Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen."

Transcriptie

1 Doen bij Depressie Module 3 Fase 4 - Behandelen Module 3 Medicamenteuze behandeling Bijlage 8 Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen Protocol gebaseerd op het Addendum Ouderen bij de MDR Depressie (Trimbos-instituut, 2008) Martin Smalbrugge, Roeslan Leontjevas, Debby Gerritsen en Raymond Koopmans Universitair Kennisnetwerk Ouderenzorg Nijmegen, UKON, 2009 Pagina 1 van 11

2 Inhoud Inleiding... 3 Medicamenteuze behandeling van verpleeghuiscliënten zonder dementie met een depressiediagnose... 4 Stappenplan A. Beperkte depressie (2-4 DSM-IV symptomen)... 5 Stappenplan B. Depressieve stoornis (5-9 DSM-IV symptomen)... 6 Medicamenteuze behandeling van verpleeghuiscliënten met dementie en met een depressiediagnose (depressie bij dementie)... 8 Stappenplan C. Depressie bij Dementie (behandelingsmodules 1 en 2 slaan niet aan)... 8 Algemene opmerkingen bij bovengenoemd medicamenteus stappenplan Pagina 2 van 11

3 Inleiding Module 3 Medicamenteuze behandeling Bijlage 8 Een medicamenteuze behandeling van depressieve cliënten behoort tot de derde behandelingsmodule binnen de depressiezorg van Doen bij Depressie. In hoofdstuk 8 worden de hoofdelementen van deze module beschreven. In deze bijlage wordt het medicamenteuze behandelingsprotocol beschreven. Bij de (medicamenteuze) behandeling van depressie bij verpleeghuiscliënten moeten verschillende groepen cliënten en typen depressie onderscheiden worden. In hoofdstuk 2 van het Doen bij Depressie zorgprogramma wordt nader ingegaan op dit onderscheid. Module 3, de medicamenteuze behandeling, wordt standaard bij cognitief competente cliënten met een depressieve stoornis overwogen. Bij een beperkte depressie wordt Module 3 in principe pas overwogen wanneer bij de evaluatie van Module 1 en 2 is gebleken dat deze niet effectief (genoeg) zijn (zie Fase 5, Monitoren). Wanneer de cliënt echter erg onder de beperkte depressie lijdt kan de arts direct een medicamenteuze behandeling overwegen. Bij depressies bij cognitief beperkte cliënten genieten niet-medicamenteuze behandelvormen de voorkeur boven farmacologische interventies (Trimbos Instituut, 2008). Afhankelijk van de ernst van de depressie kan de arts toch beslissen om direct te starten met antidepressiva. In de meeste gevallen zal een dergelijke behandeling echter pas overwogen worden wanneer is gebleken dat Module 1 en 2 niet effectief (genoeg) zijn (zie fase 5 Monitoren). Bij de keuze voor een medicamenteuze behandeling van een depressie speelt de ernst ervan een belangrijke rol. Er zijn twee manieren om naar ernst te kijken: - Het aantal symptomen: De DSM-IV gebruikt voor de ernst het aantal symptomen: beperkte depressie (2-4: minor ), lichte depressieve stoornis (5-6 symptomen), matige depressieve stoornis (6-8 symptomen), ernstige depressieve stoornis (8-9 symptomen). - De aanwezigheid van specifieke kenmerken: Psychotische symptomen, suicidaliteit en/of voedselweigering. Op de volgende pagina s vindt u de stappenplannen voor de medicamenteuze behandeling van een beperkte depressie en een depressieve stoornis en voor de medicamenteuze behandeling van depressie bij dementie. Pagina 3 van 11

4 Medicamenteuze behandeling van verpleeghuiscliënten zonder dementie met een depressiediagnose 1) Stel vast of sprake is van psychotische symptomen, suïcidaliteit, voedselweigering. In dat geval verdient het aanbeveling met een (ouderen)psychiater te overleggen over de in te zetten behandeling. In principe is bij dergelijke depressies nortriptyline middel van 1 e keuze, maar in voorkomende gevallen kan ook meteen ECT toegepast worden. Ga verder als hier niet aan voldaan wordt. 2) Volg Stappenplan A bij een beperkte depressie (2-4 DSM-IV symptomen) wanneer de cliënt na 3 maanden van een behandeling volgens Module 1 en Module 2 nog steeds geen verbetering vertoont. 3) Volg Stappenplan B bij aanwezigheid van een depressieve stoornis. Let op: bij ernstige depressieve stoornis (8-9 DSM-IV symptomen) verdient het aanbeveling met een (ouderen)psychiater te overleggen over de in te zetten behandeling. In principe is bij ernstige depressieve stoornissen nortriptyline middel van 1 e keuze (STAP B2), maar in voorkomende gevallen kan ook meteen ECT toegepast worden (STAP B4). Pagina 4 van 11

5 Stappenplan A. Beperkte depressie (2-4 DSM-IV symptomen) Medicamenteuze behandeling pas overwegen na 3 maanden behandeling volgens Module 1 (minimale psychosociale en omgevinginterventies) en Module 2 (psychologische interventie). STAP A1 (behandeling volgens modules 1 en 2 slaat niet aan) citalopram: start 10 mg, na 1 week 20 mg (SSRI van voorkeur bij de doelgroep ivm lagere kans op interacties veroorzaakt door cytochroom P 450) Effect-evaluatie na 4 weken ( hiervoor wordt een depressiemeetschaal gebruikt die voor de cliënt toegepast werd in fase Screenen * ) - geen effect (<25% verbetering): overweeg of de ernst van de symptomen van de beperkte depressie rechtvaardigt dat behandeling volgens STAP B2 van het behandelprotocol van een depressieve stoornis plaatsvindt (van belang is dat ernst van lijden door depressie afgewogen wordt tegen nadelen van behandeling). - partieel effect (25-50% verbetering): ophogen tot 40 mg en na 2 weken herbeoordeling (bij geen verdere verbetering: overweeg of de ernst van de symptomen van de beperkte depressie rechtvaardigt dat behandeling volgens STAP B2 van het behandelprotocol van een depressieve stoornis plaatsvindt (van belang is dat ernst van lijden door depressie afgewogen wordt tegen nadelen van behandeling); - bij >50% verbetering/remissie: continueren Speciale aandachtspunten citalopram: - ouderen, vooral vrouwen, en gebruikers van diuretica hebben verhoogde kans op hyponatriaemie (Na+-controle bij verdenking daarop: moeheid, lethargie, slaapstoornissen) - bij gelijktijdig gebruik met NSAID s, acetylsalicylzuur en andere anticoagulantia: verhoogde bloedingskans - risico op serotoninesyndroom bij andere serotonineverhogende medicamenten Hoe lang doorgaan met medicamenteuze behandeling in Stappenplan A? Bij een succesvolle behandeling is het advies om 1 jaar onderhoudstherapie te geven als het een 1 e beperkte depressie betreft en daarna de medicatie in stappen van 10mg per 1-2 maanden af te bouwen onder monitoring van de symptomen. Als de beperkte depressie een recidief beperkte depressie is, kan levenslange onderhoudsbehandeling overwogen worden. Pagina 5 van 11

6 Stappenplan B. Depressieve stoornis (5-9 DSM-IV symptomen) Module 3 Medicamenteuze behandeling Medicamenteuze behandeling wordt bij clienten met een depressieve stoornis overwogen naast de lopende niet-medicamenteuze interventies van Module 1 (minimale psychosociale en omgevinginterventies) en Module 2 (psychologische interventie). STAP B1 (geen ernstige depressieve stoornis): citalopram: start 10 mg, na 1 week 20 mg (SSRI van voorkeur bij de doelgroep ivm lagere kans op interacties veroorzaakt door cytochroom P 450) Effect-evaluatie na 4 weken ( hiervoor wordt een depressiemeetschaal gebruikt die voor de cliënt toegepast werd in fase - geen effect (<25% verbetering): STAP B2 - partieel effect (25-50% verbetering): ophogen tot 40 mg en na 2 weken herbeoordeling (bij geen verbetering: STAP B2; bij >50% verbetering/remissie: continueren) - bij >50% verbetering/remissie: continueren Speciale aandachtspunten citalopram: - ouderen, vooral vrouwen, en gebruikers van diuretica hebben verhoogde kans op hyponatriaemie (Na+-controle bij verdenking daarop: moeheid, lethargie, slaapstoornissen) - bij gelijktijdig gebruik met NSAID s, acetylsalicylzuur en andere anticoagulantia: verhoogde bloedingskans - risico op serotoninesyndroom bij andere serotonineverhogende medicamenten STAP B2 (geen effect bij behandeling met citalopram): nortriptyline: start met mg (afhankelijk van somatische co-morbiditeit, leeftijd), ophogen per 3-4 dagen met 25 mg tot 75 mg. Dan spiegel bepalen. Effect-evaluatie na 4 weken ( hiervoor wordt een depressiemeetschaal gebruikt die voor de client toegepast werd in fase Screenen*): - geen effect (<25% verbetering): bij lage spiegel: ophogen tot adequate spiegel is bereikt (of bijwerkingen) en dan opnieuw effect-evaluatie; bij adequate spiegel: overleg ouderenpsychiater over vervolgbehandeling Pagina 6 van 11

7 - partieel effect (25-50% verbetering): Module 3 Medicamenteuze behandeling bij lage spiegel: ophogen tot adequate spiegel is bereikt (of bijwerkingen) en dan opnieuw effect-evaluatie; bij adequate spiegel: overleg ouderenpsychiater over vervolgbehandeling - bij >50% verbetering/remissie: continueren Speciale aandachtspunten nortriptyline: - adequate spiegel: de adequate spiegel van nortriptyline is microgram/liter. Bij geen effect of partieel effect bij spiegels van microgram, wordt echter geadviseerd de dosering van nortriptyline op te hogen tot minimaal een spiegel van 100 microgram bereikt is. - myocardinfarct < 3 mnd: absolute contra-indicatie - pq-tijd >0,2 sec; QT-tijd >0,45 sec relatieve contra-indicatie. Overweeg voor de start van de behandeling met nortriptyline een ECG te maken om hierover geïnformeerd te raken. Bij contra-indicaties voor nortriptyline is te overwegen als STAP B2: venlafaxine ( dosis >150mg). STAP B3 (geen effect STAP B2, alleen in overleg met ouderen(psychiater)) lithium additie STAP B4 (op indicatie en door (ouderen)psychiater) ECT (electroconvulsie therapie) Hoe lang doorgaan met medicamenteuze behandeling in Stappenplan B? Bij een succesvolle behandeling is het advies om 1 jaar onderhoudstherapie te geven als het een 1 e depressie betreft en daarna de medicatie in stappen van 10mg per 1-2 maanden af te bouwen onder monitoring van de symptomen. Als de depressie een recidief depressie is, dient levenslange onderhoudsbehandeling overwogen te worden. Pagina 7 van 11

8 Medicamenteuze behandeling van verpleeghuiscliënten met dementie en met een depressiediagnose (depressie bij dementie) 1) Overweeg of sprake is van een depressie met psychotische symptomen, suïcidaliteit en/of voedselweigering. Overleg dan met ouderenpsychiater 2) Overweeg of aan zoveel van de PDC-criteria (vuistregel: 7 of meer) voor depressie bij dementie wordt voldaan, dat medicamenteuze behandeling direct gestart moet worden. Volg dan stappenplan C. Anders geen medicamenteuze behandeling starten en deze pas overwegen na 3 maanden behandeling volgens Module 1 en Module 2 (zie hoofdstuk 8 van het zorgprogramma). Stappenplan C. Depressie bij Dementie (behandelingsmodules 1 en 2 slaan niet aan) Medicamenteuze behandeling pas overwegen na 3 maanden behandeling volgens Module 1 (minimale psychosociale en omgevinginterventies) en Module 2 (psychologische en/of mediatieve interventie). STAP C1 (behandeling volgens modules 1 en 2 slaat niet aan): citalopram: start 10 mg, na 1 week 20 mg (SSRI van voorkeur bij de doelgroep ivm lagere kans op interacties veroorzaakt door cytochroom P 450) Effect-evaluatie na 4 weken ( hiervoor wordt een depressiemeetschaal gebruikt die voor de client toegepast werd in fase Screenen*): - geen effect (<25% verbetering): STAP C2 - partieel effect (25-50% verbetering): ophogen tot 40 mg en na 2 weken herbeoordeling (bij geen verbetering: STAP C2; bij >50% verbetering/remissie: continueren) - >50% verbetering/remissie: continueren Speciale aandachtspunten citalopram: -ouderen, vooral vrouwen, en gebruikers van diuretica hebben verhoogde kans op hyponatriaemie (Na+-controle bij verdenking daarop: moeheid, lethargie, slaapstoornissen) -bij gelijktijdig gebruik met NSAID s, acetylsalicylzuur en andere anticoagulantia: verhoogde bloedingskans -risico op serotoninesyndroom bij andere serotonineverhogende medicamenten Pagina 8 van 11

9 STAP C2 (geen effect bij behandeling met citalopram): nortriptyline: start met mg (afhankelijk van somatische co-morbiditeit, leeftijd), ophogen per 3-4 dagen met 25 mg tot 75 mg. Dan spiegel bepalen. Effect-evaluatie na 4 weken ( hiervoor wordt een depressiemeetschaal gebruikt die voor de client toegepast werd in fase Screenen*): - geen effect (<25% verbetering): bij lage spiegel: ophogen tot adequate spiegel is bereikt (of bijwerkingen) en dan opnieuw effect-evaluatie; bij adequate spiegel: overleg ouderenpsychiater over vervolgbehandeling - partieel effect (25-50% verbetering): bij lage spiegel: ophogen tot adequate spiegel is bereikt (of bijwerkingen) en dan opnieuw effect-evaluatie; bij adequate spiegel: overleg ouderenpsychiater over vervolgbehandeling - >50% verbetering/remissie: continueren Speciale aandachtspunten nortriptyline: - adequate spiegel: de adequate spiegel van nortriptyline is microgram/liter. Bij geen effect of partieel effect bij spiegels van microgram, wordt echter geadviseerd de dosering van nortriptyline op te hogen tot minimaal een spiegel van 100 microgram bereikt is. - myocardinfarct < 3 mnd: absolute contra-indicatie - pq-tijd >0,2 sec; QT-tijd >0,45 sec relatieve contra-indicatie. Overweeg tevoren een ECG te maken om hierover geïnformeerd te raken. Bij contra-indicaties voor nortriptyline is te overwegen als STAP C2: venlafaxine ( dosis >150mg). STAP C3 (geen effect STAP C2, alleen in overleg met ouderen(psychiater)) lithium additie STAP C4 (op indicatie en door (ouderen)psychiater) ECT (electroconvulsie therapie) Pagina 9 van 11

10 Hoe lang doorgaan met medicamenteuze behandeling in Stappenplan C? Bij een succesvolle behandeling is het advies om 1 jaar onderhoudstherapie te geven als het een 1 e depressie betreft en daarna de medicatie in stappen van 10mg per 1-2 maanden af te bouwen onder monitoring van de symptomen. Als de depressie een recidief depressie is, dient levenslange onderhoudsbehandeling overwogen te worden. Pagina 10 van 11

11 Algemene opmerkingen bij bovengenoemd medicamenteus stappenplan Er kunnen goede redenen zijn om van het bovenstaande schema (citalopram; nortriptyline) af te wijken. De keuze van een antidepressivum kan mede gebaseerd zijn op individuele patiëntfactoren, zoals (in willekeurige volgorde): Comorbide psychiatrische stoornissen: bijvoorbeeld serotonineheropnameremmers bij patiënten met ook een angststoornis, een obsessieve compulsieve stoornis of boulimia nervosa; Een eventueel ander beoogd effect: bijvoorbeeld extra beïnvloeding van het slaappatroon met trazodon of mirtazapine; Comorbide somatische aandoeningen, die kunnen gelden als eventuele contra-indicatie; Eerdere positieve respons op een bepaald antidepressivum, dat dan opnieuw toegepast kan worden; Positieve respons van een eerstegraads familielid op een bepaald antidepressivum,dat dan ook bij de betreffende patiënt toegepast kan worden; Individuele verschillen in risico s op bijwerkingen Mogelijke interacties, zoals bij SSRI s bij comedicatie van NSAID s een verhoogd risico op maagdarmbloedingen en bij psychotrope comedicatie op een serotoninesyndroom; De wens van de patiënt. Bij vragen of opmerkingen kunt u gedurende het Doen bij Depressie onderzoek contact opnemen met Dr. M. Smalbrugge Department of Nursing Home Medicine Institute for Research in Extramural Medicine VU University Medical Center * Afhankelijk van de cognitieve/communicatieve status van de cliënt wordt een interviewschaal met de cliënt afgenomen (GDS-30) of met een verzorgende (CSDD of MADRS, zie fase 2 Screenen van Doen bij Depressie). Deze evaluatie vindt plaats onder verantwoordelijkheid van de arts. Afhankelijk van wat gebruikelijk is binnen de instelling, kan de arts de afname eventueel uitbesteden aan de psychologisch test-assistent of overleggen met de psycholoog. Pagina 11 van 11

Van praktijk naar wetenschap naar praktijk

Van praktijk naar wetenschap naar praktijk 15-11-2013 Van praktijk naar wetenschap naar praktijk de UKON methode Debby Gerritsen Senior onderzoeker UKON UKON: samenwerken in zorg en wetenschap Stimuleren van wetenschappelijk onderzoek Organiseren

Nadere informatie

Doen bij Depressie. Module 2 voor cognitief beperkte cliënten Fase 4 - Behandelen

Doen bij Depressie. Module 2 voor cognitief beperkte cliënten Fase 4 - Behandelen Bijlage 7 Doen bij Depressie Module 2 voor cognitief beperkte cliënten Fase 4 - Behandelen Leidraad voor individuele ondersteuning en mediatieve therapie bij depressieve cliënten met ernstige cognitieve

Nadere informatie

Dierbare Herinneringen

Dierbare Herinneringen Dierbare Herinneringen Individuele Life Review Therapie Debby Gerritsen Riët Daniël Margje Mahler Inhoud Depressie bij ouderen Life Review Therapie Dierbare Herinneringen Video fragment Dierbare Herinneringen

Nadere informatie

Dierbare Herinneringen

Dierbare Herinneringen Dierbare Herinneringen Individuele Life Review Therapie Debby Gerritsen Riët Daniël Margje Mahler Inhoud Depressie bij ouderen Life Review Therapie Dierbare Herinneringen Video fragment Dierbare Herinneringen

Nadere informatie

Behandeling met antidepressiva

Behandeling met antidepressiva Behandeling met antidepressiva Onderstaande notitie is opgesteld door Theo Lijding, huisarts, medisch adviseur van lijn1, en is gebaseerd op het FTTO voorschrijven antidepressiva. In deze notitie zijn

Nadere informatie

Handreiking. Depressie

Handreiking. Depressie Handreiking Depressie Handreiking Depressie Doelgroep Ouderen met: - Bekende depressieve klachten of uiterlijke kenmerken (trage motoriek, monotone spraak, weinig oogcontact).¹ Denk bij onderstaande symptomen/signalen

Nadere informatie

Doen bij Depressie: mul0disciplinair zorgprogramma voor opsporing en behandeling van depressie in verpleeghuizen Debby Gerritsen Riët Daniël

Doen bij Depressie: mul0disciplinair zorgprogramma voor opsporing en behandeling van depressie in verpleeghuizen Debby Gerritsen Riët Daniël 23-11-15 Doen bij Depressie: mul0disciplinair zorgprogramma voor opsporing en behandeling van depressie in verpleeghuizen Debby Gerritsen Riët Daniël 1 23-11-15 2. Opsporen Depressie: Prevalen0e Verpleeghuizen:

Nadere informatie

Elektroconvulsie therapie. Een behandeling bij ernstige psychiatrische aandoeningen. Informatie voor verwijzers

Elektroconvulsie therapie. Een behandeling bij ernstige psychiatrische aandoeningen. Informatie voor verwijzers Elektroconvulsie therapie Een behandeling bij ernstige psychiatrische aandoeningen Informatie voor verwijzers Effectieve behandelmethode Elektroconvulsie therapie (ECT) passen we toe bij mensen met specifieke

Nadere informatie

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop? Wat kunt U daarmee? Alwies Hendriks, psychomotorisch therapeut Margje Mahler, ouderenpsycholoog Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Nadere informatie

PSYCHOFARMACA. Gert- Jan Hendriks, psychiater Directeur Centrum voor Angststoornissen Overwaal Hoofd Zorgprogramma Angststoornissen Pro Persona

PSYCHOFARMACA. Gert- Jan Hendriks, psychiater Directeur Centrum voor Angststoornissen Overwaal Hoofd Zorgprogramma Angststoornissen Pro Persona Shared decisison making en Empowerment Gert- Jan Hendriks, psychiater Directeur Centrum voor Angststoornissen Overwaal Hoofd Zorgprogramma Angststoornissen Pro Persona PSYCHOFARMACA Shared decision making

Nadere informatie

De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie)

De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Improving Mental Health by Sharing Knowledge De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Jan Spijker, Annemein Kemps, Henny Sinnema VGCT najaarscongres 2013 INHOUD

Nadere informatie

Depressief syndroom Persoonlijke Psychiatrie,

Depressief syndroom Persoonlijke Psychiatrie, Depressief syndroom Persoonlijke Psychiatrie, 21-6-2017 Jan Spijker, psychiater, hoogleraar Chronische Depressie, Radboud Universiteit Nijmegen hoofd programma depressie Pro Persona, Nijmegen Indeling

Nadere informatie

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop? Wat kunt U daarmee? Alwies Hendriks, psychomotorisch therapeut Margje Mahler, ouderenpsycholoog Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Nadere informatie

De toepassing van de multidisciplinaire richtlijn voor depressie in de 2 e lijn

De toepassing van de multidisciplinaire richtlijn voor depressie in de 2 e lijn De toepassing van de multidisciplinaire richtlijn voor depressie in de 2 e lijn Frans Poolen, Altrecht A. van Schaik, B. Penninx & T. van Balkom VGCt, najaarscongres 2012 Vraagstelling In hoeverre worden

Nadere informatie

Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge. Wie ben ik??

Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge. Wie ben ik?? Medicatie als instrument om onrust en agressie te beheersen? Niet agressief, maar duf? dr. Martin Smalbrugge Wie ben ik?? Specialist ouderengeneeskunde Hoofd opleidingsinstituut specialisme ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Als het niet over gaat

Als het niet over gaat Als het niet over gaat Begeleiding van chronisch psychiatrisch patiënten in de huisartsenpraktijk Marian Oud en Ingrid Houtman kaderartsen ggz Na deze workshop heb je: Leerdoelen kennis van de componenten

Nadere informatie

Universitair Medisch Centrum Groningen

Universitair Medisch Centrum Groningen Universitair Medisch Centrum Groningen Beter af met minder Reduction of Inappropriate psychotropic Drug use in nursing home residents with dementia Claudia Groot Kormelinck Prof.dr. Sytse Zuidema Probleemgedrag

Nadere informatie

Behandeling van ouderen in de eerste lijn

Behandeling van ouderen in de eerste lijn Behandeling van ouderen in de eerste lijn Lucinda Meihuizen, GZ psycholoog Bestuurslid sectie ouderenpsychologen NIP Zorgpartners Midden-Holland en Samenwerkende psychologen Alphen a/d Rijn Agenda workshop

Nadere informatie

Programma. Stelling. Doel. Inleiding. Wim Dijken: Psychiater Manager zorg Indigo Haaglanden

Programma. Stelling. Doel. Inleiding. Wim Dijken: Psychiater Manager zorg Indigo Haaglanden Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Zie hieronder Bedrijfsnaam Sponsoring Pfizer Wim Dijken: Psychiater Manager zorg

Nadere informatie

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling

Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling Slaapstoornissen in de psychiatrie: het belang van behandeling - Dr. Marike Lancel - Divisie Forensische Psychiatrie Slaapcentrum voor Psychiatrie Assen Het interactieve brein in slaap 12-10-2012 Slaapstoornissen

Nadere informatie

, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis

, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis 2015041635, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis 5 Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 30 november 2017 van de registratiehouders die

Nadere informatie

Doen bij Depressie Alzheimer café Maarheeze, 11 juni 2014. Dr. Roeslan Leontjevas

Doen bij Depressie Alzheimer café Maarheeze, 11 juni 2014. Dr. Roeslan Leontjevas Doen bij Depressie Alzheimer café Maarheeze, 11 juni 2014 Dr. Roeslan Leontjevas Doen bij Depressie: effectief depressie aanpakken Dr. Roeslan Leontjevas - psycholoog - onderzoek aan Radboud Universitair

Nadere informatie

Debby Gerritsen. Kaf van Koren weten wat werkt

Debby Gerritsen. Kaf van Koren weten wat werkt Debby Gerritsen Kaf van Koren weten wat werkt Doelen UKON 1) Kennis ontwikkelen (=onderzoek) 2) Deze kennis delen en vertalen in praktische producten voor deskundigheidsbevordering (=onderwijs en opleiding)

Nadere informatie

Overzicht van alle aanbevelingen in de Multidisciplinaire Richtlijn Hartrevalidatie 2011 (nieuwe vetgedrukt)

Overzicht van alle aanbevelingen in de Multidisciplinaire Richtlijn Hartrevalidatie 2011 (nieuwe vetgedrukt) Overzicht van alle aanbevelingen in de Multidisciplinaire Richtlijn Hartrevalidatie 2011 (nieuwe vetgedrukt) Nieuwe aanbeveling 1 De projectgroep is van mening dat patiënten altijd via een cardioloog doorverwezen

Nadere informatie

Medicatie bij Probleemgedrag

Medicatie bij Probleemgedrag Medicatie bij Probleemgedrag Reehorst 10-6-2016 Dr. Martin Kat psychiater M.C.Alkmaar afd. Klin. Geriatrie/ Amsterdam/ CCE psykat@hetnet.nl inhoud Probleemgedrag en de ouderenpsychiatrie Wat doet medicatie

Nadere informatie

Infospot. De antidepressiva. April - Mei - Juni 2014

Infospot. De antidepressiva. April - Mei - Juni 2014 Infospot De antidepressiva April - Mei - Juni 2014 Infospot - De antidepressiva - April - Mei - Juni 1 Inhoud Inleiding 3 I. Gebruik van de antidepressiva 4 II. Resultaten Farmanet 4 1. Aantal patiënten

Nadere informatie

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geen Antidepressivum, antipsychoticum

Nadere informatie

GZ-PSYCHOLOGIE EN OUDEREN: EEN JONG VELD ANNE MARGRIET POT

GZ-PSYCHOLOGIE EN OUDEREN: EEN JONG VELD ANNE MARGRIET POT GZ-PSYCHOLOGIE EN OUDEREN: EEN JONG VELD ANNE MARGRIET POT WORKSHOP Introductie: Wie is wie? Programma en Vragen vooraf Basisinformatie over ontwikkelingen in: a) demografie b) psychische problemen c)

Nadere informatie

Psychofarmaca en probleemgedrag bij mensen met dementie

Psychofarmaca en probleemgedrag bij mensen met dementie Psychofarmaca en probleemgedrag bij mensen met dementie Een 10 jaars reis. in vogelvlucht dr. Martin Smalbrugge Afdeling huisartsgeneeskunde en ouderengeneeskunde Inhoud Epidemiologie gedragsproblemen

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009.

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. Werkafspraken De afdeling psychiatrie, gevestigd in het Academisch Psychiatrisch Centrum van het AMC, kent 4 zorglijnen: 1. Acute zorg 2.

Nadere informatie

Kennislacunes NHG-Standaard Depressie

Kennislacunes NHG-Standaard Depressie Kennislacunes Kennislacunes 1. Het nut van screening naar depressie bij mensen met een chronische somatische aandoening in de (noot 15-16). 2. De 4DKL als instrument om het verloop van de (ernst van de)

Nadere informatie

Depressie bij ouderen. Filip Bouckaert Dienst ouderenpsychiatrie

Depressie bij ouderen. Filip Bouckaert Dienst ouderenpsychiatrie Depressie bij ouderen Filip Bouckaert Dienst ouderenpsychiatrie Diagnose DSM-IV: Minimaal twee weken vijf of meer van de volgende symptomen aanwezig, waarbij 1 van de eerste twee symptomen in ieder geval

Nadere informatie

Doel Verbetering van de depressiezorg in verpleeghuizen om zo het vóórkomen van depressie te verminderen.

Doel Verbetering van de depressiezorg in verpleeghuizen om zo het vóórkomen van depressie te verminderen. Interventie Doen bij Depressie Samenvatting Doel Verbetering van de depressiezorg in verpleeghuizen om zo het vóórkomen van depressie te verminderen. Doelgroep Kwetsbare ouderen met chronische en complexe

Nadere informatie

De do s en don ts bij implementatie van nieuw testonderzoek Jeroen Kleijweg

De do s en don ts bij implementatie van nieuw testonderzoek Jeroen Kleijweg De do s en don ts bij implementatie van nieuw testonderzoek Jeroen Kleijweg Wetenschappelijk Bureau HSK VGCt Najaarscongres 2011 18 november 2011 Overzicht presentatie 1. Aanleiding om instrument te ontwikkelen

Nadere informatie

Depressieve stoornissen in de huisartsenpraktijk stapsgewijs inzicht via de nieuwe multidisciplinaire richtlijn

Depressieve stoornissen in de huisartsenpraktijk stapsgewijs inzicht via de nieuwe multidisciplinaire richtlijn Depressieve stoornissen in de huisartsenpraktijk stapsgewijs inzicht via de nieuwe multidisciplinaire richtlijn Mark Scherders, psychiater, Catharina Ziekenhuis Eindhoven Kees Klop, psychiater, Máxima

Nadere informatie

AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study

AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study AGED: Amsterdam Groningen Elderly Depression Study Angst en depressie bij verpleeghuisbewoners; prevalentie en risico indicatoren Lineke Jongenelis Martin Smalbrugge EMGO, onderzoeksprogramma common mental

Nadere informatie

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geen 3 Casus: 39-jarige man,

Nadere informatie

Doel: betere herkenning, eerder ingrijpen en betere behandeling in geval van depressie bij ouderen

Doel: betere herkenning, eerder ingrijpen en betere behandeling in geval van depressie bij ouderen Toolkit Depressie bij ouderen Doel: betere herkenning, eerder ingrijpen en betere behandeling in geval van depressie bij ouderen Achtergrond Definitie De definitie depressie wordt gehanteerd zoals in de

Nadere informatie

"Met de stroom mee" Electroconvulsietherapie bij GGNet: werkwijze, resultaten, ontwikkelingen. Fred Bekker, psychiater

Met de stroom mee Electroconvulsietherapie bij GGNet: werkwijze, resultaten, ontwikkelingen. Fred Bekker, psychiater "Met de stroom mee" Electroconvulsietherapie bij GGNet: werkwijze, resultaten, ontwikkelingen Fred Bekker, psychiater Globale opzet inleiding introductie: Met de stroom mee. Tegen de stroom in. historie

Nadere informatie

Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen

Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen Doel Adequate pijnbestrijding Stappenplan bij pijnbestrijding (zie

Nadere informatie

ptss bij ouderen: epidemiologische aspecten, diagnostiek en behandeling

ptss bij ouderen: epidemiologische aspecten, diagnostiek en behandeling Samenvatting Bij ouderen kunnen symptomen passend bij posttraumatische stressstoornis (ptss) verband houden met traumatische gebeurtenissen op oudere of jongere leeftijd. Van uitgestelde ptss wordt gesproken

Nadere informatie

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Angst & Verslaving Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Inhoudsopgave Achtergrond Etiologie Epidemiologie Diagnostiek Behandeling Kushner ea Multidisciplinaire Richtlijn alcohol

Nadere informatie

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie?

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Rob Kok, psychiater, epidemioloog Parnassia Bavo Groep Den Haag Waarom rehabilitatie? Eerherstel van wie? Over welke ouderen hebben we het

Nadere informatie

Inhoud. Hoofdstuk 4 Screening en diagnostiek bij volwassenen 71 1 Inleiding 71 2 Screening bij volwassenen 72 3 Diagnostiek bij volwassenen 74

Inhoud. Hoofdstuk 4 Screening en diagnostiek bij volwassenen 71 1 Inleiding 71 2 Screening bij volwassenen 72 3 Diagnostiek bij volwassenen 74 Inhoud Hoofdstuk 1 Algemene inleiding 11 1 Kenmerken en classificatiecriteria van bipolaire stoornissen 11 2 Epidemiologie 12 3 Differentiële diagnostiek 13 4 Comorbiditeit 13 5 Beloop 16 6 Diagnostiek

Nadere informatie

Chronobiologie en de bipolaire stoornis

Chronobiologie en de bipolaire stoornis Chronobiologie en de bipolaire stoornis Rixt Riemersma-van der Lek, psychiater Polikliniek voor bipolaire stoornissen Universitair Medisch Centrum Groningen Email: r.f.riemersma@umcg.nl GGNet Symposium

Nadere informatie

Toolkit Depressie bij ouderen

Toolkit Depressie bij ouderen Toolkit Depressie bij ouderen Doel 1. Betere herkenning, eerder ingrijpen en betere behandeling in geval van depressie bij ouderen. Achtergrond Definitie De definitie depressie wordt gehanteerd zoals in

Nadere informatie

Doen bij DepressieDon bij Depressie

Doen bij DepressieDon bij Depressie Home no. 5 Nov. 2014 Themanummer: Een Leven Lang Leren Eerdere edities Verenso.nl Doen bij DepressieDon bij Depressie Zorgprogramma, onderzoek en implementatie Dr. Roeslan Leontjevas, psycholoog en universitair

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Behandeling

Hoofdstuk 2 Behandeling Een onderdeel van de taken van de psychiatrische verpleegkundige is mee werken aan de behandeling. Mijn vragen zijn, welke behandelingen kunnen er worden toegepast, wat kunnen we nog meer inzetten dan

Nadere informatie

Formularium psychofarmaca ouderenpsychiatrie

Formularium psychofarmaca ouderenpsychiatrie Formularium psychofarmaca ouderenpsychiatrie Maart 2003 Inhoud Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Inleiding, verantwoording, toelichting Hoofdstuk 2: Medicatie bij depressie Hoofdstuk 3: Medicatie bij bipolaire

Nadere informatie

EFFECTIEF OMGAAN MET SUÏCIDALITEIT BIJ PATIËNTEN MET SCHIZOFRENIE OF EEN AANVERWANTE PSYCHOTISCHE STOORNIS

EFFECTIEF OMGAAN MET SUÏCIDALITEIT BIJ PATIËNTEN MET SCHIZOFRENIE OF EEN AANVERWANTE PSYCHOTISCHE STOORNIS EFFECTIEF OMGAAN MET SUÏCIDALITEIT BIJ PATIËNTEN MET SCHIZOFRENIE OF EEN AANVERWANTE PSYCHOTISCHE STOORNIS Dr. Berno van Meijel Lector GGZ-verpleegkunde Hogeschool INHOLLAND Congres Zorg voor mensen met

Nadere informatie

Betere zorg door minder psychofarmaca?

Betere zorg door minder psychofarmaca? Betere zorg door minder psychofarmaca? Sytse Zuidema, specialist ouderengeneeskunde Hoofd sectie ouderengeneeskunde Afdeling huisartsgeneeskunde UMCG 19-11-2013 UKON 10 jaar! 1 Opbouw Psychofarmaca Gebruik,

Nadere informatie

Implementatiewijzer. Multidisciplinair zorgprogramma. Doen bij Depressie

Implementatiewijzer. Multidisciplinair zorgprogramma. Doen bij Depressie Implementatiewijzer Multidisciplinair zorgprogramma Doen bij Depressie Universitair Kennisnetwerk Ouderenzorg Nijmegen, UKON, 2013 Samenwerking in zorg en wetenschap Inhoudsopgave Inleiding... 1 Schema

Nadere informatie

Kennis Delen? Bijzonder normaal!

Kennis Delen? Bijzonder normaal! Uitnodiging Kennis Delen? Bijzonder normaal! Specialistische zorg en behandeling in de ouderenzorg 26 september 2013 Evoluon, Eindhoven het gevoel van samen Waar Adres Evoluon Noord-Brabantlaan 1a 5652

Nadere informatie

v27; FK Achtergrondinformatie Angststoornis Pagina 1 van 7

v27; FK Achtergrondinformatie Angststoornis Pagina 1 van 7 1412891 v27; FK Achtergrondinformatie Angststoornis Pagina 1 van 7 Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 1 september 16 van de registratiehouders die

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) 125 Angststoornissen zijn veel voorkomende psychiatrische aandoeningen (ongeveer 1 op de 5 Nederlanders heeft, op enig moment in het leven een angststoornis). Onder

Nadere informatie

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Informatie voor huisartsen Organisatie voor geestelijke gezondheidszorg GGZ Rivierduinen biedt vele vormen van geestelijke gezondheidszorg voor alle leeftijden;

Nadere informatie

ROM in de ouderenpsychiatrie

ROM in de ouderenpsychiatrie Improving Mental Health by Sharing Knowledge ROM in de ouderenpsychiatrie Marjolein Veerbeek Richard Oude Voshaar, Anne Margriet Pot Financier: Ministerie van VWS 2 Routine Outcome Monitoring Definitie

Nadere informatie

Depressies en angststoornissen - Net zo vaak samen als apart. Prof.dr. W.A. Nolen UMC Groningen

Depressies en angststoornissen - Net zo vaak samen als apart. Prof.dr. W.A. Nolen UMC Groningen Depressies en angststoornissen - Net zo vaak samen als apart Prof.dr. W.A. Nolen UMC Groningen NESDA - Verschillende cohorten Vanuit NEMESIS (303) Vanuit ARIADNE (261) 1 e lijn (1611) Met huidige depressie/angststoornis

Nadere informatie

Symposium 14 april 2009. aanpassing richtlijnen palliatieve sedatie Karin van Heijst en Trijntje Buiter

Symposium 14 april 2009. aanpassing richtlijnen palliatieve sedatie Karin van Heijst en Trijntje Buiter Symposium 14 april 2009 aanpassing richtlijnen palliatieve sedatie Karin van Heijst en Trijntje Buiter Palliatieve sedatie Het opzettelijk verlagen van het bewustzijn in de laatste levens of stervensfase.

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli. Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi.

Patiënteninformatie. Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli. Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi. Patiënteninformatie Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi. Inhoudsopgave Pagina Inleiding 4 Psychiatrische aandoeningen en kinderwens of

Nadere informatie

Door dwang gegijzeld. (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen. Roos C. van der Mast

Door dwang gegijzeld. (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen. Roos C. van der Mast Door dwang gegijzeld (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen Roos C. van der Mast OCS bij ouderen De obsessieve-compulsieve stoornis is een persisterende en stabiele diagnose die zelden

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Een stoornis met veel gezichten FerUnck, psychiater ouderenzorg GGNet Zevenaar leidraad Uitingsvorm en symptomen Differentiële diagnose Van belang in de anamnese meetinstrumenten

Nadere informatie

PLAATS VAN ANTIDEPRESSIVA IN DE AANPAK IN DE EERSTE LIJN VAN DEPRESSIE BIJ VOLWASSENEN

PLAATS VAN ANTIDEPRESSIVA IN DE AANPAK IN DE EERSTE LIJN VAN DEPRESSIE BIJ VOLWASSENEN PLAATS VAN ANTIDEPRESSIVA IN DE AANPAK IN DE EERSTE LIJN VAN DEPRESSIE BIJ VOLWASSENEN In dit artikel wordt de plaats van antidepressiva in de aanpak van depressie in de eerste lijn bij volwassenen besproken.

Nadere informatie

De invloed van slapeloosheid op psychiatrische stoornissen en agressie

De invloed van slapeloosheid op psychiatrische stoornissen en agressie De invloed van slapeloosheid op psychiatrische stoornissen en agressie - Dr. Marike Lancel - Divisie Forensische Psychiatrie Slaapcentrum voor Psychiatrie Assen Agressie en dwangtoepassing leren van elkaar

Nadere informatie

Een kwestie van maatwerk

Een kwestie van maatwerk Medicamenteuze interventies ter vermindering van agressief gedrag Een kwestie van maatwerk Dr Rob Heerdink Pharmacoepidemiology & Clinical Pharmacology Utrecht Institute for Pharmaceutical Sciences Universiteit

Nadere informatie

Stappenplan depressie

Stappenplan depressie Stappenplan depressie Vroegtijdige opsporing en behandeling van depressie bij zelfstandig wonende ouderen Stap 1: Screenen op depressie in de eerste lijn (kruis aan) GDS-2 1. Heeft u zich de afgelopen

Nadere informatie

Zorgpad Depressie. Herziene versie november 2014. Redactie Gerdien Franx en Peter van Splunteren, Trimbos-instituut

Zorgpad Depressie. Herziene versie november 2014. Redactie Gerdien Franx en Peter van Splunteren, Trimbos-instituut Zorgpad Depressie Herziene versie november 2014 Redactie Gerdien Franx en Peter van Splunteren, Trimbos-instituut Aan de totstandkoming van deze tekst werkten mee: Ton Mutsaars (POH GGZ), Fanny Schilderinck

Nadere informatie

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9

Samenvatting R1 R2 R3 R4 R5 R6 R7 R8 R9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 182 Depressie komt veel voor en is een van de meest invaliderende aandoeningen met een negatieve invloed op vele

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor afdelingsmedewerkers Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 4 Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken zijn bij

Nadere informatie

Toolkit Angst bij ouderen

Toolkit Angst bij ouderen Toolkit Angst bij ouderen Doelen 1. Betere herkenning en eerder ingrijpen in geval van angst bij ouderen. 2. Betere behandeling in geval van angst bij ouderen. Screening In de praktijk kunnen zowel de

Nadere informatie

Als je dip een depressie wordt. Dokter op dinsdag 11 december 2012 L.Breuning, psychiater

Als je dip een depressie wordt. Dokter op dinsdag 11 december 2012 L.Breuning, psychiater Als je dip een depressie wordt. Dokter op dinsdag 11 december 2012 L.Breuning, psychiater Wanneer is een dip een depressie Dip hoort bij het leven Depressie is een ziekte Ziekte die (nog) niet aan te tonen

Nadere informatie

STAPPENPLAN ANGST IN DE EERSTE LIJN

STAPPENPLAN ANGST IN DE EERSTE LIJN STAPPENPLAN ANGST IN DE EERSTE LIJN Doel Vroegtijdige opsporing en behandeling van angst bij zelfstandig wonende ouderen. STAP 1: Screenen op angst in de eerste lijn (kruis aan). Voelde u zich de afgelopen

Nadere informatie

Depressie. Samenvatting. multidisciplinaire richtlijn. Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling. ggz

Depressie. Samenvatting. multidisciplinaire richtlijn. Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling. ggz Multidisciplinaire Richtlijnontwikkeling ggz multidisciplinaire richtlijn Depressie Richtlijn voor de diagnostiek en behandeling van volwassen cliënten met een depressie 2005 Samenvatting Samenvatting

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Kanker en depressie. Symposium Psychosociale oncologie Sterkte met je tumor 13 april 2017 Marijn Tijssen, psychiater MUMC+

Kanker en depressie. Symposium Psychosociale oncologie Sterkte met je tumor 13 april 2017 Marijn Tijssen, psychiater MUMC+ Kanker en depressie Symposium Psychosociale oncologie Sterkte met je tumor 13 april 2017 Marijn Tijssen, psychiater MUMC+ Disclosure belangen (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor zorgteam. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor zorgteam. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor zorgteam Zorgprogramma Doen bij Depressie Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken zijn bij de zorg voor een cliënt bij wie een depressie

Nadere informatie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers -- Commissie Analyse en Toxicologie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers -- Commissie Analyse en Toxicologie SELECTIEVE SEROTONINE HEROPNAME REMMERS Geldt voor Indicatiegebied Monstermateriaal Afnametijdstip Bewaarcondities Inzending Interpretatie doelgroepen: volwassenen depressie en angststoornissen grote buis

Nadere informatie

PROTOCOL. Stemmingsstoornissen bij ouderen

PROTOCOL. Stemmingsstoornissen bij ouderen PROTOCOL Stemmingsstoornissen bij ouderen Titel : Stemmingsstoornissen bij ouderen Datum : 23 maart 2008 Versienummer : 1 Status : Protocol Introductie : Refereer avond KGCOM 1 november 2007 in samenwerking

Nadere informatie

HALDOL tabletten en drank

HALDOL tabletten en drank Een Direct Healthcare Professional Communication (DHPC) is een schrijven dat naar de gezondheidszorgbeoefenaars wordt gezonden door de farmaceutische firma s, om hen te informeren over mogelijke risico

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

Werkafspraak SSRI in de zwangerschap oktober 2014

Werkafspraak SSRI in de zwangerschap oktober 2014 Werkafspraak SSRI in de zwangerschap oktober 2014 Doel: Praktische leidraad voor psychiaters, verloskundigen, gynaecologen, kinderartsen, ziekenhuisapothekers en andere disciplines betrokken bij adviseren

Nadere informatie

DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN. Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis

DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN. Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis INHOUD PRESENTATIE Depressie Symptomen Behandeling Niet-medicamenteus Medicamenteus

Nadere informatie

VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS

VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS VEILIGHEID & VOORSCHRIJVEN VAN MEDICATIE SARAH JANUS OVER MIJ Veiligheid & voorschrijven van medicatie 6-11-2014 2 IK ZAL HET VANDAAG HEBBEN OVER Onderzoek doen OF waarom onderzoek doen leuk is en soms

Nadere informatie

30-06-2015 1. Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica bij mensen met dementie? Inhoud. Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica?

30-06-2015 1. Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica bij mensen met dementie? Inhoud. Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica? Samenwerkende academische netwerken ouderenzorg (SANO) UNO-UMCG feliciteert UNC-ZH Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica bij mensen met dementie? Sytse Zuidema, specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Depressie. Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik

Depressie. Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik 3 Casus 1 Depressie bij 58-jarige man 19 Casus 2 Depressie bij 61-jarige vrouw met eerder doorgemaakte hartinfarcten 29 Casus 3 Langdurige behandeling met antidepressiva en therapietrouw Wij hopen dat

Nadere informatie

Bevraging DEPRESSIE IN DE HUISARTSPRAKTIJK Samenvatting van de resultaten November 2005

Bevraging DEPRESSIE IN DE HUISARTSPRAKTIJK Samenvatting van de resultaten November 2005 Bevraging DEPRESSIE IN DE HUISARTSPRAKTIJK Samenvatting van de resultaten November 2005 Opdrachtgever: PC Sint-Hiëronymus Werkgroep depressie Dataverwerking, analyse en rapport uitgevoerd door: Onderzoeksgroep

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Depressie behandeling: additie en augmentatie strategieën. Leo Timmerman Opleider psychiatrie GGZ Drenthe

Depressie behandeling: additie en augmentatie strategieën. Leo Timmerman Opleider psychiatrie GGZ Drenthe Depressie behandeling: additie en augmentatie strategieën Leo Timmerman Opleider psychiatrie GGZ Drenthe Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geeft presentaties voor: AstraZeneca Eli Lilly

Nadere informatie

Workshop medicatie bij angststoornissen Alejandro Goilo Joanneke van der Linde

Workshop medicatie bij angststoornissen Alejandro Goilo Joanneke van der Linde Workshop medicatie bij angststoornissen Alejandro Goilo Joanneke van der Linde Workshop medicatie bij angst Farmacotherapie angst stoornissen in vogelvlucht Casuïstiek Dhr. A Eigen inbreng Eventueel Mw.

Nadere informatie

STAPPENPLAN DEPRESSIE IN DE EERSTE LIJN

STAPPENPLAN DEPRESSIE IN DE EERSTE LIJN STAPPENPLAN DEPRESSIE IN DE EERSTE LIJN Vroegtijdige opsporing en behandeling van bij zelfstandig wonende ouderen. STAP 1: Screenen op in de eerste lijn (kruis aan). GDS-2 1. Hebt u zich de afgelopen maand

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Centraal staat in dit proefschrift de efficacy, de doeltreffendheid van unilaterale electroconvulsietherapie (ECT) bij de depressieve stoornis. Het proefschrift is complementair

Nadere informatie

borstvoeding Uit enkele case-reports is bekend dat trazodon in kleine hoeveelheden overgaat in de moedermelk.

borstvoeding Uit enkele case-reports is bekend dat trazodon in kleine hoeveelheden overgaat in de moedermelk. Kinderwens, en : trazodon 2519 t/m 2522 NNH = Number Needed to Harm; non-sri = geen serotonineheropnameremmer; RR = Relatieve Risico; RV = Risico Verschil; SNRI =serotonine-noradrenalineheropnameremmer;

Nadere informatie

Protocol ADHD bij verslaving 139

Protocol ADHD bij verslaving 139 Bijlage 12 Checklist Coaching Protocol ADHD bij verslaving 139 CHECKLIST ADHD-COACH Naam Cliënt: Naam Coach: Geboortedatum cliënt dag maand jaar De start van dit coordinerende coachingstraject vindt plaats

Nadere informatie

Postpartum psychiatrie op de moeder-baby unit

Postpartum psychiatrie op de moeder-baby unit Oprichtingssymposium LKPZ 9 september 2010, Corpus, Oegstgeest Postpartum psychiatrie op de moeder-baby unit Kathelijne Koorengevel, psychiater Monica Ouwens, dans- en bewegingstherapeut Afdeling Psychiatrie

Nadere informatie

- Lees deze bijsluiter zorgvuldig, ook als u dit geneesmiddel al langer gebruikt, de tekst kan in de loop der tijd namelijk aangepast worden.

- Lees deze bijsluiter zorgvuldig, ook als u dit geneesmiddel al langer gebruikt, de tekst kan in de loop der tijd namelijk aangepast worden. Lundbeck B.V. Herikerbergweg 100 1101 CM AMSTERDAM 020-6971901 Cipramil 40 mg/ml, druppelvloeistof Informatie voor de gebruiker. Algemene aanwijzingen voor een veilig geneesmiddelengebruik - Lees deze

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen. (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij

Workshop voor apothekers en huisartsen. (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij Workshop voor apothekers en huisartsen (on)juiste behandeling met orale bloedsuikerverlagende middelen bij Diabetes Mellitus type 2 Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen l

Nadere informatie

Psychofarmacologie bij kinderen en jongeren voor niet-kinder- & jeugdpsychiaters: Is dit wel een goed idee? Dr. Daniel Neves Ramos ZNA UKJA

Psychofarmacologie bij kinderen en jongeren voor niet-kinder- & jeugdpsychiaters: Is dit wel een goed idee? Dr. Daniel Neves Ramos ZNA UKJA Psychofarmacologie bij kinderen en jongeren voor niet-kinder- & jeugdpsychiaters: Is dit wel een goed idee? Dr. Daniel Neves Ramos ZNA UKJA Casus 4 Op de wachtpost komt een oproep binnen van wanhopige

Nadere informatie

Voorbij het protocol..

Voorbij het protocol.. Voorbij het protocol.. Behandelen van een depressie die niet opknapt. Hans Warning, verpleegkundig specialist GGZ 2 Eigenlijk eerst Psycho educatie Bibliotherapie Hardlopen / activeren Probleem Oplossende

Nadere informatie

Moet de depressiebehandeling in Nederland anders na de star*d-studie?

Moet de depressiebehandeling in Nederland anders na de star*d-studie? korte bijdrage Moet de depressiebehandeling in Nederland anders na de star*d-studie? y. paalvast, w.a. nolen samenvatting In dit artikel worden de belangrijkste resultaten van de Sequenced Treatment Alternatives

Nadere informatie

Delirium management ICU. Zoran Trogrlic - 16 & 27 oktober 2014 Schakels in de Zorg

Delirium management ICU. Zoran Trogrlic - 16 & 27 oktober 2014 Schakels in de Zorg Delirium management ICU Zoran Trogrlic - 16 & 27 oktober 2014 Schakels in de Zorg Delierstudie meer informatie: Deze studie is mogelijk gemaakt door: Delirium guideline implemented Part I Part II Problem

Nadere informatie