De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology"

Transcriptie

1 De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology

2 Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geen

3 Antidepressivum, antipsychoticum of combinatie bij psychotische depressie? Farahani et al.: Antidepressivum plus antipsychoticum werkzamer dan antidepressivum alleen maar niet als 1 onderzoek (Wijkstra et al.) wordt weggelaten Antidepressivum plus antipsychoticum was onverdeeld werkzamer dan antipsychoticum alleen Onderzochte antipsychotica 4x oud, 1x quetiapine Er is dus geen evidentie voor toevoegen van een TAFKA TAFKA: The Antipsychotics Formerly Known as Atypical Farahani & Correll, The Journal of Clinical Psychiatry 2012;73(4): Wijkstra et al. 2010;121(3): ; Boere et al. Psyfar in voorbereiding

4 Antidepressiva bij psychotische depressie Starten met alleen een klassiek antidepressivum (op geleide van de spiegel) verantwoord Na 4 weken bij onvoldoende resultaat antipsychoticum toevoegen Alternatief: meteen starten klassiek antidepressivum en een antipsychoticum.. Richtlijnherziening van de Multidisciplinaire richtlijn DEPRESSIE (eerste revisie), 2009

5 MDR: Non-responders op een SSRI na 4 weken Overschakeling naar een ander antidepressivum: een andere SSRI, een klassiek antidepressivum, venlafaxine, mirtazapine Toevoeging van lithium als beste additie-optie Eventueel toevoeging van mirtazapine Eventueel toevoegen van een atypisch antipsychoticum, TAFKA Richtlijnherziening van de Multidisciplinaire richtlijn DEPRESSIE (eerste revisie),

6 Antipsychotica als additie bij treatment resistent depression In de VS geregistreerd: aripiprazol als add-on fluoxetine-olanzapine combinatie Vier grote onderzoeken olanzapine aan fluoxetine toegevoegd: drie negatief en één positief In Europa beide geweigerd In Europa geregistreerd: quetiapine als add-on Debattista, C. and J. Hawkins (2009). "Utility of atypical antipsychotics in the treatment of resistant unipolar depression." CNS Drugs 23(5):

7 Toevoegen van een antipsychoticum De conclusie van Owenby et al. betreffende risperidon GELDT VOOR ALLE ANTIPSYCHOTICA:..een adequate behandeling met eerste keuze middelen van verschillende klassen [psychofarmaca] en/of combinaties daarvan wordt aangeraden vóór met risperidon wordt begonnen Als beslist wordt met risperidon te beginnen moeten behandelaren ervoor zorgen dat de patiënt daarvoor goed is voorgelicht over mogelijke voordelen en bijwerkingen. Owenby et al.the Annals of Pharmacotherapy 2011;45(1):

8 Toevoegen van een antipsychoticum Selis en Peeters [ ] toevoeging van een nieuw antipsychoticum zinvol kan zijn [ ] als gebruikelijke, beter gefundeerde behandelingen, zoals instellen op een ander antidepressivum of augmentatie met een ander middel (zoals lithium), niet werken of op praktische of medische bezwaren stuiten. Antipsychotica toevoegen: klein tot matig effect effect vooral de eerste week duidelijk daarna minder of verdwenen geen vergelijkingen met andere opties!!! Moleman Psyfar 2008;4:44-47; Selis, & Peeters, TvP 2008;50(4):

9 Sigmund

10 Geregistreerde indicaties van antipsychotica bij stemmings- en angststoornissen Quetiapine ernstige depressieve episode bij patiënten met bipolaire stoornis.en die reageerden ter voorkoming van recidief add-on bij patiënten met unipolaire depressie met suboptimale respons op monotherapie van een antidepressivum

11 13 Quetiapine farmacodynamisch profiel Hoge affiniteit (effect bij lage doses, hoe laag? mg?) α-1 blokkeerder H-1 blokkeerder (slaap; GAD?; metabole bijwerkingen) M-1 (muscarine) blokkeerder (anticholinerge bijwerkingen) Minder hoge affiniteit(effect bij doses mg?) 5HT2A blokkeerder (slaap; GAD?) metaboliet norquetiapine: heropnameremmer noradrenaline (depressie) Matige affiniteit (effect bij hoge doses, >300 mg?) dopamine-2 blokkeerder (schizofrenie/manie) α-2 blokkeerder M3 blokkeerder 5HT1A blokkeerder 5HT2C blokkeerder (metabole bijwerkingen) DUS is quetiapine een antipsychoticum???

12 Quetiapine toegevoegd aan een antidepressivum: basis voor registratie gestopt wegens bijwerkingen vooral slaperigheid en sedatie: MADRS antidepressant : SRI 89 % Bauer et al. J Aff Disorders 2010;127(1-3):

13 Quetiapine toegevoegd aan een antidepressivum: basis voor registratie Bauer et al. J Aff Disorders 2010;127(1-3):

14 Quetiapine toegevoegd aan een antidepressivum: basis voor registratie Bauer et al. J Aff Disorders 2010;127(1-3):

15 Werking van antipsychotica als add-on bij depressie I Dopamine antagonisme? alleen dan is de term antipsychoticum in dit kader juist dat hebben alle antipsychotica Histamine-1 antagonisme? dat hebben aripiprazol, olanzapine, quetiapine en risperidon voor dit effect treedt tolerantie op, werken antipsychotica daarom vooral de eerste week? gaat het dan vooral om sedatief en hypnotisch effect? Moleman Psyfar 2008;4:44-47

16 Werking van antipsychotica als add-on bij depressie II Serotonine-2 antagonisme? dat hebben alle TAFKA s werken die allemaal? Serotonine-1A agonisme? aripiprazol is een serotonine-1a agonist, maar andere niet quetiapine is een serotonine-1a antagonist buspiron is een 5HT-1A agonist, maar lijkt niet werkzaam Moleman Psyfar 2008;4:44-47

17 Werking van antipsychotica als add-on bij depressie III Serotonine-2 (5HT-2) antagonisme? Leidt tot minder serotonerge bijwerkingen van SSRIs agitatie, insomnia en seksuele disfuncties Mogelijk leidt het ook tot directe effecten bij angst en depressie Antidepressiva als mirtazapine en trazodon blokkeren ook 5HT2A-receptoren, wat mogelijk bijdraagt aan hun antidepressieve en anxiolytische eigenschappen Moleman Psyfar 2008;4:44-47; Carpenter et al. Biol Psychiatry 2002;51: ; Richtlijnherziening van de Multidisciplinaire richtlijn DEPRESSIE (eerste revisie), 2009

18 Algoritme van MDD zonder melancholische of psychotische kenmerken mirtazapine mirtazapine klassiek antidepressivum Birkenhäger & Ruhé Psyfar 2011;4:

19 Algoritme van MDD met melancholische kenmerken klassiek antidepressivum Birkenhäger & Ruhé Psyfar 2011;4:

20 Algoritme van MDD met psychotische kenmerken klassiek antidepressivum Birkenhäger & Ruhé Psyfar 2011;4:

21

22 Bipolaire stoornis algemeen I Aripiprazol, olanzapine worden onderzocht als monotherapie bij alle aspecten van de bipolaire stoornis Aripiprazol..werkt tegen manie en als preventie van manie niet als behandeling van acute bipolaire depressie of preventie van depressieve terugval (Yatham) Deze meta-analyse ondersteunt het nut van aripiprazol bij alle fasen van de bipolaire stoornis [maar geen uitspraken over preventie]. het effect bij de acute bipolaire depressie is zwak (Fountoulakis) Yatham. Journal of Affective Disorders 2011;128(Supplement 1): S21-S28. Goodwin et al. CNS Drugs 2011;25(10): Fountoulakis et al. Journal of Affective Disorders 2011;133(3)

23 Bipolaire stoornis algemeen II TAFKAs zijn geen stemmingsstabilisatoren, omdat niet bewezen is dat ze NIEUWE manische of depressieve episoden voorkomen Verschil tussen prophylaxis design (i.e. without preselection of drug responders) en relapse prevention design (Goodwin) Yatham. Journal of Affective Disorders 2011;128(Supplement 1): S21-S28. Goodwin et al. CNS Drugs 2011;25(10): Fountoulakis et al. Journal of Affective Disorders 2011;133(3)

24 Antipsychotica bij bipolaire stoornis Nieuwe antipsychotica bij bipolaire stoornis niet anders dan oude antipsychotica: (co-)medicatie bij manie en bij de onderhoudsbehandeling als dat blijkens pogingen tot staken niet te vermijden is Quetiapine uitzondering Bij depressie geldt hetzelfde als bij unipolaire depressie behalve dat bipolaire depressie moeilijker te behandelen is en een antipsychoticum dan eerder in beeld komt als het ernstig genoeg is en andere mogelijkheden geprobeerd zijn Gentile S. CNS Drugs 2007;21:367-87; Schulte & Moleman. Psyfar 2007; 2: 8-12; Dumont en Moleman Psyfar 2011;2:

25 Samenvatting en overzicht I Antipsychotica zijn GEEN antidepressiva Ze kunnen wel nuttige effecten hebben bij depressies Als dopamine antagonist Natuurlijk bij psychotische depressie en meer?

26 Samenvatting en overzicht II En door andere effecten, maar dan hebben we het NIET over antipsychotica Quetiapine heeft een metaboliet die de heropname van noradrenaline remt liever een SNRI? Alle TAFKAs (en sommige oude antipsychotica) zijn serotonine-2 antagonisten: gunstig effect op de slaap liever trazodon? Een aantal antipsychotica zijn histamine-1 antagonisten: sedatie, slaap liever mirtazapine?

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geen 3 Casus: 39-jarige man,

Nadere informatie

Voorbij het protocol..

Voorbij het protocol.. Voorbij het protocol.. Behandelen van een depressie die niet opknapt. Hans Warning, verpleegkundig specialist GGZ 2 Eigenlijk eerst Psycho educatie Bibliotherapie Hardlopen / activeren Probleem Oplossende

Nadere informatie

Appendix Hoofdstuk 13 Tabellen wetenschappelijke onderbouwing farmacotherapie van ouderen met een bipolaire stoornis

Appendix Hoofdstuk 13 Tabellen wetenschappelijke onderbouwing farmacotherapie van ouderen met een bipolaire stoornis 3 4 Appendix Hoofdstuk 3 Tabellen wetenschappelijke onderbouwing farmacotherapie van ouderen met een bipolaire stoornis Zoals beschreven in hoofdstuk 3.5. Tabel Lithium bij ouderen. N leeftijd (range)

Nadere informatie

Een kwestie van maatwerk

Een kwestie van maatwerk Medicamenteuze interventies ter vermindering van agressief gedrag Een kwestie van maatwerk Dr Rob Heerdink Pharmacoepidemiology & Clinical Pharmacology Utrecht Institute for Pharmaceutical Sciences Universiteit

Nadere informatie

Depressie behandeling: additie en augmentatie strategieën. Leo Timmerman Opleider psychiatrie GGZ Drenthe

Depressie behandeling: additie en augmentatie strategieën. Leo Timmerman Opleider psychiatrie GGZ Drenthe Depressie behandeling: additie en augmentatie strategieën Leo Timmerman Opleider psychiatrie GGZ Drenthe Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geeft presentaties voor: AstraZeneca Eli Lilly

Nadere informatie

Nieuwe ontwikkelingen in de diagnostiek en behandeling van Bipolaire Stoornissen Jelgersma Lezing LUMC 14 Februari 2012

Nieuwe ontwikkelingen in de diagnostiek en behandeling van Bipolaire Stoornissen Jelgersma Lezing LUMC 14 Februari 2012 Nieuwe ontwikkelingen in de diagnostiek en behandeling van Bipolaire Stoornissen Jelgersma Lezing LUMC 14 Februari 2012 Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen VU Medisch Centrum, Amsterdam Academische

Nadere informatie

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling - Dr. Marike Lancel - Divisie Forensische Psychiatrie Slaapcentrum voor Psychiatrie Assen Het interactieve brein in slaap 12-10-2012 Slaapstoornissen

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen op het gebied van de Bipolaire Stoornissen

Recente ontwikkelingen op het gebied van de Bipolaire Stoornissen Recente ontwikkelingen op het gebied van de Bipolaire Stoornissen Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen VU Medisch Centrum, Amsterdam GGZ ingeest, Amsterdam Altrecht GGZ, Utrecht Forums Ups&Downs

Nadere informatie

Moleman hoofdstuk 6 Psychofarmaca bij kinderen en jeugdigen.

Moleman hoofdstuk 6 Psychofarmaca bij kinderen en jeugdigen. Moleman hoofdstuk 6 Psychofarmaca bij kinderen en jeugdigen. De psychofarmaca die bij kinderen (zes tot twaalf jaar) en jeugdigen (twaalf en ouder) worden gebruikt zijn over het algemeen afkomstig uit

Nadere informatie

To sleep or not to Sleep. over slaap bij psychiatrische ziektebeelden door B.M. Klop- de Vries, psychiater

To sleep or not to Sleep. over slaap bij psychiatrische ziektebeelden door B.M. Klop- de Vries, psychiater To sleep or not to Sleep over slaap bij psychiatrische ziektebeelden door B.M. Klop- de Vries, psychiater To sleep or not to sleep Een goede slaapkwaliteit is belangrijk voor ons psychisch welbevinden,

Nadere informatie

NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON

NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON - SLAAPSTOORNISSEN - STEMMINGSSTOORNISSEN - PSYCHOTISCHE SYMPTOMEN / DELIER - MCI / PDD W.Garenfeld 24092014 SLAAPSTOORNISSEN BIJ M.PARKINSON PREVALENTIE:

Nadere informatie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers -- Commissie Analyse en Toxicologie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers -- Commissie Analyse en Toxicologie SELECTIEVE SEROTONINE HEROPNAME REMMERS Geldt voor Indicatiegebied Monstermateriaal Afnametijdstip Bewaarcondities Inzending Interpretatie doelgroepen: volwassenen depressie en angststoornissen grote buis

Nadere informatie

MEDICAMENTEUZE AANPAK VAN BIPOLAIRE STOORNIS

MEDICAMENTEUZE AANPAK VAN BIPOLAIRE STOORNIS MEDICAMENTEUZE AANPAK VAN BIPOLAIRE STOORNIS Bipolaire stoornis (vroeger manisch-depressieve stoornis genoemd) wordt gekenmerkt door recidiverende episoden van manie/hypomanie en depressie. Een globale

Nadere informatie

Chronobiologie en de bipolaire stoornis

Chronobiologie en de bipolaire stoornis Chronobiologie en de bipolaire stoornis Rixt Riemersma-van der Lek, psychiater Polikliniek voor bipolaire stoornissen Universitair Medisch Centrum Groningen Email: r.f.riemersma@umcg.nl GGNet Symposium

Nadere informatie

DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC

DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC Infomoment voor huisartsen en verplegend personeel van WZC Sint-Camillus in Wevelgem Dokters Fien Dendoncker en Jan Vanroose 25/09/2014

Nadere informatie

Copyright 2016 M. de Ruijter & L..Tammenga. Bijwerkingen in de GGZ

Copyright 2016 M. de Ruijter & L..Tammenga. Bijwerkingen in de GGZ Copyright 2016 M. de Ruijter & L..Tammenga Bijwerkingen in de GGZ Ideaal middel farmacologisch eenvoudig werkingsmechanisme = therapeutische indicatie weinig tot geen andere farmacologische effecten Realiteit

Nadere informatie

ANTIDEPRESSIVA PATIËNTENINFORMATIE ALGEMENE INFORMATIE OVER GEBRUIK EFFECTEN EN BIJWERKINGEN VAN ANTIDEPRESSIVA

ANTIDEPRESSIVA PATIËNTENINFORMATIE ALGEMENE INFORMATIE OVER GEBRUIK EFFECTEN EN BIJWERKINGEN VAN ANTIDEPRESSIVA ANTIDEPRESSIVA PATIËNTENINFORMATIE ALGEMENE INFORMATIE OVER GEBRUIK EFFECTEN EN BIJWERKINGEN VAN ANTIDEPRESSIVA 1. Wat zijn antidepressiva? Antidepressiva zijn medicijnen die veel gebruikt worden om depressies

Nadere informatie

behandeling van psychotische stoornissen

behandeling van psychotische stoornissen Workshop: De plaats van depotantipsychotica bij de medicamenteuze behandeling van psychotische stoornissen Dr. P.F.J. (Raphael) Schulte Opleider psychiatrie Psychiater behandelcentrum bipolaire stoornissen,

Nadere informatie

DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN. Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis

DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN. Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis INHOUD PRESENTATIE Depressie Symptomen Behandeling Niet-medicamenteus Medicamenteus

Nadere informatie

DE MEDICAMENTEUZE BEHANDELING VAN DE BIPOLAIRE STOORNIS BIJ JEUGDIGEN

DE MEDICAMENTEUZE BEHANDELING VAN DE BIPOLAIRE STOORNIS BIJ JEUGDIGEN RICHTLIJN AMSTERDAMSE GENEESMIDDELEN COMMISSIE KINDER- EN JEUGDPSYCHIATRIE DE MEDICAMENTEUZE BEHANDELING VAN DE BIPOLAIRE STOORNIS BIJ JEUGDIGEN Auteurs: Britt Hoogenboom, kinder- en jeugdpsychiater, de

Nadere informatie

Psychofarmaca: het kiezen van juiste middel

Psychofarmaca: het kiezen van juiste middel Home no. 3 Juni 2017 Eerdere edities Verenso.nl Psychofarmaca: het kiezen van juiste middel Werkingsmechanismen en digitale keuzehulpen Jochem Gregoor jochemgregoor@gmail.com Antipsychotica en antidepressiva

Nadere informatie

De invloed van psychofarmaca op de slaap. Dr. Marike Lancel Onderzoeker, slaapdeskundige GGZ Drenthe

De invloed van psychofarmaca op de slaap. Dr. Marike Lancel Onderzoeker, slaapdeskundige GGZ Drenthe De invloed van psychofarmaca op de slaap Dr. Marike Lancel Onderzoeker, slaapdeskundige GGZ Drenthe Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geen De invloed van psychofarmaca op de slaap Onderwerpen:

Nadere informatie

Switching Antipsychotica (AP)

Switching Antipsychotica (AP) Switching Antipsychotica (AP) Het hoe & wat Hans Oolders, psychiater Syndroom Schizofrenie Incoherentie Onsamenhangendheid Wanen Hallucinaties Desorganisatie Realiteit verstoring Sociale teruggetrokkenheid

Nadere informatie

Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: van farmacologische mechanismen tot de klinische praktijk

Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: van farmacologische mechanismen tot de klinische praktijk Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: van farmacologische mechanismen tot de klinische praktijk Dr. Marrit K. de Boer Psychiater / onderzoeker Universitair Medisch Centrum Groningen Disclosure Twee

Nadere informatie

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen.

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen. Doen bij Depressie Module 3 Fase 4 - Behandelen Module 3 Medicamenteuze behandeling Bijlage 8 Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen Protocol gebaseerd op het Addendum

Nadere informatie

Psychofarmaca bij d e de ouderen Waarom slikken zij? A D. D Hooghe Hooghe

Psychofarmaca bij d e de ouderen Waarom slikken zij? A D. D Hooghe Hooghe Psychofarmaca bij de ouderen Waarom slikken zij? A. D Hooghe Psychofarmaca Benzodiazepines en aanverwanten Antidepressiva Antipsychotica Antipsychotica Assessment of antipsychotic prescribing in Belgian

Nadere informatie

Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der

Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der Lamotrigine in bipolar depression Loos, Marcus Lambertus Maria van der IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the

Nadere informatie

Formularium psychofarmaca ouderenpsychiatrie

Formularium psychofarmaca ouderenpsychiatrie Formularium psychofarmaca ouderenpsychiatrie Maart 2003 Inhoud Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Inleiding, verantwoording, toelichting Hoofdstuk 2: Medicatie bij depressie Hoofdstuk 3: Medicatie bij bipolaire

Nadere informatie

Een psychotische depressie en onvoldoende effect van farmacotherapie en elektroconvulsietherapie

Een psychotische depressie en onvoldoende effect van farmacotherapie en elektroconvulsietherapie gevalsbeschrijving Een psychotische depressie en onvoldoende effect van farmacotherapie en elektroconvulsietherapie Wat zijn de volgende opties? m.r. koerhuis, a. wunderink, w.a. nolen samenvatting Twee

Nadere informatie

Interacties met Psychofarmaca. Drs. G. Nap, Ziekenhuisapotheker MHA Apotheek Parnassia Groep 14 november 2016

Interacties met Psychofarmaca. Drs. G. Nap, Ziekenhuisapotheker MHA Apotheek Parnassia Groep 14 november 2016 Interacties met Psychofarmaca Drs. G. Nap, Ziekenhuisapotheker MHA Apotheek Parnassia Groep 14 november 2016 Disclosure belangen spreker Gert Nap (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Klassieke monoamineoxidaseremmers: niet geregistreerd, maar wel een plaats in de behandeling van depressies

Klassieke monoamineoxidaseremmers: niet geregistreerd, maar wel een plaats in de behandeling van depressies Overdruk uit Ned Tijdschr Geneeskd 2003 4 oktober;147(40) Commentaren Klassieke monoamineoxidaseremmers: niet geregistreerd, maar wel een plaats in de behandeling van depressies w.a.nolen Universitair

Nadere informatie

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Aripiprazol 1 mg, capsule

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Aripiprazol 1 mg, capsule 1. Naam van het geneesmiddel Aripiprazol 1,5 mg, capsule Aripiprazol 2 mg, capsule Aripiprazol 2,5 mg, capsule Aripiprazol 3 mg, capsule Aripiprazol 4 mg, capsule Aripiprazol 6 mg, capsule Aripiprazol

Nadere informatie

Samenvatting. Antipsychotica en seksueel functioneren bij mensen met schizofrenie. Rikus Knegtering

Samenvatting. Antipsychotica en seksueel functioneren bij mensen met schizofrenie. Rikus Knegtering Samenvatting Antipsychotica en seksueel functioneren bij mensen met schizofrenie Rikus Knegtering Inleiding Klinische problemen bij mensen die met antipsychotische medicijnen werden behandeld vormden de

Nadere informatie

Bijlage II. Wetenschappelijke conclusies en redenen voor de wijziging van de bewoordingen van de vergunning voor het in de handel brengen

Bijlage II. Wetenschappelijke conclusies en redenen voor de wijziging van de bewoordingen van de vergunning voor het in de handel brengen Bijlage II Wetenschappelijke conclusies en redenen voor de wijziging van de bewoordingen van de vergunning voor het in de handel brengen 31 Wetenschappelijke conclusies Algehele samenvatting van de wetenschappelijke

Nadere informatie

De toepassing van de multidisciplinaire richtlijn voor depressie in de 2 e lijn

De toepassing van de multidisciplinaire richtlijn voor depressie in de 2 e lijn De toepassing van de multidisciplinaire richtlijn voor depressie in de 2 e lijn Frans Poolen, Altrecht A. van Schaik, B. Penninx & T. van Balkom VGCt, najaarscongres 2012 Vraagstelling In hoeverre worden

Nadere informatie

Farmacotherapeutisch rapport quetiapine (Seroquel ) bij de indicaties schizofrenie en manie

Farmacotherapeutisch rapport quetiapine (Seroquel ) bij de indicaties schizofrenie en manie Farmacotherapeutisch rapport quetiapine (Seroquel ) bij de indicaties schizofrenie en manie 1. Samenvatting De Commissie Farmaceutische Hulp heeft een farmacotherapeutisch rapport vastgesteld voor het

Nadere informatie

Somatische zorg aan patienten met een bipolaire stoornis: wie doet wat?

Somatische zorg aan patienten met een bipolaire stoornis: wie doet wat? Somatische zorg aan patienten met een bipolaire stoornis: wie doet wat? Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen VU Medisch Centrum, Amsterdam GGZ ingeest, Amsterdam Altrecht GGZ, Utrecht Mind the

Nadere informatie

Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: het afwegen van behandelingsstrategieën

Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: het afwegen van behandelingsstrategieën Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: het afwegen van behandelingsstrategieën Dr. Marrit K. de Boer Psychiater / onderzoeker Universitair Medisch Centrum Groningen Disclosure Twee studies die mede gefinancierd

Nadere informatie

De behandeling van een therapieresistente bipolaire depressie

De behandeling van een therapieresistente bipolaire depressie 07/03-40-Vos 30-10-2003 09:27 Pagina 703 gevalsbeschrijving De behandeling van een therapieresistente bipolaire depressie a.m. vos, g.w. akkerhuis, w.a. nolen samenvatting0een succesvolle toepassing van

Nadere informatie

Slecht slapen of juist overmatig veel. Geen trek in eten meer hebben of juist extra veel eten, waardoor je afvalt of juist aankomt in gewicht.

Slecht slapen of juist overmatig veel. Geen trek in eten meer hebben of juist extra veel eten, waardoor je afvalt of juist aankomt in gewicht. bipolaire stoornissen bipolaire stoornissen 1/6 Antidepressiva worden veel gebruikt in Nederland. De mensen die deze middelen gebruiken, hebben vragen die ze graag aan jou als deskundige willen stellen,

Nadere informatie

borstvoeding Uit enkele case-reports is bekend dat trazodon in kleine hoeveelheden overgaat in de moedermelk.

borstvoeding Uit enkele case-reports is bekend dat trazodon in kleine hoeveelheden overgaat in de moedermelk. Kinderwens, en : trazodon 2519 t/m 2522 NNH = Number Needed to Harm; non-sri = geen serotonineheropnameremmer; RR = Relatieve Risico; RV = Risico Verschil; SNRI =serotonine-noradrenalineheropnameremmer;

Nadere informatie

Priapisme en atypische antipsychotica

Priapisme en atypische antipsychotica g e v a l s b e s c h r i j v i n g Priapisme en atypische antipsychotica m. h. c. m. l a a n, j. w. h u m m e l e n samenvatting Een 35-jarige man ontwikkelde priapisme bij het gebruik van quetiapine,

Nadere informatie

Kanker en depressie. Symposium Psychosociale oncologie Sterkte met je tumor 13 april 2017 Marijn Tijssen, psychiater MUMC+

Kanker en depressie. Symposium Psychosociale oncologie Sterkte met je tumor 13 april 2017 Marijn Tijssen, psychiater MUMC+ Kanker en depressie Symposium Psychosociale oncologie Sterkte met je tumor 13 april 2017 Marijn Tijssen, psychiater MUMC+ Disclosure belangen (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Lithium bij ouderen, wat als de nierfunctie verslechtert?

Lithium bij ouderen, wat als de nierfunctie verslechtert? Lithium bij ouderen, wat als de nierfunctie verslechtert? KenBis Maart 2017 Anna Krikke, psychiater Inleiding Inleiding Lithium, indicaties, bijwerkingen Richtlijn Renale bijwerkingen chronisch lithium

Nadere informatie

Vijftig jaar farmacotherapie van stemmingsstoornissen: zijn de verwachtingen uitgekomen?

Vijftig jaar farmacotherapie van stemmingsstoornissen: zijn de verwachtingen uitgekomen? korte bijdrage Vijftig jaar farmacotherapie van stemmingsstoornissen: zijn de verwachtingen uitgekomen? w.a. nolen samenvatting De farmacotherapie van stemmingsstoornissen bestaat ruim 50 jaar. Naast 20

Nadere informatie

Het werkingsmechanisme van atypische antipsychotica

Het werkingsmechanisme van atypische antipsychotica N E U R O F A R M A C O L O G I E Het werkingsmechanisme van atypische antipsychotica T R E F W O O R D E N A TYPISCHE ANTIPSYCHOTICA; WERKINGS- MECHANISME; EXTRAPYRAMIDALE BIJWER- KINGEN; CLOZAPINE. door

Nadere informatie

Leeftijd niet nader. gespecificeerd [3] 6-17 jaar [4] gespecificeerd [6]

Leeftijd niet nader. gespecificeerd [3] 6-17 jaar [4] gespecificeerd [6] Antidepressiva Citalopram (Cipramil ) ASS [1,2] Clomipramine (Anafranil ) [!] OCS [1,2,4] Matige tot ernstige depressieve perioden [5] Fluoxetine (Prozac ) [!] Angststoornissen [1,2,6], 8 jaar en [5] Indeling

Nadere informatie

September 2014, Jaargang 21, Nr. 6 Assortimentsnieuws

September 2014, Jaargang 21, Nr. 6 Assortimentsnieuws September 2014, Jaargang 21, Nr. 6 Assortimentsnieuws INTRODUCTIES NIEUWS INTRODUCTIES NIEUWS Nieuw van Sandoz Life en feminine, oftewel Lifeminine is de overkoepelende naam voor alle geneesmiddelen en

Nadere informatie

Seksualiteit, psychiatrie, psychofarmaca en zorg

Seksualiteit, psychiatrie, psychofarmaca en zorg Seksualiteit, psychiatrie, psychofarmaca en zorg Dr. Rikus Knegtering, psychiater Lentis Groningen UMCG-UCP, Rob Giel Onderzoekscentrum, Neuroimaging center Rijksuniversiteit Groningen Congres Amersfoort

Nadere informatie

Bipolaire stemmingsstoornissen

Bipolaire stemmingsstoornissen capita selecta Bipolaire stemmingsstoornissen R.W.Kupka en E.J.Regeer Bipolaire stemmingsstoornissen komen voor bij 2-4% van de bevolking en hebben een sterk recidiverend karakter. Manische en depressieve

Nadere informatie

Workshop medicatie bij angststoornissen Alejandro Goilo Joanneke van der Linde

Workshop medicatie bij angststoornissen Alejandro Goilo Joanneke van der Linde Workshop medicatie bij angststoornissen Alejandro Goilo Joanneke van der Linde Workshop medicatie bij angst Farmacotherapie angst stoornissen in vogelvlucht Casuïstiek Dhr. A Eigen inbreng Eventueel Mw.

Nadere informatie

Psychofarmacologie bij kinderen en jongeren voor niet-kinder- & jeugdpsychiaters: Is dit wel een goed idee? Dr. Daniel Neves Ramos ZNA UKJA

Psychofarmacologie bij kinderen en jongeren voor niet-kinder- & jeugdpsychiaters: Is dit wel een goed idee? Dr. Daniel Neves Ramos ZNA UKJA Psychofarmacologie bij kinderen en jongeren voor niet-kinder- & jeugdpsychiaters: Is dit wel een goed idee? Dr. Daniel Neves Ramos ZNA UKJA Casus 4 Op de wachtpost komt een oproep binnen van wanhopige

Nadere informatie

Uw brief van Uw kenmerk Datum 16 april 2009 Farmatec/FZ december 2009

Uw brief van Uw kenmerk Datum 16 april 2009 Farmatec/FZ december 2009 Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ s Gravenhage Uw brief van Uw kenmerk Datum 16 april 2009 Farmatec/FZ-2926420 9 december 2009 Ons kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer

Nadere informatie

PLAATS VAN ANTIDEPRESSIVA IN DE AANPAK IN DE EERSTE LIJN VAN DEPRESSIE BIJ VOLWASSENEN

PLAATS VAN ANTIDEPRESSIVA IN DE AANPAK IN DE EERSTE LIJN VAN DEPRESSIE BIJ VOLWASSENEN PLAATS VAN ANTIDEPRESSIVA IN DE AANPAK IN DE EERSTE LIJN VAN DEPRESSIE BIJ VOLWASSENEN In dit artikel wordt de plaats van antidepressiva in de aanpak van depressie in de eerste lijn bij volwassenen besproken.

Nadere informatie

PSYCHOFARMACA. Gert- Jan Hendriks, psychiater Directeur Centrum voor Angststoornissen Overwaal Hoofd Zorgprogramma Angststoornissen Pro Persona

PSYCHOFARMACA. Gert- Jan Hendriks, psychiater Directeur Centrum voor Angststoornissen Overwaal Hoofd Zorgprogramma Angststoornissen Pro Persona Shared decisison making en Empowerment Gert- Jan Hendriks, psychiater Directeur Centrum voor Angststoornissen Overwaal Hoofd Zorgprogramma Angststoornissen Pro Persona PSYCHOFARMACA Shared decision making

Nadere informatie

Augmentatie met atypische antipsychotica bij de behandeling van therapieresistente depressieve patiënten: een overzicht

Augmentatie met atypische antipsychotica bij de behandeling van therapieresistente depressieve patiënten: een overzicht overzichtsartikel Augmentatie met atypische antipsychotica bij de behandeling van therapieresistente depressieve patiënten: een overzicht m.a. selis, f.p.m.l. peeters achtergrond Een aanzienlijk aantal

Nadere informatie

Psychofarmaca en QT-interval. Het inschatten van risico s aan de hand van casuïstiek

Psychofarmaca en QT-interval. Het inschatten van risico s aan de hand van casuïstiek Psychofarmaca en QT-interval Het inschatten van risico s aan de hand van casuïstiek Leerdoelen Na deze workshop weet u aan de hand van casus Wat het effect van verschillende psychofarmaca op het QTinterval

Nadere informatie

Detectie, monitoring, preventie, behandeling bijwerkingen psychofarmaca. Copyright 2015 M. de Ruijter & L..Tammenga

Detectie, monitoring, preventie, behandeling bijwerkingen psychofarmaca. Copyright 2015 M. de Ruijter & L..Tammenga Detectie, monitoring, preventie, behandeling bijwerkingen psychofarmaca Copyright 2015 M. de Ruijter & L..Tammenga Speerpunten polikliniek bijwerkingen Kwaliteit van leven Medicatietrouw Preventie en behandeling

Nadere informatie

Moet de depressiebehandeling in Nederland anders na de star*d-studie?

Moet de depressiebehandeling in Nederland anders na de star*d-studie? korte bijdrage Moet de depressiebehandeling in Nederland anders na de star*d-studie? y. paalvast, w.a. nolen samenvatting In dit artikel worden de belangrijkste resultaten van de Sequenced Treatment Alternatives

Nadere informatie

Masterclass Antidepressiva

Masterclass Antidepressiva Masterclass Antidepressiva Papendal, 09-11-2016 Hans Warning, VS psychiatrie Motto Ieder voordeel, heb ze nadeel. Je gaat het pas zien als je het doorhebt. Bron: J.C. (datum onbekend) 2 Masterclass antidepressiva

Nadere informatie

Onderdeel Obsessieve Compulsieve Stoornis

Onderdeel Obsessieve Compulsieve Stoornis CONCEPTRICHTLIJNTEKST MDR ANGSTSTOORNISSEN Onderdeel Obsessieve Compulsieve Stoornis 5 Auteur: Richtlijnwerkgroep MDR Angststoornissen pagina 1 van 47 40 Inhoud 1 Obsessieve Compulsieve Stoornis... 4 1.1

Nadere informatie

Depressie bij ouderen. Filip Bouckaert Dienst ouderenpsychiatrie

Depressie bij ouderen. Filip Bouckaert Dienst ouderenpsychiatrie Depressie bij ouderen Filip Bouckaert Dienst ouderenpsychiatrie Diagnose DSM-IV: Minimaal twee weken vijf of meer van de volgende symptomen aanwezig, waarbij 1 van de eerste twee symptomen in ieder geval

Nadere informatie

Bewegingsstoornissen bij moderne antidepressiva

Bewegingsstoornissen bij moderne antidepressiva g e v a l s b e s c h r i j v i n g Bewegingsstoornissen bij moderne antidepressiva r. c o s t a, h. l. v a n samenvatting In dit artikel worden drie patiënten beschreven met bewegingsstoornissen bij het

Nadere informatie

Bewegingsstoornissen in de acute psychiatrie. Prof dr. Peter N van Harten

Bewegingsstoornissen in de acute psychiatrie. Prof dr. Peter N van Harten Bewegingsstoornissen in de acute psychiatrie Prof dr. Peter N van Harten Welke medicijnen geven frequent bewegingsstoornissen Antipsychotica Anti- emetica Antidepressiva Anti- epileptica Lithium Stimulantia

Nadere informatie

Moderne antidepressiva en hallucinaties

Moderne antidepressiva en hallucinaties korte bijdrage Moderne antidepressiva en hallucinaties H.J. KOLTHOF ACHTERGROND Een gevalsbespreking illustreert dat hallucinaties zeldzame, maar potentieel ernstige bijwerkingen van moderne antidepressiva

Nadere informatie

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Behandeling

Hoofdstuk 2 Behandeling Een onderdeel van de taken van de psychiatrische verpleegkundige is mee werken aan de behandeling. Mijn vragen zijn, welke behandelingen kunnen er worden toegepast, wat kunnen we nog meer inzetten dan

Nadere informatie

Behandeling met antidepressiva

Behandeling met antidepressiva Behandeling met antidepressiva Onderstaande notitie is opgesteld door Theo Lijding, huisarts, medisch adviseur van lijn1, en is gebaseerd op het FTTO voorschrijven antidepressiva. In deze notitie zijn

Nadere informatie

De medicamenteuze behandeling van depressie. J.F.J. Lüers, apotheker Dr. L. Timmerman, psychiater. Oktober

De medicamenteuze behandeling van depressie. J.F.J. Lüers, apotheker Dr. L. Timmerman, psychiater. Oktober De medicamenteuze behandeling van depressie J.F.J. Lüers, apotheker Dr. L. Timmerman, psychiater Oktober 2013 www.fto.nl De medicamenteuze behandeling van depressie Colofon & Inhoudsopgave Redactieraad

Nadere informatie

in gesprek over: Medicijnen tegen depressies

in gesprek over: Medicijnen tegen depressies in gesprek over: Medicijnen tegen depressies Colofon Auteur: P.F. Bouvy Redactie: W. Smith-van Rietschoten (eindredacteur) J.L.M. van der Beek E.A.M. Knoppert-van der Klein R.B. Laport C.R. van Meer E.

Nadere informatie

Is herziening nodig van de richtlijn angststoornissen voor wat betreft de obsessieve compulsieve stoornis?

Is herziening nodig van de richtlijn angststoornissen voor wat betreft de obsessieve compulsieve stoornis? overzichtsartikel Is herziening nodig van de richtlijn angststoornissen voor wat betreft de obsessieve compulsieve stoornis? w.j.b. van ingen schenau, p.w. wisman achtergrond In december 2003 is de Multidisciplinaire

Nadere informatie

Een (hypo)manie tijdens de afbouw van venlafaxine bij twee patiënten met een bipolaire stoornis

Een (hypo)manie tijdens de afbouw van venlafaxine bij twee patiënten met een bipolaire stoornis gevalsbeschrijving Een (hypo)manie tijdens de afbouw van venlafaxine bij twee patiënten met een bipolaire stoornis l.m. tak, a.w.m.m. stevens samenvatting In de literatuur wordt gewaarschuwd voor het risico

Nadere informatie

Depressieve stoornissen in de huisartsenpraktijk stapsgewijs inzicht via de nieuwe multidisciplinaire richtlijn

Depressieve stoornissen in de huisartsenpraktijk stapsgewijs inzicht via de nieuwe multidisciplinaire richtlijn Depressieve stoornissen in de huisartsenpraktijk stapsgewijs inzicht via de nieuwe multidisciplinaire richtlijn Mark Scherders, psychiater, Catharina Ziekenhuis Eindhoven Kees Klop, psychiater, Máxima

Nadere informatie

Disclosure belangen Dyllis van Dijk

Disclosure belangen Dyllis van Dijk Disclosure belangen Dyllis van Dijk (Potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding

Nadere informatie

Evidencebased behandelingen van therapieresistente bipolaire depressie*

Evidencebased behandelingen van therapieresistente bipolaire depressie* Evidencebased behandelingen van therapieresistente bipolaire depressie* Pascal Sienaert, Lore Lambrichts, Annemieke Dols en Jürgen De Fruyt + Gerelateerd artikel Ned Tijdschr Geneeskd. 2013; 157:A6578

Nadere informatie

Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar. Anja Stevens

Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar. Anja Stevens Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar Anja Stevens 14 december 2013 Inhoud Inleiding Kinderwens Zwangerschap Bevalling Kraambed en daarna Zwangerschapsplan Vaders Take

Nadere informatie

Als het niet over gaat

Als het niet over gaat Als het niet over gaat Begeleiding van chronisch psychiatrisch patiënten in de huisartsenpraktijk Marian Oud en Ingrid Houtman kaderartsen ggz Na deze workshop heb je: Leerdoelen kennis van de componenten

Nadere informatie

Bipolaire stoornis en zwangerschap: ervaringen uit de praktijk

Bipolaire stoornis en zwangerschap: ervaringen uit de praktijk g e v a l s b e s c h r i j v i n g Bipolaire stoornis en zwangerschap: ervaringen uit de praktijk a. c. m. k l e i n s m a n, e. a. m. k n o p p e r t - v a n d e r k l e i n samenvatting Patiënten met

Nadere informatie

Is moclobemide bij therapieresistente depressie een alternatief voor tranylcypromine?

Is moclobemide bij therapieresistente depressie een alternatief voor tranylcypromine? Is moclobemide bij therapieresistente depressie een alternatief voor tranylcypromine? Enige ervaringen door J. Vink, W.A. Nolen en M. Verbraak Gepubliceerd in 1994, no. 9 Samenvatting Verslag wordt gedaan

Nadere informatie

in gesprek over: Medicijnen tegen depressies

in gesprek over: Medicijnen tegen depressies in gesprek over: Medicijnen tegen depressies Colofon Auteur: P.F. Bouvy Redactie: E.A.M. Knoppert-van der Klein (eindredacteur) E. van Meekeren A.W.M.M. Stevens M.A.V. van Verschuer Publicatie: Nederlandse

Nadere informatie

Misbruik van quetiapine Twee verslaafde patiënten met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis

Misbruik van quetiapine Twee verslaafde patiënten met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis Page 1 of 5 Print dit artikel Gepubliceerd op: 06-03-2009 Citeer dit artikel als: Ned Tijdschr Geneeskd. 2009;153:B102 Casuïstiek Misbruik van quetiapine Twee verslaafde patiënten met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis

Nadere informatie

Bipolaire Stoornissen en ADHD: Overlap en comorbiditeit

Bipolaire Stoornissen en ADHD: Overlap en comorbiditeit Bipolaire Stoornissen en ADHD: Overlap en comorbiditeit Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen VU Medisch Centrum, Amsterdam Academische Werkplaats Bipolaire Stoornissen, GGZ ingeest Behandelcentrum

Nadere informatie

Medicatie bij Probleemgedrag

Medicatie bij Probleemgedrag Medicatie bij Probleemgedrag Reehorst 10-6-2016 Dr. Martin Kat psychiater M.C.Alkmaar afd. Klin. Geriatrie/ Amsterdam/ CCE psykat@hetnet.nl inhoud Probleemgedrag en de ouderenpsychiatrie Wat doet medicatie

Nadere informatie

Stemmingsstoornissen tijdens de zwangerschap en de postpartumperiode

Stemmingsstoornissen tijdens de zwangerschap en de postpartumperiode Stemmingsstoornissen tijdens de zwangerschap en de postpartumperiode e.a.m. knoppert-van der klein, i.m. van vliet, p. kölling, c.j. sleeboom-van raaij samenvatting Depressies komen in gelijke mate voor

Nadere informatie

OPPER studie Onderzoeksprogramma Postpartum Psychose Erasmus MC, Rotterdam

OPPER studie Onderzoeksprogramma Postpartum Psychose Erasmus MC, Rotterdam Postpartum Psychose Postpartum psychose patientenvereniging opgericht! www.kraambedpsychose.nl Veerle Bergink 31 Oktober 2012 Postpartum Psychose Binnen 4 weken na de bevalling Incidentie: 1 op de 1.000

Nadere informatie

Begeleiding van chronisch psychiatrische patiënten (EPA) in de 1e lijn. Het zijn net gewone mensen

Begeleiding van chronisch psychiatrische patiënten (EPA) in de 1e lijn. Het zijn net gewone mensen Begeleiding van chronisch psychiatrische patiënten (EPA) in de 1e lijn Het zijn net gewone mensen Voorstellen Julia Machielsen (POH-GGZ/verpleegkundig specialist GGZ) Ingrid Houtman (Huisarts/Kaderarts

Nadere informatie

Inhoud. Deel I. Ervaringsgerichte biologische psychiatrie: 21 een toegevoegde waarde aan de richtlijnen. Deel II

Inhoud. Deel I. Ervaringsgerichte biologische psychiatrie: 21 een toegevoegde waarde aan de richtlijnen. Deel II Inhoud Voorwoord 15 Deel I Ervaringsgerichte biologische psychiatrie: 21 een toegevoegde waarde aan de richtlijnen Wat is biologische psychiatrie? 22 Zoektocht naar de juiste psychofarmaca 23 Kritiek op

Nadere informatie

Benzodiazepine-agonisten/benzodiazepinen

Benzodiazepine-agonisten/benzodiazepinen Benzodiazepine-agonisten/benzodiazepinen - Zijn agonisten op de benzodiazapinereceptor - Verschillen alleen in farmacokinetische eigenschappen en niet in farmacodynamische eigenschappen - Anxiolytische,

Nadere informatie

Parnassia Bavo Groep, januari 2014

Parnassia Bavo Groep, januari 2014 1 Parnassia Bavo Groep, januari 2014 Niet uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder uitrukkelijke

Nadere informatie

De melancholie voorbij

De melancholie voorbij Werking therapieën bij depressie onduidelijk De melancholie voorbij Sommige depressieve patiënten klauteren uit het dal met behulp van antidepressiva. Anderen hebben juist baat bij rigoureuze elektroshocktherapie

Nadere informatie

Bipolair aan het werk. Loes Kaarsgaren, psychiater Petra Rijper, sociaal psychiatrisch verpleegkundige Behandelcentrum Bipolaire Stoornissen

Bipolair aan het werk. Loes Kaarsgaren, psychiater Petra Rijper, sociaal psychiatrisch verpleegkundige Behandelcentrum Bipolaire Stoornissen Bipolair aan het werk Loes Kaarsgaren, psychiater Petra Rijper, sociaal psychiatrisch verpleegkundige Behandelcentrum Bipolaire Stoornissen Opbouw Diagnostiek Epidemiologie Beloop Behandeling Bipolair

Nadere informatie

Curriculum Vitae M.L.M. van der Loos

Curriculum Vitae M.L.M. van der Loos Curriculum Vitae M.L.M. van der Loos 157 158 Curriculum Vitae Marc van der Loos werd op 10 maart 1958 geboren in Amsterdam. Na de afronding van het VWO startte hij aan de Amsterdamse Academie voor Lichamelijk

Nadere informatie

Dilemma s voor behandelaars bij het voorschrijven van libidoremmende medicatie

Dilemma s voor behandelaars bij het voorschrijven van libidoremmende medicatie Dilemma s voor behandelaars bij het voorschrijven van libidoremmende medicatie Jelle A. Troelstra, psychiater Van der Hoevenkliniek Utrecht EFP 17 november 2009 Is het voorschrijven van libidoremmers te

Nadere informatie

Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking

Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Congres Mind the Body 12 februari 2015 Barber Tinselboer, AVG s Heeren Loo locatie Apeldoorn Inhoud Casus Medicatie en de cliënt met een verstandelijke

Nadere informatie

Preventie en behandeling van psychische klachten bij ouderen door meer bewegen. Dr. Ingrid Hendriksen

Preventie en behandeling van psychische klachten bij ouderen door meer bewegen. Dr. Ingrid Hendriksen Preventie en behandeling van psychische klachten bij ouderen door meer bewegen Dr. Ingrid Hendriksen Inhoud Psychische klachten en bewegen Bewegen ter preventie van depressie Bewegingstherapie bij depressieve

Nadere informatie

Depressies en angststoornissen - Net zo vaak samen als apart. Prof.dr. W.A. Nolen UMC Groningen

Depressies en angststoornissen - Net zo vaak samen als apart. Prof.dr. W.A. Nolen UMC Groningen Depressies en angststoornissen - Net zo vaak samen als apart Prof.dr. W.A. Nolen UMC Groningen NESDA - Verschillende cohorten Vanuit NEMESIS (303) Vanuit ARIADNE (261) 1 e lijn (1611) Met huidige depressie/angststoornis

Nadere informatie

N=1 experimenten met taperingstrips en ESM voor dosisoptimalisatie van antipsychotica

N=1 experimenten met taperingstrips en ESM voor dosisoptimalisatie van antipsychotica User Research Centre N=1 experimenten met taperingstrips en ESM voor dosisoptimalisatie van antipsychotica Peter Groot p.c.groot@maastrichtuniversity.nl Masterclass Utrecht 12 febr 2016 1 Disclosurebelangen

Nadere informatie

Alert levels. KKGT Discussiedag 12 april Dr. Jan van der Weide, Klinisch Chemicus Drs. Jochem G. Gregoor, AGIKO

Alert levels. KKGT Discussiedag 12 april Dr. Jan van der Weide, Klinisch Chemicus Drs. Jochem G. Gregoor, AGIKO Alert levels KKGT Discussiedag 12 april 2011 Dr. Jan van der Weide, Klinisch Chemicus Drs. Jochem G. Gregoor, AGIKO Variability in drug response 2 Most drugs don t work 3 4 Psychofarmaca en metabolisme

Nadere informatie

Dag van de geriatrie: Psychiatrie en dementie. Dr. P. Geerts

Dag van de geriatrie: Psychiatrie en dementie. Dr. P. Geerts Dag van de geriatrie: Psychiatrie en dementie Dr. P. Geerts Voorstelling en disclosure Psychiater AZ Groeninge Afdelingspsychiater STAP (ouderenpsychiatrie) Afdelingspsychiater liaisonpsychiatrie Systeemtherapeut

Nadere informatie

Science

Science Science Fiction ? No Mijlpalen in de behandeling van psychose Lieuwe de Haan, Zorglijn Vroege Psychose Uitvoeren wat we al weten Bron en disclaimer Waar kunnen we de meeste winst halen? I. Hoop II. Zelfvertrouwen

Nadere informatie