatieven tijdens de peride van Fase 4, het aanbd m duiding te resultaten van de studiepdracht p elk ander evenement dr de pdrachtgever aangegeven. Vanzelfsprekend staat de website van het UNU-CRIS/RCE-SNS ter beschikking m de resultaten van de studiepdracht, de aankndiging van de initiatieven ter valrisatie en bekendmaking (incl. de hierbij hrende dcumenten), enz. te publiceren vr zver testemming dr de pdrachtgever wrdt gegeven. Naast de Hwest-cmmunicatietls die k wrden ingezet vr de bekendmaking, kunnen de nderzeksresultaten en de verwrven kennis k (gedeeltelijk) ntslten wrden via het Laagdrempelig Expertise en Dienstverlenginscentrum Netwerkecnmie, zdat KMO s die aan de slag willen met duurzaam ndernemen, via de LED Netwerkecnmie, p deze manier berep kunnen den p de Hwest-nderzeker en LED verantwrdelijke m tt implementatie ver te gaan. Zie 7. Curricula vitae Hiernder wrdt zals gevraagd in de VIONA-prep - een beknpt curriculum vitae gegeven van de drie nderzeksverantwrdelijken, met vermelding van de relevante lpende nderzeksprjecten en telkens de vijf belangrijkste publicaties. Luk VAN LANGENHOVE Hij behaalde het diplma Master in de Criminlgie én Master in de Klinische psychlgie. Later dctreerde Luk VAN LANGENHOVE aan zijn Alma Mater, de Vrije Universiteit Brussel, en werd Dctr in de Psychlgie. Sedert 2001 is hij directeur van het Institute n Cmparative Reginal Integratin Studies van de Universiteit van de Verenigde Naties (UNU-CRIS) te Brugge. Ok is hij (sinds juni 2009) vertegenwrdiger van de Rectr van deze universiteit p het UNU Office bij de UNESCO in Parijs. Verder dceert hij als deeltijds prfessr in het Pst-Graduate Prgramme in Internatinal Plitics aan de Université Libre de Bruxelles (sedert 2006), aan het Eurpa Cllege te Brugge (sedert 2003) en de cursus Glbal Gvernance and Reginalisatin aan de Vrije Universiteit Brussel (sedert 2008). 13

14 Verdere infrmatie Belangrijkste huidige mandaten Member f the Academic Cmmittee f the Natinal Institute fr Advanced Study n Scial Science (IAS Fudan in Shangai) (sedert 2008) Member f the E.C. High-Level Expert Grup n Mnitring Eurpean Trends in the Sci- Ecnmic Sciences and Humanities (sedert 2008) Member f the Cmité de Piltage f the UNESCO West-African Institute (sedert 2008) Vice-President f the Internatinal Scial Science Cuncil ( ) Member f the Executive Cmmittee f the Internatinal Scial Science Cuncil (sedert 2004) Lid van vlgende redactiecmités Member f the Advisry Cuncil f the Jurnal f Eurasian Ecnmic Integratin Member f the Advisry Cuncil f the Eurasian Integratin Yearbk Member f the Editrial (Advisry) Bard f Cntemprary Issues (new nline pen-access Jurnal fr Scial Sciences & Humanities) Vregere lpbaan Visiting Prfessr Science Plicy and Frecasting at the Faculté Universitaire des Sciences Agrnmiques de Gemblux ( ) Deputy Secretary-General f the Belgian Federal Ministry f Scientific, Technical and Cultural Affairs ( ) Vice-Chief f Cabinet f the Belgian Federal Minister f Science Plicy ( ) Senir Researcher at the Vrije Universiteit Brussel ( ) Part-time Prfessr at the Vrije Universiteit Brussel (since 1989) Researcher and Lecturer at the Vrije Universiteit Brussel ( ) Lpende en recent afgeslten nderzeksprjecten Glbal re-rdering: Evlutin trugh Eurpean Netwrks (GREEN). Peride: 01/03/ /02/2015. Opdrachtgever: EC (DG Research). Grant t supprt the Jean-Mnnet Prgramme - Key Activity 1 within the Lifelng Learning Prgramme: Cmparing the EU with ther Reginal Organizatins. Peride: 01/09/ /10/2010. Opdrachtgever: EC. Human Mbility within Reginal Integratin Prcesses thrughut the Wrld. Peride: 2/03/ /12/2009. Opdrachtgever: UNESCO. Netwrk f Reginal Integratin Studies. Peride: 22/12/ /12/2011. Opdrachtgever: EC. SSH-FUTURES: Scial Sciences and Humanities fr Eurpe. Peride: 01/05/ /10/2009. Opdrachtgever: EC. Vlaamse psitie ten aanzien van de BENELUX naar aanleiding van de vernieuwing van het BENELUXvedrag van 26/11/2004. Peride: 01/01/ /07/2006. Opdrachtgever: Vlaamse Gemeenschap. Belangrijkste recente publicaties Van Langenhve L., (2011), Building Regins. The Reginalizatin f the Wrld Order, Ashgate, frthcming. De Lmbaerde P., Sderbaum F., Van Langenhve L. and Baert F., (2010). The prblem f Cmparisn in Cmparative Reginalism, Review f Internatinal Studies, 36, Warleigh-Lack A. and Van Langenhve L., (2010), Rethinking EU Studies: The Cntributin f Cmparative Reginalism. Jurnal f Eurpean Integratin, 32(6):

15 Deacn B., Macvei M.C., Van Langenhve L., and Yeates N. (Eds.), 2010, Wrld-Reginal Scial Plicy and Glbal Gvernance. Lndn: Rutledge, pp Van Langenhve L., (2010), The Transfrmatin f Multilateralism Mde 1.0 t Mde 2.0. Glbal Plicy, 1(3): Söderbaum F. and Van Langenhve L., (Eds.), (2006), The EU as a Glbal Player. The Plitics f Interreginalism. Rutledge, 256 pp. Bernard MAZIJN Hij is van pleiding Landbuwkundig Ingenieur (specialisatie Hydrbilgie) en behaalde aansluitend het diplma van Ingenieur in de Milieusanering. Enkele jaren later werd de Gevrderde Aanvullende Specialisatie Ontwikkelingssamenwerking (specialisatie Ecnmie) met succes vleindigd. Allen behaald aan zijn Alma Mater, de Universiteit Gent. De lpbaan van Bernard MAZIJN heeft zich ntwikkeld langs twee lijnen. De vrbije 20 jaar was hij enerzijds werkzaam in de academische wereld (nderzek, nderwijs, maatschappelijke dienstverlening) en anderzijds was hij betrkken bij beleidsvrbereiding en evaluatie p verschillende niveaus (van het lkale tt het internatinale). Duurzame ntwikkeling was het werkveld, sms met een fcus p de leefmilieu-dimensie. Mmenteel werk hij als een deskundige en adviseur duurzame ntwikkeling met pdrachten van internatinal rganisaties, verheden, niet-guvernementele rganisaties en ndernemingen met de vlgende relevante fcus p: beleidsvrbereiding: het vrbereiden van beleidsplannen, -nta s, -instrumenten, enz. en het af te tetsen met stakehlders; begeleiding van participatieve prcessen: naast het interactief mdereren van wrkshps en seminaries, werden k langdurige prcessen begeleid waar participatie van stakehlders centraal stnd; mnitring en evaluatie: het tepassen van bestaande én het ntwikkelen van nieuwe methden, technieken en instrumenten met het g p mnitring en evaluatie behren mmenteel tt zijn vrnaamste pdrachten; analyse en evaluatie van levenscyclus van prducten: hij is pinier geweest bij het ntwikkelen en tepassen van de methdlgie van de milieugerichte levenscyclusanalyse (eind jaren 80, begin jaren 90) én de uitbreiding ervan naar duurzame ntwikkeling (tweede helft jaren 90 tt p vandaag); dit resulteerde telkens in een sleutelpublicatie, gebaseerd p methdlgisch nderzek en geïllustreerd aan de hand van verschillende gevallenstudies, strategisch advies: via.a. de aansturing van (publieke) investeringsfndsen is hij de laatste jaren meer en meer betrkken bij het stimuleren van maatschappelijk verantwrd ndernemen. Verder geeft hij als gastprfessr.a. reeds meer dan 10 jaar de cursus duurzame ntwikkeling aan de Universiteit Gent, Faculteit Plitieke en Sciale Wetenschappen, Vakgrep Studie van de Derde Wereld: zie Educatie vr Duurzame Ontwikkeling vr meer infrmatie. Vrheen dceerde hij cursus Eclgie (incl. duurzaam buwen en wnen) aan het Departement Architectuur (Instituut Herny Van De Velde) van de Artesis Hgeschl Antwerpen (1994 tt september 2003). In het kader van deze mgelijke studiepdracht kan hij in het bijznder wijzen p vlgende expertise: kennis van GRI en ISO 26000: in een aantal prjecten uitgeverd de laatste jaren (zie nder Lpende en recent afgeslten nderzeksprjecten en Belangrijkste publicaties ) is in detail ingegaan p deze instrumenten en in het bijznder p hun criteria; van 2004 tt 2007 is als hfd van de beleidscel p het Staatssecretariaat vr Duurzame Ontwikkeling en Sciale Ecnmie sturing gegeven aan de pmaak van 15

16 het Referentiekader en Actieplan Maatschappelijk Verantwrd Ondernemen en de eerste stappen van uitvering; ntwikkeling van instrumenten (belangrijk vr de vertaalslag naar Vlaanderen): Screening tl fr envirnmental effects en Guidelines fr scial life cycle assessment f prducts zijn gelijkaardige instrumenten (weliswaar met een andere fcus: prjecten en prducten) die ntwikkeld werden; vreger reeds (zie rapprt uit 2004) werd het duurzaamheidslabel ntwikkeld; kennis van beleid, in het bijznder steunmaatregelen: verschillende functies verbnden aan beleidsvrbereiding bij verheden (administratie, kabinet); de pmaak van het eerste Prvinciaal Milieubeleidsplan West-Vlaanderen en de medewerking aan de pmaak van de peenvlgende Federale Plannen Duurzame Ontwikkeling; het ntwerp van ( ) én de evaluatie van de delmatigheid van ( ) het eclgiecriterium in het kader ecnmische expansiesteun. Lpende en recent afgeslten nderzeksprjecten Mazijn B. and Zhu P., Develping and testing a set f perfrmance indicatrs t mnitr and t evaluate the effectiveness f the implementatin f the technlgy transfer framewrk f the UNFCCC. UNFCCC, Bnn, Zmer Herfst Ugaya, C.M., and Mazijn B., Technlgy Transfer fr reducing the carbn ftprint. The example f cleaner technlgies fr fd prcessing. UNEP-DTIE, Paris, Zmer 2008 Lente Mazijn B., Screening tl fr envirnmental effects in the VECO Suth prgramme Matrix and Manual. VECO Vredeseilanden, Leuven, Lente-Herfst Mazijn B., Terminal Evaluatin: Internatinal Panel fr Sustainable Resurce Management: Addressing the glbal dimensin f EU s Thematic Strategy n the Sustainable Use f Natural Resurces. UNEP Prject CP/ (3985). UNEP Evaluatin and Oversight Unit, Nairbi, Kenya. Zmer-Herfst Mazijn B., Studie Bevrderen van duurzaam en transparant ndernemen in Vlaanderen. Vlaamse Overheid Departement Werk en Sciale Ecnmie, Brussel, Zmer Herfst Demeulenare B. en Mazijn B., Onderzek naar de mgelijkheden en hindernissen vr de tepassing van de Levenscycluskst (Life Cycle Cst Analysis LCC) in verheidspdrachten, in het bijznder duurzame verheidspdrachten. POD Duurzame Ontwikkeling, Brussel, Winter 2010 Herfst Belangrijkste relevante publicaties Mazijn B., Studie Bevrderen van duurzaam en transparant ndernemen in Vlaanderen. Vlaamse Overheid Departement Werk en Sciale Ecnmie, Brussel, 37 pp., september Mazijn B., Screening tl fr envirnmental effects in the VECO Suth prgramme Matrix and Manual. VECO Vredeseilanden, Leuven, nvember Benit C. and Mazijn B. (Eds.), Guidelines fr scial life cycle assessment f prducts - A scial and sci-ecnmic LCA cde f practice cmplementing envirnmental LCA and Life Cycle Csting, cntributing t the full assessment f gds and services within the cntext f sustainable develpment. ISBN: , UNEP-DTIE, Paris, 2009, 104 pp. Mazijn B., Dm R., Peeters H., Spillemaeckers S., Vanhutte G., Taverniers L., Lavrysen L., Van Braeckel D., Duque Rivera J. (2004), Eclgical, scial and ecnmical aspects f integrated prduct plicy Integrated Prduct Assessment and the develpment f the label sustainable develpment. Final Reprt, UGhent-CDO/Ethibel, Belgian Sicence Plicy, Prject CP/20, 124 pp. plus annexes. 16

17 Craenen J. & Mazijn B., Milieuzrgsystemen vs. kwaliteits-zrgsystemen : tegenstelling f aanvulling? VITO, ENE.RA9215, september Nic STORME Is van pleiding Handelsingenieur en werkte een aantal jaren in het bedrijfsleven vr zwel multinatinals (Kdak, Henkel, ) als KMO s in binnen- en buitenland en als zelfstandig management cnsultant. Sinds 2008 verbnden aan de Hgeschl West-Vlaanderen, departement Netwerkecnmie, als lectr (.a. MVO) en nderzeksmedewerker en sinds 2009 k als prjectleider vral in samenwerkingsprjecten met het bedrijfsleven. Onderzeksmedewerker InSuMa (Prject Wetenschappelijk Onderzek Hwest) Het prject InSuMa ( Integraal en geïntegreerd sustainability management ) speelt in p een cncrete vraag van micr-ndernemingen naar ndersteuning in hun verantwrd ndernemerschap. Bvendien wil het prject k een preve van antwrd bieden p de drieledige centrale nderzeksvraag: Welke drempels ndervinden micr-ndernemingen wanneer ze (aspecten van) MVO implementeren in hun bedrijf? He den ze dan tch aan MVO? Welke meerwaarde creëert die aanpak vr de algemene bedrijfsecnmische, eclgische en sciale cntext van de micr-nderneming? Het InSuMa-prject kent de vlgende fases: 1. InSuMa wil een verzicht bieden van de Nederlandstalige MVO-tls en scans die mmenteel vrhanden zijn; tegelijk wil het prject criteria vastleggen waaraan tls en scans minimaal meten beantwrden m bruikbaar te zijn vr micr-ndernemingen. Bvendien meten de scans de triple bttm line van MVO in kaart brengen, dus de MVO-inspanningen van de micrnderneming, evenredig verdeeld ver de drie deelaspecten van MVO: peple, planet en prfit. 2. Via tetsing van de scans aan die criteria zal een tp 10 pgesteld wrden. Die 10 scans zullen dan bij 10 cncrete micr-ndernemingen (1 geselecteerde scan per nderneming) getest wrden p hun deugdelijkheid. 3. Via de utput van deze case studies zal die scan gekzen wrden die het best geschikt is vr de micr-nderneming. Uit de eerste utput zal dan k blijken f en in welke mate de beste scan tch ng met aangepast wrden aan de criteria uit de eerste fase. Verder is hij actief lid van het lerend netwerk MVO in het hger nderwijs (LNE-Eccampus), het C2CNetwrk (InterregIVC-OVAM), het lerend netwerk Innvatiemanagement (VOKA) en vlgde een Eurpean masterclass Cradle t Cradle aan de Erasmus Universiteit Rtterdam. Sinds februari 2011 is Nic Strme k verantwrdelijk vr de LED Netwerkecnmie. Dit Laagdrempelig Expertise en Dienstverlenginscentrum ntsluit kennis van hgeschlen vr KMO s p een laagdrempelige manier. Zie 17

Projectformulier ten behoeve van Openbare Instellingen

Projectformulier ten behoeve van Openbare Instellingen Prjectfrmulier ten beheve van Openbare Instellingen Praktische infrmatie naam van penbare instelling die het prject heeft ingediend: Federale Overheidsdienst Infrmatieen Cmmunicatietechnlgie (Fedict).

Nadere informatie

Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren betreffende de toepassing van ISQC 1 11.08.2014

Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren betreffende de toepassing van ISQC 1 11.08.2014 Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisren betreffende de tepassing van ISQC 1 11.08.2014 Algemene beschuwingen 1. De Raad van het IBR is zich bewust van de meilijkheden die de cnfraters ndervinden

Nadere informatie

Introductie MVO Prestatieladder

Introductie MVO Prestatieladder Intrductie De is een certificeerbare nrm vr Maatschappelijke Verantwrdelijkheid van Organisaties (MVO). De nrm is gemaakt vr rganisaties die hun eigen MVO ambities en perfrmance aantnbaar willen maken,

Nadere informatie

Transmuraal Programma Management

Transmuraal Programma Management Transmuraal Prgramma Management Een prpsitie van Vitha versie 1 Inhudspgave 1 Inleiding... 3 2 Transmurale behandelpraktijken... 3 2.1 Transmurale zrg nader gedefinieerd... 3 2.2 Transmurale zrg in de

Nadere informatie

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1 Prjectaanvraag Versterking sciale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1. Aanleiding Eind 2012 heeft Prvinciale Staten van de prvincie Fryslân keuzes gemaakt mtrent de 'kerntakendiscussie'.

Nadere informatie

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020.

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020. Handleiding Handleiding Cmmunicatie vr Prmtren Eurpees Fnds vr Reginale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020 1 Eurpese Unie Inhud 1 Inleiding... 1 2 De minimale cmmunicatieverplichtingen... 1 a) Weergave

Nadere informatie

Hoe kan uw overheidsorganisatie professionalisering en verduurzaming van het inkoopproces bewerkstelligen

Hoe kan uw overheidsorganisatie professionalisering en verduurzaming van het inkoopproces bewerkstelligen He kan uw verheidsrganisatie prfessinalisering en verduurzaming van het inkpprces bewerkstelligen He kan uw verheidsrganisatie prfessinalisering en verduurzaming van het inkpprces bewerkstelligen UITWERKING

Nadere informatie

Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet voor elektriciteit ELIA

Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet voor elektriciteit ELIA Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet vr elektriciteit ELIA Verklaring van de Algemene Directie Energie met het g p de gedkeuring van het plan dr de federale Minister van Energie Deze verklaring

Nadere informatie

CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN

CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN XCDC Trading & Cnsultancy B.V.B.A. B-8780 Ostrzebeke 1. Algemeen CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN Vanaf 1 st juli 2014 is de CE MARKERING van buwprducten die nder een geharmniseerde nrm vallen,

Nadere informatie

Oproep erkenning en subsidiëring van groepsgericht aanbod. opvoedingsondersteuning door vrijwilligers

Oproep erkenning en subsidiëring van groepsgericht aanbod. opvoedingsondersteuning door vrijwilligers Oprep erkenning en subsidiëring van grepsgericht aanbd pvedingsndersteuning dr vrijwilligers In het kader van het versterken van aanbd pvedingsndersteuning in de Huizen van het Kind lanceert Kind en Gezin

Nadere informatie

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen.

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen. 1 Leefbaarheid is een belangrijk, z niet hét thema van de laatste jaren. De wnmgeving wrdt vr mensen steeds belangrijker vr de ervaren wn. Ok vanuit het perspectief van sciale chesie, veiligheid en sciaal-ecnmische

Nadere informatie

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement 6. Opleidingskader vr de prcespleiding Infrmatiemanagement In het prject GROOTER wrden nder andere een aantal pleidingskaders ntwikkeld vr prcessen nder Bevlkingszrg. Hiernder wrdt het pleidingskader vr

Nadere informatie

FAQ Innovatieve bedrijfsnetwerken versie 18 november 2015

FAQ Innovatieve bedrijfsnetwerken versie 18 november 2015 FAQ Innvatieve bedrijfsnetwerken versie 18 nvember 2015 Wanneer kan het IBN effectief van start gaan? De steun aan een innvatiecluster kan p zijn vregst starten p de eerste werkdag van de maand die vlgt

Nadere informatie

PWO-oproep 2014-2015 Personeelsmededeling

PWO-oproep 2014-2015 Personeelsmededeling PWO-prep 2014-2015 Persneelsmededeling 20 januari 2014 Persneelsmededeling PWO-prep (Prjectmatig Wetenschappelijk Onderzek) 2014-2015 1. Inleiding en cntext Het prfessineel hger nderwijs in Vlaanderen

Nadere informatie

IT Management Group. Samenvatting PRINCE2 2009

IT Management Group. Samenvatting PRINCE2 2009 IT Management Grup Samenvatting PRINCE2 2009 ITIL is a Registered Trade Mark f the Office f Gvernment Cmmerce in the United Kingdm and ther cuntries. PRINCE2 is a Registered Trade Mark f the Office f Gvernment

Nadere informatie

Missie, visie en strategie Informatievoorziening veiligheidsregio s Definitief RBC 5/11/14

Missie, visie en strategie Informatievoorziening veiligheidsregio s Definitief RBC 5/11/14 Missie, visie en strategie Infrmatievrziening veiligheidsregi s Definitief RBC 5/11/14 Inleiding Relatie met prgrammaplan en werkplannen Deze missie, visie en strategie vrmen de basis vr het Prgramma Infrmatievrziening

Nadere informatie

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica Prgramma Welzijn en Zrg Nieuwe Zrg en Dmtica Aanleiding De mgelijkheden vr het langer zelfstandig thuis blijven wnen, meten wrden verbreed. Technlgische ntwikkelingen die zrg p afstand en het participeren

Nadere informatie

Projectcyclusbeheer: een handige tool bij het uitbouwen van een werking

Projectcyclusbeheer: een handige tool bij het uitbouwen van een werking Prjectcyclusbeheer: een handige tl bij het uitbuwen van een werking Inhud Bij het starten met een Brede Schl is het, na het verkennen van partners en mgelijkheden, belangrijk m structureel de werking uit

Nadere informatie

HOE WERKT HET INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE (IPCC)?

HOE WERKT HET INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE (IPCC)? HOE WERKT HET INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE (IPCC)? Wat is IPCC en wat is het niet? Het Intergvernmental Panel n Climate Change van de VN is pgericht dr de Wrld Metelgical Organizatin ( WMO)

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

TOEZICHTKADER ACCREDITATIESTELSEL HOGER ONDERWIJS. september 2014

TOEZICHTKADER ACCREDITATIESTELSEL HOGER ONDERWIJS. september 2014 TOEZICHTKADER ACCREDITATIESTELSEL HOGER ONDERWIJS september 2014 INHOUD Inleiding 4 1 Del en uitvering van het tezicht 5 1.1 Wat willen we bereiken? 5 1.2 Werkwijze 5 1.3 Waarderingskader 7 2 Relatie met

Nadere informatie

Gefaseerde implementatie projectbeheersing methodiek Hogeschool van Utrecht

Gefaseerde implementatie projectbeheersing methodiek Hogeschool van Utrecht Prject Shared Services Gefaseerde implementatie prjectbeheersing methdiek Hgeschl van Utrecht Vervlg van Deelprjectplan Prjectadministraties (januari 2004) Het beheersen van prjectadministraties dr de

Nadere informatie

Gedragscode voor de leden van de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen

Gedragscode voor de leden van de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen Gedragscde vr de leden van de Berepsvereniging van Nederlandse Stedebuwkundigen en Planlgen Gedragscde vr de leden van de Berepsvereniging van Nederlandse Stedebuwkundigen en Planlgen Inhudspgave Hfdstuk

Nadere informatie

HERSTELPLAN Bachelor in de Vroedkunde Vives Noord, campus Brugge

HERSTELPLAN Bachelor in de Vroedkunde Vives Noord, campus Brugge 1 HERSTELPLAN Bachelr in de Vredkunde Vives Nrd, campus Brugge INLEIDING Op basis van de externe berdeling die p 21 en 22 maart 2013 heeft plaatsgevnden, heeft de pleiding Vredkunde p 18 nvember 2013 het

Nadere informatie

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen. Checklist berdeling adviesaanvraag 1. De adviesaanvraag Heeft de r een adviesaanvraag gehad? Let p: een rapprt is in principe geen adviesaanvraag. Met een adviesaanvraag wrdt bedeld: het dr de ndernemer

Nadere informatie

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 De Eurpese Unie is p een cruciaal mment gekmen en nderzekt de hervrming van haar visie en haar bij vrrang belangrijkste dmeinen, in het licht van de

Nadere informatie

Richtsnoeren en aanbevelingen Richtsnoeren voor de informatie die ratingbureaus periodiek aan ESMA moeten meedelen

Richtsnoeren en aanbevelingen Richtsnoeren voor de informatie die ratingbureaus periodiek aan ESMA moeten meedelen Richtsneren en aanbevelingen Richtsneren vr de infrmatie die ratingbureaus peridiek aan ESMA meten meedelen 23/06/15 ESMA/2015/609 Inhud 1 Tepassingsgebied... 3 2 Definities... 3 3 Del van de richtsneren...

Nadere informatie

Statenvoorstel nr. PS/2014/341

Statenvoorstel nr. PS/2014/341 Statenvrstel nr. PS/2014/341 Initiatiefvrstel Cde Maatschappelijke Participatie Datum Inlichtingen bij 23 april 2014 mevruw G.J. Overmeen-Bakhuis Aan Prvinciale Staten Onderwerp Initiatiefvrstel Cde Maatschappelijke

Nadere informatie

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020 Openbare raadpleging ver de evaluatie van de Eurpese strategie inzake handicaps 2010/2020 Er zijn in de EU ngeveer 80 miljen mensen met een handicap. Vr deze mensen is het, dr allerlei belemmeringen, vaak

Nadere informatie

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor.

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor. Tussenrapprtage: plan van aanpak raadsenquête grndexplitatie Duivenvrdecrridr. Enquêtecmmissie grndexplitatie Duivenvrdecrridr 16 februari 2015 Inhudspgave: 1. Inleiding 2. Organisatie 3. Verfijning nderzeksvraag

Nadere informatie

Deel 1. Procedure voor het indienen van een schakelprogramma

Deel 1. Procedure voor het indienen van een schakelprogramma Deel 1. Prcedure vr het indienen van een schakelprgramma Waarm een schakelprgramma? Vr telating tt de pstinitiële master pleiding Kwaliteit en veiligheid in de patiëntenzrg is een geaccrediteerd master

Nadere informatie

Een cultureel plan voor Brussel, hoofdstad en laboratorium van Europa

Een cultureel plan voor Brussel, hoofdstad en laboratorium van Europa Een cultureel plan vr Brussel, hfdstad en labratrium van Eurpa 1. Visie Brussel is in vele pzichten een bijznder actieterrein p cultureel vlak. Dr de grte diversiteit aan culturen en talen kent deze stad

Nadere informatie

Saxionstudent.nl CE 1

Saxionstudent.nl CE 1 Thema: Marktanalyse (semester 1) Prject: Desk en Fieldresearch 56357 Vrwrd Vr u ligt het plan van aanpak vr het prject Desk en Fieldresearch, vr het thema marktanalyse van semester 1. Het is de bedeling

Nadere informatie

GOVERNANCE MVO PLATFORM

GOVERNANCE MVO PLATFORM Gvernancedcument MVO Platfrm, 22 nvember 2012 GOVERNANCE MVO PLATFORM Inleiding Het MVO Platfrm is een in 2002 pgericht infrmeel samenwerkingsverband van maatschappelijke rganisaties 1 en vakbndsrganisaties

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Ondernemingscmmunicatie Mdule MarketingManagement Cde A2 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte ttale studiebelasting (in uren) 1 Mgelijkheid tt JA aanvragen

Nadere informatie

Beroepsniveau B Fondsenwerver (Hbo werk- en denkniveau)

Beroepsniveau B Fondsenwerver (Hbo werk- en denkniveau) Berepsniveau B Fndsenwerver (Hb werk- en denkniveau) Plaatsbepaling De fndsenwerver die functineert p het berepsniveau B is in staat zelfstandig te werken aan fndsenwervingsprjecten f nderdelen daarvan.

Nadere informatie

Subsidieregeling economie en innovatie Noord-Brabant - provincie Noord-Brabant -

Subsidieregeling economie en innovatie Noord-Brabant - provincie Noord-Brabant - Subsidieregeling ecnmie en innvatie Nrd-Brabant - prvincie Nrd-Brabant - Het del van de Subsidieregeling ecnmie en innvatie Nrd-Brabant (ECOINNONB) is het realiseren van een aantal delstellingen uit het

Nadere informatie

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Rapprt Bekend maakt bemind Onderzek naar de bekendheid van en waardering vr het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Over het CAOP Het CAOP is hét kennis- en dienstencentrum p het gebied van arbeidszaken

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie TECHNIEKEN VAN MARKTONDERZOEK

ECTS-fiche. 1. Identificatie TECHNIEKEN VAN MARKTONDERZOEK ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is m een uitgebreid verzicht te krijgen van de invulling en pbuw van de mdule. Er bestaat slechts één ECTS-fiche vr elke mdule. 1. Identificatie Opleiding GRADUAAT MARKETING

Nadere informatie

Training Faciliteren door middel van de moderatiemethode

Training Faciliteren door middel van de moderatiemethode samen beslist beter besluiten Training Faciliteren dr middel van de mderatiemethde Training Techniek Resultaat Tepasbaar. Dynamisch. Interactief. Visueel. Zelfdcumenterend. Overzichtelijk. Betrkkenheid.

Nadere informatie

Exameneisen en literatuurlijst. NIMA A2 Specialisatie: Online Marketeer. Van toepassing op de examens vanaf januari 2016

Exameneisen en literatuurlijst. NIMA A2 Specialisatie: Online Marketeer. Van toepassing op de examens vanaf januari 2016 Exameneisen en literatuurlijst NIMA A2 Specialisatie: Online Marketeer Van tepassing p de examens vanaf januari 2016 Exameneisen NIMA A2: Specialisatie Online Marketeer 2016 april 2015 INHOUDSOPGAVE 1.

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

Controleprotocol Sociaal Domein

Controleprotocol Sociaal Domein Cntrleprtcl Sciaal Dmein Cntrleprtcl vr de accuntantscntrle bij: dr de gemeenten in de regi Amersfrt* gesubsidieerde rganisaties vr Jeugdzrg en WMO dr de gemeenten in de regi Amersfrt f dr de gemeente

Nadere informatie

Implementatie van het nieuw geestelijk gezondheidsbeleid voor kinderen en jongeren

Implementatie van het nieuw geestelijk gezondheidsbeleid voor kinderen en jongeren Implementatie van het nieuw geestelijk gezndheidsbeleid vr kinderen en jngeren Template vr de beschrijving van het netwerk 1. Inleiding Op 30 maart 2015 werd de Gids naar een nieuw geestelijk gezndheidsbeleid

Nadere informatie

Reglement Vlaams-Nederlandse Journalistenbeurs Onderzoeksbeurs & Uitwisseling 2016

Reglement Vlaams-Nederlandse Journalistenbeurs Onderzoeksbeurs & Uitwisseling 2016 Reglement Vlaams-Nederlandse Jurnalistenbeurs Onderzeksbeurs & Uitwisseling 2016 In 2016 kennen de Vlaamse en Nederlandse verheid pnieuw de Vlaams-Nederlandse Jurnalistenbeur(zen) (VNJB) te aan Nederlandse

Nadere informatie

HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES

HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES The literature review Het is belangrijk m te bepalen wat anderen al ver het prbleem geleerd hebben vr je het zelf bestudeerd. Het idee van een literatuurstudie

Nadere informatie

Middelen Financiële middelen o De organisatie heeft een actueel beleid met betrekking tot het verkrijgen van de benodigde financiële middelen.

Middelen Financiële middelen o De organisatie heeft een actueel beleid met betrekking tot het verkrijgen van de benodigde financiële middelen. Categrie C Per aspect van het framewrk zijn nrmen pgesteld. Vetgedrukt zijn de verplichte nrmen. Organisaties die nder categrie C vallen, zullen verder zijn met het implementeren van kwaliteitssystemen

Nadere informatie

Beoogde resultaten in de beheersovereenkomst voor de periode 2012-2016

Beoogde resultaten in de beheersovereenkomst voor de periode 2012-2016 JAARPLAN 2012 Begde resultaten in de beheersvereenkmst vr de peride 2012-2016 De Vlaamse Wetenschappelijke Vereniging vr Jeugdgezndheidszrg (VWVJ) werkt aan de realisatie van de vlgende resultaatgebieden:

Nadere informatie

Start duurzame inzetbaarheid

Start duurzame inzetbaarheid Start duurzame inzetbaarheid Een praktijkcasus Dr: Rlf Weijers, Pauline Miedema Hewel duurzame inzetbaarheid een veelbesprken thema is, blijft het lastig m het cncreet te maken en er handen aan veten aan

Nadere informatie

V-ICT-OR begeleidt besturen in hun informatiehuishouding voor optimaal verloop van samenvoeging gemeente en OCMW

V-ICT-OR begeleidt besturen in hun informatiehuishouding voor optimaal verloop van samenvoeging gemeente en OCMW V-ICT-OR begeleidt besturen in hun infrmatiehuishuding vr ptimaal verlp van samenveging gemeente en OCMW De infrmatica in steden en gemeenten greide sinds de jaren 80 rganisch. Dat stapje bij stapje greien

Nadere informatie

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

Huizen van het Kind. Deze bundel bestaat uit twee delen.

Huizen van het Kind. Deze bundel bestaat uit twee delen. Huizen van het Kind Inzetten p de gezndheid en het welbevinden van kinderen en jngeren, hun uders en andere pvedingsverantwrdelijken, is een belangrijke maatschappelijke pdracht. Verschillende verheden,

Nadere informatie

BIJLAGE H- Concrete uitwerking Management SWV PassendWijs bij JAARPLANNING- WERKAGENDA 2014-2015 SWV PASSENDWIJS

BIJLAGE H- Concrete uitwerking Management SWV PassendWijs bij JAARPLANNING- WERKAGENDA 2014-2015 SWV PASSENDWIJS Cncrete uitwerking Management SWV PassendWijs Schljaar 2014-2015 Inleiding: Hiernder vlgt een cncrete uitwerking van het vrstel vr de cördinatie van het SWV PassendWijs in het schljaar 2014-2015. Deze

Nadere informatie

Deelprojectplan. Projectadministraties

Deelprojectplan. Projectadministraties Deelprjectplan Prjectadministraties Het beheersen van prjectadministraties dr de invering van een hgeschlbrede methdiek. 1 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2. Prbleemverkenning en stelling 3. Prjectdelen 4.

Nadere informatie

Een toekomst voor de parochiekerken Instrumentarium 3. Richtlijnen bij hoofdbestemming, nevenbestemming en herbestemming

Een toekomst voor de parochiekerken Instrumentarium 3. Richtlijnen bij hoofdbestemming, nevenbestemming en herbestemming Een tekmst vr de parchiekerken Instrumentarium 3 Richtlijnen bij hfdbestemming, nevenbestemming en herbestemming Instrumentarium 3 en bijbehrende praktische werkfiche Instrumentarium 5 dienen m het inhudelijke

Nadere informatie

Kenneth Smit Consulting -1-

Kenneth Smit Consulting -1- Versneld en cntinu verbeteren van de perfrmance en de resultaten van uw medewerkers en rganisatie. Perfrmance en rendementsverbetering van uw rganisatie is de fcus waarp de activiteiten van Kenneth Smit

Nadere informatie

Infovergadering algemene offerteaanvraag 2012/10252

Infovergadering algemene offerteaanvraag 2012/10252 Infvergadering algemene fferteaanvraag 2012/10252 Onderwerp: een samenwerking realiseren p het vlak van strategie en creatie vr de cmmunicatie van de VDAB, m tt eenvrmigheid te kmen in de interne en externe

Nadere informatie

Academiejaar 2013-2014

Academiejaar 2013-2014 Arteveldehgeschl Dienst studieadvies Hgprt 15 9000 Gent Tel. 09/234 90 30 studieadvies@arteveldehs.be Gids vr studenten: studie en werk/ndernemerschap/kunst/plitiek/ studentenvertegenwrdiging/sciale f

Nadere informatie

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 Vr- en Vregschlse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 1. Inleiding Vr- en Vregschlse Educatie, als nderdeel van het bredere beleidsterrein nderwijsachterstandbeleid, wrdt sinds 2002 in Winterswijk vrmgegeven.

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT BIJLAGE 1 IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT 1. Inleiding Op 1 juli 2013 is de Wet verplichte meldcde huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN. 1. Inleiding

NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN. 1. Inleiding NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN 1. Inleiding De pdracht van het AB VrZW bij de vaststelling van het dekkingsplan fase 1 p 18 ktber 2013 luidde: nderzek de mgelijkheden

Nadere informatie

Formulier voor het indienen van de eerste ronde proeftuinen ihkv decentralisatie jeugdzorg Regio Rotterdam Rijnmond

Formulier voor het indienen van de eerste ronde proeftuinen ihkv decentralisatie jeugdzorg Regio Rotterdam Rijnmond Frmulier vr het indienen van de eerste rnde preftuinen ihkv decentralisatie jeugdzrg Regi Rtterdam Rijnmnd Alléén gemeenten in de regi Rtterdam Rijnmnd kunnen vrstellen vr preftuinen indienen! Dit frmulier

Nadere informatie

PROJECTOPROEP "be Circular - be Brussels" Kandidatuurdossier 2016

PROJECTOPROEP be Circular - be Brussels Kandidatuurdossier 2016 Kandidatuurfrmulier vr luik 4 PROJECTOPROEP "be Circular - be Brussels" Kandidatuurdssier 2016 Vr gratis begeleiding bij de implementatie van de methde "Resilience Design" ter identificatie van de relevante

Nadere informatie

Kantines tegen voedselverspilling

Kantines tegen voedselverspilling Kantines tegen vedselverspilling Principe: zwel klanten als kantinepersneel aanspren m vedselverspilling te verminderen Kantines van administraties, ng's, schlen f bedrijven zijn plekken waar grte heveelheden

Nadere informatie

Actieplan leeftijdsbewust personeelsbeleid 2013-2023

Actieplan leeftijdsbewust personeelsbeleid 2013-2023 Nvember 2013 Actieplan leeftijdsbewust persneelsbeleid 2013-2023 Actie 1: Ontwikkelen van een stagebeleid. Stagiaires zijn ptentiële nieuwe cllega s. Een stageperide kunnen we aanzien als een inwerkperide.

Nadere informatie

Stichting de Wielborgh Wonen, zorg en welzijn. Van harte welkom. Training Meten moet! Casper van der Most

Stichting de Wielborgh Wonen, zorg en welzijn. Van harte welkom. Training Meten moet! Casper van der Most Stichting de Wielbrgh Wnen, zrg en welzijn Van harte welkm Training Meten met! Casper van der Mst Stichting de Wielbrgh Wnen, zrg en welzijn Prfessinele rganisatie Meten Analyseren Plannen Verbeteren Reviews

Nadere informatie

Retailmanagement brochure voor bedrijven

Retailmanagement brochure voor bedrijven Campus Schnmeersen Gebuw B Valentin Vaerwyckweg 1 BE-9000 Gent Retailmanagement brchure vr bedrijven Deze brchure bevat de belangrijkste infrmatie ver de pleiding Retailmanagement. De meest up t date infrmatie

Nadere informatie

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015 Beleidsregels vrziening jbcaching Participatiewet 2015 1-7-2015 Jbcaching Reginale beleidsregels jbcaching Participatiewet regi Achterhek Inleiding Jbcaching gaat ver het ndersteunen van mensen bij het

Nadere informatie

TARIFERING EDPB. Nota over de wetgeving

TARIFERING EDPB. Nota over de wetgeving FD/NB Brussel, 23 mei 2014 TARIFERING EDPB Nta ver de wetgeving Op 23 mei 2014 is een reeds lang aangekndigd KB verschenen: Het kninklijk besluit van 24 april 2014 tt wijziging van het kninklijk besluit

Nadere informatie

Jaarverslag. Format jaarverslag 2013. Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivio

Jaarverslag. Format jaarverslag 2013. Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivio Jaarverslag Frmat jaarverslag 2013 Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivi Inhudspgave VERSLAG VAN DE TOEZICHTHOUDER... 3 OVERVIEW & ALGEMEEN... 4 IDENTITEIT... 5 ONDERWIJS... 6 PERSONEEL... 7 HUISVESTING

Nadere informatie

Inkoop- en aanbestedingsbeleid Energiefonds Overijssel

Inkoop- en aanbestedingsbeleid Energiefonds Overijssel Inkp- en aanbestedingsbeleid Energiefnds Overijssel 2013 Inhudspgave 1 Inleiding 3 2 Het beleid 4 2.1 Rechtmatigheidsthema's 4 Prcedures 4 Meerwerk en herhalingspdrachten 4 2B-diensten 5 Integriteit 5

Nadere informatie

Otten, J Artikel ESAA, 2009 Risicomanagement: een geïntegreerde benadering

Otten, J Artikel ESAA, 2009 Risicomanagement: een geïntegreerde benadering Risicmanagement: een geïntegreerde benadering Cpyright: Alle rechten zijn vrbehuden aan de auteur(s) van dit dcument en Auditing.nl 1 Risicmanagement Een geïntegreerde benadering Auteur: Jan Otten 10 juli

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

1) Voorstel tot afschaffing belasting op drankslijterijen

1) Voorstel tot afschaffing belasting op drankslijterijen 1) Vrstel tt afschaffing belasting p drankslijterijen Een tijd geleden werd er dr de regering een hrecaplan vrgesteld. Hierin stnden een aantal maatregelen die dr de betrkken sectr tegejuicht werden, in

Nadere informatie

ECP 13 mei 2013. Monika Sormann, dept. EWI

ECP 13 mei 2013. Monika Sormann, dept. EWI ECP 13 mei 2013 Mnika Srmann, dept. EWI Beleidsinstrumentarium 2 Vlaanderen in Actie Vlaanderen in Actie (ViA) is het tekmstprject vr Vlaanderen. Vlaanderen wil tegen 2020 uitmunten als een ecnmisch innvatieve,

Nadere informatie

IKZ DEEL II : De informatieronde

IKZ DEEL II : De informatieronde Vanuit het standpunt van de zn is de schaduw nzichtbaar (Gethe) IKZ DEEL II : De infrmatiernde Het is méér dan een cliché f butade: m aan een breed kwaliteitsbeleid te werken, heb je écht steun, inbreng

Nadere informatie

van gebruikers, en het toekennen van lees- en schrijfrechten (zie hiervoor http://www.grensregio.eu/project-indienen/ ).

van gebruikers, en het toekennen van lees- en schrijfrechten (zie hiervoor http://www.grensregio.eu/project-indienen/ ). LEIDRAAD AANMELDING Bij het aanmaken van een prjectaanmelding in het digitale e-lket kunnen er verschillende vragen bij u pkmen, zals: He lang mag een tekst zijn? Welk detailniveau wrdt er gevraagd? Waar

Nadere informatie

beta brugklas secties 2004 2005 1 Ontwikkeling bètatechniek op het Newmancollege. 1. Inleiding

beta brugklas secties 2004 2005 1 Ontwikkeling bètatechniek op het Newmancollege. 1. Inleiding beta brugklas secties 2004 2005 1 Ontwikkeling bètatechniek p het Newmancllege. 1. Inleiding Het Newmancllege streeft naar een sterke prfilering p het gebied van de bètatechnische vakken. De argumenten

Nadere informatie

Verantwoordelijkheden... 11. Afkortingen en definities... 12. Regelgeving en wetten... 13. Relevante websites... 13

Verantwoordelijkheden... 11. Afkortingen en definities... 12. Regelgeving en wetten... 13. Relevante websites... 13 MEDISCHE APPARATUUR ZONDER CE-MARKERING prjectgrep: CEWAZ versie: 1.1.1 februari 2015 www.wibaz.nl Inhud Overzicht Medische Hulpmiddelen... 3 Inleiding... 4 Del... 5 Tepassingsgebied... 5 Uitgangssituaties...

Nadere informatie

Voortgangsrapportage project Sociale Economie

Voortgangsrapportage project Sociale Economie Vrtgangsrapprtage prject Sciale Ecnmie December 2007 Prject Sciale Ecnmie Pagina 1 van 5 Inleiding Het prject Sciale Ecnmie is per september 2006 van start gegaan ter invulling van het thema sciale ecnmie

Nadere informatie

PARTIJEN. Achtergrond

PARTIJEN. Achtergrond PARTIJEN Het Cllege van de Onafhankelijke Pst- en Telecmmunicatieautriteit, vertegenwrdigd dr de vrzitter mr. C.A. Fnteijn, verder te nemen: OPTA; en De Minister van Binnenlandse Zaken en Kninkrijksrelaties,

Nadere informatie

Vacature en procedure benoeming voorzitter landelijk bestuur Verantwoordelijke

Vacature en procedure benoeming voorzitter landelijk bestuur Verantwoordelijke Bijlage 6 Ledenraad 27 nvember 2014 Vrlegger Onderwerp Vacature en prcedure beneming vrzitter landelijk bestuur Verantwrdelijke Landelijk bestuur Aanleiding Er ntstaat een vacature vanwege het niet beschikbaar

Nadere informatie

Vooraf. Operationeel programma ESF. 01.01.2014 t/m 31.12.2020

Vooraf. Operationeel programma ESF. 01.01.2014 t/m 31.12.2020 Subsidieregeling ESF 2014-2020 De Subsidieregeling ESF 2014-2020 (ESF) is gericht p de ndersteuning van prjecten p het gebied van actieve inclusie en actief en geznd uder wrden. Algemene infrmatie Aanvraagtermijn:

Nadere informatie

HOOFD GRONDGEBIEDZAKEN. (A1a A3a) 1.1. Functiebeschrijving

HOOFD GRONDGEBIEDZAKEN. (A1a A3a) 1.1. Functiebeschrijving HOOFD GRONDGEBIEDZAKEN (A1a A3a) 1.1. Functiebeschrijving 1.1.1. Benaming (+ dienst): Hfd Grndgebiedzaken 1.1.2. Plaats in het rganigram: Hij/zij werkt nder het rechtstreeks gezag van de Gemeentesecretaris

Nadere informatie

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning.

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning. Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwrding 2. Delstellingen 3. Mdel 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning 1 Verantwrding: Wij willen binnen het nderwijs dat wij geven rekening huden met de

Nadere informatie

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes Samengevat 2011 Guidea - Kenniscentrum vr Terisme en Hreca vzw Deze infrmatie werd met de grtste zrg samengesteld.

Nadere informatie

ERFGOEDDAG Goede afspraken om samen een succesverhaal te schrijven

ERFGOEDDAG Goede afspraken om samen een succesverhaal te schrijven ERFGOEDDAG Gede afspraken m samen een succesverhaal te schrijven Inleiding In 2016 is Erfgeddag te aan zijn zestiende editie. Het is dr zijn aanpak, publieksbereik en innvatieve rl en vral dankzij de inzet

Nadere informatie

MASTER OF ENGINEERING: INDUSTRIAL ENGINEERING & OPERATIONS RESEARCH

MASTER OF ENGINEERING: INDUSTRIAL ENGINEERING & OPERATIONS RESEARCH MASTER OF ENGINEERING: INDUSTRIAL ENGINEERING & OPERATIONS RESEARCH Master in de Ingenieurswetenschappen: Bedrijfskundige Systeemtechnieken en Operatineel Onderzek BEDRIJFSKUNDIG INGENIEUR: Flexibele persn

Nadere informatie

Samenvatting - Reacties oko-leden n.a.v. de testronde format (Kiosk)

Samenvatting - Reacties oko-leden n.a.v. de testronde format (Kiosk) Samenvatting - Reacties K-leden n.a.v. de testrnde frmat (Kisk) VOORAF K dankt CJSM, Afdeling Kunsten, vr de mgelijkheid m de frmats te testen. In een eerste fase hebben 20 K-leden de frmulieren getest

Nadere informatie

Vlaams Audiovisueel Fonds. Prioriteitennota voor de selectie van. documentaires

Vlaams Audiovisueel Fonds. Prioriteitennota voor de selectie van. documentaires Vlaams Audivisueel Fnds Pririteitennta vr de selectie van dcumentaires 1. Inleiding Vr een ged begrip is het belangrijk deze pririteitennta ged te situeren in het parcurs dat dssiers in het Fnds drlpen:

Nadere informatie

Overstap Meerdere Velvoerders

Overstap Meerdere Velvoerders Prject O52 Eindbeeldstudie Overstap Meerdere Velverders Elndbeeldstudle 052 - Ovestap Meerdere VerveÍdeís blz. l van 8 Oplegntitie EinbeeldrapPft O52 Eindbeeldrapprten OV-chipkaart Overleg tussen cnsumentenrganisaties

Nadere informatie

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas.

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas. Onderzek Ouderbetrkkenheid V.U. : Lieve Van Daele, Grte Markt 1, 9100 Sint-Niklaas Succesvl samenwerken met uders Bundel in te kijken in de leraarskamer http://flb.sint-niklaas.be ONDERZOEK GOK-PROJECT

Nadere informatie

aan carine.callemin@ocmwkortrijk.be of OCMW Kortrijk, t.a.v. Carine Callemin, Budastraat 27 te 8500 Kortrijk

aan carine.callemin@ocmwkortrijk.be of OCMW Kortrijk, t.a.v. Carine Callemin, Budastraat 27 te 8500 Kortrijk SELECTIE ADMINISTRATIEF MEDEWERKER OKTOBER - NOVEMBER 2013 VERLOOP VAN DE SELECTIEPROCEDURE 1. indienen van de kandidaturen tegen uiterlijk 11 ktber 2013 mtivatiebrief uitgebreid CV - afschrift diplma

Nadere informatie

UPGRADEN NAAR EEN NIEUWE VERSIE VAN DYNAMICS CRM

UPGRADEN NAAR EEN NIEUWE VERSIE VAN DYNAMICS CRM UPGRADEN NAAR EEN NIEUWE VERSIE VAN DYNAMICS CRM DE AANPAK VAN CRM RESULTANTS Ongeveer eens per twee jaar brengt Micrsft een nieuwe versie uit van Micrsft Dynamics CRM. In deze zgenaamde majr releases

Nadere informatie

Naar Gekoppelde Toetsing van Koppelverzoeken

Naar Gekoppelde Toetsing van Koppelverzoeken Intentieverklaring tt Samenwerking bij en Afstemming van het tetsen van verzeken tt het kppelen van gezndheidsgegevens van meerdere instellingen ten beheve van wetenschappelijk nderzek aan de hand van

Nadere informatie

Dossier Ecocheques. Bron: Lex4you op www.securex.eu. BOL BUDIV vzw Kerkstraat 108 9050 Gentbrugge 09 324 38 77. helpdesk@bol budiv.be www.bol budiv.

Dossier Ecocheques. Bron: Lex4you op www.securex.eu. BOL BUDIV vzw Kerkstraat 108 9050 Gentbrugge 09 324 38 77. helpdesk@bol budiv.be www.bol budiv. Dssier Eccheques Brn: Lex4yu p www.securex.eu BOL BUDIV vzw Kerkstraat 108 9050 Gentbrugge 09 324 38 77 helpdesk@bl budiv.be www.bl budiv.be Dssier Eccheques Wat is een eccheque? Eccheques zijn een initiatief

Nadere informatie

WST7 AP6: Integratie tot een Multidisciplinair Patiëntendossier

WST7 AP6: Integratie tot een Multidisciplinair Patiëntendossier WST7 AP6: Integratie tt een Multidisciplinair Patiëntendssier Cntext Eén hlistisch, geïntegreerd, multidisciplinair patiëntendssier maken, waarin alle zrgverstrekker alle relevante (gedeelde) infrmatie

Nadere informatie

Samenvatting aanvraag Master of Music Hanzehogeschool Groningen d.d. 21 maart 2013

Samenvatting aanvraag Master of Music Hanzehogeschool Groningen d.d. 21 maart 2013 Samenvatting aanvraag Master f Music Hanzehgeschl Grningen d.d. 21 maart 2013 Algemeen Srt aanvraag: Nieuwe pleiding X Omzetting van een nbekstigde naar een bekstigde bestaande hb master (geaccrediteerd

Nadere informatie

Naar Gekoppelde Toetsing van Koppelverzoeken

Naar Gekoppelde Toetsing van Koppelverzoeken Intentieverklaring tt samenwerking bij en afstemming van het tetsen van verzeken tt het kppelen van gezndheidsgegevens van meerdere instellingen ten beheve van wetenschappelijk nderzek aan de wettelijke

Nadere informatie

Projectplan Peel en MaasNet

Projectplan Peel en MaasNet Prjectplan Peel en MaasNet Prjectnaam : Peel en MaasNet Datum : 4 februari 2014 Opsteller : Stuurgrep Peel en MaasNet 1. Aanleiding In de gemeente Peel en Maas is er sprake van een greiende behefte aan

Nadere informatie