behandeling van psychotische stoornissen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "behandeling van psychotische stoornissen"

Transcriptie

1 Workshop: De plaats van depotantipsychotica bij de medicamenteuze behandeling van psychotische stoornissen Dr. P.F.J. (Raphael) Schulte Opleider psychiatrie Psychiater behandelcentrum bipolaire stoornissen, GGZ Noord-Holland-Noord Bunnik Symposium 8 maart 2013

2 Disclosure Dr. P.F.J. Schulte Speaker fees received from: AstraZeneca and Lundbeck Positions held on Advisory Boards: none Grants and sponsoring: Lilly

3 Mogelijk conflicterende belangen Spreker heeft in de afgelopen vijf jaar van de farmaceutische bedrijven AstraZeneca Nederland, Lilly Nederland en Lundbeck een gedeeltelijke terugbetaling voor het bijwonen van symposia en/of honoraria ontvangen voor lezingen gehouden op wetenschappelijke bijeenkomsten. Hij is bestuurslid van de ClozapinePlusWerkGroep, lid RvT van Kenniscentrum Bipolaire Stoornissen, lid van de commissie medicatiebeleid NVvP en lid van de multidisciplinaire richtlijncommissie bipolaire stoornissen.

4 Therapie(on)trouw Hoe vaak komt het voor? Wat zijn de gevolgen? Kennen wij onze pappenheimers?

5 Therapie(on)trouw: enige cijfers I 76% van alle voorgeschreven somatische medicatie wordt gemiddeld ingenomen Bij psychiatrische medicatie: gemiddeld 58% Binnen 1 tot 2 jaar antipsychoticagebruik stopt 50-75% Binnen 4 jaar 61% van patiënten met schizofrenie therapieontrouw Na staken antipsychoticum 3-5x verhoogde kans op terugval en opname dakloosheid, detentie, geweld en (3,75x) suïcide Therapieontrouw met antipsychotica kost 6300/jaar Behandelaars kunnen therapieontrouw niet voorspellen A. Staring, Psyfar 2008; Expert consensus guideline. JCP 2009;70,suppl 4

6 Voorspellers therapieontrouw gebrekkig ziekte-inzicht, middelenmisbruik/ afhankelijkheid, jonge leeftijd, man, lage sociaaleconomische status, minderheid, slecht sociaal functioneren, slechte cognitieve functie, slechte werkzaamheid AP Bijwerkingen: niet in alle studies. Schizofrenie: EPS, seksuele klachten? Bipolaire st.: cognitieve klachten, gewichtstoename? Oordeel patiënt Nieuwe antipsychotica niet beter dan oude (40% niet) Psycho-educatie niet werkzaam A. Staring, Psyfar 2008; Expert consensus guideline. JCP 2009;70,suppl 4

7 Therapie(on)trouw: oorzaken en interventies vergeetachtigheid, weinig structuur of chaotisch denken: gedragsmatige interventie ter ondersteuning teveel subjectief ervaren bijwerkingen: medicatiewijziging, samen met de patiënt, en bijhouden bijwerkingen en symptomen gebrek aan ziekte-inzicht, gevoelens van stigma of veel weerstand: psycho-educatie, ziektenormalisatie en motiverende gespreksvoering Gebrek aan ziekte-inzicht en verzet: betaling patiënt voor elke depotinjectie (verbindende gesprekstechniek) A. Staring, Psyfar 2008

8 Casus: Aziz Marokkaans-Nederlandse jongeman Eerste opname (IBS) met 19 jaar vanwege psychose Cannabismisbruik Sinds drie jaar slechter functioneren Oudste broer: schizofrenie Welk antipsychoticum? Hoe lang?

9 MDRS 2012: staken onderhoudsbehandeling Twee studies bij eerste episodepatiënten relaps na stoppen eenjaarsfollow-up bij 28 patiënten: 41% bij stoppen tegen 0% bij onderhoudsbehandeling (Kane et al., 1982) tweejaarsfollow-up bij 120 patiënten na staken 62% versus 46% terugval bij voortzetting (Crow et al., 1986).

10 MDRS 2012: staken onderhoudsbehandeling Het is aannemelijk dat bij eerste-episodepatiënten in remissie alternatieve strategieën (discontinuation challenge oftewel begeleid stoppen) tot tweemaal hogere relapspercentages leiden (42% tegen 21% in achttien maanden) Bij begeleid stoppen is het percentage patiënten dat zonder medicatie geen terugval krijgt, ongeveer 20% van de eersteepisodepatiënten

11 Casus: Aziz (vervolg) Heropname van Aziz na staken oraal antipsychoticum Wat nu? Is een depot zinvol? Wat zegt de Multidisciplinaire richtlijn schizofrenie? Wat zegt het onderzoek?

12 MDRS 2012: hebben depots een toegevoegde waarde? Er zijn aanwijzingen dat toepassing van een antipsychoticum in depotvorm een zinvolle bijdrage kan leveren aan de behandeling Er zijn aanwijzingen dat toepassen van depot antipsychotica ter verbetering van de adherence alleen kan slagen binnen een goede behandelcontext Bij de keus voor behandeling met langwerkende antipsychotica dienen de individuele wensen van de patiënt een belangrijke rol te spelen Indien antipsychotica geïndiceerd zijn bij een gebrek aan ziekteinzicht en/of (dreigend) gevaar waarbij een langdurige (onvrijwillige) behandeling geïndiceerd geacht wordt, kan een depot formulering de voorkeur hebben boven kortwerkende orale medicatie.

13 Meta-analyse depot vs. oraal AP RCTs (N=5151, duur <1 jaar: N=4; >1jaar: N=17; FGA: N=10; SGA: N=11) Relaps: depot vs oraal 26,8 % vs 30,4%, NS Ook na extra analyses (studie korter/langer dan 1 jaar, exclusie outlier, ambulante studies NS Secundaire uitkomstcriteria: NS FGA apart: depot>oraal (RR=0,88, 95%BI 0,69-0,97), NNT=14 Vooral door flufenazinestudies en alleen bij studies <1984 (rest >2004), wel meer uitval door bijwerkingen RR=2,64 SGA apart: NS Kishimoto et al. Schizophrenia Res 2012; 136 (suppl. 1):58+166

14 Meta-analyse van RCTs: depot vs oraal Kishimoto et al. Schiz Bull 2013, doi: /schbul/sbs150

15

16

17 SGA oraal naar keuze vs. Risperidondepot bij eerste psychosepatiënten 37 patiënten met diagnose eerste episode schizofreniforme stoornis, schizofrenie of schizoaffectieve stoornis randomisatie naar tweede generatie antipsychoticum naar keuze of risperidondepot, follow-up tot 30 maand 76%van de patiënten nemen geen medicatie voor >2 wkn binnen eerste jaar, 81% binnen twee jaar (79% vs 83%). Mogelijk enig voordeel voor depot gedurende eerste 12 weken geen verschil op symptoomniveau of heropname Weiden et al. JCP 2012;73:

18 Klassiek depot vs. risperidondepot 62 patiënten op haloperidol- of flufenazinedepot en diagnose schizofrenie of schizoaffectieve stoornis randomisatie naar continueren of risperidondepot open follow-up gedurende zes maanden onder studieprotocol en nog eens zes maanden naturalistisch stoppen toegewezen behandeling eerste zes maanden NS, tweede zes maanden 10% vs. 31% (p=0,01) geen verschil in psychopathologie of bijwerkingen, behalve meer gewichtstoename (1 punt BMI) en meer prolactineverhoging bij risperidondepot Covell et al. JCP 2012

19 Hoe waardeert u de evidentie uit RCTs? Stelling: Atypische antipsychotica zijn duur en niet superieur bij de onderhoudsbehandeling En straks toch nog een lichtpuntje?

20 Naturalistisch onderzoek

21 Nationale cohortstudie Finland Alle Finnen met eerste opname vanwege schizofrenie tussen 2000 en 2007 (38 jaar oud) Vergelijking oraal middel met zelfde depot na ontslag: Kans op stoppen kleiner met depot bij haloperidol, perfenazine, risperidon en zuclopenthixol Kans op heropname alleen voor alle depots als groep significant kleiner. Trend bij haloperidoldepot. Bij vergelijking met oraal risperidon: Minder heropname voor depots als groep én voor oraal olanzapine en clozapine. Tiihonen et al. Am J Psych 2011

22 Cohortstudie VS Observationele studie bij 2327 overwegend ambulante patiënten met schizofrenie Data drie jaar prospectief verzameld Vergelijking patiënten op haloperidol- of flufenzinedepot (N=202) vs. oraal haloperidol of flufenazine (N=97) Uitkomst: tijd tot staken van behandeling gedurende het eerste jaar Zhu et al. Psych Serv 2008; 59:315-17

23 Vergelijking depots in alledaagse praktijk EPD van omschreven gebied in Schotland ( inwoners), Start op een depot: zuclopenthixol, risperidon, flupentixol 72-74% van de patiënten verbeterd Stoppen vanwege onvoldoende werkzaamheid en minder heropname bij zuclopenthixol sign. beter dan bij risperidon of flupentixol CGI-I 1 en 2: zuclopentixol 16%, risperidon 29%, flupentixol 37%% (p=0,001) Shajahan et al. The Psychiatrist Online 2010, 34:

24 Vergelijking risperidondepot met andere antipsychotica 1859 patiënten met schizofrenie in Frankrijk Ambulant of < 3 maanden opgenomen 12 maanden follow-up 489 patiënten met risperidondepot (iets jonger en meer opnames in 12 maanden vooraf) Multivariate Poisson regression adjusted for confounding with propensity scores and allowing for autocorrelation Heropnamerisico 0.66 [ ] in vergelijking met geen risperidondepot en 0.53 [ ] in vergelijking met andere depots Grimaldi-Bensouda et al. Schizophr Res 2012;134:187-94

25 Risperidondepot vs risperidon oraal (VS) Elektronische data van patiënten met schizofrenie of schizoaffectieve stoornis van 8 Veterans Affairs Medical Centers 132 patiënten eerst op risperidon oraal en later op depot volgens propensity scores gematcht aan 132 patiënten die op risperidon oraal bleven >3 maanden follow-up Dagen tot stoppen dagen vs (p<0,0001) Duncan et al. Int Clin Psychopharmacol. 2012;27:283-90

26 Risperidondepot vs. risperidon oraal (Korea) Patiënten met eerste episode schizofrenie, allen op orale risperidon 25 over op depot (gem. 30mg/2 wkn, patiënten met verwachtte slechte therapietrouw en slecht ziekteinzicht, 22 studie voltooid), 30 op orale risperidon (gem. 2,8mg/dag, 28 studie voltooid) Geblindeerde beoordeling na een half en een jaar Depotgroep sign. beter op PANSS, CGI en GAF Sign. Betere therapietrouw bij depot Relaps na 1 jaar: 18% vs 50% Relaps na 2 jaar: 23% vs 75% Relaps correleert met therapietrouw Kim et al. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry. 2008;32:1231-5

27 Wat denkt u van de kosten?

28 Risperidondepot vs. andere AP: 12 en 24 maanden, spiegeldesign 788 patiënten met schizofrenie tot maand 12 en 757 tot maand 24 gevolgd Vergelijking met resp. periode vóór overstap op risperidondepot Bij 31% slechte therapietrouw reden overstap 12 maanden: opname 11% vs. 23% 24 maanden: opname 15% vs. 40% Kosten (medicatie en opname) na 12 maanden depot 38 euro duurder, na 24 maanden 3100 euro goedkoper Maar: spiegeldesign en zonder ambulante kosten Olivares et al. Appl Health Econ Health Policy 2008

29 Medicijnkosten per jaar Dosis laag standaard hoog Olanzapinedepot 300 mg/4 wkn 405 mg/4 wkn 300 mg/2 wkn Risperidondepot 25 mg/2 wkn 37,5 mg/2 wkn 50mg/2 wkn Haloperidoldepot 25 mg/4 wkn 50 mg/4 wkn 100 mg/4 wkn Paliperidondepot 50mg/4 wkn 75mg/4 wkn 100mg/4 wkn

30 NNT voor 1 extra verpleegkundige Dosis laag standaard hoog Olanzapinedepot 300 mg/4 wkn 405 mg/4 wkn 300 mg/2 wkn Risperidondepot 25 mg/2 wkn 37,5 mg/2 wkn 50mg/2 wkn Haloperidoldepot 25 mg/4 wkn 50 mg/4 wkn 100 mg/4 wkn Paliperidondepot 50mg/4 wkn 75mg/4 wkn 100mg/4 wkn Jaarsalaris beginnend verpleegkundige

31 Voor welk depot kiest u en waarom? Stelling: Vanwege de prijs en onbewezen superioriteit moet altijd voor een eerste generatie depot worden gekozen

32 Casus mevrouw Judaspenning 52 jaar, samenwonend met een man met ziekte van Korsakoff Vanaf 20 e levensjaar talrijke psychotische ziekteepisoden 12 ambachten, 13 ongelukken Alcohol- en middelenafhankelijkheid Vanaf 40 e diagnose bipolaire I stoornis Meerdere ernstige suïcidepogingen (broer suïcide) Afgelopen jaar nauwelijks normofoor, vooral veel manieën, maar ook depressies Lithium, veel diazepam, morfine voor gewrichtspijnen Alle mogelijke orale medicatie geprobeerd zonder stemmingsstabiliteit

33 Antipsychotica bij de onderhoudsbehandeling Oude depotantipsychotica: spiegeldesign Ahlfors,1981: 93 bipolaire of unipolaire patiënten die van lithium moesten worden overgezet (bijwerkingen, nonrespons) naar flupenthixoldepot. 22 maanden op lithium=14 maanden op flupenthixoldepot. White, 1993: 16 bipolaire I patiënten voor (2 niet op StSt, 44 mnd.)<na instelling op depotantipsychoticum (44 mnd.) (aantal episodes en tijd ziek wat betreft alle episodes en manieën). Littlejohn, 1994: 16 bipolaire I patiënten wisselend met (8,2 jaar) of zonder antipsychotisch depot (6,2 jaar), (evt. comedicatie). Depot>geen depot (tijd in manie, depressie en gemengde episode. En opnames voor manie en gemengde episode). Ahlfors et al. Acta Psychiatr Scand. 1981;64: White et al. Int Clin Psychopharmacol 1993;8: Littlejohn et al. Br J Psychiatry 1994;165:

34 Antipsychotica bij de onderhoudsbehandeling Oude depotantipsychotica: RTCs Esparon et al. (1986): 15 bipolaire patiënten op lithium. Additie van placebo>flupenthixoldepot (depressie) (cross-over na 1 jaar) Beide<opnamedagen dan in periode voor onderzoek Ahlfors e.a. (1981): 33 medicatie-naïeve bipolaire of unipolaire patiënten met indicatie voor onderhoudsbehandeling 15 maanden follow-up: Li=Flupenthixoldepot, maar geen verbetering t.o.v. tijd voor de RCT Esparon et al. Br J Psychiatry. 1986;148: Ahlfors et al. Acta Psychiatr Scand. 1981;64:

35 Zijn de nieuwe depots ook onderzocht bij bipolaire stoornis?

36 Bipolaire stoornis: risperidondepot I 49 patiënten met bipolaire I of II stoornis met oraal atypisch antipsychoticum en 1 of 2 StSt 23 risperidondepot 25mg/2 wkn (evt dosisverhoging tot 50mg na 6 wkn) 26 zetten hun oraal AP voort Na 24 wkn geen verschil tussen groepen bij risperidondepot YMRS beter vs baseline, maar HAM-A bij oraal AP beter, geen verschil bij MADRS of QoL Yatham et al. Acta Psych Scand 2007 (suppl) 50-56

37 Bipolaire stoornis: risperidondepot II 240 patiënten met rapid cycling bipolaire I stoornis 124 gedurende 16 wkn gestabiliseerd op open orale medicatie plus risperidondepot 25-50mg/ 2 wkn Randomisatie naar depot of placeboinjectie Na 52 wkn tijd tot relaps: depot>plc Relaps: 23% vs 46% (p=0,01) Manie/gemengd: 11% vs 27% (NS) Depressie: 12% vs 19% (NS) CGI-S: 0,3 vs 1,1 Macfadden et al. Bipolar Disord 2009;11:

38 Bipolaire stoornis: risperidondepot III 501 patiënten met stabiele stemming, manie of gemengde episode bij bipolaire I stoornis 353 gedurende 6 maanden gestabiliseerd op open additie risperidondepot 25-50mg/2 wkn Randomisatie naar depot of placebo-injectie Na 104 wkn tijd tot relaps: depot>placebo Relaps: 30% vs 56% Manie/gemengd: 16% vs 46% Depressie: 14% vs 10% (NS) CGI-S: 0,6 vs 1,4 (p=0,001) Quiroz et al. Biol Psychiatry 2010;68:

39 Mevrouw Judaspenning (vervolg) Met additie van risperidondepot bij lithium binnen een half jaar nauwelijks nog manieën, wel nog depressies

40 Dank u voor uw aandacht!

Acute ingrijpmedicatie. Dr. Maarten Bak, psychiater Benjamin Richartz, afdelingshoofd Mondriaan / Universiteit Maastricht

Acute ingrijpmedicatie. Dr. Maarten Bak, psychiater Benjamin Richartz, afdelingshoofd Mondriaan / Universiteit Maastricht Acute ingrijpmedicatie Dr. Maarten Bak, psychiater Benjamin Richartz, afdelingshoofd Mondriaan / Universiteit Maastricht Disclosure Maarten Bak Speaker fees received from: Astra Zeneca, Lundbeck Positions

Nadere informatie

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geen Antidepressivum, antipsychoticum

Nadere informatie

een overzicht Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen, VU Medisch Centrum, Amsterdam GGZ ingeest, Amsterdam / Hoofddorp; Altrecht, Utrecht

een overzicht Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen, VU Medisch Centrum, Amsterdam GGZ ingeest, Amsterdam / Hoofddorp; Altrecht, Utrecht een overzicht Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen, VU Medisch Centrum, Amsterdam GGZ ingeest, Amsterdam / Hoofddorp; Altrecht, Utrecht Disclosure belangen spreker: Disclosure belangen spreker

Nadere informatie

Richtlijn Antipsychotica. Richtlijnenmiddag 2017

Richtlijn Antipsychotica. Richtlijnenmiddag 2017 Richtlijn Antipsychotica Richtlijnenmiddag 2017 Voor wie Daarvoor is de indeling volgens de DSM 5: 297.1 Waanstoornis 298.8 Kortdurende psychotische stoornis 295.40 Schizofreniforme stoornis 295.90 Schizofrenie

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting

Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 De laatste jaren is de mortaliteit bij patiënten met psychotische aandoeningen gestegen terwijl deze in de algemene populatie per leeftijdscategorie is gedaald. Een belangrijke

Nadere informatie

Appendix Hoofdstuk 13 Tabellen wetenschappelijke onderbouwing farmacotherapie van ouderen met een bipolaire stoornis

Appendix Hoofdstuk 13 Tabellen wetenschappelijke onderbouwing farmacotherapie van ouderen met een bipolaire stoornis 3 4 Appendix Hoofdstuk 3 Tabellen wetenschappelijke onderbouwing farmacotherapie van ouderen met een bipolaire stoornis Zoals beschreven in hoofdstuk 3.5. Tabel Lithium bij ouderen. N leeftijd (range)

Nadere informatie

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geen 3 Casus: 39-jarige man,

Nadere informatie

, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis

, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis 2015041635, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis 5 Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 30 november 2017 van de registratiehouders die

Nadere informatie

Een kwestie van maatwerk

Een kwestie van maatwerk Medicamenteuze interventies ter vermindering van agressief gedrag Een kwestie van maatwerk Dr Rob Heerdink Pharmacoepidemiology & Clinical Pharmacology Utrecht Institute for Pharmaceutical Sciences Universiteit

Nadere informatie

De effecten van Motivational Interviewing op therapietrouw bij patiënten met psychotische stoornissen. Emile Barkhof AMC Divisie Psychiatrie

De effecten van Motivational Interviewing op therapietrouw bij patiënten met psychotische stoornissen. Emile Barkhof AMC Divisie Psychiatrie De effecten van Motivational Interviewing op therapietrouw bij patiënten met psychotische stoornissen Emile Barkhof AMC Divisie Psychiatrie Therapieontrouw bij antipsychoticagebruik Motivatie voor gedragsveranderingen

Nadere informatie

Science

Science Science Fiction ? No Mijlpalen in de behandeling van psychose Lieuwe de Haan, Zorglijn Vroege Psychose Uitvoeren wat we al weten Bron en disclaimer Waar kunnen we de meeste winst halen? I. Hoop II. Zelfvertrouwen

Nadere informatie

Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: van farmacologische mechanismen tot de klinische praktijk

Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: van farmacologische mechanismen tot de klinische praktijk Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: van farmacologische mechanismen tot de klinische praktijk Dr. Marrit K. de Boer Psychiater / onderzoeker Universitair Medisch Centrum Groningen Disclosure Twee

Nadere informatie

EABCT. Begeleiding en opvang chronische psychiatrie in de basis GGZ. monitoren, familie, leefstijladviezen, en motiverende gespreksvoering

EABCT. Begeleiding en opvang chronische psychiatrie in de basis GGZ. monitoren, familie, leefstijladviezen, en motiverende gespreksvoering EABCT 2014 Begeleiding en opvang chronische psychiatrie in de basis GGZ monitoren, familie, leefstijladviezen, en motiverende gespreksvoering dr. Tonnie Staring Achtergrond Wie zijn de chronisch zieken?

Nadere informatie

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Antipsychotica en monitoren van bijwerkingen

Antipsychotica en monitoren van bijwerkingen Antipsychotica en monitoren van bijwerkingen Symptomatische behandeling bij psychosen Effectiviteit: 70 a 90% Indicaties Schizofrenie Manie Depressie met psychot. kenm. Waanstoornis Psychose NAO Psycho-org.

Nadere informatie

Psychiatrische aandoeningen behoren wereldwijd tot de meest invaliderende en ernstige ziektebeelden, en de hiermee gepaard gaande ziektelast zal naar

Psychiatrische aandoeningen behoren wereldwijd tot de meest invaliderende en ernstige ziektebeelden, en de hiermee gepaard gaande ziektelast zal naar Samenvatting Psychiatrische aandoeningen behoren wereldwijd tot de meest invaliderende en ernstige ziektebeelden, en de hiermee gepaard gaande ziektelast zal naar verwachting zelfs verder toenemen in de

Nadere informatie

Disclaimer. Deze presentatie kan off-label informatie bevatten. Raadpleeg altijd de SmPC alvorens enige medicatie voor te schrijven.

Disclaimer. Deze presentatie kan off-label informatie bevatten. Raadpleeg altijd de SmPC alvorens enige medicatie voor te schrijven. Disclaimer De inhoud van deze presentatie is onafhankelijk samengesteld door de spreker(s). De slides representeren de persoonlijke mening van de spreker(s). Deze presentatie kan off-label informatie bevatten.

Nadere informatie

Somatische zorg voor mensen met een psychotische aandoening

Somatische zorg voor mensen met een psychotische aandoening Somatische zorg voor mensen met een psychotische aandoening zorggebruik, resultaten 1 dr. Wilma Swildens a, dr. Fabian Termorshuizen b,c, drs. Alex de Ridder M.D. a, dr. Hugo Smeets, M.D. b,d,, prof dr.

Nadere informatie

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Comorbiditeit: Voorkomen van verschillende stoornissen bij 1 persoon. Dubbele diagnose: Verslaving (afhankelijkheid en misbruik

Nadere informatie

Bijwerkingen van psychofarmaca. M. de Ruijter en L. Tammenga Verpleegkundig specialist GGZ Polikliniek bijwerkingen GGz Centraal

Bijwerkingen van psychofarmaca. M. de Ruijter en L. Tammenga Verpleegkundig specialist GGZ Polikliniek bijwerkingen GGz Centraal Screenen is zinloos Bijwerkingen van psychofarmaca M. de Ruijter en L. Tammenga Verpleegkundig specialist GGZ Polikliniek bijwerkingen GGz Centraal Disclosure belangen sprekers Geen Leerdoelen Na het volgen

Nadere informatie

dr. Wiepke Cahn UMCUtrecht

dr. Wiepke Cahn UMCUtrecht dr. Wiepke Cahn UMCUtrecht Ypsilon 30 jaar Schizofrenie onderzoek staat in Nederland nu 20 jaar op de kaart - Ypsilon en onderzoekers trekken met elkaar op sinds die tijd Epidemiologische studies genetica

Nadere informatie

Begeleiding van chronisch psychiatrische patiënten (EPA) in de 1e lijn. Het zijn net gewone mensen

Begeleiding van chronisch psychiatrische patiënten (EPA) in de 1e lijn. Het zijn net gewone mensen Begeleiding van chronisch psychiatrische patiënten (EPA) in de 1e lijn Het zijn net gewone mensen Voorstellen Julia Machielsen (POH-GGZ/verpleegkundig specialist GGZ) Ingrid Houtman (Huisarts/Kaderarts

Nadere informatie

Lichamelijke aandoeningen & Ernstige psychiatrische aandoeningen. Maarten Bak

Lichamelijke aandoeningen & Ernstige psychiatrische aandoeningen. Maarten Bak Lichamelijke aandoeningen & Ernstige psychiatrische aandoeningen Maarten Bak Ernstige psychiatrische aandoening Gezondheid Faculty name 2 Mensen met EPA overlijden op jongere leeftijd Munk-Laursen 2014

Nadere informatie

Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: het afwegen van behandelingsstrategieën

Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: het afwegen van behandelingsstrategieën Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: het afwegen van behandelingsstrategieën Dr. Marrit K. de Boer Psychiater / onderzoeker Universitair Medisch Centrum Groningen Disclosure Twee studies die mede gefinancierd

Nadere informatie

Als het niet over gaat

Als het niet over gaat Als het niet over gaat Begeleiding van chronisch psychiatrisch patiënten in de huisartsenpraktijk Marian Oud en Ingrid Houtman kaderartsen ggz Na deze workshop heb je: Leerdoelen kennis van de componenten

Nadere informatie

11-10-2014. Ypsilon 30 jaar. Schizofrenie onderzoek staat in Nederland nu 20 jaar op de kaart

11-10-2014. Ypsilon 30 jaar. Schizofrenie onderzoek staat in Nederland nu 20 jaar op de kaart Ypsilon 30 jaar Schizofrenie onderzoek staat in Nederland nu 20 jaar op de kaart dr. Wiepke Cahn UMCUtrecht - Ypsilon en onderzoekers trekken sinds die tijd met elkaar op Wat hebben we gezamenlijk bereikt!

Nadere informatie

Psychosen en Schizofrenie. Lieuwe de Haan en Arjen Sutterland, Zorglijn Vroege Psychose

Psychosen en Schizofrenie. Lieuwe de Haan en Arjen Sutterland, Zorglijn Vroege Psychose Psychosen en Schizofrenie Lieuwe de Haan en Arjen Sutterland, Zorglijn Vroege Psychose Inhoud 1. Wat is psychose? 2. Wat is schizofrenie? 3. Welke symptomen komen voor bij psychosen? 4. Wat is het beloop?

Nadere informatie

DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC

DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC Infomoment voor huisartsen en verplegend personeel van WZC Sint-Camillus in Wevelgem Dokters Fien Dendoncker en Jan Vanroose 25/09/2014

Nadere informatie

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen?

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Richtlijnen Casus IDDT Richtlijnen, wat zeggen ze niet! Richtlijnen Dubbele Diagnose, Dubbele hulp (2003) British

Nadere informatie

Nieuwe ontwikkelingen in de diagnostiek en behandeling van Bipolaire Stoornissen Jelgersma Lezing LUMC 14 Februari 2012

Nieuwe ontwikkelingen in de diagnostiek en behandeling van Bipolaire Stoornissen Jelgersma Lezing LUMC 14 Februari 2012 Nieuwe ontwikkelingen in de diagnostiek en behandeling van Bipolaire Stoornissen Jelgersma Lezing LUMC 14 Februari 2012 Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen VU Medisch Centrum, Amsterdam Academische

Nadere informatie

Psychotische stoornissen & Schizofrenie. Rob Lutterman Verpleegkundig consulent psychiatrie Psychiatrie en Medische Psychologie, OLVG

Psychotische stoornissen & Schizofrenie. Rob Lutterman Verpleegkundig consulent psychiatrie Psychiatrie en Medische Psychologie, OLVG Psychotische stoornissen & Schizofrenie Rob Lutterman Verpleegkundig consulent psychiatrie Psychiatrie en Medische Psychologie, OLVG filmpje niels is psychotisch Inhoud Inleiding Psychose Schizofrenie

Nadere informatie

Psychiatrie rond zwangerschap. Corné van Lieshout, psychiater

Psychiatrie rond zwangerschap. Corné van Lieshout, psychiater Psychiatrie rond zwangerschap Corné van Lieshout, psychiater Casus 1 Mw. Pietersen 32 jaar Na 1 e partus (25 e ) depressief, na 2 mnd spontaan over Na 2 e partus (28 e ) weer depressief. HA gaf 50mg sertraline

Nadere informatie

NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON

NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON - SLAAPSTOORNISSEN - STEMMINGSSTOORNISSEN - PSYCHOTISCHE SYMPTOMEN / DELIER - MCI / PDD W.Garenfeld 24092014 SLAAPSTOORNISSEN BIJ M.PARKINSON PREVALENTIE:

Nadere informatie

Diseasemanagement. Jaarlijkse evaluatie van de gezondheid

Diseasemanagement. Jaarlijkse evaluatie van de gezondheid Utrecht, 18 december 2008 Irene Lako, RGOc/UMC Groningen Diseasemanagement Jaarlijkse evaluatie van de gezondheid Irene Lako, S Schorr, K van der Elst, H Knegtering, C Slooff, JRBJ Brouwers, K Taxis, R

Nadere informatie

Elektroconvulsie therapie. Een behandeling bij ernstige psychiatrische aandoeningen. Informatie voor verwijzers

Elektroconvulsie therapie. Een behandeling bij ernstige psychiatrische aandoeningen. Informatie voor verwijzers Elektroconvulsie therapie Een behandeling bij ernstige psychiatrische aandoeningen Informatie voor verwijzers Effectieve behandelmethode Elektroconvulsie therapie (ECT) passen we toe bij mensen met specifieke

Nadere informatie

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling - Dr. Marike Lancel - Divisie Forensische Psychiatrie Slaapcentrum voor Psychiatrie Assen Het interactieve brein in slaap 12-10-2012 Slaapstoornissen

Nadere informatie

Farmacotherapeutisch rapport quetiapine (Seroquel ) bij de indicaties schizofrenie en manie

Farmacotherapeutisch rapport quetiapine (Seroquel ) bij de indicaties schizofrenie en manie Farmacotherapeutisch rapport quetiapine (Seroquel ) bij de indicaties schizofrenie en manie 1. Samenvatting De Commissie Farmaceutische Hulp heeft een farmacotherapeutisch rapport vastgesteld voor het

Nadere informatie

Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona

Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona Environment Genotype Phenotype Omgeving Gen Psychose Omgeving

Nadere informatie

Cognitieve stoornissen bij patiënten met een bipolaire stoornis

Cognitieve stoornissen bij patiënten met een bipolaire stoornis Cognitieve stoornissen bij patiënten met een bipolaire stoornis Marieke J. van der Werf-Eldering, psychiater Overige werkgroepleden: Nienke Jabben, Baer Arts en Siegried Schouws Overzichtsartikel Cognitieve

Nadere informatie

Richtlijn Bipolaire Stoornissen commentaarfase

Richtlijn Bipolaire Stoornissen commentaarfase Richtlijn Bipolaire Stoornissen commentaarfase Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen VU Medisch Centrum, Amsterdam GGZ ingeest, Amsterdam / Hoofddorp Altrecht, Utrecht Ralph Kupka: potentiële belangenverstrengeling

Nadere informatie

Schizofrenie/psychotische stoornis: MAO-remmers bij depressie 6558 PANSS: Positive and Negative Syndrome Scale

Schizofrenie/psychotische stoornis: MAO-remmers bij depressie 6558 PANSS: Positive and Negative Syndrome Scale Schizofrenie/psychotische stoornis: MAO-remmers bij depressie 6558 PANSS: Positive and Negative Syndrome Scale CONCLUSIE MAO-remmers kunnen de afbraak van dopamine remmen, waardoor er in theorie een verergering

Nadere informatie

InFoP 2. Inhoud. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Behandeling van Psychose De rol van medicatie

InFoP 2. Inhoud. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Behandeling van Psychose De rol van medicatie Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Academische Werkplaats Ernstige Psychotische Aandoeningen

Academische Werkplaats Ernstige Psychotische Aandoeningen Academische Werkplaats Ernstige Psychotische Aandoeningen 1 Inhoud 1. a. Missie en b. Geschiedenis 2. Wie zijn wij? 3. Wat gaan wij doen? a. Stadia en profiel b. Interventie onderzoek c. Onderwijs en opleiding

Nadere informatie

INTER-PSY Lente Symposium

INTER-PSY Lente Symposium Disclosure belangen spreker Getalenteerd omgaan met ADHD Anne van Lammeren, psychiater Universitair Centrum Psychiatrie UMCG 16-03-2016 Lentesymposium Interpsy (Potentiële) belangenverstrengeling Voor

Nadere informatie

CGT voor negatieve symptomen en demoralisatie bij psychotische stoornissen

CGT voor negatieve symptomen en demoralisatie bij psychotische stoornissen CGT voor negatieve symptomen en demoralisatie bij psychotische stoornissen Een pilot onderzoek Dr. Tonnie Staring Altrecht GGZ, ABC Negatieve symptomen 1. Weinig drive, motivatie (avolitie / apathie) Negatieve

Nadere informatie

FACTOREN DIE EEN INVLOED HEBBEN OP DE MEDICAMENTEUZE THERAPIETROUW BIJ PATIËNTEN MET SCHIZOFRENIE

FACTOREN DIE EEN INVLOED HEBBEN OP DE MEDICAMENTEUZE THERAPIETROUW BIJ PATIËNTEN MET SCHIZOFRENIE THERAPIETROUW Hoewel een continue behandeling met antipsychotica nog steeds aanbevolen wordt als de gouden standaardbehandeling van patiënten met schizofrenie, blijken heel wat van deze patiënten een gebrekkige

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Elektroconvulsie therapie. Een behandeling bij ernstige psychiatrische aandoeningen. Informatie voor verwijzers

Elektroconvulsie therapie. Een behandeling bij ernstige psychiatrische aandoeningen. Informatie voor verwijzers Elektroconvulsie therapie Een behandeling bij ernstige psychiatrische aandoeningen Informatie voor verwijzers Effectieve behandelmethode Elektroconvulsie therapie (ECT) passen we toe bij mensen met specifieke

Nadere informatie

Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar. Anja Stevens

Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar. Anja Stevens Zwangerschap en bipolaire stoornis avontuur voor patient en behandelaar Anja Stevens 14 december 2013 Inhoud Inleiding Kinderwens Zwangerschap Bevalling Kraambed en daarna Zwangerschapsplan Vaders Take

Nadere informatie

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht Hoe vertaal ik resultaten uit de medische literatuur en richtlijnen naar de dagelijkse praktijk? Interpretatie van resultaten van geneesmiddelenonderzoek Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische

Nadere informatie

De revisie van de richtlijn angststoornissen

De revisie van de richtlijn angststoornissen De revisie van de richtlijn angststoornissen Ton van Balkom VU-MC/GGZ ingeest Amsterdam Dagelijkse behandeling angststoornis (Young et al, Arch Gen Psychiatry 2001) Depressie Angst Angst + Depressie

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 35834 6 juli 2016 Regeling van de Minister van Infrastructuur en Milieu, van 1 juli 2016, nr. IENM/BSK-2016/132132, tot

Nadere informatie

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen.

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen. Doen bij Depressie Module 3 Fase 4 - Behandelen Module 3 Medicamenteuze behandeling Bijlage 8 Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen Protocol gebaseerd op het Addendum

Nadere informatie

Disclaimer. Deze presentatie kan off-label informatie bevatten. Raadpleeg altijd de SmPC alvorens enige medicatie voor te schrijven.

Disclaimer. Deze presentatie kan off-label informatie bevatten. Raadpleeg altijd de SmPC alvorens enige medicatie voor te schrijven. Disclaimer De inhoud van deze presentatie is onafhankelijk samengesteld door de spreker(s). De slides representeren de persoonlijke mening van de spreker(s). Deze presentatie kan off-label informatie bevatten.

Nadere informatie

Suïcide en suïcidepreventie

Suïcide en suïcidepreventie Suïcide en suïcidepreventie D. Linszen, psychiater Suïcide(preventie), de rol van verpleegkundigen en verzorgenden Reehorst, Ede 2017 Amsterdam First Episode Study: Critical Period RCT (1998-2007): relapse

Nadere informatie

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie?

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Rob Kok, psychiater, epidemioloog Parnassia Bavo Groep Den Haag Waarom rehabilitatie? Eerherstel van wie? Over welke ouderen hebben we het

Nadere informatie

Immuun Activatie in Relatie tot Manische Symptomen in Depressieve Patiënten. Karlijn Becking MD-PhD student, UMCG

Immuun Activatie in Relatie tot Manische Symptomen in Depressieve Patiënten. Karlijn Becking MD-PhD student, UMCG Immuun Activatie in Relatie tot Manische Symptomen in Depressieve Patiënten Karlijn Becking MD-PhD student, UMCG Introductie Disbalans Pro-inflammatoire staat Destabilisatie Gevoeligheid voor stress Monocyt

Nadere informatie

Postpartum psychiatrie op de moeder-baby unit

Postpartum psychiatrie op de moeder-baby unit Oprichtingssymposium LKPZ 9 september 2010, Corpus, Oegstgeest Postpartum psychiatrie op de moeder-baby unit Kathelijne Koorengevel, psychiater Monica Ouwens, dans- en bewegingstherapeut Afdeling Psychiatrie

Nadere informatie

De invloed van psychofarmaca op de slaap. Dr. Marike Lancel Onderzoeker, slaapdeskundige GGZ Drenthe

De invloed van psychofarmaca op de slaap. Dr. Marike Lancel Onderzoeker, slaapdeskundige GGZ Drenthe De invloed van psychofarmaca op de slaap Dr. Marike Lancel Onderzoeker, slaapdeskundige GGZ Drenthe Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geen De invloed van psychofarmaca op de slaap Onderwerpen:

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Succes met geïntegreerde behandeling?

Succes met geïntegreerde behandeling? Succes met geïntegreerde behandeling? Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog Kenniscarrousel LEDD Utrecht, 18 april 2017 Dubbele problematiek Patiënten met een dubbele diagnose vallen vaak tussen

Nadere informatie

G e z o n d h e i d s r a a d. Aan de minister van Infrastructuur en Milieu

G e z o n d h e i d s r a a d. Aan de minister van Infrastructuur en Milieu G e z o n d h e i d s r a a d H e a l t h C o u n c i l o f t h e N e t h e r l a n d s Aan de minister van Infrastructuur en Milieu Onderwerp : Addendum bij het briefadvies Rijgeschiktheid bij stemmingsstoornissen,

Nadere informatie

Partnerschap van de familie in de behandeling. Het investeren in de kracht van naastbetrokkenen René Keet

Partnerschap van de familie in de behandeling. Het investeren in de kracht van naastbetrokkenen René Keet Partnerschap van de familie in de behandeling Het investeren in de kracht van naastbetrokkenen René Keet Interventie doelen EPA (parallelle zorg) persoonlijk herstel nastreven psychiatrische symptomen

Nadere informatie

MEDICAMENTEUZE AANPAK VAN BIPOLAIRE STOORNIS

MEDICAMENTEUZE AANPAK VAN BIPOLAIRE STOORNIS MEDICAMENTEUZE AANPAK VAN BIPOLAIRE STOORNIS Bipolaire stoornis (vroeger manisch-depressieve stoornis genoemd) wordt gekenmerkt door recidiverende episoden van manie/hypomanie en depressie. Een globale

Nadere informatie

word jij daar beter van?

word jij daar beter van? word jij daar beter van? Landelijke Dag VMDB 19 maart 2016 Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen, VU Medisch Centrum, Amsterdam GGZ ingeest, Amsterdam / Hoofddorp; Altrecht, Utrecht Homeland,

Nadere informatie

DE MEDICAMENTEUZE BEHANDELING VAN DE BIPOLAIRE STOORNIS BIJ JEUGDIGEN

DE MEDICAMENTEUZE BEHANDELING VAN DE BIPOLAIRE STOORNIS BIJ JEUGDIGEN RICHTLIJN AMSTERDAMSE GENEESMIDDELEN COMMISSIE KINDER- EN JEUGDPSYCHIATRIE DE MEDICAMENTEUZE BEHANDELING VAN DE BIPOLAIRE STOORNIS BIJ JEUGDIGEN Auteurs: Britt Hoogenboom, kinder- en jeugdpsychiater, de

Nadere informatie

Van Richtlijn naar Individu. Wim Veling, UMCG

Van Richtlijn naar Individu. Wim Veling, UMCG Van Richtlijn naar Individu Wim Veling, UMCG Disclosure Potentiële belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven: Geen. Overig: voorzitter Werkgroep Zorgstandaard Psychose

Nadere informatie

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Behandeling OCS bij kinderen Cognitieve gedragstherapie (CGT) Combinatie CGT

Nadere informatie

Somatiek en leefstijl Hoe zorgen wij dat onze patiënten 10 jaar langer leven? Focus op EPA

Somatiek en leefstijl Hoe zorgen wij dat onze patiënten 10 jaar langer leven? Focus op EPA Somatiek en leefstijl Hoe zorgen wij dat onze patiënten 10 jaar langer leven? Focus op EPA Deze workshop wordt verzorgd door de specialismegroepen psychosen, EPA en somatiek Liesbeth Bergman, Specialismeleider

Nadere informatie

Gebrek aan ziekteinzicht..en dus compliance

Gebrek aan ziekteinzicht..en dus compliance In Gesprek met Psychose Verbindende Gesprekstechniek om in gesprek te komen en blijven met mensen met een psychose Wie? Rehabteam van Mentrum/Arkin Meer dan 12 jaar klinische ervaring psychose Dienstenbureau

Nadere informatie

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring Behandeling van verslaving en comorbiditeit de Noord Nederlandse ervaring Gent 14 nov2014 Primaire problematiek naar voorkomen in bevolking en % in behandeling 1 Setting van hulp in VZ VNN 34 ambulante

Nadere informatie

Neurobiologie, behandeling en nieuw onderzoek

Neurobiologie, behandeling en nieuw onderzoek Psychose en verslaving Neurobiologie, behandeling en nieuw onderzoek Nascholing te Oegstgeest 9 oktober 2008 Bas van der Hoorn b.van.der.hoorn@palier.nl Opbouw Inleiding, dubbele diagnose zorgprogramma

Nadere informatie

Richtlijn bipolaire stoornissen

Richtlijn bipolaire stoornissen Richtlijn bipolaire stoornissen Prof. dr. W.A. Nolen, psychiater Mw. dr. E.A.M. Knoppert-van der Klein, psychiater Dr. A. Honig, MRC Psych., psychiater Dr. P.F. Bouvy, psychiater Dr. J.-L. Klompenhouwer,

Nadere informatie

"Met de stroom mee" Electroconvulsietherapie bij GGNet: werkwijze, resultaten, ontwikkelingen. Fred Bekker, psychiater

Met de stroom mee Electroconvulsietherapie bij GGNet: werkwijze, resultaten, ontwikkelingen. Fred Bekker, psychiater "Met de stroom mee" Electroconvulsietherapie bij GGNet: werkwijze, resultaten, ontwikkelingen Fred Bekker, psychiater Globale opzet inleiding introductie: Met de stroom mee. Tegen de stroom in. historie

Nadere informatie

Behandeling bij psychose

Behandeling bij psychose Behandeling bij psychose Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! Dienst kwaliteit E-mail: info@jessazh.be Tel: 011 33 55 11 Jessa Ziekenhuis vzw Maatschappelijke

Nadere informatie

Multidisciplinair (pre)conceptioneel advies

Multidisciplinair (pre)conceptioneel advies Multidisciplinair (pre)conceptioneel advies POP expertise centrum Amsterdam Prof.Dr.Adriaan Honig SLAZ/VUmc Verloskunde conferentie 3 februari 2012 Utrecht Marion Heres Adriaan Honig Hanneke Wennink Multidisciplinair

Nadere informatie

In the Client Care Control Room

In the Client Care Control Room In the Client Care Control Room Een blik in de toekomst- Naar een optimale somatische zorg voor psychitatrische patienten Richard Bruggeman Provinciaal Psychosen Programma UCP UMCG Groningen en Lentis

Nadere informatie

GGZ Curacao Sinds april 2010

GGZ Curacao Sinds april 2010 Disclosure belangen sprekers Petra Gelan, Michel Dings Geen belangenverstrengeling Nieuwe ontwikkelingen ter verbetering van de zorg bij EPA (Ernstige Psychiatrische Aandoeningen) binnen Ggz Curacao. Van

Nadere informatie

Disclaimer. Deze presentatie kan off-label informatie bevatten. Raadpleeg altijd de SmPC alvorens enige medicatie voor te schrijven.

Disclaimer. Deze presentatie kan off-label informatie bevatten. Raadpleeg altijd de SmPC alvorens enige medicatie voor te schrijven. Disclaimer De inhoud van deze presentatie is onafhankelijk samengesteld door de spreker(s). De slides representeren de persoonlijke mening van de spreker(s). Deze presentatie kan off-label informatie bevatten.

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

Algemene folder Zorgprogramma Bipolaire Stoornissen

Algemene folder Zorgprogramma Bipolaire Stoornissen Voor wie? Deze folder is bedoeld voor mensen die de diagnose bipolaire stoornis hebben gekregen of waarbij er een sterk vermoeden is dat er van een bipolaire stoornis sprake zou kunnen zijn. Het vraagt

Nadere informatie

Psychotische aandoeningen

Psychotische aandoeningen Psychotische aandoeningen Psychotische aandoeningen 1/4 1/6 Mensen met een psychose gebruiken antipsychotica om uit de psychose te komen en om een nieuwe psychose te voorkomen. Het is voor iemand met een

Nadere informatie

EEN GEDEELDE ONDERZOEKSAGENDA VOOR BIPOLAIRE STOORNISSEN DR. BARBARA REGEER ATHENA INSTITUUT VRIJE UNIVERSITEIT AMSTERDAM

EEN GEDEELDE ONDERZOEKSAGENDA VOOR BIPOLAIRE STOORNISSEN DR. BARBARA REGEER ATHENA INSTITUUT VRIJE UNIVERSITEIT AMSTERDAM EEN GEDEELDE ONDERZOEKSAGENDA VOOR BIPOLAIRE STOORNISSEN DR. BARBARA REGEER ATHENA INSTITUUT VRIJE UNIVERSITEIT AMSTERDAM PROGRAMMA Relatie onderzoek - praktijk Een gedeelde onderzoeksagenda Methoden Resultaten

Nadere informatie

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial dr. T. Verbeek arts-epidemioloog Afd. Huisartsgeneeskunde en Epidemiologie 22 januari

Nadere informatie

GGzE Centrum Bipolair. Centrum Bipolair. Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis. cliënten >>

GGzE Centrum Bipolair. Centrum Bipolair. Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis. cliënten >> GGzE Centrum Bipolair Centrum Bipolair Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis cliënten >> De bipolaire stoornis komt voor bij ongeveer 1 à 2 procent van de bevolking. Het

Nadere informatie

Inhoud. Hoofdstuk 4 Screening en diagnostiek bij volwassenen 71 1 Inleiding 71 2 Screening bij volwassenen 72 3 Diagnostiek bij volwassenen 74

Inhoud. Hoofdstuk 4 Screening en diagnostiek bij volwassenen 71 1 Inleiding 71 2 Screening bij volwassenen 72 3 Diagnostiek bij volwassenen 74 Inhoud Hoofdstuk 1 Algemene inleiding 11 1 Kenmerken en classificatiecriteria van bipolaire stoornissen 11 2 Epidemiologie 12 3 Differentiële diagnostiek 13 4 Comorbiditeit 13 5 Beloop 16 6 Diagnostiek

Nadere informatie

100 fabels en feiten over psychose en schizofrenie

100 fabels en feiten over psychose en schizofrenie 100 fabels en feiten over psychose en schizofrenie 1 Dankzij de vooruitgang in de wetenschap weten we steeds meer over schizofrenie. Schizofrenie bestaat niet, het is wetenschappenlijk nooit aangetoond.

Nadere informatie

Preventie en behandeling van psychische klachten bij ouderen door meer bewegen. Dr. Ingrid Hendriksen

Preventie en behandeling van psychische klachten bij ouderen door meer bewegen. Dr. Ingrid Hendriksen Preventie en behandeling van psychische klachten bij ouderen door meer bewegen Dr. Ingrid Hendriksen Inhoud Psychische klachten en bewegen Bewegen ter preventie van depressie Bewegingstherapie bij depressieve

Nadere informatie

van medicatieresistente paranoïde schizofrenie

van medicatieresistente paranoïde schizofrenie 08/03-70-Vreeswijk 30-10-2003 09:39 Pagina 709 gevalsbeschrijving Cognitieve gedragstherapie bij een patiënt met medicatieresistente paranoïde schizofrenie m.f. van vreeswijk, w.j.j.m. arts, k.h. kho,

Nadere informatie

Switching Antipsychotica (AP)

Switching Antipsychotica (AP) Switching Antipsychotica (AP) Het hoe & wat Hans Oolders, psychiater Syndroom Schizofrenie Incoherentie Onsamenhangendheid Wanen Hallucinaties Desorganisatie Realiteit verstoring Sociale teruggetrokkenheid

Nadere informatie

EVIDENCE BASED WERKEN MET E-HEALTH: BIJ ELKE CLIËNT? PROF. DR. ANNEMIEKE VAN STRATEN

EVIDENCE BASED WERKEN MET E-HEALTH: BIJ ELKE CLIËNT? PROF. DR. ANNEMIEKE VAN STRATEN EVIDENCE BASED WERKEN MET E-HEALTH: BIJ ELKE CLIËNT? PROF. DR. ANNEMIEKE VAN STRATEN 2 Hoogleraar Klinische Psychologie VU POH- GGZ in huisartsenpraktijk 3 E-health Wat bedoel ik daarmee? 4 Uitgangspunt:

Nadere informatie

Bewegingsstoornissen bij jong volwassenen met schizofrenie. GROUP Symposium Ypsilon en Anoiksis 22 januari 2010 J. Koning, AIOS Symforagroep

Bewegingsstoornissen bij jong volwassenen met schizofrenie. GROUP Symposium Ypsilon en Anoiksis 22 januari 2010 J. Koning, AIOS Symforagroep Bewegingsstoornissen bij jong volwassenen met schizofrenie GROUP Symposium Ypsilon en Anoiksis 22 januari 2010 J. Koning, AIOS Symforagroep Hoofdboodschap Ondanks de introduc/e van nieuwere types an/psycho/ca

Nadere informatie

Voedingsmanagement in de Psychiatrie

Voedingsmanagement in de Psychiatrie Voedingsmanagement in de Psychiatrie Anneke van Hellemond, diëtist Anneke Wijtsma, diëtist 1 Inhoud presentatie Voedingsproblemen Overgewicht Metabool syndroom Verwijzen naar gespecialiseerd diëtist Behandelwijze

Nadere informatie

In gesprek met psychose

In gesprek met psychose In gesprek met psychose In gesprek met psychose Verbindende gespreks techniek: een practische handleiding om in contact te komen en te blijven met mensen met een psychose. 100% PRAKTIJK Jules Tielens Disclosure

Nadere informatie

Klinisch redeneren. Sophie van Tol Studentennummer: 500678731. Naam docentbegeleider: Marije Kesselring

Klinisch redeneren. Sophie van Tol Studentennummer: 500678731. Naam docentbegeleider: Marije Kesselring Klinisch redeneren Naam: Sophie van Tol Studentennummer: Groep: DG_LV14-4GGZ Naam docentbegeleider: Marije Kesselring Studiedeelnummer: 40110612OP Stage instelling/afdeling: GGZ Ingeest, de nieuwe Valerius,

Nadere informatie

Programma. Stelling. Doel. Inleiding. Wim Dijken: Psychiater Manager zorg Indigo Haaglanden

Programma. Stelling. Doel. Inleiding. Wim Dijken: Psychiater Manager zorg Indigo Haaglanden Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Zie hieronder Bedrijfsnaam Sponsoring Pfizer Wim Dijken: Psychiater Manager zorg

Nadere informatie