Curriculum ontwerp: het Overbruggen van het Gat tussen Theorie en Praktijk in het Middelbaar Beroepsonderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Curriculum ontwerp: het Overbruggen van het Gat tussen Theorie en Praktijk in het Middelbaar Beroepsonderwijs"

Transcriptie

1 Curriculum otwerp: het Overbrugge va het Gat tusse Theorie e Praktijk i het Midlbaar Beroepsorwijs Curriculum velopmet: Bridgig the Gap betwee Theory ad Practice i Vocatioal Educatio. Jaie Kleij-Warmerdam 30 maart, 2012 Master Orwijsweteschappe Ope Uiversiteit Nerlad Begeleir: Dr. Jo Boo Examiatore: prof. dr. H. Boshuize e dr. S. Brad-Gruwel Stutummer:

2 Ihoud Samevattig... 3 Summary Ileidig Metho Resultate Coclusie e discussie Literatuur Bijlage Appedix

3 Curriculum otwerp: het Overbrugge va het Gat tusse Theorie e Praktijk i het Midlbaar Beroepsorwijs Jaie Kleij-Warmerdam Samevattig Uit literatuur blijkt dat er ee groot gevaar schuilt i aaame dat ieree het erover ees is wat ee curriculum is (Dillo, 2009; Fraser e Bosaquet, 2006; Kirscher, Carr, & Sloep, 1999; Koigs et al., 2007; Orstei & Hukis, 2009a; O`Neil, 2010; Stark, 2000; Stehouse, 1975). Het begrip curriculum beteket verschille dige voor verschille groepe. Ee eeduidige fiitie va het begrip curriculum formulere lijkt da ook ee omogelijke taak (Neary, 2003a). I praktijk blijke docete te worstele met het otwerpe e implemetere va iovatieve curricula. Dit is iet allee ee ROC lei probleem maar ee lalijk probleem (Kirscher et al., 1999). I ze exploratieve case-study wordt, met behulp va ee collaboratieve otwerpmetho, orzocht welke geel opvattige docete e staf hebbe bij ee iovatief curriculum e hoe zij omzettig daarva i praktijk zie. Er is gezocht aar ee oplossig waarmee zoveel mogelijk betrokkee tevre zij. I dit orzoek participeer vieretwitig docete e hu orwijsmaager. Al participate zij bevoegd docet met meerre jare orwijservarig. Zij vorme gezamelijk totale populatie docete aa horeca e bakkerij opleidige. Deze experts zij i dit orzoek betrokke i ee gefaciliteerd e gestructureerd proces va ieë geere over hoe het gewest iovatief curriculum er uit ziet e op welke wijze zij wille samewerke aa omzettig daarva i praktijk. I opvolge fase heeft ee subgroep va elf participate op vrijwillige basis gegeereer ieë ee relatieve prioriteit gegeve op ee schaal va 1 tot e met 5 e geclusterd i groepe die ee overeekomst i betekeis hebbe. Tot slot is het aldus otstae coceptueel mol i subgroepjes bekopt e smart (specifiek, meetbaar, actueel, realistisch, tijdgebo) beschreve e pleair bediscussieerd. De gebruikte metho werkt verr op resultate va door Stoyaov e Kirscher (2004) gemodificeer cocept mappig approach (GCM) va Trochim (1989). Voor het clustere va gegeereer ieë e data aalyse is gebruik gemaakt va het ope source software programma Websort. Het belagrijkste resultaat va dit orzoek is geel visie op zowel Leids Horeca e Bakkerij Curriculum als op wijze waarop docete same gaa werke aa omzettig daarva 3

4 i praktijk. I relatie tot het geformuleer doel zij er tekortkomige i kwaliteit va beschrijvig va het curriculum. Er zal gezocht moete wor aar mogelijkhe om het implemetatie proces te orsteue. Curriculum velopmet: Bridgig the Gap betwee Theory ad Practice i Vocatioal Educatio. Jaie Kleij-Warmerdam Summary The assumptio that there is geeral agreemet about the exact fiitio of the term "curriculum" carries a great risk, as literature shows (Dillo, 2009; Fraser ad Bosaquet, 2006; Kirscher, Carr, & Sloep, 1999; Koigs et al., 2007; Orstei & Hukis, 2009a; O'Neil, 2010; Stark, 2000; Stehouse, 1975). The cocept of "curriculum" has differet meaigs for differet groups. Formulatig a uambiguous fiitio of it therefore seems a impossible veture (Neary, 2003a). Teachers i the field tur out to be wrestlig with the sig ad implemetatio of iovative curricula. This is ot limited to ROC Lei, but is a atio-wi problem (Kirscher et al., 1999). Usig a collaborative sig method, this explorative case study examies the shared views of teachers ad staff o a iovative curriculum ad its implemetatio. A solutio has bee sought that satisfies as may stakeholrs as possible. Twety-four teachers ad their educatio maager participated i this research. All participats are qualified teachers with several years of experiece i educatio. Together they form the total teacher populatio of the Hotel ad Caterig ad Bakery traiig programmes of ROC Lei. The role of these experts i this research cosisted of geeratig ias - i a facilitated ad structured process - about the sired iovative curriculum ad the way i which they wat to cooperate to achieve its implemetatio. I the subsequet stage, a subgroup of the participats (eleve voluteers) gave the geerated ias a relative priority o a scale from 1 to 5 ad clustered them ito groups that have similarity i meaig. Fially, the coceptual mol thus evolved was scribed ad discussed cocisely ad accordig to the SMART priciple (Specific, Measurable, Actual, Realistic, Time-related) i a pleary meetig. The method used builds o the results of the Cocept Mappig Approach (GCM) va Trochim (1989) modified by Stoyaov e Kirscher (2004). For the clusterig of the geerated ias ad data aalysis, use has bee ma of the ope-source software program Websort. 4

5 The most importat result of this research is the shared view o both the Lei Hotel ad Hospitality ad Bakery curriculum ad the maer i which teachers will cooperate i its implemetatio. With respect to the formulated goal, there are shortcomigs i the quality of the scriptio of the curriculum. Meas must be sought to support the implemetatio process. De volge hoofdstukke gaa over ileidig, metho, resultate, coclusie e discussie. I ileidig staa probleemstellig, doelstellig e vraagstellig beschreve e wordt igegaa op achtergro va het orzoek. I het metho el staa orzoeksgroep, materiale, gevolg procedure e data-aalyse beschreve. I het resultate el wor belagrijkste bevidige vermeld. I het laatste hoofdstuk, coclusie e discussie, wor bevidige afgezet tege resultate va vergelijkbaar orzoek e vidt terugkoppelig plaats aar hoofdvraag. 1. Ileidig Het midlbaar beroeps orwijs (mbo) ziet zich voor uitdagig gesteld competetiegericht orwijs (CGO) te implemetere vaaf augustus Va Merriëboer, Va r Klik e Hedriks (2002) beschrijve drie dimesies om het begrip competetie te fiiëre. Te eerste, ee competetie ka meer of mir specifiek zij, wat beteket dat het otwikkele e gebruike va competeties plaats vidt i ee cotext die meer geeriek ka zij of meer specifiek gericht op ee beroepsomgevig. Te twee, ee competetie bevat itegratie va vaardighe, keis, houdig e karakteristieke oodzakelijk om complexe probleme op te losse. Te r, verschille competeties zij gerelateerd aa elkaar, echter iet i ee strikte hiërarchische maier. Sommige competeties zij oodzakelijk om ar competeties te otwikkele. Bearige va competetiegericht lere le ee costructivistische visie op lere gebaseerd op het ie dat lere actief keis costrueert. Het costructivisme gelooft dat oze keis va wereld voortkomt uit oze iterpretaties va oze ervarige. Keis is ee idividuele costructie, gerelateerd aa ee specifieke cotext (Duffy & Cuigham, 1996). De opvattig va costructivistische psychologie is dat lere ee actief proces is; costructie va keis i plaats va het verwerve va keis e dat istructie ee proces is va orsteuig i het costruere va keis is i plaats va keis te kopiëre va ee leraar of ee boek. Deze iovatie op grote schaal i het mbo zou uiteilijk moete lei tot ee krachtige leeromgevig gericht op belagrijkste doele va mor orwijs: zelfgestuurd lere, het verwerve va keis va hoge kwaliteit, probleemoplossig vaardighe, e trasfer va keis e vaardighe (Köigs, Brad-Gruwel & Meriëboer, 2006). Het va bove af oplegge va ee iovatief curriculum is echter gee garatie gebleke voor implemetatie daarva. I dagelijkse praktijk lijkt er weiig acceptatie te zij e 5

6 blijke docete te worstele met het otwerpe va iovatieve curricula (Kirscher et al., 1999). Het implemetere va ee orwijsotwerp voor ee krachtige leeromgevig otworpe door experts op dit gebied blijkt evemi ee oplossig. Het risico bestaat dat docete ee kat e klare blauwdruk iet volledig kue of wille implemetere i hu orwijs (Köigs et al., 2006). ROC Lei streeft eraar dat opleidige op e herkebare maier wor opgebouwd zor ee blauwdruk op te wille legge aa docete. Er is ee orwijsvisie geformuleerd, het zogeoemd Leids Orwijsmol (LOM), die rust op 4 pijlers: 1) iere stut is uiek met eige kemerke; 2) het orwijsaabod wordt vorm gegeve vauit beroepscotext e is geët op beroepscotext; 3) ROC Lei staat voor ee rijke leeromgevig die bij voorkeur bie werkomgevig vorm krijgt e 4) same werke e same lere is daarbij vazelfspreked. Het LOM is richtiggeved e biedt ee samehaged kar voor het orwijs va ROC lei. 1.1 Doelstellig De doelstellig va dit orzoek is om docete met behulp va ee collaboratieve otwerpmetho ee curriculum voor opleidige horeca e bakkerij e het implemetatieproces daarva te late beschrijve, waarmee zo veel mogelijk betrokkee tevre zij e waarmee opleidige op ee herkebare maier wor opgebouwd. Herkebaarheid over opleidige hee levert ee bijdrage aa ee verbeter doorstroom va bijvoorbeeld ee iveau 2 aar ee iveau 3 opleidig e het optimalisere va keislig tusse docete. Er wordt als het ware 1 taal gesproke. Tevreheid over het curriculum otwerp levert ee positieve bijdrage aa wil om het otwerp te implemetere e keislig levert ee positieve bijdrage aa bekwaamheid om het otwerp te implemetere. 1.2 Theoretische relevatie Er is veel werk verricht op het gebied va theoretische e praktische keis met betrekkig tot curriculum otwikkelig. Mir is beked over hoe curriculum theorieë te verbi met praktijk. Goe curriculum praktijk is gebaseerd op theorie e houd rekeig met belemmerige e specifieke eigeschappe e prioriteite va school e behoefte va stute e staf (Koigs et al., 2007; Neary, 2003a; Stehouse, 1975; Stark, 2000; Orstei & Hukis, 2009a). Met resultate va dit orzoek wordt ee bijdrage geleverd aa het keisbestad hoe curriculum theorie(ë) met het gebruik va GCM metho te vertale aar praktijk va het mbo. 6

7 1.3 Praktische relevatie Bij ROC Lei is, met CGO als uitgagsput, ee orwijsvisie otwikkeld die richtig geved is voor het orwijs: het Leids Orwijs Mol (LOM). Maatwerk, leerihou die geët zij op beroepscotext, ee leeromgevig die geët is op beroepscotext e same lere zij pijlers va ze orwijsvisie. De vraag hoe praktische implemetatie daarva i het ieuwe curriculum eruit ziet is door docete, zor itervetie, iet eeduidig te beatwoor. Uit literatuur blijkt bovedie dat docete i het beroepsorwijs veelal ee tekortkomig i keis hebbe om ee curriculum te otwerpe waari effectief lere cetraal staat e waari rekeig wordt gehou met behoefte va stute e docete (Corford, 1999; Koigs et al., 2007). Het orzoeksresultaat levert, door ieuwe izichte i lere e otwikkelig, curriculum theorieë e het LOM, same met mese uit praktijk te verbi met praktische implicaties daarva voor praktijk, ee geeld coceptueel mol voor curriculum otwerp e beschrijvig va implemetatieproces daarva op. 1.4 Theoretisch kar I het theoretisch kar wordt literatuur verked va ekele beke curriculum theoretici over betekeis va het begrip curriculum Het curriculum Fraser e Bosaquet (2006) hebbe i hu studie acamische staf gevraagd werd aar hu begrip va term curriculum. Zij aalyseer uit resultate vier verschille categorieë: A) structuur e ihoud va ee orel of orwerp; B) structuur e ihoud va ee studie programma; C) leerervarig va stute; D) dyamische iteractie e samewerkig tusse stut e docet. Volges auteurs vatte gebruikers va categorie A e B het curriculum op als ee product dat gefiieerd e vastgelegd ka wor. Zij die categorie C gebruike vatte het curriculum op als ee proces dat het lere va stute faciliteert e zij die categorie D gebruike vatte het curriculum op als ee dyamisch e samewerked proces va lere voor zowel stut 7

8 als docet (Fraser & Bosaquet, 2006). Ee globale verlig tusse ze vier categorieë levert twee molle op. Categorie A e B zij docet- e ihoud georiëteer product molle va curriculum otwerp. Categorie C e D zij stut - e activiteit georiëteer proces molle. Ook Neary (2003b) e are curriculum theoretici orschei ze twee verschille molle: het product mol e het proces mol (p. 60). Bei molle bevatte zelf elemete die essetieel zij voor effectief orwijze: stut assessmet; selectere e orgaisere va ihoud; implemetatie e evaluatie (Orstei & Hukis, 2009b). I het product mol wor stute geleid lags va te vore bepaal leerervarige e wordt arhad gemete of zij geweste leeruitkomste behaald hebbe. Het product mol wordt ook wel het behavioristische leerdoele mol geoemd met, terug i geschieis, Skier als grodlegger va filosofie. Er is ee grote verscheiheid aa filosofieë. De filosofie die ee school aahagt beïvloed het otwerp va ee curriculum (Orstei & Hukis, 2009b). De meeste curriculum otwerpers trachte echter balas te vi tusse het product- e het proces georiëteer mol waarbij het beste va bei molle gecombieerd wordt (Neary, 2003a). Het product mol is auw geassocieerd met Tyler (1949) die zij mol orgaiseer rodom volge vrage: 1) Wat zij doele e doelstellige va het curriculum? 2) Met welke leerervarige kue ze doele e doelstellige bereikt wor? 3) Hoe ka mate waari ze doele e doelstellige bereikt zij geëvalueerd wor? 4) Hoe kue ze leerervarige georgaiseerd wor? Het proces mol ket globaal gezie zelf fase als het product mol. Ee belagrijk verschil is dat dit mol vraagt om het gebruik make va izichte va verschille belaghebbe. I het proces mol staat stut cetraal e is docet expert die stut, als ovice, begeleidt lags het leerpad terwijl er geoeg ruimte is voor stut om het eige leerpad e leerervarige te costruere. De adruk ligt op actvieve rol va docet e stut e op leervaardighe. Orwerpe wor i ee relevate betekeisvolle cotext aagebo waardoor activiteite op zichzelf va belag zij. Cosistet met dit gezichtsput is ee itegratief curriculum met als tegeovergestel daarva het trekke va discipliaire greze rod orwerpe ook wel orwerp gecetreerd, curriculum geoemd. Het procesmol heeft, terug i geschieis, Bruer als grodlegger va filosofie. Stehouse (1975) wordt beschouwd als éé va grodleggers va dit curriculum mol (Neary, 2003b) dat filosofie va Bruer als uitgagsput heeft. I bearig va Tyler begit curriculum otwerp met het selectere va orwerpe, vervolges het itificere va doelstellige e als laatste stap i het otwerp proces het itificere va geweste resultate. Door geboheid va het product mol aa orwerpe e examierig is er veel serieuze 8

9 kritiek op geweest omdat het behaviorisme voor veel mese ee achterhaal visie op meselijke atuur is (Neary, 2003b). Ee are bearig voor curriculum otwerp is het backward-sig dat vurig bepleit wordt door Wiggigs e McTighe (2011). Veelal begie docete met het tekstboek e favoriete orwerpe e lesse i plaats va orwijs activiteite voort te late vloeie uit geweste resultate. Het backward-sig mol va Wiggis ad McTighe (2011) start met het ei, geweste resultate, e werkt da achteruit aar ee curriculum dat gebaseerd is op acceptabel bewijs va leerresultate. De fases i dit otwerpproces zij achtereevolges: het itificere va geweste resultate; het termiere va acceptabel bewijs; het plae va leerervarige e istructie. Naast beslissig welk curriculummol e otwerp aapak het best geschikt is, is ook wijze waarop ihoud va het curriculum gepreseteerd moet wor ee beslissig die geome diet te wor. Voor het curriculum otwerp zelf e implemetatie daarva i ee specifieke cotext is het essetieel om i eerste plaats te stelle curriculum vrage goed te krijge (Dillo, 2009). I zij orzoek aar curriculum theorieë vergelijkt Dillo (2009) twee schema`s met fudametele basis vrage va curriculum theoretici. De eerste dateert va 1930 e is opgesteld door ee comité va twaalf gevestig curriculum specialiste or voorzitterschap va Harold Rug. De itetie va ze specialiste was om ee lijst met fudametele vrage op te stelle die eerzijds discussie e het ke over curriculum beslissige uit zou lokke e arzijds orligge verschille tusse het product e het proces georiëteerd curriculum mol zou beschrijve. Deze lijst bevat achttie fudametele vrage. De twee is va Orstei die meer da vijftig jaar later refereert aa lijst va Rug als hij zij set va vijftie curriculum vrage preseteert (I Orstei & Hukis, 2009). Opmerkelijk aa ze lijst is dat ze bija letterlijk Tylers set va vier fudametele vrage uit 1949 bevat Curriculumotwerp De kwalificatie dossiers geve geeltelijk atwoord op vrage va Tyler (1949): doele e doelstellige va het curriculum wor beschreve eveals criteria om te mete of beschreve doele e doelstellige zij behaald. Het is aa orwijsistellige om te bepale welke leerervarige het best geschikt zij om doele e doelstellige te bereike e hoe leerervarige te orgaisere. Echter, och costructivistische filosofie e het LOM, og kwalificatiedossiers geve richtlije over hoe het curriculum e orwijs activiteite te otwerpe e i praktijk worstele otwerpers e docete met ze paradigma verschuivig (Kirscher et al., 1999). Er zij vele curriculum otwerpmolle voorha maar i praktijk blijkt docet theorie vaak te 9

10 egere of owerkbaar te achte (Orstei & Hukis, 2009). Bovedie wordt er gefaald om te herkee dat veel docete i het beroepsorwijs gebrekkig opgeleid zij als docet of zelfs helemaal iet e dat zelfs diegee die wel formeel zij opgeleid iet voldoe gecofroteerd zij met orwijs psychologie e aspecte va effectief lere i het beroepsorwijs (Corford, 1999). Ook Köigs e collega`s (2006) late zie dat eige competeties va docet ee belagrijke factor zij voor succesvol curriculum (her)otwerp e implemetatie. I eerste plaats moet ee docet i het mbo ee expert zij i het beroep waarvoor wordt opgeleid. Afhakelijk va ervarige va docet i beroepspraktijk va het beroep waarvoor hij of zij opleid e het type bedrijf waar docet werkzaam is geweest als beroepsbeoefeaar kue er focus verschille optre tusse docete e docete orlig die oplei voor hetzelf beroep. Dat komt cosistetie va het lere e oplei iet te goe. Tegelijkertijd blijkt uit literatuur dat allee waeer docete betrokke wor i het orzoek aar curriculum otwerp e daardoor bij implicaties daarva voor orwijspraktijk e het lere va stute het mogelijk is om ee betekeisvol curriculum te otwerpe (Stehouse, 1975). Over mate waari docete betrokke zou moete wor bij otwerp e implemetatie verschille curricula experts va meig. I top dow bearig is het uitgagsput dat curriculum otwerp ee zaak is va curriculum experts. Docete wor slechts geacht het otwerp te implemetere. Het are uiterste op het cotiuüm is docete te betrekke i iere fase va curriculum otwerp. De vraag is of het va ee mbo docet verwacht ka wor om ee iovatief curriculum te otwerpe (Köigs et al., 2006). Het is aaemelijk dat het succesvoller e realistischer is om docete e staf te betrekke bij praktische implicaties va het otwerp (het hoe ). Door filosofische e theoretische issues die af te lei zij uit implicaties va CGO te vermege met praktische behoefte uit praktijk wordt theorie werkbaar voor docete. Door met docete e staf te discussiëre over hoe het iovatief curriculum te iterpretere wordt geel betekeisgevig e empowermet aagemoedigd (Fraser e Bosaquet, 2006) Group Cocept Mappig als metho voor curriculum otwerp De GCM metho is éé va vele mogelijkhe om ee gestructureerd coceptualisatie proces te facilitere maar heeft als voorel dat ee subjectieve iterpretatie door orzoeker vervage wordt door objectieve statistische techieke. Coceptualisere wordt opgevat als het articulere va opvattige e ieë e represetatie daarva i ee objectieve vorm (Trochim,1989). I dit geval het coceptualisere va het curriculum e e praktische implicaties daarva e omstadighe waaror docete e staf same wille werke aa implemetatie va ee 10

11 iovatief curriculum e het daarmee op éé lij brege va het eige hale. Door docete met behulp va GCM metho te betrekke i het curriculum otwerp wordt het mogelijk ee betekeisvol curriculum te otwerpe (Stehouse, 1975), otstaat geel betekeisgevig e wordt theorie werkbaar. De GCM bearig leut volledig op opvattige va participate om tot overeestemmig te kome over zowel ihoud als iterpretatie e beuttig va cocept map e ka als betrouwbaar wor beschouwd (Trochim, 1989). De cocept map is ee grafische represetatie va door groep gearticuleer opvattige e ieë i relatie tot het orwerp die laat zie hoe die zich verhou i relatie tot elkaar e welke opvattige e ieë het meest belagrijk zij. Cocept mappig heeft ook potetie om, door verschille gezichtspute met elkaar te verbi e te kome tot ee geeld begrip, als katalysator te diee voor orgaisatie lere (Sutherlad & Katz, 2005), i het kar va dit orzoek te fiiëre als empowermet Curriculum implemetatie Met ee va boveaf opgeleg implemetatie va ee orwijsverieuwig is het te verwachte dat er implemetatieprobleme otstaa doordat implicaties hierva iet of iet volledig zulle overeekome met eige orwijs opvattige. Waeer er grote discrepaties zij tusse opvattige va docete e ieë die verwerkt zij i iovaties zal er spaig otstaa. Vervolges ka dit probleme oplevere bij implemetatie va ee iovatief curriculum omdat docete mir bereid zij om ee iovatie i te voere die iet overeekomt met hu opvattige (Deesse, 1999). Kleie discrepaties kue echter juist motivatie opwekke om te lere (Vermut, 2006). Het implemetere va ee iovatief curriculum impliceert ee collectieve verarig i wijze waarop aar het lere va stute wordt gekeke e het daarop afgestemd didactisch e pedagogisch hale va docete. Dat vraagt va docete dat zij i iteractie met elkaar op actieve wijze het ieuwe curriculum iterpretere op wijze waarop het bedoeld is (Ruhaar, 2008). Het is aaemelijk dat iet alle docete zor hulp geweste competeties zulle otwikkele. Er zal gezocht moete wor aar mogelijkhe om het implemetatie proces va ee iovatief curriculum te orsteue (Koigs et al., 2007; Vermut, 2006). Door het curriculum meer te late zij da ee abstracte omschrijvig va orwijsvisie door orligge pedagogische e didactische pricipes getailleerd te omschrijve e docete e staf daar actief bij te betrekke wordt het eigeaarschap vergroot e discrepaties verkleid, e wordt voor docete e staf duilijk dat het iovatief curriculum implicaties heeft voor alle orwijs activiteite. Hierdoor ka 11

12 het otwerp e implemetatie va ee iovatief curriculum als ee startput voor lere gaa fuctioere, e iet als belemmerig. Ook ka daar mee voorkome wor dat docete op basis va oppervlakkige overeekomste tusse het curriculum e het eige hale coclusie trekke dat zij het al goed doe e gee verbeterige hoeve door te voere (Ruhaar, 2008). De bereidheid va docete om te lere is ee oodzakelijke voorwaar om gedae ivesterige i het oorsprokelijke otwerp e eige domiate opvattige va lere e orwijze te kue e wille verlate (Koigs et al., 2007; Neary, 2003a; Eekele, Vermut & Boshuize, 2006; Vermut, 2006). Lere e werke zij voor professioal olosmakelijk met elkaar verbo e vidt vooramelijk plaats i iformele settigs (Fetter, Berlaga & Sloep, 2008). Het gaat da iet om het beatwoor va triviale vrage of iformatieoverdracht maar om keislig e gemeeschappelijke visieotwikkelig gericht op praktijk e direct toepasbaar (Eekele et al., 2005). Verplichte tot keislig e/of formele professioaliserigstrajecte biedt gee oplossig (Simos, 2002). Relevat is het atwoord op vraag wat omstadighe zij waaror docete bereid te zij om same te werke aa ee iovatief curriculum e het verwerve va geweste competeties om het eige hale daar op af te stemme. 1.5 Cotext Het probleem va iovatief curriculum otwerp e implemetatie verdiept zich voor ROC Lei doordat ee el va opleidige i augustus 2011 ieuwbouw betrokke heeft die fysiek iet igericht is op vooramelijk klassikaal orwijs. Het overige el va opleidige betrekt ee ieuwbouwlocatie per augustus I huidige situatie wordt vooramelijk gewerkt op automatische piloot va metho (textbook drive curriculum) e wor didactische e pedagogische strategieë igezet die i ieuwbouw, waar slechts og ee r va het huidige aatal istructielokale (vier mure e ee ur) beschikbaar is, iet lager werkbaar zij. Om ze ree is ervoor gekoze ee aatal opleidige, die geplad ware om te verhuize aar ieuwbouw per augustus 2011, tot augustus 2013 og i oudbouw te huisveste. Dat maakt dat ROC Lei kas heeft gecreëerd het otwerp- e implemetatieproces te herkase met ee doorlooptijd tot augustus Er is door ee groep va achttie docete e stafmewerkers gewerkt aa het zogeoem Leids Orwijs Mol (LOM) waari orwijs visie va het ROC Lei verwoord is e die richtiggeved is voor alle opleidige va ROC Lei. Maatwerk, leerihou die geët zij op beroepscotext, ee leeromgevig die geët is op beroepscotext e same lere zij pijlers va ze orwijs visie. Het streve is om i augustus 2013 herkebaarheid te hebbe i curricula over opleidige hee e tegelijkertijd docete teams voldoe ruimte te late om ee opleidig of 12

13 sector specifieke ivullig te geve aa het curriculum. De fuctioele eise waar beschrijvig va kars voor curriculum otwerp e het implemetatieproces daarva aa moet voldoe zij CGO e het LOM als uitgagsput te eme e draagvlak or docete e staf va ROC Lei. Daaraast moete wettelijke eise die opgelegd wor aa het mbo i beschrijvig mee wor geome. 1.6 Vraagstellig Welke geel opvattige hebbe docete e staf va ee opleidigecluster over praktische ivullig va CGO e vier pijlers va het Leids Orwijsmol i het curriculum e welke geel opvattige hebbe zij over het samewerke aa omzettig daarva i praktijk? Deelvrage 1. Welke geel opvattige hebbe docete e staf over het samewerke aa implemetatie va het Leids curriculum waari maatwerk, leerihou die geët zij op beroepscotext, ee leeromgevig die geët is op beroepscotext e same lere aatoobaar aawezig zij? 2. Welke geel opvattige hebbe docete e staf over praktische ivullig va het Leids curriculum waari maatwerk, leerihou die geët zij op beroepscotext, ee leeromgevig die geët is op beroepscotext e same lere aatoobaar aawezig zij? 2 Metho De studie is te fiiëre als ee exploratieve casestudy met als doel ieë te geerere die getrasformeerd kue wor tot otwerp oplossige. Voor ee succesvolle implemetatie is het va belag om te kome tot ee geeld begrip over wat ee Leids Curriculum is e hoe dat eruit ziet e dat docete collectief hu hale daarop afstemme (Fraser e Bosaquet, 2006; Stehouse, 1975). Dit is ee slecht gefiieerd probleem waarvoor gee optimale of goe oplossig voorha is. Ee bearig zou kue zij om docete te vrage wat hu opvattige te aazie va het Leids Curriculum zij door gebruik te make va semi-gestructureer iterviews e/of ee expert-focusgroep. I ee semi-gestructureerd iterview heeft orzoeker voor het gesprek ee aatal orwerpe vastgesteld die verr uitgediept wor door midl va ee ope begivraag e doorvrage. Ee expert-focusgroep is ee gestructureer discussie or ee kleie 13

14 groep experts e ka gezie wor als ee combiatie va ee gericht iterview e ee discussiegroep. Gee va ze metho lei echter tot ee geeld begrip over hoe het Leids Curriculum e het implemetatie proces daarva eruit ziet. Ook is er ee potetieel risico dat geformuleer opvattige zo ver uiteelope dat het orzoeksresultaat iet gebruikt ka wor voor otwerp oplossige. Uit het orzoek va Stoyaov e Kircher (2004) is gebleke dat GCM metho experts ka facilitere i het producere va otwerp-oplossige door gestructureer discussie te facilitere. Bovedie is uit dit orzoek gebleke dat metho, te opzichte va alteratieve metho, i relatief weiig tijd waarvolle resultate oplevert. De GCM metho wordt gezie als ee orzoeksmetho om cotext gebo otwerp- e evaluatieprobleme op te losse (Stoyaov & Kirscher, 2004; Trochim, 1989) door gestructureer coceptualisatie e heeft overeekomste met het focus groep iterview e Delphi metho. Ee focus groep iterview is ee effectieve techiek om veel mese tegelijkertijd te betrekke i kwalitatieve data verzamelig waardoor hoeveelheid e variatie aa data toeeemt (Robso, 2002). De Delphimetho is ee gestructureer vorm va ee groepsiterview waari aa participate ee idividuele vraag voorgelegd wordt met het verzoek om daar op te reagere. De orzoeker maakt ee aalyse va reacties e cofroteert participate daarmee met het verzoek ook daar op te reagere. Dit proces ka zich meerre male herhale. I het kar va vraagstellig i dit orzoek zij er twee atwoor gewest: 1) Hoe ziet, volges docete, het Leids curriculum er uit e 2) Or welke voorwaar zij docete bereid tot samewerke aa implemetatie va het iovatief curriculum. Het is aaemelijk dat participate dit ervare als twee categorieë die los va elkaar staa. I dat geval zou dat ee grafische represetatie oplevere met twee hoofdclusters (Trochim, 1989). Om die re wordt voor ier va ze issues ee afzorlijke coceptualisatie gemaakt. De metho bestaat uit drie stappe waar al participate gedure face-to-face bijeekomste bij betrokke zij (itroductie, braistorme e iterpretere) e twee stappe (clustere e prioritere) die idividueel door ee subgroep uitgevoerd wor. De rol va orzoeker bestaat uit het gestructureerd facilitere va experts om keis te explicitere, te le, te represetere e te reflectere (Stoyaov & Kirscher, 2004) e bestaat uit drie stappe: voorberei door participate te selectere e focus voor braistorm e waarrig te otwerpe; het verwerke va data tot ee grafische represetatie; aa had va GCM het implemetatieproces beschrijve. Stoyaov e Kirscher (2004) hebbe late zie dat het voorspelbaar is dat met ee vereevoudig versie va Trochim`s GCM metho effectieve e efficiëte resultate te behale zij om cocepte te trasformere i otwerp oplossige. I dit orzoek zij er door experts beslissige geome die focus vorme voor coceptualiserig va het Leids Curriculum : vier pijlers va het LOM e orligge pricipes daarva. De 14

15 focus voor het coceptualisere va het samewerke aa implemetatie va ee iovatief curriculum ligt op keislig e samewerke aa resultate die direct toepasbaar zij i praktijk. Voor evaluatie va tevreheid over proces e resultaat wordt gebruik gemaakt va semi-gestructureer iterviews. 2.1 Operatioaliserig Or geel opvattige over beschrijvig va praktische ivullig va het Leids Curriculum wordt i dit orzoek verstaa dat er overeestemmig is tusse participate orlig over te miste beschrijvig va leerervarige om doele e doelstellige zoals beschreve i het kwalificatiedossier te bereike e wijze waarop leerervarige geëvalueerd e georgaiseerd wor bie kars e orligge pricipes va het LOM. Uit orwijsvisie va ROC Lei e literatuur zij volge kars e orligge pricipes voor ee Leids Curriculum af te lei: Maatwerk: Iere stut is uiek, met eige kemerke, talete e mogelijkhe. Ee bre otplooiig va stut, ispraak va stut i het leerproces, actief keis costruere, samewerke e ee toeeme mate va zelfsturig staa cetraal. Om te kue actere als ee actieve, zelfsture lere is het oodzakelijk dat stut izicht heeft i effectiviteit va zij of haar leerispaige. Leerihou geët op beroepscotext:de stut otwikkelt ee goed beeld va werkelijkheid doordat beroepscotext (het geheel) wordt opgeeld i voor stut betekeisvolle leerihou waarmee stut actief aa het werk gaat. Leerihou wor meerre male i het curriculum aa or gesteld. Niet door ze eevoudigweg te herhale maar i ee oplope mate va complexiteit. De leeromgevig va stut kemerkt zich door ee orwijsaabod dat vorm wordt gegeve vauit beroepscotext e geët is op beroepscotext. Werkpleklere: De leeromgevig krijgt bij voorkeur bie werkomgevig vorm. Waar dit iet lukt wordt werkomgevig bie leeromgevig gecreëerd. Same lere: Samewerke e same lere is daarbij vazelfspreked. Door met mese va bie of buite het ROC same te werke otwikkelt stut algemee e beroepscompeteties. De stut heeft ee scala aa broe tot beschikkig variëred va multimedia, het iteret, professioal op werkplek, peers e docet tot het boek. Otwerppricipes: Het curriculum otwerp werkt va achtere ( kwalificere toetsig) terug aar leerdoele e vervolges lesdoele. Het otwerp is itegratief, dat wil zegge dat daar waar mogelijk leerihoud uit verschille disciplies met elkaar verweve wordt. Zowel horizotaal 15

16 (Va iveau 3 aar iveau 4) als vertikaal (va iveau 2 aar iveau 2) sluit leerihoud waar mogelijk op elkaar aa. Or geel opvattige over samewerke aa omzettig va beschrijvig va het Leids Curriculum i praktijk wordt i dit orzoek verstaa dat er overeestemmig is tusse participate orlig over beschrijvig va wijze waarop keislig e samewerke aa resultate die direct toepasbaar zij i praktijk plaats zulle vi gedure het implemetatieproces va het beschreve Leids Curriculum. Ee opleidigecluster wordt i dit orzoek gefiieerd als ee verzamelig va mbo opleidige die oplei voor éé sector (horeca, hal, toerisme etc.). Tevreheid over het beschreve curriculum e wijze waarop samegewerkt gaat wor aa implemetatie daarva wordt i dit orzoek gefiieerd als overeestemmig, bie geschetste focus, tusse opvattige va idividuele participate e het beschreve Leids Curriculum e het implemetatieproces daarva. Tevreheid over het proces wordt i dit orzoek gefiieerd als efficiët e effectief. Met are woor: i relatief weiig tijd ee resultaat waar me tevre over is. 2.2 Participate Er zij vieretwitig docete e hu direct leidiggeve, die werkzaam zij bij horeca e bakkerij opleidige va ROC Lei, uitgeodigd om te participere. Het is iet absoluut oodzakelijk dat alle participate eleme aa ier fase va GCM metho. Uit ervarige va Trochim (1989) blijkt echter dat het resultaat beter begrepe wordt door mese die aa iere fase hebbe elgeome. Het is te verwachte dat mese die elgeome hebbe zich ook committere aa het coceptueel kar dat het resultaat is va het GCM proces (Trochim, 1989). I pricipe is er gee limiet aa het aatal participate maar het is voor ee goed iterpreteerbare represetatie va ieë aa te bevele het aatal ieë te beperke tot ogeveer Procedure De procedure bouwt voort op door Stoyaov e Kircher (2004) gemodificeer versie va GCM bearig va Trochim (1989) e aabevelige va auteurs voor verbeterig e bestaat uit 7 fases: 1) itroductie; 2) ieë geerere; 3) het aatal ieë terugbrege tot ogeveer 50 16

17 door dubbelige e overlap te verwijre; 4) het sortere va verklarige; 5) het prioritere va verklarige; 6) data aalyse e 7) iterpretatie bediscussiëre. Fase 1: De participate wer met ee schriftelijke itroductie op procedure via mail uitgeodigd om el te eme. Bij uitodigig wer als bijlage toegevoegd: a) De beschrijvig va het LOM e orligge pricipes daarva; b) De focus va braistormsessies e c)het format om ieë te geerere e toelichtig daarop. De participate werd verzocht documete aadachtig door te leze e alvast a te ke over ieë die zij daarover hebbe. Fase 2, het ieë geerere ka, voor issue 1, aa had va vooraf bepaal cotoure va structuur. Iere (curriculum) vraag wordt da beschouwd als ee afzorlijke verklarig (Trochim, 1989). Het voorel va ze bearig is dat ieë iet meer gesorteerd behoeve te wor (fase 4) e dat op voorhad zeker is dat curriculum vrage ook beatwoord wor. Are mogelijkheid is om ee ope braistorm uit te voere e achteraf te aalysere of curriculumvrage beatwoord zij. Met laatst geoem aapak ka bepaald wor of toegepaste metho effectief is (Stoyaov & Kircher, 2004). I het kar va beatwoordig va vraagstellig va dit orzoek is er voor gekoze om participate va ee istructie te voorzie, eerr geoem focus va bei issues, e vervolges ope te braistorme. Het facilitere va het groepsproces vraagt veel expertise va facilitator: discussie moet geleid wor aa had va focus; er moet voorkome wor dat ekele participate groep domiere e tijd moet bewaakt wor. Ee collega met orwijskudige expertise werd gevraagd als proces begeleir op te tre om dit probleem te orvage. Het ieë geerere begit met ee braistormsessie. Participate werd gevraagd eerst tie miute idividueel te braistorme e ieë op te schrijve op post it otes, ook wel geeltjes geoemd. Vervolges werd participate éé voor éé gevraagd éé va geeltjes te kieze e die i het mid op tafel te legge e daar ee korte toelichtig op te geve aa groep. Terwijl participate op hu beurt wachte ko ze i tussetijd, geïspireerd door ieë va are, ieuwe ieë geerere e op post it otes te schrijve. Ee tijdsduur va arhalf uur voor ze fase va issue 1 e arhalf uur voor issue 2 bleek ee realistische ischattig. I avolgig va Stoyaov e Kircher (2004) werd ee actie georiëteerd format gebruikt die ee idicatie geeft va iteractie va gebruikers met het curriculum e iteractie tusse docete orlig e tusse docete e staf tijs het implemetatieproces. Participate is gevraagd om zo specifiek, begrijpelijk e bekopt mogelijk, ieë op post it otes te schrijve. Door ee format te gebruike voor het geerere va ieë hebbe uiteilijk braistorm resultate ee itiek iveau va coceptuele geeraliteit e grammaticale structuur (Trochim, 1989). De vraag die aa participate gesteld werd om ieë te geerere voor issue 1 luidt als volgt: Gegeve uitgagspute e orligge pricipes va het 17

18 LOM: Hoe ziet het Leids Curriculum eruit? I aavullig daarop wordt participate gevraagd om ieë te formulere aa had va volge lij: wie (persoo of persoe), orwerp (wat), activiteit. Bijvoorbeeld: Stute (wie) zou istaat moete zij om i subgroepjes (wat) ee eige studieroute te volge (activiteit). De vraag die aa participate gesteld werd om ieë te geerere voor issue 2 ziet er als volgt uit: gegeve het LOM e orligge pricipes e implicaties daarva voor praktijk, hoe ziet het samewerke aa het implemetatieproces eruit? Probeer ieë te formulere aa had va volge lij: wie (persoo of persoe), orwerp (wat), activiteit. Bijvoorbeeld: Docete zou (wie), orsteud door otwerp hadvatte (wat) olie same moete kue werke (activiteit). Formuleer atwoor zo bekopt, specifiek e begrijpelijk mogelijk. Vervolges werd procedure herhaald voor issue 2. Er ko da optimaal geprofiteerd wor va het otstae geeld begrip over hoe het Leids Curriculum er uit ziet e wat implicaties daarva zij voor praktijk. Fase 3, het verwijre va dubbelige e samevoege va overlap, werd, oafhakelijk va elkaar door procesbegeleir e facilitator gedaa. Narhad moeste zij tot overeestemmig kome. Voor fase 4 wer alle ieë, met itificatieummer, verzameld i ee Excel sheet e i het ope source software programma Websort. Ee subgroep va tie participate otvig, a het verwijre va dubbelige e het samevoege va overlap, lijst met ieë e ee istructie e werd gevraagd om: 1) Op Excel sheet ieë te prioritere op ee schaal va 1 tot 5; 2) met behulp va het ope source software programma Websort ieë te sortere i stapeltjes die overeekome i betekeis. Er ware echter wel ekele beperkige: a) ier ie ka slechts i 1 stapeltje geplaatst wor; b) alle ieë kue iet op zichzelf ee stapeltje zij (het totaal aatal aa ieë is gelijk aa het totaal aatal stapeltjes) hoewel het wel mogelijk is dat ee stapeltje uit slechts 1 ie bestaat; c) plaats ier ie erges (gee stapeltje met bijvoorbeeld als overeekomst overig ); plaats ee ie dat gee overeekomst i betekeis lijkt te hebbe met are ieë i ee eige groep. 3) Na het sortere i stapeltjes werd participate gevraagd om: aa iere groep ieë (stapeltje) ee korte zi of titel te geve die represetatief is voor ihoud. Voordat fase 7 ( iterpretatie bediscussiëre) uitgevoerd ko wor die data aalyse uitgevoerd wor (fase 6). I fase 7 wor weer elemete va Delphi-metho toegepast. Aa had va grafische represetatie va data wer resultate va issue 1 bediscussieerd met focus op praktische implicaties daarva, voor issue 2 lag focus va discussie op keislig e samewerke aa resultate die direct toepasbaar zij i praktijk. Er wer otities gemaakt e geprojecteerd met ee beamer e er wer aatekeige e geluidsopames gemaakt. De resultate wer geaalyseerd tot ee coclusie e werd aa participate g d met het verzoek om te reagere bij ojuisthe of ovolledigheid. Na 18

19 cosultatie va participate e verwerkig va feedback volg fiitieve aalyse e coclusie. 2.4 Data aalyse Om ieë e opvattige te kue represetere werd ee specifieke volgor va stappe gevolgd die volge materiale oplever (Trochim, 1989): 1) De oorsprokelijke lijst met ieë e daarbij behore itificatieummers; 2) De lijst met ieë gegroepeerd i clusters door cluster aalyse; 3) De agreemet weight aalyse op basis va aalysemogelijkheid items xitems i Websort: er wordt ee vergelijkig gemaakt va resultate va 10 participate. 4) De tree graph die laat zie hoe itificatieummers zij gegroepeerd door cluster aalyse; 5) De itificatieummers kaart met gemidl beoorlige; 6) De lijst met clusters e gemidl cluster beoorlige. De iput voor hiërarchische cluster aalyse was aalyse va overeekomste e verschille tusse idividue. Per cluster werd bekeke welke ieë i 50% of meer va gevalle zij samegevoegd. Va ieë die iet i ee cluster zij gegroepeerd maar wel ee agreemet weight va 50% of meer hebbe werd met mogelijkheid tree graph i Websort bekeke welke va ze ieë ee logische samehag hebbe met, bie ee verticale lij op items x items martix, bie ee cluster gegroepeer ieë. Stap 2 was het ivulle va idividuele waar va prioriterige i ee Excel sheet. De verticale rij represeteert itificatieummers, horizotale rij participate. Het computerprogramma bereke gemidl score per itificatie ummer, waardoor duilijk werd welke prioriteit participate gemidld toeke aa ee bepaald aspect. De maximaal haalbare score was 5 (alle participate plaatste dit aspect i categorie va het allergrootste belag ), miimaal te behale score va ee aspect was 1 (alle participate plaatste dit aspect i categorie relatief obelagrijk ). Allereerst moest bepaald wor hoeveel clusters. Miimaal 3 e maximaal twitig clusters is ee goed uitgagsput. Bij mir da 3 clusters discrimieert Cluster Map iet e bij meer da twitig wordt represetatie ooverzichtelijk. De mogelijkheid tree graph werd gebruikt om verschille cluster oplossige te orzoeke. Het uiteilijke aatal clusters werd op ihoulijke gro bepaald door orzoeker e procesbegeleir (iterrater reliability). Vervolges werd per cluster het daar door participate aa toegeke belag bereked door het totaal aa scores va het aatal itificatieummers bie het cluster te le door het aatal itificatieummers bie het cluster. Het resultaat va aalyse is mate va overeestemmig va clusters, relatieve prioriteit die aa ee cluster toegeked werd e lijst 19

20 met clusters e daar bie gegroepeer ieë. Dit resultaat is het coceptuele kar e het basis resultaat waar participate i subgroepe, per issue, over discussiër aa had va focus. De participate otvige lijst met origiele gebraistorm ieë. Participate werd gevraagd om idividueel lijst per cluster door te leze e te bepale of titel het cluster aquaat beschrijft. Issue 1: De groep liep cluster voor cluster door om tot overeestemmig te kome over titel. Voor ze fase werd ee uur uitgetrokke. Aasluited werd groep vereld i subgroepjes, vereld over clusters e gevraagd om het toegeweze cluster te operatioalisere. Het format voor het operatioalisere va issue 1 ziet er als volgt uit: Gegeve (b.v. cluster 1) e relatie daarva met het LOM e CGO: wat beteket dat voor orwijspraktijk (operatioalisere)? Formuleer atwoor zo bekopt, smart (specifiek, meetbaar, realistisch, tijdgebo) e begrijpelijk mogelijk. Ook voor ze fase wordt ee uur uitgetrokke. Na ee korte pauze werd procedure herhaald voor issue 2. Het format voor het operatioalisere ziet er voor issue 2 als volgt uit: Gegeve (b.v. cluster 1) e relatie daarva met keislig e samewerke aa resultate die direct toepasbaar zij i praktijk: wat beteket dat voor orwijspraktijk (operatioalisere)? Formuleer atwoor zo bekopt, smart (specifiek, meetbaar, realistisch, tijdgebo) e begrijpelijk mogelijk. Voor bei cocept mappe is betrouwbaarheid gerapporteerd door te kijke aar betrouwbaarheid va testitems ( geformuleer ieë) zoals voorgesteld door Trochim (1993) e Jackso e Trochim (2002) door mate va samehag tusse idividuele sorterige e totale groepssorterig te bereke door voor iere participat idividual biary symmetric similarity matrix te correlere met combied group similarity matrix (Poit-Biserial correlatio) e ze te midle. Doordat er gee stadaard is om geformuleer cocepte tege af te zette is validiteit va cocept map moeilijk te bepale. Volges Jackso e Trochim (2002) gaat het vooral om vraag of geformuleer cocept map ook daadwerkelijk impliciete keisstructuur va participate zichtbaar maakt, waarbij ivloed va orzoeker zo beperkt als mogelijk is. Op verschille momete i procedure wass ivloed va orzoeker aawezig, zoals bij het selectere va participate, het bepale va ieë die later wor gesorteerd e het bepale va het uiteilijke aatal clusters (cocepte). Om validiteit te waarborge is er i dit orzoek voor gekoze om gedure vooroem fase va procedure iter-rater reliability toe te passe e gedure overige fase va procedure participate te raadplege. Voor aalyse va iterpretatie fase (7) werd gebruik gemaakt va Delphi-metho. De reacties wer samegevat e daar wer coclusies uit getrokke. Dat verslag werd voorgelegd aa participate met het verzoek daarop idividueel op te reagere. Ook daar werd weer ee verslag va gemaakt e voorgelegd aa participate. 20

Een toelichting op het belang en het berekenen van de steekproefomvang in marktonderzoek.

Een toelichting op het belang en het berekenen van de steekproefomvang in marktonderzoek. 006 Wolters-Noordhoff bv Groige/Houte De steekproefomvag Ee toelichtig op het belag e het berekee va de steekproefomvag i marktoderzoek. Ihoud 1 Ileidig Eerst ekele defiities 3 Steekproefomvag e respose

Nadere informatie

Verbeterbeleid. Avonturijn

Verbeterbeleid. Avonturijn Verbeterbeleid Avoturij 2 Als u ee keer mider tevrede over os bet... Ee verbeterput Odaks dat wij os best doe de opvag va uw kid zo goed mogelijk te verzorge, ka het voorkome dat u ees wat mider tevrede

Nadere informatie

Effectief document- en risicobeheer

Effectief document- en risicobeheer Tekee voor efficiecy Effectief documet- e risicobeheer Met KOVO s techisch iformatiecetrum (TIC) altijd toegag tot actuele tekeige e documete é voldoe aa de eise va wet- e regelgevig. Succesvol documetbeheer

Nadere informatie

Strategic Workforce Management

Strategic Workforce Management Strategic Workforce Maagemet Ee strategische focus op persoeelsplaig is belagrijker da ooit. Itroductie Het is aa de orde va de dag; persoeel wordt otslage e de werkloosheid stijgt, maar tegelijkertijd

Nadere informatie

Evaluatierapport. Tevredenheidsonderzoek NMV Nederlandse Montessori Vereniging 2005. Eindrapportage. BvPO

Evaluatierapport. Tevredenheidsonderzoek NMV Nederlandse Montessori Vereniging 2005. Eindrapportage. BvPO Evaluatierapport Tevredeheidsoderzoek NMV Nederladse Motessori Vereigig 2005 Eidrapportage BvPO Bureau voor praktijkgericht oderzoek, Groige BvPO BUREAU VOOR PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK POSTBUS 9505, 9703

Nadere informatie

Klanten binden door excellente dienstverlening

Klanten binden door excellente dienstverlening Klate bide door excellete diestverleig Customer excellece als oderscheided vermoge De wijze waarop cosumete aar diestverleig kijke, veradert met hoge selheid. Steeds meer cosumete gebruike de digitale

Nadere informatie

DE PASSER. Een nieuw Strategisch Beleidsplan: Samen beter, beter samen! RESPONZ Passend antwoord op speciaal onderwijsvragen

DE PASSER. Een nieuw Strategisch Beleidsplan: Samen beter, beter samen! RESPONZ Passend antwoord op speciaal onderwijsvragen JANUARI 2016, NUMMER 7 DE PASSER RESPONZ Passed atwoord op speciaal oderwijsvrage Ifobulleti over relevate otwikkelige voor medewerkers Ee ieuw Strategisch Beleidspla: Same beter, beter same! THEMANUMMER

Nadere informatie

Periodiciteit bij breuken

Periodiciteit bij breuken Periodiciteit bij breuke Keuzeodracht voor wiskude Ee verdieede odracht over eriodieke decimale getalle, riemgetalle Voorkeis: omrekee va ee breuk i ee decimale vorm Ileidig I deze odracht leer je dat

Nadere informatie

Betrouwbaarheid. Betrouwbaarheidsinterval

Betrouwbaarheid. Betrouwbaarheidsinterval Betrouwbaarheid Ee simulatie beoogt éé of i.h.a. twee of meerdere sceario s te evaluere e te vergelijke, bij Mote Carlo (MC) simulatie voor ee groot aatal istelwaarde, voor éé of meerdere parameters. Hierbij

Nadere informatie

RAADS IN FORMATIE BRIE F

RAADS IN FORMATIE BRIE F RAADS IN FORMATIE BRIE F gemeete WOERDEN Va: college va burgemeester e wethouders Datum: 1 december 2011 Portefeuillehouder(s): Titia Cosse Portefeuille(s): portefeuille Moumete e Archeologie Cotactpersoo:

Nadere informatie

www.hbospiegel.nl Hogeschool Utrecht Enquete studenten op ROC Midden Nederland. Faculteit Educatie Online Evaluatie Instrument IO: Gitta.

www.hbospiegel.nl Hogeschool Utrecht Enquete studenten op ROC Midden Nederland. Faculteit Educatie Online Evaluatie Instrument IO: Gitta. Equete studete op ROC Midde Nederlad. Pagia 1 va 1 www.hbospiegel.l Olie Evaluatie Istrumet Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Equete studete op ROC Midde Nederlad. IO: Gitta.verhoeve juli 214 Alle

Nadere informatie

Duaal of deeltijd? Een onderzoek naar de duale en de deeltijdopleidingsvariant tot docent. Arjan Woord (08WO2009L)

Duaal of deeltijd? Een onderzoek naar de duale en de deeltijdopleidingsvariant tot docent. Arjan Woord (08WO2009L) Duaal of deeltijd? Ee oderzoek aar de duale e de deeltijdopleidigsvariat tot docet Arja Woord (08WO2009L) Mior Leidiggeve (cursusjaar 2011/2012) Begeleider: Chris Flikweert jui, 2012 Arja Woord (08WO2009L)

Nadere informatie

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W +

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + D o e l m a t i g h e i d s t o e t s v o o r g e b i e d e n w a a r v o o r g e e n b o d e m b e h e e r p l a n i s v a s t g e s

Nadere informatie

Eindrapport Leerlingtevredenheidsonderzoek Floracollege Eindexamenklassen 2013

Eindrapport Leerlingtevredenheidsonderzoek Floracollege Eindexamenklassen 2013 Eidrapport Leerligtevredeheidsoderzoek Floracollege Eidexameklasse 2013 Juli 2013 Ihoudsopgave Samevattig 3 Vrage over schoolwerk 5 Vrage over jezelf 6 Vrage over docete 8 Vrage over de metor 11 Vrage

Nadere informatie

INFORMATIE OVER NAZORG VAN IMPLANTATEN

INFORMATIE OVER NAZORG VAN IMPLANTATEN INFORMATIE OVER NAZORG VAN IMPLANTATEN WAAR BESTAAT NAZORG UIT? U Strauma-implatate heeft ee of meer otbreke zij ee more ta of optie kieze e voor heeft het gekoze vervage voor va ee ta behalig e kieze

Nadere informatie

DROOM.NH. Wedstrijdprogramma voor de openbare ideeënprijsvraag DROOM.NH

DROOM.NH. Wedstrijdprogramma voor de openbare ideeënprijsvraag DROOM.NH P r o v i c i e N o o r d - H o l l a d S T R U C T U U r V I S I E DROOM.NH OKTOBER 2008 Wedstrijdprogramma voor de opebare ideeëprijsvraag DROOM.NH Ileidig De groeiede ruimtebehoefte e het veraderede

Nadere informatie

J A P U O I Z S E O G K G J V S Z H T J U Z V I O E U A L I G I T K U I H U U K O Z A E I Z J L O G P B E L V H P

J A P U O I Z S E O G K G J V S Z H T J U Z V I O E U A L I G I T K U I H U U K O Z A E I Z J L O G P B E L V H P 1 80 Cijfers(45) Beschikbare letters: A B E G H I J K L O S T U V J A U O I Z S E O G K G J V S Z H T J U Z V I O E U A L I V K I B G T H G I T K U O H B I I H U U K O Z A E I Z J L O G G J B A Z E S H

Nadere informatie

Analyse wijze en stimuleren van invullen Nationale Studenten Enquête 2012. Pascal Brenders 19 juni 2013

Analyse wijze en stimuleren van invullen Nationale Studenten Enquête 2012. Pascal Brenders 19 juni 2013 Aalyse wijze e stimulere va ivulle atioale Studete Equête 20. Pascal Breders 19 jui 2013 Aaleidig Studiekeuze3 is veratwoordelijk voor de uitvoerig va de atioale Studete Equête (SE). De atioale Studete

Nadere informatie

www.rocspiegel.nl Zadkine dienstverlening bij Zadkine Zadkine Online Evaluatie Instrument locatie: Marconistraat april 2014

www.rocspiegel.nl Zadkine dienstverlening bij Zadkine Zadkine Online Evaluatie Instrument locatie: Marconistraat april 2014 diestverleig bij Zadkie Pagia 1 va 10 www.rocspiegel.l Olie Evaluatie Istrumet Zadkie Zadkie diestverleig bij Zadkie locatie: Marcoistraat april 2014 Alle rechte voorbehoude. CopyRight 2014 DigiDoc ROCspiegel.l

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde A. tijdvak 2 woensdag 19 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde A. tijdvak 2 woensdag 19 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Exame HAVO 2013 tijdvak 2 woesdag 19 jui 13.30-16.30 uur wiskude A Bij dit exame hoort ee uitwerkbijlage. Dit exame bestaat uit 21 vrage. Voor dit exame zij maximaal 80 pute te behale. Voor elk vraagummer

Nadere informatie

R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s

R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s R e s u l t a a t g e r i c h t h e i d e n c o m p e t e n t i e m a n a g e m e n t b i j d r i e o v e r h e i d s o r g a n i s a t i e s O p le i d i n g: M a s t e r P u b l i c M a n a g e m e n

Nadere informatie

evaluatie in de goede toon

evaluatie in de goede toon P r o v i c i e N o o r d - H o l l a d evaluatie i de goede too Tusse raad e burgemeester Hadreikig evaluatiegesprek gemeeteraad e burgemeester evaluatie i de goede too Tusse raad e burgemeester P R

Nadere informatie

Evaluatie pilot ipad onder docenten

Evaluatie pilot ipad onder docenten Evaluatie pilot ipad oder docete Oderwerp equête Geëquêteerde Istellig Evaluatie pilot ipad Docete OSG Sigellad locatie Drachtster Lyceum Datum aamake equête 19-06-2012 Datum uitzette equête 21-06-2012

Nadere informatie

consultancy ontwerp project management exploitatie onderhoud audits optimalisatie opleidingen Uw bedrijfswater in ervaren handen

consultancy ontwerp project management exploitatie onderhoud audits optimalisatie opleidingen Uw bedrijfswater in ervaren handen cosultacy otwerp project maagemet exploitatie oderhoud audits optimalisatie opleidige Uw bedrijfswater i ervare hade Over Aquaplus Als dochteroderemig va de Vlaamse waterzuiveraar Aquafi, heeft Aquaplus

Nadere informatie

1. Recursievergelijkingen van de 1 e orde

1. Recursievergelijkingen van de 1 e orde Recursievergelijkige va de e orde Rekekudige rije Het voorschrift va ee rekekudige rij ka gegeve wordt met de volgede recursievergelijkig: u = u + b Idie we deze vergelijkig i de vorm u = u u = b otere

Nadere informatie

Praktische opdracht: Complexe getallen en de Julia-verzameling

Praktische opdracht: Complexe getallen en de Julia-verzameling Praktische opdracht: Complexe getalle e de Julia-verzamelig Auteur: Wiebe K. Goodijk, Zerike College Hare Beodigde Voorkeis: 1 = i Het complexe vlak. Notatie: z = a + bi of z = r(cosϕ + i si ϕ) Regel va

Nadere informatie

DE ROL VAN GIS BIJ DE HEDONISCHE WAARDEBEPALING VAN VASTGOED

DE ROL VAN GIS BIJ DE HEDONISCHE WAARDEBEPALING VAN VASTGOED DE ROL VAN GIS BIJ DE HEDONISCHE WAARDEBEPALING VAN VASTGOED Prof. ir. P. Ampe, Prof. dr. ir. A. De Wulf, ig. J. De Corte. 1. Ileidig e probleemstellig. Sedert deceia gebruike schatters zowel i België

Nadere informatie

Vuilwaterafvoersystemen voor hoogbouw

Vuilwaterafvoersystemen voor hoogbouw Vuilwaterafvoersysteme voor hoogbouw 1.2 Vuilwaterafvoersysteme voor hoogbouw Nu er steeds hogere e extremere gebouwe otworpe worde, biedt ee ekelvoudig stadleidigsysteem de mogelijkheid om gemakkelijker

Nadere informatie

Hogeschool Utrecht. Standaard Rapport. Online Rapport. Faculteit Educatie. HBOspiegel.nl 10-9-2013

Hogeschool Utrecht. Standaard Rapport. Online Rapport. Faculteit Educatie. HBOspiegel.nl 10-9-2013 Olie Rapport Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Stadaard Rapport HBOspiegel.l 10-9-2013 Dit rapport is automatisch gegeereerd: 11-9-2013 14:0:03 DigiDoc Web Hostig Aalyse: Aalyse: ROCMN - Tech College

Nadere informatie

Wijzigingsformulier Ziektekostenverzekering

Wijzigingsformulier Ziektekostenverzekering De Amersfoortse Verzekerige Stadsrig 15, postbus 42 3800 AA Amersfoort Tel. (033) 464 29 11 Fax (033) 464 29 30 Wijzigigsformulier Ziektekosteverzekerig Gegevesverwerkig Bij deze wijzigig worde persoosgegeves

Nadere informatie

Hogeschool Utrecht. Standaard Rapport. Online Rapport. Faculteit Educatie. HBOspiegel.nl 10-9-2013

Hogeschool Utrecht. Standaard Rapport. Online Rapport. Faculteit Educatie. HBOspiegel.nl 10-9-2013 Olie Rapport Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Stadaard Rapport HBOspiegel.l 10-9-2013 Dit rapport is automatisch gegeereerd: 11-9-2013 13:53:17 DigiDoc Web Hostig Aalyse: Aalyse: ROCMN - ICT College

Nadere informatie

www. HBOspiegel.nl Online Evaluatie Instrument

www. HBOspiegel.nl Online Evaluatie Instrument Schoolsca ROC MN VAVO Lyceum: Weergave Items Pagia 1 va 7 www. HBOspiegel.l Olie Evaluatie Istrumet Hogeschool Utrecht Faculteit Istituut Archimedes Schoolsca ROC MN VAVO Lyceum ovember 2013 Alle rechte

Nadere informatie

Bindend advies. Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen. c. d. Partijen. : A te B, in deze vertegenwoordigd door C vs.

Bindend advies. Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen. c. d. Partijen. : A te B, in deze vertegenwoordigd door C vs. c. d. Stichtig Zorgverzekerige f I- I J /' Bided advies Partije, Zaak Zaakummer Zittigsdatum : A te B, i deze vertegewoordigd door C vs. D te E : Hulpmiddelezorg, MOTOmed : 2006,02175 : 2 mei 2007 Geschillecommissie

Nadere informatie

www.hbospiegel.nl Hogeschool Utrecht Enquete project Cross Your Borders Faculteit Educatie Online Evaluatie Instrument juli 2014

www.hbospiegel.nl Hogeschool Utrecht Enquete project Cross Your Borders Faculteit Educatie Online Evaluatie Instrument juli 2014 Equete project Cross Your Borders Pagia 1 va 7 www.hbospiegel.l Olie Evaluatie Istrumet Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Equete project Cross Your Borders juli 2014 Alle rechte voorbehoude. CopyRight

Nadere informatie

Hoe los ik het op, samen met Thuisvester? Ik heb een klacht

Hoe los ik het op, samen met Thuisvester? Ik heb een klacht Klachte? Hoe los ik het op, same met Thuisvester? Ik heb ee klacht Thuisvester doet haar uiterste best de beste service te verlee aa haar huurders. We vide ee goede relatie met oze klate erg belagrijk.

Nadere informatie

Stochastische loadflow. Beschrijving model belasting.

Stochastische loadflow. Beschrijving model belasting. Stochastische loadflow. eschrijvig model belastig. 95 pmo 5-- Phase to Phase V Utrechtseweg 3 Postbus 68 AC Arhem T: 6 356 38 F: 6 356 36 36 www.phasetophase.l 95 pmo INHOUD Ileidig...3 eschrijvig belastig...

Nadere informatie

www.hbospiegel.nl Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Enquete studenten Farel College Instituut Archimedes Online Evaluatie Instrument juli 2014

www.hbospiegel.nl Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Enquete studenten Farel College Instituut Archimedes Online Evaluatie Instrument juli 2014 Equete studete Farel College Pagia 1 va 11 www.hbospiegel.l Olie Evaluatie Istrumet Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Istituut Archimedes Equete studete Farel College juli 201 Alle rechte voorbehoude.

Nadere informatie

Naar SKOFV GMR 2.0! eindrapport GMR werkgroep 8 Mei 2012

Naar SKOFV GMR 2.0! eindrapport GMR werkgroep 8 Mei 2012 Naar SKOFV GMR 2.0! eidrapport GMR werkgroep 8 Mei 2012 Pagia 1 va 22 Ihoudsopgave 1. Ileidig... 3 2. Equêtes... 4 2.1 Aalyse equête GMR lede... 4 2.2 Aalyse equête school MR-e... 4 3. Voorbeelde uit de

Nadere informatie

Young Potential Program

Young Potential Program Ee kickstart voor joge wolve Youg Potetial Program Start op 4 ovember 2014, Berchem Ufold your potetial www.kluweropleidige.be Startschot voor uw maagers va morge Ee succesvolle orgaisatie heeft oog voor

Nadere informatie

Ongelijkheden. IMO trainingsweekend 2013

Ongelijkheden. IMO trainingsweekend 2013 Ogelijkhede IMO traiigsweeked 0 Deze tekst probeert de basis aa te brege voor het bewijze va ogelijkhede op de IMO. Het is de bedoelig om te bewijze dat ee bepaalde grootheid (ee uitdrukkig met ee aatal

Nadere informatie

Geen taken naast lesgeven. Beperkt aantal verschillende

Geen taken naast lesgeven. Beperkt aantal verschillende Draaiboek 2013-2014 Scala College Alphe aa de Rij maatregele werksituatie doel i werk cocretiserig va doele Werkdruk vermidere optimaliserig va orgaisatorische radvoorwaarde e werksituatie maatregel die

Nadere informatie

Meer waarde. met PIA. Evaluatie Project Professioneel Inkopen en Aanbesteden (PIA)

Meer waarde. met PIA. Evaluatie Project Professioneel Inkopen en Aanbesteden (PIA) Meer waarde met PIA Evaluatie Project Professioeel Ikope e Aabestede (PIA) Meer waarde met PIA Evaluatie Project Professioeel Ikope e Aabestede (PIA) Voorwoord De Stuurgroep PIA heeft i maart 2006 aa

Nadere informatie

χ 2 -toets voor homogeniteit χ 2 -toets voor goodness-of-fit ten slotte

χ 2 -toets voor homogeniteit χ 2 -toets voor goodness-of-fit ten slotte toetsede statistiek week 1: kase e radom variabele week 2: de steekproeveverdelig week 3: schatte e toetse: de z-toets week 4: het toetse va gemiddelde: de t-toets week 5: het toetse va variaties: de F-toets

Nadere informatie

STUDIEKEUZESTAPPENPLAN

STUDIEKEUZESTAPPENPLAN STUDIEKEUZESTAPPENPLAN www.uva.l/studie-kieze Hoe kies je ee studie? studiekeuzestappepla Weet je og iet wat je wilt studere? Begeleidig bij het studiekeuzestappepla Misschie ka dit studiekeuzestappepla

Nadere informatie

Committee / Commission ECON. Meeting of / Réunion du 31/08/2011 BUDGETARY AMENDMENTS / AMENDEMENTS BUDGÉTAIRES. Rapporteur: Olle LUDVIGSSON

Committee / Commission ECON. Meeting of / Réunion du 31/08/2011 BUDGETARY AMENDMENTS / AMENDEMENTS BUDGÉTAIRES. Rapporteur: Olle LUDVIGSSON Committee / Commissio ECON Meetig of / Réuio du 31/08/2011 BUDGETARY AMENDMENTS / AMENDEMENTS BUDGÉTAIRES Rapporteur: Olle LUDVIGSSON NL NL Otwerpamedemet 6802 === ECON/6802 === igedied door Commissie

Nadere informatie

Koftig Texel & Lesformulier Texel per dag

Koftig Texel & Lesformulier Texel per dag Koftig Texel & Lesformulier Texel per dag Mica de Jog 0807580 2a DBKV Marlee Aredok Ihoud: Voorbereidig Lesformuliere Koftig Opgestuurde bestad aar Wieeke Voorbereidig Begisituatie: Ik ga erva uit dat

Nadere informatie

www.hbospiegel.nl Hogeschool Van Hall Larenstein 16-11-13 Open Dag Wageningen 'Wageningen (Larenstein)' Online Evaluatie Instrument december 2013

www.hbospiegel.nl Hogeschool Van Hall Larenstein 16-11-13 Open Dag Wageningen 'Wageningen (Larenstein)' Online Evaluatie Instrument december 2013 16-11-13 Ope Dag Wageige: Pagia 1 va 11 www.hbospiegel.l Olie Evaluatie Istrumet Hogeschool Va Hall Larestei 'Wageige (Larestei)' 16-11-13 Ope Dag Wageige december 2013 Alle rechte voorbehoude. CopyRight

Nadere informatie

Wijzigingsformulier Ziektekostenverzekering

Wijzigingsformulier Ziektekostenverzekering De Amersfoortse Verzekerige Stadsrig 15, postbus 42 3800 AA Amersfoort Tel. (033) 464 29 11 Fax (033) 464 29 30 Gegevesverwerkig Wijzigigsformulier Ziektekosteverzekerig Bij deze wijzigig worde persoosgegeves

Nadere informatie

Internationale mobiliteit: kennisvermenigvuldiging door Hogeschool Utrecht (HU)

Internationale mobiliteit: kennisvermenigvuldiging door Hogeschool Utrecht (HU) Iteratioale mobiliteit: keisvermeigvuldigig door Hogeschool Utrecht (HU) 17 jui 2010 Elske Bares, Ige Saders, Bart Faber Barbara Krop, Ivar Ros Aaleidig Steeds meer buiteladse studete Extra aadacht vauit

Nadere informatie

imtech Arbodienst (versie 2.1)

imtech Arbodienst (versie 2.1) imtech Arbodiest Vervoer va gevaarlijke stoffe (versie 2.1) veilig e gezod werke imtech arbodiest Wat verstaa we oder het vervoer va gevaarlijke stoffe? Gevaarlijke stoffe zij stoffe die op éé of adere

Nadere informatie

Buren en overlast. waar je thuis bent...

Buren en overlast. waar je thuis bent... Bure e overlast waar je thuis bet... Goed wooklimaat HEEMwoe vidt het belagrijk dat bewoers prettig woe i ee fije buurt. De meeste buurtbewoers kue het goed met elkaar vide. Soms gaat het sameleve i ee

Nadere informatie

Hogeschool Utrecht. Standaard Rapport. Online Rapport. Faculteit Educatie. HBOspiegel.nl 10-9-2013

Hogeschool Utrecht. Standaard Rapport. Online Rapport. Faculteit Educatie. HBOspiegel.nl 10-9-2013 Olie Rapport Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Stadaard Rapport HBOspiegel.l 10-9-01 Dit rapport is automatisch gegeereerd: 11-9-01 16:0:4 DigiDoc Web Hostig Aalyse: Aalyse: ROCMN - Participatie opleidige

Nadere informatie

M+R interior architecture Provincie Zeeland Abdij van Middelburg ontmoetingsruimte, vergaderruimten, binnentuin maart 2015

M+R interior architecture Provincie Zeeland Abdij van Middelburg ontmoetingsruimte, vergaderruimten, binnentuin maart 2015 M+R iterior architecture Provicie Zeelad Abdij va Middelburg otmoetigsruimte, vergaderruimte, bietui maart 2015 iterieurarchitecte opdrachtgever locatie opdracht opleverig Over otmoete i de Abdij Al eeuwelag

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO. Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl)

Correctievoorschrift VWO. Wiskunde B1,2 (nieuwe stijl) Wiskude B, (ieuwe stijl) Correctievoorschrift VWO Voorbereided Weteschappelijk Oderwijs 0 0 Tijdvak Izede scores Uiterlijk op jui de scores va de alfabetisch eerste vijf kadidate per school op de daartoe

Nadere informatie

Levende Statistiek, een module voor VWO wiskunde D

Levende Statistiek, een module voor VWO wiskunde D Op het Stedelijk Gymasium te Leide is de module Levede Statistiek uitgeprobeerd, Ee verslag va Jacob va Eeghe e Liesbeth de Wreede. Levede Statistiek, ee module voor VWO wiskude D Statistiek is typisch

Nadere informatie

DE WMS/TMS OPLOSSING VOOR HET COMPLEXE LOGISTIEKE PROCES LOGISTICS MANAGER SUITE

DE WMS/TMS OPLOSSING VOOR HET COMPLEXE LOGISTIEKE PROCES LOGISTICS MANAGER SUITE DE WMS/MS OLOSSING VOOR HE COMLEXE LOGISIEKE ROCES LOGISICS MANAGER SUIE WA ZIJN DE UIDAGINGEN VOOR DE SULY CHAIN? elofte aa de klat akome I de afgelope jare is de distributie door de veraderde cosumptiepatroe

Nadere informatie

voor Groep 7 + 8 + De opdrachten uit deze lesbrief sluiten altijd aan bij de kerndoelen van burgerschap (34 t/m 50). Waar gaat het over?

voor Groep 7 + 8 + De opdrachten uit deze lesbrief sluiten altijd aan bij de kerndoelen van burgerschap (34 t/m 50). Waar gaat het over? Lesbrief r 4 voor Groep 7 + 8 + 4 / 2014 FT & TIJDSCHRI elemaal h website wd!!! verieu SaMSaM MIdd WERELd E I de be ie Ik w e b ik Hoe gebruikt u Samsam i klas? Weiig tijd? -> Doe allee opdracht 1. Tijd

Nadere informatie

Huisstijl en logogebruik Associatie KU Leuven

Huisstijl en logogebruik Associatie KU Leuven Huisstijl e logogebruik Associatie KU Leuve Associatie huisstijlhadboek > Ihoudstafel 1 Ihoudstafel 1. Gebruik va de huisstijl of opame va het associatielogo 3 2. Huisstijl Associatie KU Leuve 4 2.1 Opame

Nadere informatie

Haal het maximale uit jezelf. valkenburg. m a s t e r e x p e r i e n c e. p r o g r a m m a 2012-2015 1

Haal het maximale uit jezelf. valkenburg. m a s t e r e x p e r i e n c e. p r o g r a m m a 2012-2015 1 Haal het maximale uit jezelf valkeburg m a s t e r e x p e r i e c e p r o g r a m m a 2012-2015 1 Maximaal redemet voor mes e orgaisatie De Valkeburg Master Experiece is bedoeld voor mese die het maximale

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek 3. Gebruikersgerichte processen 3.3 Het beëindigen van de individuele dienstverleningsovereenkomst

Kwaliteitshandboek 3. Gebruikersgerichte processen 3.3 Het beëindigen van de individuele dienstverleningsovereenkomst De Meader Kwaliteitshadboek 3. Gebruikersgerichte processe 3.3 Het beëidige va de idividuele diestverleigsovereekomst 1/7 Beoordeeld: Stuurgroep Kwaliteit Geldig vaaf: 26/06/2013 Procedurehouder: Sociale

Nadere informatie

We kennen in de wiskunde de volgende getallenverzamelingen:

We kennen in de wiskunde de volgende getallenverzamelingen: Masteropleidig Fiacial Plaig Kwatitatieve Methode Relevate wiskude We kee i de wiskude de volgede getalleverzamelige: De atuurlijke getalle: N = {0,,,,4, } De gehele getalle: Z = {, -,-,-,0,,,, } (egels:

Nadere informatie

SYMPOSIUM BETERE ZORG? MIJN IDEE!

SYMPOSIUM BETERE ZORG? MIJN IDEE! SYMPOSIUM BETERE ZORG? MIJN IDEE! 6 maart 2015, Proviciehuis Lelystad Het etwerkplatform voor iovaties, treds e otwikkelige i zorg e welzij. Voor iformatie e registratie: www.beterezorgmijidee.l Op vrijdag

Nadere informatie

Enquête social media gebruik ROC West-Brabant

Enquête social media gebruik ROC West-Brabant Equête social media gebruik ROC West-Brabat Jauari / februari 2012 I jauari 2012 is ee studeteequête geoped, met als thema social media i het oderwijs. De equête is door 514 mbo-studete igevuld. Afhakelijk

Nadere informatie

Specifieke Lerarenopleiding

Specifieke Lerarenopleiding Specifieke Lerareopleidig www.hubrussel.be/slo ECONOMIE & MANAGEMENT Academiejaar 2011-2012 Aa de slag als leerkracht De Specifieke Lerareopleidig (SLO) richt zich tot toekomstige leerkrachte ecoomie voor

Nadere informatie

Mag systeem. Vloerreiniging

Mag systeem. Vloerreiniging NL Mag systeem Vloerreiigig Mag systeem Cocept Eé houder voor alles! Dat was er og ooit: Bij het Mag systeem past éé houder bij alle mopmethode. Zo ka ter plekke telkes de optimale werkbreedte, textielkwaliteit

Nadere informatie

Indaver bedrijfscode. Missie, kernwaarden en gedragsregels voor duurzaam ondernemen

Indaver bedrijfscode. Missie, kernwaarden en gedragsregels voor duurzaam ondernemen Idaver bedrijfscode Missie, kerwaarde e gedragsregels voor duurzaam odereme Vooraf Oze missie, kerwaarde e waardegebode gedragige: basis va os duurzaam odereme Idaver is ee waardegedreve orgaisatie. Idaver

Nadere informatie

1. Weten dat in het geval van compressoren rekening moet gehouden worden met thermische effecten

1. Weten dat in het geval van compressoren rekening moet gehouden worden met thermische effecten Hoofdstuk 4 Compressore Doelstellige 1. Wete dat i het geval va compressore rekeig moet gehoude worde met thermische effecte 2. Wete dat er ee gres is aa het verhoge va de druk va ee gas 3. Wete welke

Nadere informatie

FO Bedrijven. register. 7 December 2012. Concept Release 12.12. Created with Axure RP Pro

FO Bedrijven. register. 7 December 2012. Concept Release 12.12. Created with Axure RP Pro FO Bedrijve 7 December 2012 register Cocept Release 12.12 Created with Axure RP Pro FO Bedrijve register 12/7/12 Ihoudsopgave 1. Scherme... 4 1.1. Bedrijveregister - Zoekscherm +... 4 1.1.1. Getood scherm...

Nadere informatie

Naar een werkbare verhouding tussen gemeenten en corporaties. Lessen uit het SEV-experiment Bod op de woonvisie

Naar een werkbare verhouding tussen gemeenten en corporaties. Lessen uit het SEV-experiment Bod op de woonvisie Naar ee werkbare verhoudig tusse gemeete e corporaties Lesse uit het SEV-experimet Bod op de woovisie Dit is ee publicatie uit het SEV-programma: Woe e Orgaisatie U kut SEV-publicaties vide op www.sev.l

Nadere informatie

Postgraduaat Community Service Engineering

Postgraduaat Community Service Engineering Postgraduaat Commuity Service Egieerig Techologie voor empowermet, leveskwaliteit, performate socialprofitorgaisaties Faculteit Idustriële Igeieursweteschappe Faculteit Igeieursweteschappe i.s.m.thomas

Nadere informatie

Elke leerling een nieuwe kans. Tijdelijk naar onderwijsopvang om uitval te voorkomen

Elke leerling een nieuwe kans. Tijdelijk naar onderwijsopvang om uitval te voorkomen Elke leerlig ee ieuwe kas Tijdelijk aar oderwijsopvag om uitval te voorkome 0 Samewerkigsverbad Koers VO werkt met de schole voor voortgezet oderwijs aa ee passede plek voor elke leerlig. Soms wijkt de

Nadere informatie

Centrifugaal ventilatoren DRAE / DRAD / DHAE / DHAD

Centrifugaal ventilatoren DRAE / DRAD / DHAE / DHAD Cetrifugaal vetilatore DRAE / DRAD / DHAE / DHAD ihoudsopgave 2 ileidig 3 Ileidig De directgedreve cetrifugaal vetilatore met buitepoolmotor va Roseberg staa voor kwaliteit. Omdat zowel de motore, schoepewiele

Nadere informatie

Welkom bij Avonturijn

Welkom bij Avonturijn Hoofdkatoor Ruurlo: Nieuwe Weg 5-01 7261 NL Ruurlo Telefoo (0573) 760 200 ifo@avoturij.l www.avoturij.l Welkom bij Avoturij Uitgave: oktober 2015 Niets i deze uitgave mag gekopieerd of gebruikt worde zoder

Nadere informatie

www.hbospiegel.nl Hogeschool Van Hall Larenstein Enquete Open Dag Velp - 9 november 2013 Online Evaluatie Instrument november 2013

www.hbospiegel.nl Hogeschool Van Hall Larenstein Enquete Open Dag Velp - 9 november 2013 Online Evaluatie Instrument november 2013 Equete Ope Dag Velp - 9 ovember 2013: Pagia 1 va 7 www.hbospiegel.l Olie Evaluatie Istrumet Hogeschool Va Hall Larestei Equete Ope Dag Velp - 9 ovember 2013 ovember 2013 Alle rechte voorbehoude. CopyRight

Nadere informatie

Tabellenrapportage CQ-index Kraamzorg

Tabellenrapportage CQ-index Kraamzorg Tabellerapportage CQ-idex Kraamzorg Jauari 2011 Ihoud Pagia Algemee uitleg 1 Deelame e bevalmaad 1 De itake 2 3 Zorg tijdes de bevallig 3 4 Zorg tijdes de kraamperiode 4 10 Samewerkig e afstemmig 11 Algemee

Nadere informatie

Aanvraag voor een woning in de gemeente(n)... 1. Personalia aanvrager huurwoning

Aanvraag voor een woning in de gemeente(n)... 1. Personalia aanvrager huurwoning Aavraagformulier Huurwoig Hoofdkatoor: J.L. va Rijweg 20, Postbus 612 2700 AP Zoetermeer Tel. : 079-329 66 66 Fax : 079-329 66 00 Iteret : www.hof-rijlad.l E-mail : ifo@hof-rijlad.l Regiokatore: Groeewoudsedijk

Nadere informatie

Hogeschool Utrecht. Standaard Rapport. Online Rapport. Faculteit Educatie. HBOspiegel.nl 10-9-2013

Hogeschool Utrecht. Standaard Rapport. Online Rapport. Faculteit Educatie. HBOspiegel.nl 10-9-2013 Olie Rapport Hogeschool Utrecht Faculteit Educatie Stadaard Rapport HBOspiegel.l 10-9-2013 Dit rapport is automatisch gegeereerd: 11-9-2013 12:4:38 DigiDoc Web Hostig Aalyse: Aalyse: ROCMN - VAVO Lyceum

Nadere informatie

Een andere kijk op Financiële Rekenkunde Wim Pijls, Erasmus Universiteit Rotterdam

Een andere kijk op Financiële Rekenkunde Wim Pijls, Erasmus Universiteit Rotterdam Ee adere kijk op Fiaciële Rekekude Wim Pijls, Erasmus Uiversiteit Rotterdam. Ileidig Het vak Fiaciële Rekekude levert vawege zij sterk wiskudig karakter ogal wat probleme op i het oderwijs. Veel leerlige

Nadere informatie

www.hbospiegel.nl Hogeschool Van Hall Larenstein Enquete Open Dag Velp - 22 maart 2014 Online Evaluatie Instrument maart 2014

www.hbospiegel.nl Hogeschool Van Hall Larenstein Enquete Open Dag Velp - 22 maart 2014 Online Evaluatie Instrument maart 2014 Equete Ope Dag Velp - 22 maart 2014 Pagia 1 va 12 www. Olie Evaluatie Istrumet Hogeschool Va Hall Larestei Equete Ope Dag Velp - 22 maart 2014 maart 2014 Alle rechte voorbehoude. CopyRight 2014 DigiDoc

Nadere informatie

Monitor Convenant Professionalisering en begeleiding onderwijspersoneel in primair en voortgezet onderwijs. Nulmeting bij besturen en directeuren

Monitor Convenant Professionalisering en begeleiding onderwijspersoneel in primair en voortgezet onderwijs. Nulmeting bij besturen en directeuren Moitor Coveat Professioaliserig e begeleidig oderwijspersoeel i primair e voortgezet oderwijs Nulmetig bij besture e directeure Jos va Kuijk Gerrit Vrieze Tessa Marx Jauari 2008 Moitor Coveat Professioaliserig

Nadere informatie

Naar een breder nascholingsbegrip voor ICTintegratie

Naar een breder nascholingsbegrip voor ICTintegratie VLAAMSE OVERHEID & NASCHOLING 1 & 1 Naar ee breder ascholigsbegrip voor ICTitegratie i de klaspraktijk Jo Todeur Marijke De Smet Weteschappelijk medewerkers aa de Vakgroep Oderwijskude Uiversiteit Get

Nadere informatie

Schoenen voor diabetes en reuma

Schoenen voor diabetes en reuma Schoee voor diabetes e reuma Comfortschoee gemaakt voor de extra kwetsbare voet Officieel gee vergoedig via zorgverzekeraar. Echter bij ekele zorgverzekeraars is door middel va idividuele aavraag vergoedig

Nadere informatie

consultancy ontwerp project management exploitatie onderhoud audits optimalisatie opleidingen Uw bedrijfswater in ervaren handen

consultancy ontwerp project management exploitatie onderhoud audits optimalisatie opleidingen Uw bedrijfswater in ervaren handen cosultacy otwerp project maagemet exploitatie oderhoud audits optimalisatie opleidige Uw bedrijfswater i ervare hade Over Aquaplus cosultacy otwerp project maagemet exploitatie oderhoud audits optimalisatie

Nadere informatie

Christelijke school voor mavo en onderbouw mavo/havo. De Sav kleine school, grote toekomst

Christelijke school voor mavo en onderbouw mavo/havo. De Sav kleine school, grote toekomst Christelijke school voor mavo e oderbouw mavo/havo De Sav kleie school, grote toekomst Iformatie voor ouders Schooljaar 2016-2017 De Sav: kleie school, grote toekomst Goed oderwijs De Sav is ee ope christelijke

Nadere informatie

TAF GoedGezekerd AOV. De eerste AOV waarmee u zelf de touwtjes in handen heeft

TAF GoedGezekerd AOV. De eerste AOV waarmee u zelf de touwtjes in handen heeft TAF GoedGezekerd AOV De eerste AOV waarmee u zelf de touwtjes i hade heeft Als zelfstadig oderemer bet u gewed aa het eme va risico s. Daarbij beoordeelt u per situatie hoe groot het risico is dat u wilt

Nadere informatie

Mobile Business Efficiënt communiceren met uw zakenrelaties

Mobile Business Efficiënt communiceren met uw zakenrelaties Mobile Busiess Efficiët commuicere met uw zakerelaties Uiek! Exteded Fleet Obeperkt belle aar alle Mobistar-ummers e vaste lije! Ik kies voor mij bedrijf Het geheim achter efficiët zakedoe? De juiste beslissige

Nadere informatie

VAIO-Link Online Service Gids

VAIO-Link Online Service Gids VAIO-Lik Olie Service Gids "Wij behadele iedere idividuele klacht met zorg, aadacht e respect e we zorge ervoor dat iedere klat ee goed gevoel heeft over de ervarig die hij had of zal hebbe met het VAIO-Lik

Nadere informatie

Waar moet je aan denken? Verhuizen. Stap 1: Hoe zeg ik de huur op?

Waar moet je aan denken? Verhuizen. Stap 1: Hoe zeg ik de huur op? Verhuize Waar moet je aa deke? Verhuize Bij verhuize komt heel wat kijke. Naast het ipakke va spulle e doorgeve va adreswijzigige, is het ook belagrijk dat u same met Thuisvester ee aatal zake regelt.

Nadere informatie

Kwaliteit van de persoonsgegevens. Resultaten Gemeente Alpen aan den Rijn

Kwaliteit van de persoonsgegevens. Resultaten Gemeente Alpen aan den Rijn Kwaliteit va de persoosgegeves Resultate Gemeete Alpe aa de Rij Klik Ted om Dicks, de titelstijl Hek-Ja va Wieseekker het model te bewerke Ageda Doel va het oderzoek Irichtig va het oderzoek Resultate

Nadere informatie

Bruggen naar ingenieurswetenschappen

Bruggen naar ingenieurswetenschappen Brugge aar igeieursweteschappe Master i de igeieursweteschappe voor bachelors e masters i de idustriële weteschappe Faculteit Igeieursweteschappe Idustrieel igeieur Sta je graag met beide voete i de praktijk

Nadere informatie

Toelichting bij Opbrengstgegevens VAVO 2011-2013

Toelichting bij Opbrengstgegevens VAVO 2011-2013 Toelichtig bij Opbregstgegeves VAVO 2011-2013 Ihoud Ileidig Aatal deelemers exame Kegetalle toezicht exames CE-cijfer alle vakke CE-cijfer alle vakke - tred SE-cijfer mius CE cijfer alle vakke Percetage

Nadere informatie

PUBAS, een vernieuwd systeem voor arbeidsbegroting In: Agro Informatica 4 (oktober 1999), p. 25 28.

PUBAS, een vernieuwd systeem voor arbeidsbegroting In: Agro Informatica 4 (oktober 1999), p. 25 28. PUBAS, ee verieuwd systeem voor arbeidsbegrotig I: Agro Iformatica 4 (oktober 999), p. 25 28. Aet Vik, tel. 037-476452 Gerrit Kroeze, tel. 037-476459 Istituut voor Milieu- e Agritechiek, Cluster Systeemkude

Nadere informatie

C U L T U U R E D U C A T I E M E T K W A L I T E I T

C U L T U U R E D U C A T I E M E T K W A L I T E I T C U L T U U R E D U C A T I E M E T K W A L I T E I T HET SEP-RAA MWE R KPLAN HEEFT A LS DO E L C U L TURELE IN STE LL INGE N E N S CHO LE N (IN HET B I JZO N DE R LE RA REN) CO N C RETE I N H O U DE LI

Nadere informatie

Op zoek naar een betaalbare starterswoning? Koop een eigen huis met korting

Op zoek naar een betaalbare starterswoning? Koop een eigen huis met korting Op zoek aar ee betaalbare starterswoig? Koop ee eige huis met kortig Op zoek aar ee betaalbare starterswoig? Koop ee eige huis met kortig Pagia Ee eige huis waar u zich helemaal thuis voelt. Dat wil iederee!

Nadere informatie

Rapportage Klantenmonitor Omgevingsvergunning. Gemeente Oss

Rapportage Klantenmonitor Omgevingsvergunning. Gemeente Oss Rapportage Klatemoitor Omgevigsverguig Gemeete Oss Rapportageperiode: Q4 2006 - Q3 2007 Deze rapportage is opgesteld door PricewaterhouseCoopers i samewerkig met i-lik2. PricewaterhouseCoopers Mario Schepers

Nadere informatie

1) Levenscyclus kosten

1) Levenscyclus kosten Titel va de presetatie 7-6- 10:08 Eergie e koste i de tijd. Doel va de presetatie sta klerks Izicht e vaardighede bijbrege over eergiebesparig, meerivesterig e terugverdiee. idelig 1) Levescyclus koste

Nadere informatie

Lesje Keniaanse cultuur

Lesje Keniaanse cultuur ieuwsbrief@looijetomate.l 30 maart 2012 Lesje Keiaase cultuur Door Michiel Botebal begoe met het samestelle va het team e het orgaisere va de reis. Toe ik de reis voor ee groot gedeelte had geregeld, liet

Nadere informatie

SCHELDETHEATER. Terneuzen. Het ideale decor voor iedere ontmoeting, voor elk evenement,zakelijk en particulier

SCHELDETHEATER. Terneuzen. Het ideale decor voor iedere ontmoeting, voor elk evenement,zakelijk en particulier SCHELDETHEATER Tereuze Het ideale decor voor iedere otmoetig, voor elk eveemet,zakelijk e particulier 1 Meer da ee mooi gebouw Elk eveemet ee succes Het multifuctioele gebouw is uitermate geschikt voor

Nadere informatie

OV-Taxi Zuid-Kennemerland/IJmond

OV-Taxi Zuid-Kennemerland/IJmond P r o v i c i e N o o r d - H o l l a d jaarverslag OV-Taxi Zuid-Keemerlad/IJmod 2007 jaarverslag OV-Taxi Zuid-Keemerlad/IJmod 2007 1 jauari 2007 t/m 31 december 2007 P R O V I N C I E N O O R D - H O

Nadere informatie

Overlijden: uw rechten in Duitsland en Nederland

Overlijden: uw rechten in Duitsland en Nederland Regelige e voorzieige CODE 1.1.3.46 Overlijde: uw rechte i Duitslad e Nederlad brochure broe Bureau voor Duitse Zake, www.svb.l/bdz Ihoudsopgave Overlijde Uw rechte i Duitslad e Nederlad Deskudig e betrouwbaar

Nadere informatie