Buiten is gezond. Onderzoeksrapport publieksenquête december 2012

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Buiten is gezond. Onderzoeksrapport publieksenquête december 2012"

Transcriptie

1 Buiten is gezond Onderzoeksrapport publieksenquête december 2012 Uit een grootschalige publieksenquête onder meer dan 1000 Nederlanders blijkt dat de meeste Nederlanders denken dat er een positieve relatie bestaat tussen natuur en gezondheid. Nederlanders denken dat een bezoek aan de natuur vooral helpt bij psychische problemen en aandoeningen van de luchtwegen. Ze denken ook dat grootschalige natuur zoals bos en heide het meest gezond is. Een meerderheid van de bevolking vindt dat behandelmethoden in de natuur een meerwaarde hebben ten opzichte van een behandeling binnenshuis. De interesse in het thema natuur en gezondheid is het grootst onder vrouwen en ouderen, onder jongeren van jaar is het animo het laagst. Veel Nederlanders weten niet zeker of de positieve effecten van natuur op gezondheid wel wetenschappelijk bewezen zijn, en een meerderheid vindt dat er meer onderzoek naar de effecten van natuur op onze gezondheid moet worden gedaan. Zorgverzekeraars kunnen daar volgens de meeste Nederlanders een belangrijke bijdrage aan leveren. Enkele voorbeelden van bevindingen: 99% van de bevolking vindt het (een beetje) belangrijk dat kinderen opgroeien met voldoende natuur in hun buurt. 45% van de bevolking zoekt dagelijks of wekelijks de natuur op om gezondheidsredenen 8 op de 10 Nederlanders denken dat de aanleg van meer natuur in en rond woonwijken (misschien) zou kunnen leiden tot besparingen op zorgkosten en kosten voor arbeidsverzuim. 94% van de bevolking zou een vriend of vriendin die last heeft van somberheid en depressieve gevoelens misschien of zeker adviseren om vaker de natuur in te gaan. 79% van de bevolking denkt dat behandelmethoden in de natuur een meerwaarde hebben ten opzichte van een behandeling binnenshuis in een behandelkamer of sportschool. 97% van de mensen die ervaring hebben met een behandeling in de natuur vindt dat de natuurlijke omgeving een meerwaarde heeft voor de behandeling. 87% van de bevolking vindt het belangrijk dat zorgverzekeraars meer aandacht besteden aan de positieve effecten van natuur op gezondheid. Achtergrond van het onderzoek Dit onderzoek is uitgevoerd door Agnes van den Berg van bureau Natuurvoormensen in opdracht van De Friesland Zorgverzekeraar. De Friesland is een zorgverzekeraar met veel aandacht voor de bijdrage van de natuurlijke omgeving aan de kwaliteit van leven en preventie en behandeling van ziekten. De Friesland werkt samen met natuurorganisaties in het Natuurcollectief en organiseert en/of ondersteunt regelmatig wandel- en loopmanifestaties in de natuur. Om de mening van de Nederlandse bevolking over het thema natuur en gezondheid en de meerwaarde van natuur voor coaching en therapie te peilen heeft De Friesland een enquête laten uitvoeren onder de Nederlandse bevolking. Het veldwerk is uitgevoerd door Intomart GfK. Er is een grootschalige online vragenlijst afgenomen onder 1037 Nederlanders van jaar (Zie bijlage 1). Het veldwerk is uitgevoerd van oktober 2012 De steekproef was representatief op de kenmerken geslacht, leeftijd, opleiding en regio (Zie bijlage 2). Per vraag is gekeken of de antwoorden verschillen als gevolg van geslacht en leeftijd (Zie bijlage 3)

2 Wat is natuur? Omdat onderzoek 1 laat zien dat mensen over het algemeen een breed natuurbeeld hebben is er voor gekozen om het begrip natuur ruim te definiëren: Onder natuur worden niet alleen grootschalige natuurgebieden zoals bossen, heide, meren, duinen, strand, rivieren, uiterwaarden verstaan, maar ook de groene plekken in en om de stad zoals het plantsoen, het park of weilanden in uw directe omgeving. Ook tuinen bij huizen en het trapveldje bij de school vallen onder het begrip natuur. ZoBuiten.nl Het onderzoek maakt deel uit van de campagne ZoBuiten.nl. ZoBuiten.nl is een initiatief van it Fryske Gea, de Waddenvereniging, Het Drentse Landschap, Landschap Noord-Holland, het Flevo-landschap en De Friesland Zorgverzekeraar. Deze organisaties hebben de handen ineen geslagen om zoveel mogelijk mensen op een positieve manier te stimuleren lekker naar buiten te gaan en zich goed te voelen. Via de website ZoBuiten.nl kunnen mensen snel nagaan wat er in hun buurt te beleven is. Gezellig een dagje met het gezin, een meditatief moment of een actieve uitdaging? Op ZoBuiten.nl vindt u direct een uitgebreid aanbod aan activiteiten in de buitenlucht passend bij uw wensen. Leeswijzer In dit rapport worden de resultaten van de enquête besproken in vijf delen. In het eerste deel wordt aan de hand van een zestal stellingen een beeld gegeven van hoe Nederlanders in het algemeen denken over het belang van natuur voor de gezondheid. Hierbij wordt ook besproken hoe vaak Nederlanders een bezoek brengen aan de natuur om gezondheidsredenen, en in hoeverre ze denken dat de aanleg van meer natuur kan leiden tot financiële besparingen. Het tweede deel gaat dieper in op de vraag welk soort natuur volgens Nederlanders het meest gezond is, voor welke klachten en aandoeningen de natuur een geschikte remedie is, en in hoeverre men, in vergelijking met andere middelen, de natuur ingaan een geschikte remedie vindt bij somberheid en depressieve klachten. Het derde deel geeft inzicht in hoe Nederlanders denken over verschillende soorten behandelmethoden in een natuurlijke omgeving, zoals gesprekstherapie, ontspanningsoefeningen of beweegprogramma s. Ook worden de ervaringen van respondenten die zelf of van heel dichtbij zo n behandelmethode hebben meegemaakt besproken. Het vierde gaat in de op activiteiten die zorgverzekeraars zouden kunnen ondernemen rondom het thema natuur en gezondheid. In het vijfde en laatste deel worden de belangrijkste conclusies van het onderzoek samengevat en vergeleken met resultaten van eerder onderzoek. Ook geeft De Friesland Zorgverzekeraar een reactie op de bevindingen 1 Buijs, A.E. (2000). Natuurbeelden van de Nederlandse bevolking. Landschap, 17(2),

3 1. Het belang van natuur voor gezondheid Een overgrote meerderheid van de Nederlandse bevolking is van mening dat natuur goed is voor de gezondheid. Vooral het belang van natuur voor kinderen wordt onderkend. Maar liefst 99% van de Nederlanders vindt het belangrijk dat kinderen opgroeien met voldoende natuur in hun buurt. Maar bijna alle Nederlanders ervaren zelf ook gezonde en rustgevende effecten in de natuur. Ten opzichte van 8 jaar geleden lijkt de positieve houding van Nederlanders ten aanzien van natuur en gezondheid licht toegenomen. Nederlanders maken op grote schaal gebruik van de gezonde effecten van natuur. Bijna de helft van de Nederlanders zoekt dagelijks of wekelijks de natuur op om te ontspannen, problemen op te lossen, of hun conditie/gezondheid te verbeteren. De meeste Nederlanders denken dat de aanleg van meer natuur in en rond woonwijken zou kunnen leiden tot besparingen op zorgkosten en kosten voor arbeidsverzuim. Ze schatten de jaarlijkse besparingen echter veel lager in dan het bedrag van 394 miljoen dat KPMG onlangs berekende. Veel Nederlanders weten niet zeker of de positieve effecten van natuur op gezondheid wel wetenschappelijk bewezen zijn, en een grote meerderheid vindt dat er meer onderzoek naar de effecten van natuur op onze gezondheid moet worden gedaan. Vrouwen brengen vaker een bezoek aan de natuur om gezondheidsredenen dan mannen, en ze ervaren ook vaker een gezond en rustgevend gevoel in de natuur dan mannen. Vrouwen schatten de besparingen die kunnen worden bereikt door de aanleg van meer natuur echter lager in dan mannen. Over het algemeen neemt zowel het natuurbezoek als de interesse in de gezonde effecten van natuur toe met de leeftijd. De baby-boom generatie van jaar springt er uit als een groep die positief en actief bezig is met natuur en gezondheid, in de groep van jaar is de animo het kleinst. 3

4 Stellingen natuur en gezondheid De respondenten kregen, in willekeurige volgorde, zes stellingen over natuur en gezondheid voorgelegd. Het belang van natuur in de buurt voor kinderen wordt vrijwel unaniem ondersteund, 99% is het eens met deze stelling, slechts 4 respondenten (0,4%) zijn het er mee oneens. Een zeer grote meerderheid ervaart zelf ook in meerdere of mindere mate een gezond (96%) en rustgevend (96%) gevoel door een bezoek aan de natuur. De meeste respondenten (88%) zijn het er mee eens zijn dat er meer onderzoek moet worden gedaan naar de effecten van natuur op de gezondheid. Bijna een derde van de respondenten (32%) geeft aan niet te weten of het positieve effect van natuur op gezondheid wel bewezen is. De negatief geformuleerde stelling (ik geloof niet dat natuur de gezondheid kan bevorderen) wordt sterk afgewezen, alhoewel wel bijna 19% aangeeft het hier wel (een beetje) mee eens te zijn. Dit kan wellicht worden verklaard doordat deze mensen niet willen overkomen als iemand die overal maar in gelooft. Stellingen natuur en gezondheid oneens beetje eens zeer eens weet niet/geen mening Ik vind het belangrijk dat kinderen opgroeien met voldoende natuur (zoals een bos, park of speeltuin) in hun buurt 0,4% 2% 7% 92% 1% Een bezoek aan de natuur geeft mij een gezond gevoel 2% 25% 71% 2% 26% 71% 2% Door een bezoek aan de natuur kom ik tot rust 6% Er moet meer onderzoek worden gedaan naar de effecten van natuur op onze gezondheid 2% 38% 50% 6% Het positieve effect van natuur op gezondheid is wetenschappelijk bewezen 27% 39% 32% Ik geloof niet dat natuur de gezondheid kan bevorderen 76% 12% 7% 5% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100% 4

5 Vrouwen ervaren vaker een gezond en rustgevend gevoel in de natuur dan mannen Vrouwen reageren over het algemeen positiever dan mannen op de stellingen over natuur en gezondheid. Deze verschillen zijn significant als het gaat om de eigen, gezonde en rustgevende ervaringen in de natuur. % zeer eens met stelling vrouwen mannen Een bezoek aan de natuur geeft mij een gezond gevoel 66% 76% Baby-boomers staan zeer positief tegenover de gezondheidseffecten van natuur Door een bezoek aan de natuur kom ik tot rust Jongeren in de leeftijdsgroep van jaar reageren over het algemeen minder positief op de stellingen dan oudere leeftijdsgroepen, in de babyboom generatie groep van jaar reageert men het meest positief. Er zijn significante verschillen tussen leeftijdsgroepen voor vier stellingen. In de tabel hieronder staan de percentages respondenten in de verschillende leeftijdsgroepen die het zeer eens zijn met de stellingen. 0% 20% 40% 76% 65% 60% 80% 100% Zeer eens met stelling jr jr jr jr 65+ Ik vind het belangrijk dat kinderen opgroeien met voldoende natuur (zoals een bos, park of speeltuin) in hun buurt Een bezoek aan de natuur geeft mij een gezond gevoel 86% 91% 91% 95% 94% 54% 70% 74% 75% 72% Door een bezoek aan de natuur kom ik tot rust 54% 66% 73% 78% 70% Er moet meer onderzoek worden gedaan naar de effecten van natuur op onze gezondheid 41% 42% 43% 60% 55% 5

6 Vergelijking met eerdere publieksenquête In 2004 heeft Nipo 2 voor het eerst een publieksenquête uitgevoerd over het thema natuur en gezondheid. Deze enquête bevatte een aantal stellingen die zeer vergelijkbaar zijn met die uit de huidige enquête. Als de reacties op de stellingen in 2004 en 2012 naast elkaar worden gelegd dan ontstaat het volgende beeld: In 2004 was 96% van de respondenten het helemaal of grotendeels eens met de stelling Ik vind het belangrijk dat kinderen natuur in de buurt hebben. in 2012 was 99% van de respondenten het zeer of een beetje eens met de stelling Ik vind het belangrijk dat kinderen opgroeien met voldoende natuur in de buurt. In 2004 gaf 92% van de respondenten aan het helemaal of grotendeels eens te zijn met de stelling Een uitstapje in de natuur geeft mij het gevoel gezond bezig te zijn. In 2012 geeft 96% van de respondenten aan het zeer of een beetje eens te zijn met de stelling Een bezoek aan de natuur geeft mij een gezond gevoel. In 2004 was 95% van de respondenten het helemaal of grotendeels eens met de stelling Natuur heeft een ontspannende werking op mij. In 2012 is 96% het zeer of een beetje eens met de stelling Door een bezoek aan de natuur kom ik tot rust. Er is dus sprake van een stabiele of zelfs licht toenemende positieve houding van Nederlanders ten aanzien van het belang van natuur voor gezondheid. Met name het aantal mensen dat een gezond gevoel krijgt door een bezoek aan de natuur lijkt licht gestegen. Natuurbezoek Nederlanders zoeken vaak de natuur op om gezondheidsredenen. Op de vraag Hoe vaak brengt u zelf, gemiddeld over een jaar, een bezoek aan de natuur (inclusief tuin bij het huis), bijvoorbeeld om te ontspannen, problemen op te lossen, of uw conditie/gezondheid te verbeteren? antwoordt 46% met dagelijks of wekelijks. 46% brengt maandelijks of een paar keer per jaar een bezoek aan de natuur om gezondheidsreden. Ongeveer 8% brengt zelden of nooit een bezoek aan de natuur. Bezoek natuur om gezondheidsredenen 0,4% 8% 22% 17% (bijna) elke dag een paar keer per week 24% een paar keer per maand 29% een paar keer per jaar zelden of nooit weet niet/geen mening 2 Frerichs, R. (2004). Gezondheid en natuur; Een onderzoek naar de relatie tussen gezondheid en natuur. Graveland, NL: Vereniging Natuurmonumenten. 6

7 Vrouwen gaan vaker de natuur in dan mannen Vrouwen brengen vaker een bezoek aan de natuur om gezondheidsredenen dan mannen. Ruim 26% van de vrouwen geeft bijvoorbeeld aan (bijna) elke dag de natuur te bezoeken, tegen 17% van de mannen. Bezoek natuur vrouwen Bezoek natuur mannen 16% 28% 0,4% 6% 26% 24% 18% 31% 0,4% 10% 17% 24% (bijna) elke dag een paar keer per week een paar keer per maand een paar keer per jaar zelden of nooit weet niet/geen mening Natuurbezoek neemt toe met leeftijd Ouderen brengen vaker een bezoek aan de natuur om gezondheidsredenen dan jongeren. In de twee oudste groepen bezoekt bijna een derde van de respondenten de natuur (bijna) dagelijks, in de jongere groepen is het percentage dat dagelijks de natuur bezoekt niet hoger dan 15%. Bezoek natuur (bijna) elke dag % jaar 26% jaar 14% jaar 15% jaar 10% Besparingen op zorgkosten Zou de aanleg van meer natuur in en rond woonwijken tot besparingen op zorgkosten en kosten voor ziekteverzuim kunnen leiden? Een ruime meerderheid van de respondenten (79%) denkt dat dat (misschien) wel zo is, slechts 14% denkt van niet. Opvallend is dat de meeste mensen zich duidelijk durven uitspreken over de economische waarde van meer natuur, relatief weinig mensen (7%) onthouden zich van een antwoord. Ouderen denken vaker dat aanleg van natuur tot besparingen zal leiden, met het grootste aantal ja antwoorden en het kleinste aantal nee antwoorden in de groep van jaar. Er waren geen verschillen tussen mannen en vrouwen in het antwoord op deze vraag. 7

8 Antwoord Totaal jr jr jr jr 65+ ja 24% 17% 22% 25% 27% 24% misschien 55% 53% 53% 52% 60% 56% nee 14% 20% 21% 15% 8% 14% weet niet/geen mening 7% 10% 5% 8% 6% 7% Hoeveel kan er worden bespaard met natuur? Onlangs is door KPMG berekend dat de aanleg van 10% meer natuur in en rond woonwijken zou kunnen leiden tot een jaarlijkse besparing van ruim 394 miljoen euro op zorgkosten en kosten voor arbeidsverzuim 3. Aan de 822 respondenten die aangaven dat de aanleg van meer natuur (misschien) tot besparingen zou kunnen leiden is gevraagd om een inschatting te maken van de mogelijke besparingen door de aanleg van 10% meer natuur. Meer dan de helft van de respondenten (51%) gaf aan hier geen inschatting van te kunnen maken. De respondenten die wel een schatting durfden te geven blijken de besparingen flink lager in te schatten dan de door KPMG berekende 394 miljoen per jaar. De meeste respondenten(44%) schatten de besparingen op minder dan 100 miljoen per jaar. Slechts 5% schat de besparingen op meer dan 100 miljoen euro per jaar. Besparingen door aanleg 10% meer natuur 10% Minder dan een miljoen euro per jaar 51% 24% Tussen 1 en 10 miljoen euro per jaar Tussen 10 en 100 miljoen euro per jaar 4% 10% Tussen 100 en 500 miljoen euro per jaar Tussen 500 miljoen en een miljard euro per jaar Meer dan een miljard euro per jaar 0% 1% Weet niet/geen mening Vrouwen schatten besparingen lager in dan mannen Vrouwen (57%) geven vaker aan dan mannen (44%) dat ze niet weten hoeveel besparingen er kunnen worden bereikt door de aanleg van meer natuur. Vrouwen die wel een schatting geven, doen iets lagere schattingen dan mannen. Slechts 19% van de vrouwen denkt dat er meer dan 10 miljoen per jaar bespaard kan worden, tegen 39% van de mannen. Dus ondanks het feit dat vrouwen over het algemeen meer overtuigd zijn van de positieve effecten van natuur op de gezondheid dan mannen, schatten ze de mogelijke economische consequenties van de gezondheidseffecten lager in dan mannen. Leeftijd was niet van invloed op de inschattingen van de besparingen. 3 KPMG (2012). Groen, gezond en productief. The Economics of Ecosystems & Biodiversity (TEEB NL): Natuur en gezondheid. 8

9 2. Welke natuur is het meest gezond, en waarvoor? Nederlanders denken dat een bezoek aan de natuur vooral helpt bij psychische problemen, zoals stress, ingrijpende levensgebeurtenissen, en depressieve klachten. Een meerderheid van de bevolking vindt natuur ook een geschikt hulpmiddel bij aandoeningen van de luchtwegen zoals astma en COPD. Bij griep of verkoudheid heeft het volgens de meeste Nederlanders niet veel zin om de natuur in te gaan, en ook voor diabetes vindt men natuur geen geschikt hulpmiddel. Mensen die zelf een aandoening hebben zoals diabetes of depressie vinden de natuur over het algemeen een geschikter hulpmiddel voor die aandoening dan mensen zonder die aandoening. Nederlanders vinden grootschalige natuur, zoals bos en heide, en strand en duinen het meest gezond, gevolgd door natuurlijke speeltuinen en volkstuinen, weilanden, natuur in de stad en planten binnenshuis of op het balkon. Een schilderij of afbeelding van de natuur wordt door de meeste Nederlanders niet gezond gevonden. Bijna twee derde van de Nederlanders zou een vriend of vriendin die last heeft van somberheid en depressieve gevoelens zeker aanraden om vaker de natuur in te gaan. De natuur in gaan wordt vaker geadviseerd dan andere gangbare hulpmiddelen tegen depressie zoals meer gaan sporten, relaties versterken, in therapie gaan, of antidepressiva slikken. Vrouwen vinden de natuur voor alle aandoeningen vaker een geschikter hulpmiddel dan mannen, ze vinden de meeste soorten natuur gezonder dan mannen, en ze geven bij depressie vaker het advies om de natuur in te gaan. Jongeren vinden de natuur minder vaak een geschikt hulpmiddel voor bijna alle aandoeningen dan ouderen, en ze vinden bijna alle soorten natuur ook minder gezond. Met name natuurlijke speelplekken voor kinderen en de (volks)tuin worden door jongeren minder gezond gevonden dan door ouderen. Jongeren zijn ook minder geneigd om een vriend of vriendin met depressieve gevoelens te adviseren om vaker de natuur in te gaan. 9

10 Bij welke ziekten, aandoeningen en problemen biedt de natuur verlichting? De respondenten kregen een lijst met 14 gangbare ziekten, aandoeningen en problemen voorgelegd, waarop ze alles mochten aankruisen waarvoor de natuur volgens hen een geschikt hulpmiddel vormt. Vrijwel iedereen kruiste tenminste één probleem aan, slechts 2% gaf aan dat natuur nergens een geschikt hulpmiddel voor is. Stress, burn-out en een overspannen gevoel werd het meest aangekruist, maar liefst 89% van de mensen denkt dat de natuur bij deze klachten verlichting kan bieden. Maar ook de rest van de top-5 bestaat voornamelijk uit psychische aandoeningen en problemen zoals ingrijpende levensgebeurtenissen en depressieve klachten, met als uitzondering astma en COPD op de derde plaats. Over het algemeen wordt de natuur een minder geschikt hulpmiddel gevonden voor ziekten en aandoeningen waarbij de effecten van natuur minder direct merkbaar zijn. Dit geldt vooral voor ziekten zoals hart- en vaatziekten en diabetes die te maken hebben met een inactieve leefstijl. Hierbij kan ook meespelen dat men bij sommige ziekten niet zo goed bekend is met het feit dat deze te maken hebben met een inactieve leefstijl. Geschiktheid natuur bij ziekten, aandoeningen en problemen stress, burn-out, overspannen gevoel verlies of ernstige ziekte van een dierbare vriend of familielid aandoeningen van de luchtwegen zoals astma en COPD ingrijpende levensgebeurtenis, zoals een scheiding, ontslag of depressieve klachten en angststoornissen hoofdpijn en migraine slapeloosheid overgewicht eenzaamheid ADHD en andere stoornissen bij kinderen zoals PDD-NOS aandoeningen van het bewegingsstelsel nek- en rugpijn, hart- en vaatziekten griep of verkoudheid diabetes weet niet/geen mening geen van bovenstaande 13% 11% 5% 2% 28% 26% 25% 24% 37% 43% 42% 59% 59% 58% 55% 89% Vergelijking met resultaten Vitamine G onderzoek In het Nederlandse Vitamine G onderzoek zijn relaties berekend tussen de hoeveelheid natuur in de woonomgeving en het vóórkomen van verschillende ziekten en aandoeningen 4. Om na te gaan in hoeverre de mening van de respondenten overeenkomt met de resultaten van het Vitamine G onderzoek zijn de ziekten en aandoeningen die in beide onderzoeken zijn onderzocht ingedeeld in drie clusters die sterk, matig en zwak samenhangen met natuur. Vanwege de grote verschillen in meetmethoden tussen deze enquête en het Vitamine G onderzoek kan slechts een zeer globale vergelijking worden gemaakt tussen de twee onderzoeken. 4 Maas, J., Verheij, R. A., de Vries, S., Spreeuwenberg, P., Schellevis, F. G., & Groenewegen, P. P. (2009). Morbidity is related to a green living environment. Journal of Epidemiology and Community Health, 63(12), Tabel 4 in dit artikel geeft een overzicht van de sterkte van de relaties. 10

11 De respondenten lijken het grote belang van natuur voor depressie en aandoeningen van de luchtwegen goed in te schatten. Het geringere belang van natuur voor hart- en vaatziekten wordt ook goed ingeschat. De effecten van natuur op diabetes en verkoudheid lijken iets te worden onderschat, terwijl de effecten van natuur op hoofdpijn en migraine en aandoeningen van het bewegingsstelsel juist iets lijken te worden overschat. Belang natuur voor ziekten en aandoeningen Vitamine G onderzoek Publieksenquête 1. depressie en angststoornissen; astma en COPD 1. astma en COPD; depressie en angststoornissen 2. diabetes; verkoudheid 2. hoofdpijn en migraine; aandoeningen van het bewegingsstelsel 3. aandoeningen van het bewegingsstelsel; hart- en vaatziekten; hoofdpijn en migraine 3. hart- en vaatziekten; griep en verkoudheid; diabetes Vrouwen vinden de natuur vaker een geschikt hulpmiddel dan mannen Vrouwen vinden voor alle ziekten, aandoeningen en problemen de natuur veel vaker een geschikt hulpmiddel dan mannen. De verschillen zijn het grootst bij de aandoeningen die lager in de ranglijst staan, zoals ADHD (vrouwen 35%, mannen 17%), overgewicht (vrouwen 46%, mannen 27%), slapeloosheid (vrouwen 50%, mannen 33%) en ziekten van het bewegingsapparaat (vrouwen 32%, mannen 17%) en diabetes (vrouwen 16%, mannen 6%). De rangorde van aandoeningen waarvoor natuur een geschikt hulpmiddel vormt verschilt niet veel tussen mannen en vrouwen, bij mannen staan aandoeningen van de luchtwegen en hart- en vaatziekten wat hoger in de lijst. Jongeren vinden natuur minder vaak een geschikt hulpmiddel dan ouderen Jongeren van jaar vinden natuur voor bijna alle aandoeningen (met uitzondering van eenzaamheid) minder vaak een geschikt hulpmiddel dan oudere groepen. In deze groep vindt 5% natuur voor geen enkele aandoening een geschikt hulpmiddel, tegen gemiddeld 2% in de oudere groepen. De groep van jaar vindt natuur het vaakst een geschikt hulpmiddel voor bijna alle aandoeningen. Mensen in de leeftijdsgroepen van jaar (35%) en van jaar (31%), waartoe veel ouders met jonge kinderen behoren, denken vaker dan de andere leeftijdsgroepen dat natuur een geschikt hulpmiddel is bij ADHD en andere stoornissen bij kinderen zoals PDD-NOS. 11

12 Oordelen van personen die zelf ziek zijn Met behulp van achtergrondinformatie over de ziektegeschiedenis van de respondenten kon voor zeven ziekten en aandoeningen uit de lijst een vergelijking worden gemaakt tussen personen met en zonder de aandoening. Over het algemeen vinden personen die zelf een aandoening of ziekte hebben de natuur een geschikter hulpmiddel voor die aandoening of ziekte. Van de 68 personen die diabetes hebben vindt bijvoorbeeld 31% de natuur een geschikt hulpmiddel bij diabetes, tegen slechts 10% van de personen zonder diabetes. Personen met een aandoening vinden de natuur vooral een geschikter hulpmiddel voor hun eigen aandoening en problemen die daarmee te maken hebben. Bijvoorbeeld depressieve personen vinden de natuur alleen een geschikter hulpmiddel bij depressieve klachten en eenzaamheid, maar niet bij andere aandoeningen zoals overgewicht. Personen met hartproblemen vinden de natuur geen geschikter hulpmiddel bij hart- en vaatziekten dan personen zonder hartproblemen. Aangezien personen met hartproblemen ongeveer even vaak de natuur bezoeken als personen zonder hartproblemen, duidt deze bevinding er op dat mensen met hartproblemen minder positieve effecten van bezoek aan de natuur ervaren mensen met andere aandoeningen. Geschiktheidsoordelen van personen met en zonder aandoening zelf aandoening overig depressieve klachten en angststoornissen aandoeningen luchtwegen hoofdpijn en migraine aandoeningen bewegingsstelsel overgewicht diabetes hart- en vaatziekten 10% 43% 37% 22% 43% 36% 31% 25% 24% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 54% 54% 58% 69% 78% 60% 70% 80% 12

13 Welke natuur is het meest gezond? De respondenten kregen, in willekeurige volgorde, een lijst met 11 omschrijvingen van verschillende soorten natuur voorgelegd, variërend van grootschalige natuur ver weg van de stad tot een (volks)tuin of een schilderij of afbeelding van natuur. Per natuursoort kon men aangeven of deze zeer gezond, een beetje gezond of niet gezond is. Bos en heide worden het meest gezond gevonden, maar liefst 86% van de respondenten vindt dit zeer gezond, slechts 0,3% (3 respondenten) vindt bos en heide niet gezond. Strand en duinen zijn een goede tweede, gevolgd door ruig, woest ongerept gebied. Na deze grootschalige natuurgebieden volgen eerst de natuurlijke speeltuin en de (volks)tuin, daarna pas komen weilanden en agrarisch gebied. Een groen schoolplein wordt veel minder gezond gevonden dan een natuurlijke speeltuin, terwijl deze toch zeer vergelijkbaar zijn. Dit komt misschien doordat men zich niet goed een voorstelling kan maken van hoe een groen schoolplein er uit ziet. Stadsnatuur (parken en plantsoenen en bomen langs de straat) wordt door de meeste respondenten een beetje gezond gevonden. Een schilderij of afbeelding van de natuur wordt door de meeste respondenten niet gezond gevonden, of op zijn hoogst een beetje gezond, slechts een enkeling vindt dit zeer gezond. Hoe gezond zijn deze soorten natuur? niet gezond beetje gezond zeer gezond weet net/geen mening bos en heide strand en duinen ruig, woest ongerept gebied een natuurlijke speeltuin of speelbos voor kinderen 0,3% 12% 1% 18% 4% 29% 4% 48% 86% 79% 59% 45% 2% 3% 8% 4% een (volks)tuin 7% 54% 35% 5% weilanden en agrarisch gebied 6% 54% 33% 6% een groen schoolplein 10% 64% 21% 6% park of plantsoen in de stad 13% 67% 15% 5% een rij bomen langs een straat 21% 61% 12% 6% planten binnenshuis of op balkon 18% 62% 12% 8% een schilderij of afbeelding van de natuur 66% 18% 3% 13% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100% 13

14 Vrouwen vinden de meeste soorten natuur gezonder dan mannen Vrouwen vinden over het algemeen alle soorten natuur gezonder dan mannen, deze verschillen zijn significant voor 7 van de 11 soorten natuur: bos en heide (vrouwen 89% zeer gezond, mannen 83%), strand en duinen (vrouwen 84% zeer gezond, mannen 73%), een natuurlijke speeltuin of speelbos voor kinderen (vrouwen 56% zeer gezond, mannen 32%), een (volks)tuin (vrouwen 42% zeer gezond, mannen 27%), weilanden en agrarisch gebied (vrouwen 37% zeer gezond, mannen 30%), een groen schoolplein (vrouwen 27% zeer gezond, mannen 14%) en een rij bomen langs een straat (vrouwen 14% zeer gezond, mannen 10%). De rangorde van zeer gezonde natuursoorten is ongeveer gelijk voor mannen en vrouwen, bij mannen staan weilanden en agrarisch gebied alleen een plek hoger dan bij vrouwen, en de (volks)tuin een plek lager. Jongeren vinden de meeste soorten natuur minder gezond dan ouderen Over het algemeen vindt men alle soorten natuur gezonder naarmate men ouder is, behalve afbeeldingen van natuur, die worden door alle leeftijdsgroepen ongeveer even (weinig) gezond gevonden. De rangorde van zeer gezonde natuursoorten is in alle leeftijdsgroepen ongeveer gelijk, alleen in de jongere leeftijdsgroepen staat de (volks)tuin op een lagere plek dan in de twee oudste leeftijdsgroepen. % zeer gezond jr jr jr jr 65+ strand en duinen 77% 87% 86% 88% 87% bos en heide 62% 72% 81% 82% 83% ruig, woest ongerept gebied 42% 64% 59% 66% 56% een natuurlijke speeltuin of speelbos voor kinderen 32% 48% 39% 44% 53% een (volks)tuin 17% 27% 28% 41% 45% weilanden en agrarisch gebied 28% 32% 35% 32% 36% een groen schoolplein 14% 18% 20% 18% 29% park of plantsoen in de stad 9% 11% 13% 15% 20% een rij bomen langs een straat 7% 12% 10% 11% 18% planten binnenshuis of op balkon 7% 14% 10% 9% 18% een schilderij of afbeelding van de natuur 3% 3% 3% 2% 3% 14

15 Advies bij depressie: Ga vaker de natuur in! Een bezoek aan de natuur kan verlichting geven bij somberheid en depressieve klachten. Maar hoe effectief is de natuur ten opzichte van andere middelen, zoals meer gaan sporten of in therapie gaan? Om hier meer inzicht in te krijgen kregen de respondenten een lijst met acht activiteiten (waaronder vaker de natuur ingaan ) voorgelegd. Hierbij is de volgende vraag gesteld: Stel een goede vriend of vriendin van u heeft last van somberheid en depressieve gevoelens. Wat zou u deze vriend of vriendin adviseren om te doen? De respondenten konden per activiteit aangeven of ze deze niet, misschien of zeker zou adviseren. Ook kon men drie activiteiten aankruisen die op de lange termijn het meest effectief zijn tegen somberheid en depressieve gevoelens. activiteit niet adviseren misschien adviseren zeker adviseren weet niet/ geen mening In top 3 (n = 1000) Vaker de natuur in gaan 3% 28% 66% 3% 72% Meer gaan sporten 6% 38% 52% 4% 57% Afleiding of ontspanning zoeken door luisteren naar muziek, televisie kijken, of een boek lezen Relaties versterken, meer tijd doorbrengen met vrienden of familie 7% 45% 44% 5% 48% 5% 46% 42% 7% 52% In therapie gaan 10% 49% 36% 5% 46% Jezelf verwennen bijvoorbeeld door iets nieuws te kopen of uit eten te gaan 23% 45% 26% 7% 13% Een zelfhulp boek kopen of een onlinecursus volgen op internet 55% 33% 4% 9% 3% Antidepressiva slikken 61% 27% 3% 10% 10% Van de acht activiteiten wordt vaker de natuur ingaan het meest geadviseerd, 66% zou dit zeker adviseren aan een vriend of vriendin met depressieve klachten, slechts 3% zou het niet adviseren. Bij 72% van de respondenten staat dit advies in de top 3. Vaker de natuur in gaan komt zelfs nog boven het advies om meer te gaan sporten, dit zou 52% van de respondenten zeker adviseren. Het slikken van antidepressiva staat op de laatste plaats, slechts 3% zou dit zeker adviseren. Over het algemeen laten de antwoorden op deze vraag zien dat men bij somberheid en depressie van mening is dat mensen eerst zelf naar een oplossing moeten zoeken voor hun problemen, het inschakelen van professionele hulp staat laag in de ranglijst van adviezen. Vrouwen adviseren vaker om de natuur in te gaan dan mannen 73% van de vrouwen zou een vriend of vriendin met somberheid en depressieve gevoelens zeker adviseren om vaker de natuur in te gaan, tegen 64% van de mannen. Vaker de natuur in gaan staat bij 74% van de vrouwen in de top 3 van meest effectieve activiteiten bij somberheid en depressieve gevoelens, tegen 70% van de mannen. Dit gaat voornamelijk ten koste van afleiding of ontspanning zoeken door luisteren naar muziek, televisie kijken, of een boek lezen, dit staat bij 47% van de vrouwen in de top 3, en bij 57% van de mannen. 15

16 Ouderen adviseren vaker om de natuur in te gaan dan jongeren In de jongste leeftijdsgroep zou 46% een vriend of vriendin die last heeft van somberheid en depressieve gevoelens zeker adviseren om vaker de natuur in te gaan, dit percentage loopt op met de leeftijd tot 74% in de groepen ouder dan 50 jaar. Jongeren zetten vaker de natuur in gaan ook minder vaak in de top 3 van meest effectieve activiteiten dan ouderen. In plaats hiervan adviseren jongeren onder andere vaker om relaties te versterken en antidepressiva te slikken. % in top 3 meest effectieve activiteiten bij somberheid en depressie jr jr jr jr 65+ Vaker de natuur in gaan 56% 59% 68% 79% 83% Meer gaan sporten 50% 59% 60% 54% 59% Afleiding of ontspanning zoeken door luisteren naar muziek, televisie kijken, of een boek lezen Relaties versterken, meer tijd doorbrengen met vrienden of familie 45% 36% 45% 50% 51% 64% 69% 47% 50% 44% In therapie gaan 51% 47% 51% 45% 39% Jezelf verwennen bijvoorbeeld door iets nieuws te kopen of uit eten te gaan Een zelfhulp boek kopen of een onlinecursus volgen op internet 12% 16% 12% 12% 17% 8% 4% 3% 2% 3% Antidepressiva slikken 14% 11% 15% 8% 4% 16

17 3. De meerwaarde van natuur voor coaching en (fysio)therapie Maar weinig Nederlanders zijn goed bekend met behandelmethoden in de natuur. Van de mensen die niet goed bekend zijn met behandelmethoden in de natuur hoeft een meerderheid er ook niet meer over te weten. Mensen die wel geïnformeerd willen worden over behandelmethoden in de natuur willen dit het liefst via een boek of via het internet, ongeveer een kwart stelt ook informatie via de zorgverzekeraar op prijs. Een meerderheid van de Nederlandse bevolking denkt dat behandelmethoden in de natuur een (grote of kleine) meerwaarde hebben ten opzichte van een behandeling binnenshuis in een behandelkamer of sportschool. Maar het maakt wel uit om welke behandelmethode het gaat. De meerwaarde van beweegprogramma s in de natuur wordt het hoogst ingeschat, en de meerwaarde van gesprekstherapie in de natuur het kleinst. 65 respondenten hebben persoonlijk ervaring behandelmethoden in een natuurlijke omgeving. In deze groep zitten relatief meer jongeren van jaar en mensen in de leeftijd van jaar. Het merendeel van de gevolgde behandelmethoden bestaat uit beweegprogramma s en gesprekstherapie in de natuur. De meest voorkomende klachten waarvoor men de natuur opzoekt zijn somberheid, depressieve klachten, angsten en paniek-aanvallen. Op de tweede plaats komen stress en stress-gerelateerde klachten zoals burn-out, overspannenheid, en post-traumatische stress stoornis. Bijna iedereen (97%) die ervaring heeft met een behandeling in een natuurlijke omgeving vindt dat de omgeving een grote of kleine meerwaarde heeft. De meest genoemde meerwaarde is rust en ontspanning. Op de tweede en derde plaats worden buitenlucht en de ervaring van buiten/in de natuur zijn vaak genoemd. 17

18 Bekendheid met behandelmethoden in de natuur Aan de respondenten is de volgende vraag gesteld: In Nederland worden verschillende behandelmethoden aangeboden waarbij mensen met psychische of lichamelijke klachten onder begeleiding van een deskundige de natuur in gaan. De begeleiding kan bestaan uit ondersteunende gesprekken, ontspanningsoefeningen, of sportieve activiteiten. Bent u bekend met dit soort behandelmethoden? Bekendheid met behandelmethoden in de natuur 10% ja, goed bekend 57% 33% niet zo goed mee bekend, maar ik zou er wel meer over willen weten niet zo goed mee bekend, en ik hoef er ook niet meer over te weten. Maar weinig respondenten (10%) zeggen goed bekend te zijn met behandelmethoden in de natuur. Van de mensen die niet goed bekend zijn met behandelmethoden in de natuur hoeft een meerderheid er ook niet meer over te weten. Vrouwen (12%) geven iets vaker aan dan mannen (9%)dat ze goed bekend zijn met natuurlijke behandelmethoden, en vrouwen (36%) willen ook vaker dan mannen (30%) meer over deze behandelmethoden weten als ze er niet zo goed mee bekend zijn. Ouderen zijn over het algemeen iets meer bekend met natuurlijke behandelmethoden en er meer in geïnteresseerd dan jongeren, maar de verschillen in bekendheid tussen leeftijdsgroepen zijn niet significant. Hoe wil men worden geïnformeerd over behandelmethoden in de natuur? Aan de 345 mensen die aangeven meer te willen weten over behandelmethoden is gevraagd op welke wijze ze willen worden geïnformeerd. Hierbij konden meer opties worden aangekruist. De meeste mensen (66%) willen graag meer informatie via een boek of via het internet, ongeveer een kwart stelt ook informatie via de zorgverzekeraar op prijs. Mannen (32%) geven vaker aan informatie via hun zorgverzekeraar te willen ontvangen dan vrouwen (20%). De respondenten die aangeven dat ze op een andere manier willen worden geïnformeerd doen hiervoor de volgende suggesties: een populair wetenschappelijk programma, een artikel in een krant of tijdschrift, of via een aanbieder van deze behandelmethode. Hoe geïnformeerd worden over behandelmethoden in de natuur (n = 345) een boek of website op internet praten met mensen die ervaring hebben met zo n via de huisarts/specialist via mijn zorgverzekeraar 25% 27% 32% 63% anders 3% 18

19 Meerwaarde behandelmethoden in natuurlijke omgevingen Hebben behandelmethoden in een natuurlijke omgeving een meerwaarde ten opzichte van een behandeling binnenshuis in een behandelkamer of sportschool? De meeste mensen denken van wel, gemiddeld denkt 43% dat zulke methoden een grote meerwaarde hebben, en 36% denkt dat ze een kleine meerwaarde hebben, en slechts 8% denkt dat ze geen meerwaarde hebben. Maar het maakt wel uit om welke behandelmethode het gaat. Men denkt dat de meerwaarde van beweegprogramma s in de natuur het grootst is, en de meerwaarde van gesprekstherapie in de natuur het kleinst. Vrouwen schatten over het algemeen de meerwaarde van de natuurlijke omgeving hoger in dan mannen, ongeacht de behandelmethode. Ouderen schatten vooral de meerwaarde van beweegprogramma s in de natuur hoger in dan jongeren. In de twee oudste groepen denkt 60% dat zo n programma een grote meerwaarde heeft, in de groep van jaar is dit 40%. Meerwaarde behandelmethoden in de natuur geen meerwaarde kleine meerwaarde grote meerwaarde weet niet/geen mening beweegprogramma in de natuur (bijv. wandelgroep, Running Therapie, Nordic Walking ) ontspanningsoefeningen in de natuur (bijv. meditatie of yoga) gesprekstherapie in de natuur (bijv. wandelcoaching) 5% 8% 11% 31% 41% 37% 54% 38% 37% 6% 14% 15% 0% 20% 40% 60% 80% 100% Oordelen van mensen die zelf ervaring hebben In totaal 65 respondenten (6%) geven aan dat ze persoonlijk ervaring hebben met behandelmethoden in een natuurlijke omgeving. Hiervan hebben 37 respondenten zelf ervaring hiermee, en 28 respondenten hebben een gezinslid (partner, kind) die zo n behandeling heeft ondergaan. Mensen die zelf ervaring hebben met behandelmethoden in de natuur vinden dat dergelijke behandelmethode, met name gesprekstherapie in de natuur, een grotere meerwaarde hebben dan mensen die geen ervaring hebben. Meerwaarde behandelmethoden met/zonder ervaring geen meerwaarde kleine meerwaarde grote meerwaarde weet niet/geen mening Gemiddelde oordelen 3 behandelmethoden met ervaring Gemiddelde oordelen3 behandelmethoden zonder ervaring 5% 8% 27% 36% 62% 43% 7% 12% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 19

20 Persoonlijke ervaringen met behandelmethoden in de natuur Aan de 65 personen die zelf ervaring hebben met behandelmethoden in de natuur zijn enkele aanvullende, open vragen gesteld over het soort behandeling, de aandoening waarvoor men behandeld werd, en de meerwaarde van de natuurlijke omgeving voor de behandeling. De antwoorden op deze vragen worden hieronder besproken, na een korte beschrijving van de kenmerken van de groep. Wie hebben ervaring met behandelmethoden in de natuur? De samenstelling van de groep die zelf ervaring heeft met behandelmethoden in de natuur is vergelijkbaar met die van de steekproef in zijn geheel wat betreft de verdeling tussen mannen en vrouwen en het inkomens- en opleidingsniveau. Alleen qua leeftijdsopbouw is de groep iets anders samengesteld, respondenten uit de jongste leeftijdsgroep van jaar en uit de groep van jaar zijn oververtegenwoordigd. Welke behandelmethode heeft men ervaring mee? De genoemde behandelmethoden zijn ingedeeld in drie categorieën: beweegprogramma, ontspanningsoefeningen, gesprekstherapie. Methoden die niet goed konden worden ingedeeld in één van deze drie categorieën zijn toegedeeld aan de categorie anders. beweegprogramma in de natuur gesprekstherapie in de natuur ontspanningsoefeningen in de natuur 11% 32% 31% anders 19% weet niet/ geen antwoord 8% Het merendeel van de gevolgde behandelmethoden bestaat uit beweegprogramma s en gesprekstherapie in de natuur. Slechts 11% van de respondenten heeft ervaring met ontspanningsoefeningen in de natuur. Ongeveer één vijfde van de behandelmethoden valt in de categorie anders. Deze categorie bestaat voornamelijk uit algemene beschrijvingen, zoals therapie huisarts, omgangstherapie of lotgenootschap voor kankerpatiënten die weinig informatie bieden over de aard van de behandeling. Daarnaast bevat de categorie anders ook enkele gecombineerde therapieën, en twee verblijven in een kuuroord in de natuur. Niet alleen behandelingen in groepsverband of onder leiding van een deskundige worden genoemd, verschillende respondenten geven ook expliciet aan dat ze zelf het initiatief hebben genomen om meer de natuur in te gaan. Een vrouw van 58 jaar schrijft bijvoorbeeld dat ze na haar scheiding meer de natuur is ingegaan om te praten en hardlopen. Een man van 59 jaar schrijft: Ik heb geen behandeling o.l.v. een professional ondergaan, maar heb wel na het overlijden van mijn partner het volgende gedaan: meer wandelen langs het strand en over de heide, meer sporten dan ik al deed (toen vrijwel dagelijks), en mediteren bij voorkeur aan het strand. Een vrouw van 65 jaar zegt: Mijn dochter ging naar GGZ gesprekstherapie maar vond het fijner als we haar mee namen het bos in. 20

21 Waarvoor is men behandeld? De klachten waarvoor 2 of meer personen aangeven dat ze ervoor zijn behandeld zijn ingedeeld in zes categorieën. De overige klachten die maar door één persoon werden genoemd zijn ingedeeld in de categorie anders. depressieve klachten en angststoornissen stress, burn-out, overspannen gevoel COPD scheiding gebrek zelfvertrouwen verlies van partner of dierbare hoofdpijn 3% 3% 3% 3% 3% 23% 37% anders weet niet/geen antwoord 6% 19% De meest voorkomende klachten waarvoor men de natuur opzoekt zijn somberheid, depressieve klachten, angsten (bijvoorbeeld angst na de bevalling) en paniekaanvallen. Op de tweede plaats komen stress en stress-gerelateerde klachten zoals burn-out, overspannenheid, en post-traumatische stress stoornis. COPD, het verwerken van een scheiding of het verlies van een dierbare en hoofdpijn worden elk twee keer genoemd. In de categorie anders worden aandoeningen genoemd zoals ADHD, hartinfarct, diabetes, overgewicht, eenzaamheid, borderline, fybromyalgie en artrose, chronische vermoeidheid, acute leukemie, drugsverslaving en teleurstelling in de liefde. Meerwaarde natuur voor behandeling Op twee respondenten na vindt vrijwel iedereen die ervaring heeft met een behandelmethode in de natuur dat de natuurlijke omgeving een toegevoegde waarde had voor de behandeling. Had de natuurlijke omgeving volgens u een toegevoegde waarde voor de behandeling? 3% 23% ja, een grote toegevoegde waarde 74% ja, een kleine toegevoegde waarde nee 21

22 Welke meerwaarde? Aan de respondenten is ook gevraagd om te omschrijven waaruit de meerwaarde van de natuurlijke omgeving bestond. De omschrijvingen zijn ingedeeld in negen groepen. Omdat één omschrijving binnen meerdere groepen kan vallen, komt het totaal boven de 100% uit. rust en ontspanning buitenlucht 19% 54% ervaring van buiten/in de natuur zijn vrijheid en ruimtelijk waardevolle, andere blik praat makkelijk activerend anders 12% 9% 8% 5% 5% 9% De meest genoemde meerwaarde is rust en ontspanning. Voorbeelden hiervan zijn: De rustige omgeving en lekkere geuren in het bos van de bomen hadden en positieve invloed op mijn moeder. Ze knapte daar helemaal van op (man, 21 jaar). Er is veel rust in het park, bijna een paradijs, als het nodig zou zijn wil ik daar behandeld worden (man, 59 jaar). Op de tweede en derde plaats worden buitenlucht en de ervaring van buiten/in de natuur zijn vaak genoemd. Bijvoorbeeld: Buitenlucht tijdens gesprekken doet een mens meer goed dan een behandelruimte (man, 52 jaar). En: Natuur doet een mens altijd goed (man, 27 jaar). Een voorbeeld van vrijheid en ruimtelijkheid is: Ik voelde me in het bos vrijer dan binnen in de beslotenheid van de therapieruimte (vrouw, 55 jaar). Andere voorbeelden van de meerwaarde van natuur zijn De wereld met andere ogen zien waardoor men op andere gedachten komt (waardevolle, andere blik, man, 74 jaar), Niet de spanning van een therapeut achter z'n tafeltje en de cliënt ervoor met bijna de 'must' om te praten, maar gewoon lekker in de natuur, zonder dwang (praat makkelijk, vrouw, 68 jaar), en De wind door je haren en de zeelucht die gaf energie (activerend, vrouw, 52 jaar). 22

23 4. De rol van zorgverzekeraars De meeste Nederlanders vinden het (een beetje) belangrijk dat zorgverzekeraars meer aandacht besteden aan de positieve effecten van natuur op gezondheid. Het vergoeden van behandelmethoden in de natuur wordt minder belangrijk gevonden dan andere activiteiten die zorgverzekeraars zouden kunnen ondernemen, zoals mensen stimuleren om meer de natuur in te gaan en informatie te geven over de effecten van natuur op gezondheid. Een meerderheid van de Nederlandse bevolking vindt het ook zeer belangrijk dat zorgverzekeraars objectief onderzoek laten doen naar de effecten van natuur op gezondheid. Ouderen vinden het belangrijk dan jongeren dat zorgverzekeraars meer aandacht besteden aan de gezonde effecten van natuur Vrouwen vinden vaker dan mannen dat zorgverzekeraars een vergoeding zouden moeten bieden voor behandelmethoden in de natuur. 23

24 Meer aandacht gewenst van zorgverzekeraars voor gezonde effecten natuur Een ruime meerderheid van de respondenten (87%) vindt het een beetje of zeer belangrijk dat zorgverzekeraars meer aandacht besteden aan de positieve effecten van natuur op gezondheid. Vindt u het belangrijk dat zorgverzekeraars meer aandacht besteden aan de positieve effecten van natuur op gezondheid? 7% 7% 43% zeer belangrijk 44% beetje belangrijk niet belangrijk weet niet/geen mening Vooral ouderen wensen meer aandacht van zorgverzekeraars voor natuur en gezondheid Ouderen vinden het belangrijker dan jongeren dat zorgverzekeraars meer aandacht besteden aan de positieve effecten van natuur op gezondheid. In de leeftijdsgroep van jaar vindt 28% van de respondenten het zeer belangrijk, dit percentage loopt op tot 54% in de groep 65 plussers. Er zijn geen verschillen tussen mannen en vrouwen. % zeer belangrijk jaar jaar jaar jaar % 30% 35% 51% 54% 24

25 Welk soort activiteiten kunnen zorgverzekeraars ondernemen? De respondenten kregen zes activiteiten voorgelegd die zorgverzekeraars kunnen ondernemen op het gebied van natuur en gezondheid. Al deze activiteiten worden door een meerderheid van de respondenten belangrijk gevonden. Mensen stimuleren om de natuur in te gaan en informatie geven over de effecten van natuur op gezondheid worden het meest belangrijk gevonden. Volgens de meeste mensen is er ook een rol weggelegd voor zorgverzekeraars in het laten doen van meer onderzoek naar effecten van natuur op gezondheid, 52% vindt dit zeer belangrijk. Opvallend is dat het vergoeden van behandelmethoden in de natuur relatief laag scoort ten opzicht van de andere activiteiten slechts 33% vindt dit zeer belangrijk. De twee oudste leeftijdsgroepen vinden over het algemeen alle activiteiten belangrijker dan de jongere groepen, behalve het bieden van een vergoeding voor behandelmethoden in de natuur. Vrouwen (37%) vinden het vaker dan mannen (28%) zeer belangrijk dat zorgverzekeraars een vergoeding bieden voor behandelmethoden in de natuur. Acitiviteiten zorgverzekeraars niet belangrijk beetje belangrijk zeer belangrijk weet niet/geen mening mensen stimuleren om de natuur in te gaan informatie geven over de effecten van natuur op de gezondheid objectief onderzoek laten doen naar de effecten van natuur op gezondheid huisartsen en andere zorgverleners stimuleren om patiënten te adviseren de natuur in te gaan 5% 4% 7% 6% 31% 36% 36% 38% 59% 54% 52% 49% 5% 5% 6% 7% samen met natuurorganisaties gezonde activiteiten in de natuur organiseren 10% 42% 40% 9% vergoeding bieden voor behandelmethoden in de natuur 14% 43% 33% 11% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 25

26 5. SAMENVATTING EN CONCLUSIES Vrijwel alle Nederlanders zijn van mening dat natuur een gezonde en rustgevende werking heeft en dat het belangrijk is dat kinderen opgroeien met voldoende natuur in hun buurt. Deze positieve houding van Nederlanders ten aanzien van natuur en gezondheid werd in 2004 al vastgesteld, en lijkt sindsdien alleen maar toegenomen. Het doel van de huidige enquête was om de mening van Nederlanders over de positieve effecten van natuur op gezondheid verder uit te diepen en meer inzicht te verkrijgen in de persoonlijke ervaringen van Nederlanders met de meerwaarde van natuur voor verschillende ziekten en aandoeningen. Hieronder worden de belangrijkste conclusies van het onderzoek kort samengevat en vergeleken met de resultaten van eerder onderzoek naar de relatie tussen natuur en gezondheid. Natuur kan bijdragen leveren aan het betaalbaar houden van de zorg Een ruime meerderheid van de Nederlanders denkt dat er (misschien) besparingen op zorgkosten en kosten voor arbeidsverzuim zijn te behalen door de aanleg van meer natuur in de woonomgeving. Dit suggereert dat natuur een bijdrage kan leveren aan het betaalbaar houden van de zorg. Veel Nederlanders hebben echter geen idee hoeveel er zou kunnen worden bespaard door de aanleg van meer natuur, en als ze wel een inschatting maken dan is deze veel lager dan recente berekeningen van KPMG. Het is daarom belangrijk dat er snel meer duidelijkheid komt over de besparingen die zowel preventief als curatief met natuur kunnen worden bereikt. Natuur vooral goed tegen psychische aandoeningen Een bezoek aan de natuur helpt volgens de meeste Nederlanders het best bij psychische aandoeningen en bij aandoeningen van de luchtwegen, en geeft maar weinig verlichting bij verkoudheid en diabetes. Dit zijn waardevolle inzichten die kunnen worden benut bij het gericht inzetten van natuur voor de preventie en behandeling van ziekten. Enige voorzichtigheid lijkt echter wel geboden, omdat Nederlanders in vergelijking met objectief wetenschappelijk onderzoek naar relaties tussen natuur en het vóórkomen van ziekten de minder direct merkbare effecten van natuur op ziekten zoals bijvoorbeeld diabetes enigszins lijken te onderschatten. Bovendien oordelen mensen met een aandoening zoals diabetes positiever over de geschiktheid van natuur om de klachten te verminderen dan mensen zonder die aandoening. Er is meer vervolgonderzoek nodig om de effectiviteit van natuur voor verschillende ziekten, aandoeningen en problemen objectief vast te stellen. In dit onderzoek dienen ervaringen van patiënten zelf centraal te staan. Grootschalige natuur het meest gezond? De meeste Nederlanders vinden bijna alle soorten natuur, behalve afbeeldingen en schilderijen van natuur, (een beetje) gezond. Maar grootschalige natuur verder weg van de stad wordt over het algemeen gezonder gevonden dan natuur in en rond de stad zoals parken en tuinen. Deze ideeën krijgen weinig steun uit wetenschappelijke onderzoek naar relaties tussen natuur en gezondheid, waaruit blijkt dat alle soorten natuur ongeveer even gezond en rustgevend zijn. Meer voorlichting over de bewezen effecten van verschillende soorten natuur zou er toe kunnen bijdragen dat de gezondheidseffecten van kleinschalige natuur dichterbij huis beter bekend en benut worden. Dit geldt met name voor afbeeldingen en schilderijen van natuur, die door de meeste Nederlanders niet gezond worden gevonden, terwijl uit onderzoek blijkt dat alleen al het kijken naar een afbeelding van natuur aantoonbaar rustgevend is. Dergelijke inzichten kunnen met name voor mensen niet of moeilijk in staat zijn om de natuur zelf te bezoeken zeer waardevol zijn. Vaker de natuur in gaan meest geadviseerd bij somberheid en depressie Depressie is een veel voorkomende psychische stoornissen die ernstig lijden veroorzaakt en hoge zorgkosten met zich meebrengt. Vanuit dit oogpunt is het van groot belang dat vrijwel alle Nederlanders een vriend of vriendin die last heeft van somberheid of depressieve gevoelens (misschien) zouden aanraden om vaker de natuur in te gaan. Van de meest gangbare (zelfhulp)middelen bij depressieve klachten, inclusief bijvoorbeeld meer gaan sporten, afleiding zoeken door muziek, relaties versterken of in therapie gaan of medicijnen slikken wordt vaker de natuur ingaan het meest 26

27 ondersteund door de Nederlandse bevolking. Deze bevinding onderstreept de potentiele waarde van natuur als een tot nu toe in de gezondheidszorg weinig benut hulpmiddel bij somberheid en depressieve klachten. Natuurlijke omgeving heeft meerwaarde voor coaching en therapie Volgens de meeste Nederlanders hebben behandelmethoden in de natuur een meerwaarde ten opzichte van een behandeling binnenshuis in een behandelkamer of sportschool. Mensen die persoonlijk ervaring hebben met dergelijke behandelmethoden noemen met name rust en ontspanning, de buitenlucht en de ervaring van buiten/ in de natuur zijn als belangrijke meerwaarde. de Deze bevindingen suggereren dat behandelmethoden in de natuur een toegevoegde waarde kunnen hebben ten opzichte van reguliere behandelmethoden en daarom meer aandacht verdienen. Er is echter meer onderzoek nodig om de toegevoegde waarde van de natuurlijk omgeving voor coaching en (fysio)therapie objectief vast te kunnen stellen. Verschillen tussen doelgroepen Vrouwen en ouderen (met name de groep van jaar) springen er uit als groepen die het meest positief reageren op vragen over natuur en gezondheid. Voor de verschillen tussen mannen en vrouwen ontbreekt vooralsnog een goede verklaring. Het zou te maken kunnen hebben met traditionele rolverdelingen waarin de vrouw van oudsher meer zorgtaken heeft voor het gezin en de (moes)tuin. Daarnaast kan ook een rol spelen dat vrouwen over het algemeen sterkere affiliatie motieven hebben dan mannen. Ongeacht de oorsprong van de verschillen, lijkt het raadzaam om in vervolgonderzoek en communicatie over het thema natuur en gezondheid man-vrouw verschillen expliciet in beschouwing te nemen. De bevinding dat vooral de leeftijdsgroep van jaar minder positief reageert op vragen over natuur en gezondheid baart zorgen en roept vragen op. Heeft de geringere interesse in natuur bij jongeren te maken met de leeftijdsfase, en trekt dit wel bij als men ouder wordt? Of is er sprake van een meer structureel generatie effect, dat zou kunnen wijzen op een toenemende vervreemding van natuur? Om deze vragen te beantwoorden is meer longitudinaal onderzoek met verschillende cohorten nodig. Zorgverzekeraars kunnen verschil maken Veel Nederlanders weten niet of de positieve effecten van natuur op gezondheid wel wetenschappelijk zijn aangetoond, en vinden dat er meer onderzoek zou moeten worden gedaan naar het belang van natuur voor gezondheid moet worden gedaan. Zorgverzekeraars kunnen hierin volgens de meeste Nederlanders een belangrijke rol spelen door informatie te verstrekken over de effecten van natuur op gezondheid en meer objectief onderzoek te laten doen naar de effecten van natuur op gezondheid. Reactie De Friesland Zorgverzekeraar op de bevindingen De Friesland gelooft in de positieve relatie tussen natuur en gezondheid om de kwaliteit van leven voor jong en oud te verhogen. Daarom werkt De Friesland uit overtuiging samen met natuurorganisaties. De resultaten van de publieksenquête bevestigen dat de meeste Nederlanders deze positieve relatie tussen natuur en gezondheid ook zien. Dit stimuleert De Friesland om samen met natuurorganisaties verder te gaan met het organiseren van activiteiten op dit gebied. Omdat veel Nederlanders niet weten of de positieve effecten van natuur op gezondheid wel wetenschappelijk zijn aangetoond, wil De Friesland de onderzoeksresultaten meer onder de aandacht te brengen bij een breed publiek. De resultaten van de enquête laten ook zien dat Nederlanders vinden dat er meer onderzoek naar het belang van natuur voor gezondheid moet worden gedaan, De Friesland wil zich graag inzetten om dit mogelijk te maken. 27

FACTSHEET. Gezondheid en natuur

FACTSHEET. Gezondheid en natuur FACTSHEET Gezondheid en natuur M. van Santvoort Oktober 2014 Inleiding Waarom deze factsheet over gezondheid en natuur? Veel mensen geven aan dat zij zich ontspannen voelen in de natuur. Dit is een beleving

Nadere informatie

Onderzoek Arbeidsongeschiktheid. In opdracht van Loyalis. juni 2013

Onderzoek Arbeidsongeschiktheid. In opdracht van Loyalis. juni 2013 Onderzoek Arbeidsongeschiktheid In opdracht van Loyalis juni 2013 Inleiding» Veldwerkperiode: 27 maart - 4 april 2013.» Doelgroep: werkende Nederlanders» Omdat er specifiek uitspraken gedaan wilden worden

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij Nederlandse Landbouw en Visserij Inhoud 1 Inleiding 03 2 Samenvatting en conclusies landbouw en visserij 3 Maatschappelijke waardering landbouw 09 4 Associaties agrarische sector 13 5 Waardering en bekendheid

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen

Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen Tevredenheidsonderzoek onder mensen met een manisch depressieve stoornis en hun betrokkenen Patiënt redelijk tevreden, maar snelheid en betrokkenheid bij behandeling kan beter Index 1. Inleiding 2. Onderzoeksmethode

Nadere informatie

Evaluatie Elektronisch Patiëntendossier (EPD)

Evaluatie Elektronisch Patiëntendossier (EPD) Evaluatie Elektronisch Patiëntendossier (EPD) Index 1. Samenvatting en conclusies 2. Inleiding 3. Bekendheid EPD 4. Kennis over het EPD 5. Houding ten aanzien van het EPD 6. Informatiebehoefte 7. Issue

Nadere informatie

Vitamine G Het belang van natuur voor de gezondheid van kinderen. Dr. Jolanda Maas VU Medisch Centrum

Vitamine G Het belang van natuur voor de gezondheid van kinderen. Dr. Jolanda Maas VU Medisch Centrum Vitamine G Het belang van natuur voor de gezondheid van kinderen Dr. Jolanda Maas VU Medisch Centrum Eerder onderzoek Een groene woonomgeving is gezond! Heeft dit gevolgen voor onze gezondheid? Ja! Mensen

Nadere informatie

Gezondheidsbeleid 2013. Onderzoek onder gemeentepanel Venlo

Gezondheidsbeleid 2013. Onderzoek onder gemeentepanel Venlo Gezondheidsbeleid 2013 Onderzoek onder gemeentepanel Venlo Afdeling Bedrijfsvoering Team informatievoorziening Onderzoek en Statistiek Venlo, mei 2013 2 Samenvatting Inleiding In mei 2011 is de landelijke

Nadere informatie

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Werkgevers en werknemers aan het woord Onderzoek verricht in opdracht van Nationale-Nederlanden door Motivaction. Wat vinden werkgevers en werknemers van pensioenen.

Nadere informatie

Eenzaamheid in Nederland Coalitie Erbij

Eenzaamheid in Nederland Coalitie Erbij Eenzaamheid in Nederland Coalitie Erbij Juli TNS NIPO Natascha Snel Suzanne Plantinga Inhoud Conclusies en aanbevelingen 3 1 Inleiding en onderzoeksdoel 6 2 Eenzaamheid in Nederland 9 3 Kennis: bekendheid

Nadere informatie

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte, J. Hofstede & M. Heijmans, NIVEL, november

Nadere informatie

NVAB-richtlijn blijkt effectief

NVAB-richtlijn blijkt effectief NVAB-richtlijn blijkt effectief Nieuwenhuijsen onderzocht de kwaliteit van de sociaal-medische begeleiding door bedrijfsartsen van werknemers die verzuimen vanwege overspannenheid, burn-out, depressies

Nadere informatie

Hiv op de werkvloer 2011

Hiv op de werkvloer 2011 Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Samenvatting Hiv op de werkvloer 20 Natascha

Nadere informatie

Rapportage onderzoek communicatie en informatie. communicatiemiddelen en informatievoorziening van bibliotheken. de Bibliotheek Deventer

Rapportage onderzoek communicatie en informatie. communicatiemiddelen en informatievoorziening van bibliotheken. de Bibliotheek Deventer voor bibliotheken Rapportage onderzoek communicatie en informatie De mening van klanten over de communicatiemiddelen en informatievoorziening van bibliotheken de Bibliotheek Deventer Inhoud Beschrijving

Nadere informatie

Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland

Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland In april 2013 heeft TNS NIPO in opdracht van Thuiswinkel.org een herhalingsonderzoek uitgevoerd naar

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

Denk jij dat je. vastloopt tijdens. je studie?

Denk jij dat je. vastloopt tijdens. je studie? Denk jij dat je vastloopt tijdens je studie? Soms loopt het leven niet zoals jij zou willen. Misschien ben je somber, twijfel je erover wie je bent, loopt het niet zo met contacten of worstel je met je

Nadere informatie

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29%

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29% 26 DISCRIMINATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vóórkomen en melden van discriminatie in Leiden en de bekendheid van en het contact met het Bureau Discriminatiezaken. Daarnaast komt aan de orde

Nadere informatie

FINANCIELE ZEKERHEID. GfK September 2015. GfK 2015 Achmea Financiële Zekerheid september 2015

FINANCIELE ZEKERHEID. GfK September 2015. GfK 2015 Achmea Financiële Zekerheid september 2015 FINANCIELE ZEKERHEID GfK September 2015 1 Opvallende resultaten Meer dan de helft van de Nederlanders staat negatief tegenover de terugtredende overheid Financiële zekerheid: een aanzienlijk deel treft

Nadere informatie

Eenzaamheid en vrijwilligerswerk. Rapport. Eenzaamheid en vrijwilligerswerk

Eenzaamheid en vrijwilligerswerk. Rapport. Eenzaamheid en vrijwilligerswerk Rapport Inhoud 1 Achtergrond 7 2 Huidig gedrag 11 3 Motieven voor vrijwilligerswerk 15 4 Barrières en handreikingen 25 5 Achtergrond 30 2 Samenvatting en conclusies Het merendeel van de Nederlandse bevolking

Nadere informatie

Inventarisatie behoeften van

Inventarisatie behoeften van Inventarisatie behoeften van werkenden met een chronisch ziekte overzicht behoeften In dit deel van het onderzoek brengen we de behoefte aan praktische ondersteuning in kaart van werkenden met een chronische

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie

Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 3 Cognitieve gedragstherapie Een effectieve psychotherapie In deze brochure kunt u lezen

Nadere informatie

OInleiding1c Psychische ongezondheid Psychische problemen Ervaren gezondheid Eenzaamheid

OInleiding1c Psychische ongezondheid Psychische problemen Ervaren gezondheid Eenzaamheid OInleiding 1 c Depressie is één van de belangrijkste psychische stoornissen waar met preventie gezondheidswinst is te behalen. Depressie is daarom als landelijk speerpunt gekozen. In deze factsheet zal

Nadere informatie

Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN

Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN Voedingssupplementen Consumentenonderzoek NPN Management summary Schuttelaar & Partners 001-01.ppt december 00 Marieke Gaus Context en doel van het onderzoek Doel onderzoek Het onderzoek wordt uitgevoerd

Nadere informatie

Hiv en stigmatisering in Nederland

Hiv en stigmatisering in Nederland Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Samenvatting Hiv en stigmatisering in Nederland

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving De relatie tussen leesvaardigheid en de ervaringen die een kind thuis opdoet is in eerder wetenschappelijk onderzoek aangetoond: ouders hebben een grote invloed

Nadere informatie

Natuur een leer ruimte voor kinderen

Natuur een leer ruimte voor kinderen Natuur een leer ruimte voor kinderen Dieuwke Hovinga Lectoraat Natuur & Ontwikkeling Kind Lectoraat Natuur & Ontwikkeling Kind Dieuwke Hovinga, Lectoraat Natuur & Ontwikkeling Kind Onderzoek Onderzoeksgroep

Nadere informatie

STAPPENPLAN ANGST IN DE EERSTE LIJN

STAPPENPLAN ANGST IN DE EERSTE LIJN STAPPENPLAN ANGST IN DE EERSTE LIJN Doel Vroegtijdige opsporing en behandeling van angst bij zelfstandig wonende ouderen. STAP 1: Screenen op angst in de eerste lijn (kruis aan). Voelde u zich de afgelopen

Nadere informatie

Verslag consumentenonderzoek zorgsector Breda

Verslag consumentenonderzoek zorgsector Breda Verslag consumentenonderzoek zorgsector Breda Inleiding: In het kader van het project economische barometer is in 2012 gekozen voor het onderwerp zorgverlening en vooral het gebruik van de zorgverleners,

Nadere informatie

Geestelijke Gezondheid (19 64 jaar)

Geestelijke Gezondheid (19 64 jaar) 3a Geestelijke Gezondheid (19 64 jaar) Deze factsheet beschrijft de resultaten van de gezondheidspeiling najaar 2005 van volwassenen tot 65 jaar in Zuid-Holland Noord met betrekking tot de geestelijke

Nadere informatie

Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding.

Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Tabellenboek bij 'Gebruik van internet voor gezondheidsinformatie' (verschenen in Huisarts&Wetenschap, augustus

Nadere informatie

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar speerpuntennotitie? Wat doen/deden we al? Welke gezondheidsproblemen

Nadere informatie

1 INLEIDING... 2 2 ALGEMENE VRAGEN... 3

1 INLEIDING... 2 2 ALGEMENE VRAGEN... 3 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 2 2 ALGEMENE VRAGEN... 3 2.1 STAAT UW TURBINE IN FRYSLÂN?... 3 2.2 BENT U DE ENIGE EIGENAAR?... 3 2.3 ZO NIET, WELK AANDEEL IS UW EIGENDOM?... 4 2.4 HOEVEEL TURBINES HEEFT

Nadere informatie

Alfahulp en huishoudelijke hulp. Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014

Alfahulp en huishoudelijke hulp. Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014 Alfahulp en huishoudelijke hulp Rapportage Ons kenmerk: 11110 Juni 2014 Inhoudsopgave Geschreven voor Achtergrond & doelstelling 3 Conclusies 5 Resultaten 10 Bereidheid tot betalen 11 Naleven regels 17

Nadere informatie

Vitamine G Het belang van groen voor onze gezondheid. Dr. Jolanda Maas Afdeling Sociale Geneeskunde VU Medisch Centrum, Amsterdam

Vitamine G Het belang van groen voor onze gezondheid. Dr. Jolanda Maas Afdeling Sociale Geneeskunde VU Medisch Centrum, Amsterdam Vitamine G Het belang van groen voor onze gezondheid Dr. Jolanda Maas Afdeling Sociale Geneeskunde VU Medisch Centrum, Amsterdam 1 Galblaasoperatie (Ulrich, 1984) Beenmergtransplantatie (Lechzin, 2010)

Nadere informatie

Compensatie eigen risico is nog onbekend

Compensatie eigen risico is nog onbekend Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (M. Reitsma-van Rooijen, J. de Jong. Compensatie eigen risico is nog onbekend Utrecht: NIVEL, 2009) worden gebruikt. U

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers

AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers November 2014 GfK 2014 AFM Consumentenmonitor November 2014 1 Beleggingsportefeuille GfK 2014 AFM Consumentenmonitor November 2014 2 Zes op de tien beleggers

Nadere informatie

Arbeidsgehandicapten in Nederland

Arbeidsgehandicapten in Nederland Arbeidsgehandicapten in Nederland Ingrid Beckers In 2003 waren er in Nederland ruim 1,7 miljoen arbeidsgehandicapten; 15,8 procent van de 15 64-jarige bevolking. Het aandeel arbeidsgehandicapten is daarmee

Nadere informatie

Kun je gezond genieten?

Kun je gezond genieten? Grote Bickersstraat 74 101 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 5 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Kun je gezond genieten? Petra Kramer E5782 maart 2007 Alle

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011)

Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011) Klanttevredenheidsonderzoek DBC COPD - Eerste lijn (2011) Inhoudsopgave Verslag 2-4 Grafieken 5-10 Samenvatting resultaten 11-16 Bijlage - Vragenlijst 17+18 Cohesie Cure and Care Hagerhofweg 2 5912 PN

Nadere informatie

Buitenspelen 2013 Kwaliteit van de speelomgeving in de eigen buurt

Buitenspelen 2013 Kwaliteit van de speelomgeving in de eigen buurt Kwaliteit van de speelomgeving in de eigen buurt Inhoudsopgave 1 Opzet onderzoek 5 2 Buitenspelen 7 3 Favoriete speelplekken en spellen 13 4 Geschiktheid buurt voor buitenspelen 18 5 Wat maakt buitenspelen

Nadere informatie

GEZONDHEID. 4.1 Inleiding

GEZONDHEID. 4.1 Inleiding Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (H van Lindert, M Droomers, GP Westert.. Een kwestie van verschil: verschillen in zelfgerapporteerde leefstijl, gezondheid

Nadere informatie

Geestelijke gezondheid

Geestelijke gezondheid In dit onderdeel wordt ingegaan op de geestelijke gezondheid van ouderen. De onderwerpen die worden aangesneden zijn psychische stoornissen en eenzaamheid. Volgens gegevens uit de Rapportage 2001 van het

Nadere informatie

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier JORIS DE JONGH MSC. LIANNE WORRELL MSC. AMSTERDAM, MEI 2013 NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief

Nadere informatie

Eenzaamheid in relatie tot digitale communicatie

Eenzaamheid in relatie tot digitale communicatie Eenzaamheid in relatie tot digitale communicatie Index 1. Samenvatting p. 3 2. Doelstellingen en opzet onderzoek p. 6 3. Gebruik communicatiemiddelen p. 9 4. Perceptie digitale communicatie en eenzaamheid

Nadere informatie

DE VOLGENS NEDERLAND MONITOR GEZONDHEID

DE VOLGENS NEDERLAND MONITOR GEZONDHEID DE VOLGENS NEDERLAND MONITOR GEZONDHEID INHOUD Inleiding 1 2 Management Summary Resultaten De Achmea Stemmingsindex van Nederland Special: gezondheid Onderzoeksverantwoording INLEIDING INLEIDING Achtergrond

Nadere informatie

Wachtkamer. & geluid. Een onderzoek naar welbevinden en omgeving door simu latie van natuurbeleving in beeld, verlichting en geluid.

Wachtkamer. & geluid. Een onderzoek naar welbevinden en omgeving door simu latie van natuurbeleving in beeld, verlichting en geluid. Evaluatie Wachtkamer met verlicht Wolkenplafond & geluid Een onderzoek naar welbevinden en omgeving door simu latie van natuurbeleving in beeld, verlichting en geluid. 1 Foto: J. de Boer, Plafondverbeelding,

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek. Gezond en Fit. december. Opgemaakt en uitgevoerd door: Helma Veenstra ReviewPartner 06-22977641 helma@reviewpartner.

Klanttevredenheidsonderzoek. Gezond en Fit. december. Opgemaakt en uitgevoerd door: Helma Veenstra ReviewPartner 06-22977641 helma@reviewpartner. Klanttevredenheidsonderzoek Gezond en Fit december 2015 Opgemaakt en uitgevoerd door: Helma Veenstra ReviewPartner 06-22977641 helma@reviewpartner.nl Inhoudsopgave Toelichting 3 Basisgegevens respondenten

Nadere informatie

Fries burgerpanel Fryslân inzicht

Fries burgerpanel Fryslân inzicht Fries burgerpanel Fryslân inzicht Wij gaan er van uit dat we zo lang mogelijk in onze eigen woonomgeving kunnen blijven. Wij gaan er van uit dat we zo lang mogelijk in onze eigen woonomgeving kunnen blijven.

Nadere informatie

Alternatieve geneeswijzen

Alternatieve geneeswijzen Projectnummer: 10126 In opdracht van: Het Parool ir. Hester Booi dr. Esther Jakobs Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012 GL Amsterdam 1000 AR Amsterdam Telefoon 020 251 0474 Fax 020 251 0444 H.Booi@os.amsterdam.nl

Nadere informatie

Is een aanvullende verzekering nog wel voor iedereen weggelegd? Marloes van Dijk, Anne Brabers, Margreet Reitsma en Judith de Jong

Is een aanvullende verzekering nog wel voor iedereen weggelegd? Marloes van Dijk, Anne Brabers, Margreet Reitsma en Judith de Jong Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Marloes van Dijk, Anne Brabers, Margreet Reitsma en Judith de Jong. Is een aanvullende verzekering nog wel voor iedereen

Nadere informatie

V O LW A S S E N E N

V O LW A S S E N E N PSYCHOSOCIALE GEZONDHEID V O LW A S S E N E N Volwassenen 2009 3 Volwassenenonderzoek 2009 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland West in 2009

Nadere informatie

Alleen-Pinnen-Monitor

Alleen-Pinnen-Monitor 1 Alleen-Pinnen-Monitor Perceptie van alleen-pinnen kassa s 2 e meting Erwin Boom & Markus Leineweber, 11 september 2012 Uitgevoerd in opdracht van de Betaalvereniging Nederland en Stichting BEB Vertrouwelijk

Nadere informatie

Fysiotherapie bij hartrevalidatie. Beweeg- en ontspanningsprogramma

Fysiotherapie bij hartrevalidatie. Beweeg- en ontspanningsprogramma Fysiotherapie bij hartrevalidatie Beweeg- en ontspanningsprogramma Fysiotherapie bij hartrevalidatie Onlangs heeft u een aandoening aan uw hart gehad, zoals een hartoperatie, een hartinfarct en/of een

Nadere informatie

OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID

OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID OMNIBUSONDERZOEK NOORD- KENNEMERLAND 2005 PSYCHISCHE GEZONDHEID Gemeente Alkmaar afdeling Onderzoek en Statistiek februari 2006 auteur: Monique van Diest afdeling Onderzoek en Statistiek gemeente Alkmaar

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor cliënt en naasten Zorgprogramma Doen bij Depressie Versie 2013-oktober Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen en welke oorzaken

Nadere informatie

Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012

Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012 Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012 November 2012 Inhoudsopgave Samenvatting... 3 Inleiding... 4 Onderzoeksopzet... 4 Doel... 4 Aanpak... 4 Blok I: Algemene gegevens... 5 Figuur 1: Leeftijd...

Nadere informatie

RESULTATEN NATIONALE PIJNMETING: PIJNPATIENTEN SIGNALEREN ERNSTIG GEBREK AAN ERKENNING EN GOEDE ZORG

RESULTATEN NATIONALE PIJNMETING: PIJNPATIENTEN SIGNALEREN ERNSTIG GEBREK AAN ERKENNING EN GOEDE ZORG Verslag bijeenkomst 21 januari 2011 Erasmus MC RESULTATEN NATIONALE PIJNMETING: PIJNPATIENTEN SIGNALEREN ERNSTIG GEBREK AAN ERKENNING EN GOEDE ZORG Partners Mijnpijn.nl vinden dat chronische pijn prioriteit

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h TNS Nipo Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam t 020 5225 444 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h Rick Heldoorn & Matthijs de Gier H1630

Nadere informatie

Rapport Kor-relatie- monitor

Rapport Kor-relatie- monitor Rapport Kor-relatie- monitor Voor: Door: Publicatie: mei 2009 Project: 81595 Korrelatie, Leida van den Berg, Directeur Marianne Bank, Mirjam Hooghuis Klantlogo Synovate 2009 Voorwoord Gedurende een lange

Nadere informatie

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Leen Heylen, CELLO, Universiteit Antwerpen Thomas More Kempen Het begrip eenzaamheid Eenzaamheid is een pijnlijke, negatieve ervaring die zijn oorsprong vindt in een

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Haaksbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Haaksbergen en de factoren die hierop

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren tot 4 jaar Jongerenmonitor In 0 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

WENSEN EN BEHOEFTEN HUIDIGE EN POTENTIËLE HARDLOPERS

WENSEN EN BEHOEFTEN HUIDIGE EN POTENTIËLE HARDLOPERS WENSEN EN BEHOEFTEN HUIDIGE EN POTENTIËLE HARDLOPERS In opdracht van NOC*NSF Bijlage bij rapportage Sportdeelname Index November 01 GfK 014 Sportdeelname Deelname Index Hardlooprapportage 1 Inleiding GfK

Nadere informatie

Water uit de kraan laten doorlopen of niet? Onderzoek naar het effect van de zomercampagne waterkwaliteit

Water uit de kraan laten doorlopen of niet? Onderzoek naar het effect van de zomercampagne waterkwaliteit Water uit de kraan laten doorlopen of niet? Onderzoek naar het effect van de zomercampagne waterkwaliteit Index 1. Oasen en de campagne 3 2. Samenvatting en conclusie 6 3. Resultaten onderzoek 10 4. Onderzoeksverantwoording

Nadere informatie

Consumenten hebben behoefte aan onafhankelijke vergelijker waarbij hun eigen situatie als uitgangspunt dient

Consumenten hebben behoefte aan onafhankelijke vergelijker waarbij hun eigen situatie als uitgangspunt dient Consumenten hebben behoefte aan onafhankelijke vergelijker waarbij hun eigen situatie als uitgangspunt dient Rapport - onderzoek naar switchdrempels in de zorgmarkt 15 september 2014 Inhoudsopgave Colofon

Nadere informatie

Rapport. Eigen regie en zelfredzaamheid ; een enquête onder senioren

Rapport. Eigen regie en zelfredzaamheid ; een enquête onder senioren Rapport Eigen regie en zelfredzaamheid ; een enquête onder senioren Woerden, juli 2014 Inhoudsopgave I. Omvang en samenstelling groep respondenten p. 3 II. Wat verstaan senioren onder eigen regie en zelfredzaamheid?

Nadere informatie

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij preventie ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. mentale ondersteuning direct en dichtbij Indigo biedt niet alleen

Nadere informatie

Katholiek anno 2005. Religiositeit, identiteit en houding ten aanzien van de KRO. Rapport nr. 544 december 2005. drs. Joris Kregting dr.

Katholiek anno 2005. Religiositeit, identiteit en houding ten aanzien van de KRO. Rapport nr. 544 december 2005. drs. Joris Kregting dr. Katholiek anno 5 Religiositeit, identiteit en houding ten aanzien van de KRO Rapport nr. 544 december 5 drs. Joris Kregting dr. Ton Bernts KASKI onderzoek en advies over religie en samenleving Toernooiveld

Nadere informatie

Buitenspelen. Kwaliteit van de speelomgeving in de eigen buurt

Buitenspelen. Kwaliteit van de speelomgeving in de eigen buurt Buitenspelen Kwaliteit van de speelomgeving in de eigen buurt Index 1. Opzet onderzoek p. 3 2. Buitenspelen p. 5 3. Favoriete speelplekken en spellen p. 10 4. Buitenspelen in de buurt p. 15 5. Wat maakt

Nadere informatie

Samenvatting (summary in Dutch)

Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting (summary in Dutch) Één van de meest voorkomende en slopende ziektes is depressie. De impact op het dagelijks functioneren en op de samenleving is enorm,

Nadere informatie

Onderzoek De keuzes in een keuzemenu

Onderzoek De keuzes in een keuzemenu Onderzoek De keuzes in een keuzemenu Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Voorwoord 3 1 Categorie Klantherkenning 4 1.1 Telefonisch keuzemenu 4 1.2 Spraakgestuurd 5 2 Categorie Attitude/Inrichting 6 2.1 Volgorde

Nadere informatie

Toegankelijkheid van fysiotherapie

Toegankelijkheid van fysiotherapie Toegankelijkheid van fysiotherapie Representatief onderzoek onder reumapatiënten Uitgevoerd door GfK Nederland in opdracht van het Reumafonds Juni 2014 Inhoud Achtergrond Resultaten Onderzoeksverantwoording

Nadere informatie

Wijkaanpak. bekendheid, betrokkenheid en communicatie

Wijkaanpak. bekendheid, betrokkenheid en communicatie Afdeling Onderzoek & Statistiek Gemeente Deventer Karen Teunissen April 2006 Inhoudsopgave Inleiding 3 Hoofdstuk 1 Bekendheid en betrokkenheid 4 Samenvatting 8 Hoofdstuk 2 Communicatie 9 Samenvatting 12

Nadere informatie

FACTSHEET. Hoe denken Nederlanders over natuur van het boerenland, in de stad en natuurgebieden?

FACTSHEET. Hoe denken Nederlanders over natuur van het boerenland, in de stad en natuurgebieden? Onderzoeksresultaten Motivaction: FACTSHEET Hoe denken Nederlanders over natuur van het boerenland, in de stad en natuurgebieden? september 2015 Onderzoeksinstituut Motivaction heeft in opdracht van Vogelbescherming

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies

HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies 6 pagina 97 HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies 6.1 Nieuws 6.1.1 Content: Zijn jongeren in nieuws geïnteresseerd? 6.1.2 Waarde: Is nieuws volgen belangrijk? 6.1.3 Oordeel: Hoe beoordelen jongeren nieuws?

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling

Duurzame ontwikkeling Duurzame ontwikkeling Rapportage duurzaamheid en groene energie 2010 Onderzoek & Statistiek Groningen is ondergebracht bij de dienst SOZAWE van de Gemeente Groningen Duurzame ontwikkeling Rapportage duurzaamheid

Nadere informatie

PREVENTIE VOOR POH-GGZ

PREVENTIE VOOR POH-GGZ PREVENTIE VOOR POH-GGZ ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. MENTALE ONDERSTEUNING DIRECT EN DICHTBIJ INDIGO BIEDT

Nadere informatie

Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl

Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Hoofdpijn bij kinderen www.cjggooienvechtstreek.nl n Hoofdpijn Hoofdpijn bij kinderen komt regelmatig voor. Vaak is de oorzaak duidelijk, bijvoorbeeld slaapgebrek, drukte of lawaai.

Nadere informatie

Rapportage. Keurmerk Klantgericht Verzekeren

Rapportage. Keurmerk Klantgericht Verzekeren Rapportage Keurmerk Klantgericht Verzekeren In opdracht van: Stichting toetsing verzekeraars Datum: 27 januari 2015 Projectnummer: 2014026 Auteurs: Marit Koelman & John Ruiter Index Achtergrond van het

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen Ouderenmonitor 2011 Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen De Ouderenmonitor is een onderzoek naar de lichamelijke, sociale en geestelijke

Nadere informatie

Ouderenonderzoek Kennemerland

Ouderenonderzoek Kennemerland Ouderenonderzoek Kennemerland Een onderzoek naar de gezondheid en het wel bevinden van 65-plussers en hun behoefte aan voor zieningen, zorg en vervoer. Ouderenonderzoek Kennemerland HET ONDERZOEK In het

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Denkt u. vast te lopen. in uw werk?

Denkt u. vast te lopen. in uw werk? Denkt u vast te lopen in uw werk? Het leven kan veel van u vragen. Soms misschien teveel. Zeker als u langdurig onder druk staat of een tegenslag te verwerken krijgt. U heeft bijvoorbeeld al lange tijd

Nadere informatie

ZIJN NEDERLANDERS BUITENMENSEN? LANDELIJK ONDERZOEK NAAR GEWENSTE EN BESTEDE TIJD BUITEN EN BINNEN

ZIJN NEDERLANDERS BUITENMENSEN? LANDELIJK ONDERZOEK NAAR GEWENSTE EN BESTEDE TIJD BUITEN EN BINNEN ZIJN NEDERLANDERS BUITENMENSEN? LANDELIJK ONDERZOEK NAAR GEWENSTE EN BESTEDE TIJD BUITEN EN BINNEN MARJOLEIN KLOEK ONDERZOEKSRAPPORT APRIL 2016 SAMENVATTING it eerder onderzoek is bekend dat naar buiten

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 3 Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Achtergrond en doelstellingen. Samenvatting. Resultaten. Contact

Inhoudsopgave. Achtergrond en doelstellingen. Samenvatting. Resultaten. Contact Zondagsbeleving Inhoudsopgave Achtergrond en doelstellingen Samenvatting Resultaten Contact Achtergrond en doelstellingen Vakbond CNV Dienstenbond heeft een onderzoek uitgevoerd over de zondagsbeleving

Nadere informatie

Week tegen Eenzaamheid Kom de deur uit. Coalitie Erbij. Juli 2012. TNS NIPO Natascha Snel Suzanne Plantinga. TNS Nipo

Week tegen Eenzaamheid Kom de deur uit. Coalitie Erbij. Juli 2012. TNS NIPO Natascha Snel Suzanne Plantinga. TNS Nipo Week tegen Eenzaamheid Kom de deur uit Coalitie Erbij Juli 2012 TNS NIPO Natascha Snel Suzanne Plantinga Inhoud Conclusies en aanbevelingen 3 1 Inleiding en onderzoeksdoel 6 2 Fysieke en digitale contacten

Nadere informatie

Doen bij Depressie Alzheimer café Maarheeze, 11 juni 2014. Dr. Roeslan Leontjevas

Doen bij Depressie Alzheimer café Maarheeze, 11 juni 2014. Dr. Roeslan Leontjevas Doen bij Depressie Alzheimer café Maarheeze, 11 juni 2014 Dr. Roeslan Leontjevas Doen bij Depressie: effectief depressie aanpakken Dr. Roeslan Leontjevas - psycholoog - onderzoek aan Radboud Universitair

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Vertrouwen in zorgverzekeraars hangt samen met opvatting over taken zorgverzekeraars Renske J. Hoefman, Anne E.M. Brabers en Judith D.

Vertrouwen in zorgverzekeraars hangt samen met opvatting over taken zorgverzekeraars Renske J. Hoefman, Anne E.M. Brabers en Judith D. Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Hoefman, R.J., Brabers, A.E.M., en Jong, J.D. de. Vertrouwen in zorgverzekeraars hangt samen met opvatting over taken zorgverzekeraars.

Nadere informatie

Maak kennis. met GGZ Friesland

Maak kennis. met GGZ Friesland Maak kennis met GGZ Friesland Psychische klachten hebben veel invloed op het dagelijks leven. Elke dag is een uitdaging en het is moeilijk om een normaal leven te leiden, contacten te onder houden, naar

Nadere informatie

Zorgverzekeringen. Thema-onderzoek. Zorgverzekeringen

Zorgverzekeringen. Thema-onderzoek. Zorgverzekeringen Thema-onderzoek TNS 5-11-2013 Inhoud 1 Restitutie- en naturapolis 4 2 Aanvullende verzekeringen 12 3 Overstappen en vertrouwen 16 TNS 5-11-2013 2 Achtergrondinformatie De Nederlandse Patiënten Consumenten

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Figuur 1: Type zorg waarvoor men naar het buitenland ging (N=145)

Figuur 1: Type zorg waarvoor men naar het buitenland ging (N=145) Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (R. Bes, S. Wendel, E. Curfs & J. de Jong). Ervaringen met zorg in het buitenland positief, Factsheet.

Nadere informatie

Voel je thuis op straat!

Voel je thuis op straat! Voel je thuis op straat! 0-meting onder kinderen, jongeren en volwassenen in Bergen op Zoom Centrum Ron van Wonderen Nanne Boonstra Utrecht, september 2007 Verwey- Jonker Instituut 1 Samenvatting en conclusies

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek Zorg en Gezondheid

Samenvatting onderzoek Zorg en Gezondheid Samenvatting onderzoek Zorg en Gezondheid Aanleiding en achtergrond van het onderzoek Goede gezondheidszorg wordt steeds belangrijker: ook in Nederland nemen problemen als overgewicht, diabetes en hartproblemen

Nadere informatie