Inquiry methode. Luisteren 1. Als je mij vraagt naar je te luisteren en ik begin je adviezen te geven, dan doe ik niet wat je mij vraagt.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inquiry methode. Luisteren 1. Als je mij vraagt naar je te luisteren en ik begin je adviezen te geven, dan doe ik niet wat je mij vraagt."

Transcriptie

1 Inquiry methde Luisteren 1 Als je mij vraagt naar je te luisteren en ik begin je adviezen te geven, dan de ik niet wat je mij vraagt. Als je mij vraagt naar je te luisteren en ik begin je te vertellen waarm je iets niet met velen zals het velt, dan laat ik juw gevelens niet waar zijn. Als je mij vraagt naar je te luisteren en ik denk dat ik iets met den m iets vr je p te lssen f het makkelijker te maken vr je, dan laat ik ju in de steek, he vreemd dat k mag lijken. Misschien is dit de reden waarm vr smmige mensen bidden f mediteren werkt, mdat er dan niets teruggezegd wrdt, er geen adviezen gegeven wrden en geen dingen vr je geregeld wrden. Er wrdt alleen geluisterd in het vertruwen dat je er zelf wel uitkmt. Inleiding In de bewustzijnsleer wrdt regelmatig gesprken ver het den van (zelf)nderzek. Bvenstaand gedicht geeft de essentie van zelfnderzek aan. De spreuk zelfkennis is het begin van alle wijsheid is bekend bij velen, maar dat zelfkennis alleen mgelijk is dr zelfbservatie is veel minder wijdverbreid. Dr zelfbservatie leer je: Je Innerlijke Observatr te ntwikkelen die je het vermgen geeft m znder meite gevelens, gedachten, gedrag te bserveren en te weten wanneer iets je raakt. Je ntdekt welke patrnen en Supereg stemmen steeds weer terugkmen. Meer lichaamsbewustzijn te ntwikkelen. Dit leidt erte dat je jezelf werkelijk leert kennen vanuit de pure wijsheid van je ziel en lichaam. Dit in tegenstelling tt het denken ver wie je bent f zu meten zijn dat sterk beïnvled wrdt dr de stemmen van je Supereg. Daar waar bepaalde (adem)meditaties je helpen in cntact te zijn met aanwezigheid, helpt zelfnderzek je met het drgrnden van wat er gebeurt p het veld van aanwezigheid. Bvendien is er geen betere methde m het denken tt rust te brengen dan zelfnderzek. Het denken kan met veel methdes stilgelegd wrden: het beheersen van de ademhaling, het mediteren p één van de gddelijke gestalten, het herhalen van mantra s f gebeden f het vlgen van een streng dieet f een strenge yga discipline. Dit zijn middelen m het denken tijdelijk tt rust te brengen. Het denken wrdt dan p één punt gericht en dat brengt het tt rust, zals de rustelze slurf van een lifant rustig kan wrden gehuden dr de lifant een ijzeren ketting te laten vasthuden met zijn slurf 2. Maar zdra je stpt met de methde, waaiert het denken weer uit, zals de slurf 1 Bewerking van een gedicht van Le Buscaglia. 2 Vergelijking afkmstig van Ramana Maharsi. 1 Erica Rijnsburger, inquiry methde

2 van de lifant weer alle kanten uitgaat en andere vrwerpen gaat vastpakken als je hem de ketting afneemt. Tegelijkertijd ntdek je, dat als je deze methdes tepast, de kwaliteit van je denkvermgen teneemt, wat weer een hulp is bij het den van zelfnderzek. Eén van de manieren vr zelfnderzek is de dr Almaas uitgewerkte methde van inquiry 3. Een inquiry heeft vele betekenissen in spirituele tradities: het gaat m een zektcht naar het ware zelf, een queeste m je levenstaak te vinden (zals Parcival zijn Heilige Graal) f een nderzek f verkenning naar de diepere lagen in je zelf. Zelfnderzek binnen de filsfie Niet alleen in spirituele tradities vind je zelfnderzek terug. Ok in de filsfie is hier sprake van. De meeste bekende vrm is wellicht die van het Scratische gesprek, een vrm van langzaam denken, gericht p grtere diepgang. Daar waar we de neiging hebben tegen anderen in te denken ( ja, maar ) is het scratisch gesprek gericht p samen denken, denken als één hfd ( ja, en ). Dit wrdt ingegeven dr het feit dat ns denken niet zzeer denken is, als wel het uiten van gedachten f ervaringen die we in het verleden it bedacht hebben en meegemaakt hebben. Dat is ud denken, vlgens Js Kessels, die de Scratische methde nieuw leven ingeblazen heeft. Een Scratisch gesprek is gericht p nieuw denken, dat vrbij je ude denken gaat, denken dat veelal instrumenteel is, gericht p het plssen van prblemen. In een Scratisch gesprek gaat het m fundamenteel denken, het ntdekken van je nderliggende mtieven en redenen, je waarden en visies. De vrm van zelfnderzek die wij hier suggereren, vind je k terug in de fenmenlgie van filsfen als Husserl en Heidegger. Fenmenen f bjecten nemen we waar met nze zintuigen. Omdat nze zintuigen bij ns lichaam behren en we met de zintuigen de wereld naar ns te halen, lijken de fenmenen zich aan de buitenkant van ns af te spelen. Niets is minder waar: wat buiten schijnt te zijn, speelt zich in werkelijkheid binnen in ns af. Ons denkvermgen is in staat m de wereld van de ideeën (die binnen zijn) te verbinden met de fenmenen (die buiten zijn) en te ervaren dat ze elkaar weerspiegelen. Het del van de fenmenlgische methde is daarm het ntdekken dat de hele wereld van fenmenen innerlijk is en het verbreden en verdiepen van nze directe ervaring. De filsf Edward Husserl sprt ns aan terug te gaan zu den Sachen, waarbij met 'zaken' de fenmenen bedeld wrden, dus niet de werkelijke dingen nch nze ideeën f cncepten daarver, maar de dingen zals ze aan ju, als individu, verschijnen. Om de fenmenen te begrijpen is het ndig het bewustzijn te begrijpen en een einde te maken aan nze vringenmenheid. In deze manier van schuwen, meten we enerzijds prberen alles wat we (menen te) weten, weg te denken; anderzijds meten we prberen m de dingen waar te nemen alsf we ze vr het eerst zien. Dan pas kunnen we drdringen in de werkelijkheid zals deze zich aan ns presenteert. Martin Heidegger werkt dit principe verder uit met zijn Da-sein. Dit zijn, dit er zijn, verwijst hierbij naar het in-de-wereld-zijn (in-der-welt-sein), het daadwerkelijk aanwezig zijn en ervaren. En dit is een geheel andere ervaring dat nze rati inzetten en ns leven 3 De inquiry methde is afkmstig van Ramana Maharsi, de grndlegger van de Advaita traditie (de nndualiteitsleer). Hij gebruikte vr spirituele queestes de vraag wie ben ik? m zichzelf met hulp van deze vraag van steeds meer lagen te ntden. In de Zen traditie wrden vr dit deleinde Kans gebruikt. Een Kan is een raadsel waarvan dr plssing een leerling meer en meer inzicht krijgt in zijn eigen psyche. Osh heeft een heel bek gewijd aan het den van inquiry (the search: ten bulls f zen). Het den van inquiry wrdt uitgebreid gedceerd binnen de Rhidwan schl van Almaas. Van daaruit is het verder verspreid en werken meer trainers en dcenten met deze methdiek. Een mie beschrijving van de methdiek is verder te vinden in het bek van Michael Brwn, het Presence Prces en in het bek van Avikal Cstantin, Freedm t be yurself. 2 Erica Rijnsburger, inquiry methde

3 en nze ervaringen verdenken. Da-sein hudt een zijnspenheid in, een aanduiding van penheid die niet als iets wat is dr de mens ingevuld en bepaald wrdt, maar juist pengebrken en ntslten dient te wrden. Hewel het wrdje zijn vrtdurend in de taal aanwezig is, is de betekenis ervan in vergetelheid geraakt. Wij verkeren vlgens Heidegger in een permanente testand van Seinsvergessenheit en de vraag naar het zijn dient daarm pnieuw gesteld te wrden. Het menselijk bestaan kan niet verdacht wrden vanwege het gegeven dat het menselijk bestaan altijd míjn bestaan is, met een persnlijke levensgeschiedenis en cncrete sciale cntext. Heidegger det p deze manier een pging m dr te breken naar de cncrete individualiteit p ervaringsniveau. Oit was er een tijd dat je niet afging p wat anderen je vertelden. Je ging alleen af p wat je velde, en daar had je geen wrden vr. Een staat van Zijn waar Heidegger pnieuw te uitndigt. Zelfnderzek kun je alleen den f in een grep. De methde van inquiry is uitgewerkt vr een sessie in grepsverband. We behandelen deze methde stap vr stap. Als je zelfstandig wilt beginnen met zelfnderzek kun je eveneens de methde tepassen zals beschreven. Er zijn dan alleen geen anderen aanwezig. Individueel werk heeft dezelfde werking en effecten als grepswerk met het verschil dat aanwezigheid van anderen de dimensie van cntact en zichtbaarheid meer naar de ppervlakte brengt. In een inquiry duik je vr ngeveer 15 minuten vlledig in een thema f vraag. Je benemt wat er in je lichaam gebeurt, wat je velt, waarneemt en je merkt p he je gevelens veranderen dr ze te erkennen. Je laat fysieke gewaarwrdingen, gevelens en gedachten pkmen en je laat ze zijn zals ze zijn. Je beïnvledt ze niet, prbeert niet ze weg te ademen f p andere wijze te nderdrukken. Je laat ze ntvuwen in jezelf en beschrijft eenvudig wat er gebeurt. Dit nderzek de je drgaans in aanwezigheid van 1 f 2 mensen. Je bent bereid een bepaalde verdieping aan te gaan in jezelf waar je nrmaal gesprken niet z snel f helemaal niet kmt. In die zin is een inquiry een mysterieuze tcht. Je infrmeert de aanwezigen namelijk niet ver wat je al weet, maar je ntdekt een waarheid ver jezelf en legt iets blt wat je ng niet wist. Tegelijkertijd daag je in een inquiry jezelf uit m datgene wat je meent te weten ver jezelf f zaken waarvan je dacht dat ze waar waren, pnieuw te nderzeken. Een inquiry brengt p deze manier de nbewuste delen van zwel je persnlijke geschiedenis als je gehechtheid daaraan, aan het licht. Je persnlijke geschiedenis is als de sundtrack bij een film: bij elke situatie hrt een specifiek deuntje. Je weet dan al h hier gaat dit en dit gebeuren, je hrt het al aan de muziek. Je persnlijke geschiedenis gaat ver ju, ze is ju en definieert ju, tenminste, dat is wat we geneigd zijn te denken. Maar je persnlijke geschiedenis gaat ver de imag s die je meent neer te meten zetten in de wereld, vr jezelf, vr de ander. Zelfnderzek zrgt dr het prces van erkennen vr een grtere intimiteit met jezelf je ntdekt jezelf telkens pnieuw. En, heel belangrijk: je det het vanuit verbinding met jezelf, niet alleen met je denken, je mentale intelligentie. Ok je spirituele, emtinele en lichamelijk intelligentie spelen een belangrijke rl in deze ntdekkingstcht. Vanuit een grndhuding van aanwezig zijn, pen, nieuwsgierig, niet-weten en in cntact met lichaam km je erachter wie je bent nder al die lagen van aannames, afweer en patrnen. De stappen van een inquiry The present cannt be recgnized by the eg, because it is always cvered by the past. Almaas 3 Erica Rijnsburger, inquiry methde

4 Als je een inquiry det, is het eerste wat pkmt het verhaal zals je dat al kent van je persnlijke geschiedenis. Je weet bijvrbeeld al waar je familiesysteem ndersteunend f belemmerend is geweest. Maar in het vertellen tijdens een inquiry veg je iets te. Terwijl je vertelt, merk je wat er in je lichaam gebeurt. Waar pent f sluit zich iets? Waar vel je het strmen en vel je blijdschap dan wel waar vel je je lichaam krampachtig wrden en vel je verdriet. Dit effect beschrijf je vervlgens en daarmee km je in het nu terecht. De verhalen van ten wrden daardr verbnden met de effecten die ze hebben p je lichaam, in het nu. Dr de aandacht daarbij te brengen, dr die effecten te beschrijven, te erkennen, kmen we uit het web van al die crrelaties tussen gedachten, gevelens, emties, fysieke sensaties en verdedigingen van het Supereg. Dr de beschrijving en daarmee de erkenning ga je merken dat er ruimte kmt en dat allerlei spanningen beginnen p te lssen. Een inquiry de je als vlgt 4 : 1. Het starten van een inquiry begint met een krte stilte (ngeveer 5 tt 10 minuten) waarin we rustig ademen. Dr p deze wijze te ademen, leggen we het denken even stil. Je cncentreert je p je ademhaling. Als je afgeleid wrdt, ga je weer terug en je brengt je aandacht weer terug naar je ademhaling. Je kunt in deze minuten k een Kath meditatie den. 2. In de stilte ndig je jezelf vervlgens uit m aanwezig te zijn. Je kunt daarvr een lichte aandacht huden bij wat je velt met je zintuigen: he zit je, he is de temperatuur in de kamer, he velen je armen en benen aan, etcetera. Wees een aantal minuten in werkelijk cntact met je lichaam, met wat je nu velt en wees nieuwsgierig naar wat gebeurt. Nieuwsgierig zijn is belangrijk: je wilt werkelijk weten he het zit. 3. Frmuleer je nderzeksvraag zrgvuldig. In de inquiry staat meestal een bepaalde vraag centraal, hewel een het k znder vraag kan. Wanneer je werkt znder een specifieke vraag begin je te vertellen ver je ervaring in het hier en nu en kijk je waar dat je brengt. Wanneer je werkt met een vraag, laat je langzaam het antwrd pkmen. Neem alle tijd, haast je niet en trek niet te snel cnclusies. Stel je pen. Kijk je f je de meest waarachtige wrden kunt vinden m de waarheid van je ervaringen te beschrijven, waar te laten zijn en te erkennen wat er gebeurt. Erkenning van de waarheid brengt een strm van ervaringen p gang znder dat je weet waar het naar te gaat. Kijk wat de antwrden met je den. He de antwrden bepaalde sensaties in je teweeg brengen f he een antwrd iets verandert in je ervaring. Vertel wat er bij je pkmt. En bij het beantwrden, vertel je k he je lichaam aanvelt en wat je zintuigen waarnemen. Alle antwrden nthullen iets ver jezelf en zijn al daarm al niet ged f fut ze zijn gewn. 4. De anderen luisteren in stilte. Je neemt een kwartier per persn. Onderzek bij jezelf f je de anderen wilt aankijken f dat je het plezieriger vindt m je gen geslten te huden. Als jij vertelt, als jij de inquiry ingaat, zijn de luisteraars stil. Zij bieden een bedding waarin juw nderzek kan plaats vinden en aanvaarden alles wat is znder inhudelijk te reageren en znder je te nderbreken. Aanvaarding betekent verigens niet dat je het altijd eens bent met wat iemand zegt f det. Werkelijk aanvaarden betekent vr iemand de ruimte zijn, bedding geven, aanwezigheid bieden, want het is aanwezigheid die aanvaardt. Ons eg kan slechts instemmen f afkeuren. Aanwezigheid is de ruimte waarin we kunnen aanvelen f iets al dan niet waar is vr ns. Deze bedding is belangrijk, want een inquiry git ns uit nze cmfrtzne we gaan immers nbekend terrein binnen. 5. Extra aanwijzingen: - De persn die de inquiry det, geeft antwrd vanuit hem f haarzelf. Op een gegeven mment kan er een ndersteunende vraag gesteld wrden als je het idee 4 Gebaseerd p Michael Brwn en Avikal Cstantin. 4 Erica Rijnsburger, inquiry methde

5 hebt dat de persn in kwestie bij zijn f haar gevel weg gaat: wat gebeurt er in je als je het hier ver hebt? - De in een inquiry wat prettig vr je is: ga makkelijk zitten, sluit je gen f hu ze juist pen. - Waak vr het te snel trekken van cnclusies wees nieuwsgierig naar wat hierna kmt. En naar wat daarna kmt. En dan daarna, en daarna. Blijf pen en ntvankelijk vr wat gebeurt, blijf pmerkzaam en blijf vragen stellen. - Oefen jezelf in de huding van het niet-weten: in een inquiry ben je je ervan bewust dat al je kennis en je weten een resultante zijn van gebeurtenissen in het verleden en dat we niet autmatisch kunnen verwachten dat deze kennis k pgaat vr dat wat zich nu aandient. Uiteraard kan de verzamelde kennis die we hebben ndersteunend zijn en ns den begrijpen wat er gebeurt. Tegelijkertijd kan deze een belemmering zijn m p een creatieve, beweeglijke f riginele manier te reageren p gebeurtenissen in het hier en nu. Jezelf een huding aanleren van niet-weten geeft je k een zekere mate van vrijheid ten pzichte van het Supereg, waardr je lsser kmt te staan van je persnlijke geschiedenis. - Heb bijzndere aandacht vr het pkmen van Supereg stemmen (zie k het hfdstuk ver het Supereg): stemmen die genblikkelijk afkeuren wat er gebeurt. Dat kan afkeuring zijn van de inquiry zelf f afkeuring van wat je zegt f velt. - Tt slt geldt vr een inquiry: blijf in je lichaam. In een inquiry ervaren we wie we zijn, he nze cnditineringen en egneigingen verlpen en wat hun effect is p nszelf. Ons lichaam en nze zintuigen bieden bedding vr dat ervaren. Je velt wat er gebeurt en dat is werkelijk anders dan een vraag cnceptueel benaderen en analyseren. Dat laatste de je namelijk met een zekere afstandelijkheid, terwijl we juist nabijheid willen. In een inquiry kun je leren he een en ander fysiek drwerkt: spanningen, terugtrekkingen, blkkades, geveligheden, terugkerende hudingen (bijvrbeeld he je altijd zit in bepaalde situaties) f bepaalde fysieke neigingen (aan haren f nagels friemelen, met je mnd trekken f wiebelen met een vet f been). Als we leren nze fysieke symptmen te (h)erkennen, dan kunnen we al heel veel blt leggen ver wat een bepaalde situatie met ns det en wat de bijbehrende emtinele lading is van bepaalde rdelen f van bepaalde aanvallen van ns Supereg. Waarheid is pas waarheid als het juw waarheid is. Emilia Hllander. Grndhuding De grndhuding bij een inquiry is telkens pnieuw: pen zijn, nieuwsgierig zijn en acceptatie vr wat zich aandient. Deze huding wrdt mi geïllustreerd in het nderstaande gedicht van Rumi: Mens-zijn is als een herberg. Elke chtend arriveert er een andere gast. Vreugde, depressie, gemeenheid, elk gevel daagt p als een nverwachte bezeker. Verwelkm en vermaak ze allemaal. Behandel iedere gast met eerbied, k al kmt een schare verdriet binnen, die je huis heftig van al zijn meubilair ntdet. Misschien ruimen de gasten je huis leeg 5 Erica Rijnsburger, inquiry methde

6 vr een nieuwe verrukking, vr een dnkere gedachte, vr schaamte f vr bsaardigheid. Treedt ze met een lach, bij de deur, tegemet. Ndig ze uit. Wees dankbaar vr wie kmt. Ieder van hen is immers geznden als een wijs leidsman die van verre rden kmt. In tegenstelling tt de bjectieve huding bij een wetenschappelijk nderzek heb je bij een inquiry juist z min mgelijk distantie, z min mgelijk afstandelijkheid en laat je jezelf z diep mgelijk raken dr een thema f nderzeksvraag. Je maakt jezelf vlledig ntvankelijk. De interesse m nderzek te den staat gelijk aan interesse in jezelf. Deze interesse kmt vrt uit liefde vr wie je bent. Als mens zijn we per definitie geïnteresseerd in de dingen waarvan we huden. Kijk maar eens naar iemand die verliefd is: hij f zij wil alles van die ander weten, wil weten waar die ander van gaat stralen, waar deze zich zrgen ver maakt. Je wilt zveel mgelijk nabijheid met de ander creëren als je verliefd bent. Zelfnderzek de je vanuit z n srt liefde, een liefde die maakt dat we geïnteresseerd zijn in nszelf, het mie en minder mie. Alles mhelzen en daardr dieper in nszelf drdringen. Het is dan k een intens prces. We meten wel van nszelf huden m het p te kunnen brengen. We meten nszelf hiervr blt durven stellen aan het leven; m het leven te leren kennen meten we naakt durven zijn. Als je een inquiry det, hudt er dan rekening mee dat er, terwijl je de inquiry det, diepe angsten mhg kunnen kmen, zals: Als ik niets van mijn ervaringen maak, is er niks dit kan leiden tt een ervaring van leegte. Als ik niets van mijn ervaringen maak, gebeuren er misschien dingen die ik niet wil dit leidt tt een ervaringen van cntrleverlies. Als ik niets van mijn ervaringen maak, wrd ik niet gezien, wrdt er niet van mij gehuden dit leidt tt een ervaring van afscheiding. Er is zveel dat we vr nszelf niet waar willen hebben, laat staan vr de ander Tegelijkertijd is het verlangen vaak grter dan de angst en de belning (achteraf) z veel grter dan de kwetsbaarheid die je velt als je het nderzek ingaat. Hiernder vlgen een aantal vrbeelden van inquiry vragen. Je kunt een inquiry vraag vr jezelf herhalen f je kunt één van je grepsleden de vraag laten herhalen. In dat geval kan iemand je vragen vertel me, wat is juw relatie met geld, als je dat thema zu willen nderzeken. Vervlgens antwrd je met dat wat zich van binnen in je rert en aangeraakt wrdt dr de vraag. Als de ander het idee heeft dat je even klaar bent, reageert deze dr te zeggen dankjewel en stelt de vraag pnieuw: vertel me, wat is juw relatie met geld? Z ga je dr tt de tijd m is. De kracht van de methde zit in deze herhaling. Als de vraag namelijk bij herhaling gesteld wrdt, gaat het nbewuste als vanzelf reageren. Stel bijvrbeeld enkele malen de vraag waarm is het ged m gevelens niet te uiten en je nbewuste reageert p een gegeven mment met een drbraak dat het helemaal niet ged is m gevelens niet te uiten. Je velt wat er in je lichaam gebeurt dr vast te blijven huden aan deze vertuiging. Je velt bijvrbeeld een bepaalde druk in je brst (f ergens anders) f je merkt iets p aan je ademhaling. Je velt wat de vertuiging bewerkstelligd heeft en je deelt dit met de ander. Je krijgt zicht p waar die vertuiging vandaan kmt en he lang je die eigenlijk al met je meedraagt. Maar k zul je ruimte gaan velen p het mment dat je je realiseert het is helemaal niet ged m dat te den. Al die sensaties en bewegingen in jezelf breng je naar buiten. 6 Erica Rijnsburger, inquiry methde

7 Als er bij een vraag verdriet, bsheid f andere emties pkmen, dan benem je die genblikkelijk: ik merk dat ik nu heel geïrriteerd wrd van deze vraag. Er kan k ude pijn bven kmen. In dat geval benem je dat, znder erver te filsferen f psychlgiseren: ik krijg nu ineens een beeld van vreger aan tafel, met het avndeten. Het beeld maakt me warm, ik vel me peens gebrgen. Wat er k gebeurt in een inquiry, plezierig f pijnlijk, je blijft pen. Dit betekent dat je accepteert wat er gebeurt van mment tt mment. En de waarheid vertellen zals deze is: ik vel me bs, ik ben bang, ik wil nu eigenlijk weg lpen, ik vel me geblkkeerd, ik weet niet he ik verder met, ik vel me verlren, ik vel me afgeslten. Of gevelens van het andere spectrum: ik vel me blij, ik vel dat er iets pent in mij als ik dit deel, ik ervaar meer ruimte in mijn brstkas. Je neemt dit waar, znder enig rdeel; het gaat m een zuivere en eenvudige reflectie van je ervaring, znder deze ervaring p wat vr manier dan k p te leuken. Kmt er wel een rdeel p, dan deel je dat in een inquiry en realiseer je je dat je in de ban bent van het Supereg. Vrbeelden van inquiry vragen Welk imag hu ik p naar de wereld te? He velt dat? Wat maakt me ntevreden? He velt het als ik me afsluit? Wat maakt dat ik me afsluit? He velt afwezig zijn in mij? Wanneer vel ik me niet helemaal aanwezig? Op welke manier zek ik gedkeuring van de buitenwereld? Wat durf ik anderen niet te laten zien? Waar en wanneer heb ik me helemaal blij, alert en aanwezig geveld? Wat maakt dat ik sms gevelens achter te hud? Wat maakt me bs (blij, bedrefd, bang)? He velt tevredenheid aan? He vel ik me in aanwezigheid van deze mensen hier? Wat is mijn relatie met geld? Wat maakt mij jalers in mijn relatie? Wat gebeurt er met mij als iemand mijn integriteit in twijfel trekt? Waar is mijn familiesysteem ndersteunend (belemmerend) geweest vr het dragen van verantwrdelijkheid? Wanneer vel ik mij ndersteund en gedragen? Wat maakt dat ik in nieuwe situaties altijd eerst faalangst vel? Wat is het dat me z druk det maken ver het etentje van kmende vrijdag? He vertruwd ben ik met mijn eigen lichaam en mijn eigen seksualiteit? Wanneer is het leven vervullend? Wat geeft het rken (drinken, internet, prn, winkelen, eten, hard werken) mij? He werd er vreger thuis met bsheid mgegaan? Wanneer ben ik vr mijn gevel waardevl? Waaraan ntleen ik mijn zelfvertruwen? Waar schaam ik me vr? Wat f wie kan ik niet vergeven? In de situatie met mijn geliefde gisteravnd: waar vel ik me schuldig ver? Als ik aan mijn meder (vader) denk, waar ben ik dan blij ver? He wil ik dat anderen mij zien en waarm is dat belangrijk? Waarm is het ged m niet kwetsbaar te zijn? Waarm is het ged m gevelens niet te uiten? Waarm is het ged m geen nee te zeggen? Waarm is het ged m niet al te pvallend te zijn? He vermijd ik stilte? Wat kan ik den m meer balans in mijn leven te krijgen? He raak ik het cntact met mijn vitale energie kwijt? 7 Erica Rijnsburger, inquiry methde

8 Zelfnderzek vereist med, maar schept k een enrme innerlijke kracht. Pantajali In tenemende mate ben ik gaan huden van het den van inquiry. Het werkt z ngelflijk bevrijdend m de inhud van al je ervaringen waar te laten zijn en jezelf te ntden van allerlei cnditineringen. Je staat niet p de rem, je manipuleert niet en dat is zveel mier dan dat je prbeert jezelf ergens aan vast te huden. Vast huden aan iets dat he dan k gaat veranderen, aan iets dat je he dan k it kwijtraakt. Je bevrijdt jezelf dr het telaten van alles wat er in je is, ndanks de krachten die er zijn vanuit het Supereg. 8 Erica Rijnsburger, inquiry methde

5.2.1 Jezelf losmaken uit overtuigingen

5.2.1 Jezelf losmaken uit overtuigingen Stap 5 Deel 2 Je met niet alles gelven wat je denkt Lesje 5.2.1 Jezelf lsmaken uit vertuigingen Je hebt eerder al pgeschreven welke gedachtes zijn uitgegreid tt vertuigingen: de beelden ver jezelf en anderen

Nadere informatie

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen.

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen. PESTEN Deze flder is een hulpmiddel vr ju en je kind m samen te leren ver pesten en he je dit kan stppen. WAT IS PESTEN? Pesten is iemand anders bewust bedreigen, bang maken, uitdagen, uitschelden f pijn

Nadere informatie

Als uitgangspunt zijn er drie wensen waar jij uit kunt kiezen:

Als uitgangspunt zijn er drie wensen waar jij uit kunt kiezen: Stap 2 Wat ga je den? Je gaat een wens kiezen ver wat jij anders wilt in het met elkaar mgaan. Daarna kies je twee manieren waarp jullie die wens gaan waarmaken. Je schrijft k ng p welke kwaliteiten en

Nadere informatie

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool PEST PROTOCOL Prins Willem-Alexanderschl Wat is een pestprtcl? Een pestprtcl is een aantal vereenkmsten ver het tegengaan van pesten. Een afspraak tussen de schl, de kinderen en de uders. Waarm een pestprtcl?

Nadere informatie

Stap 1. Wat wil jij?

Stap 1. Wat wil jij? Stap 1. Hi Iemand heeft het idee dat jij wel wat supprt kunt gebruiken. Dat kunnen je uders zijn, een vriend/vriendin een therapeut f iemand anders die ju ged kent. Die iemand wil graag dat jij hulp krijgt

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

De Ultieme Sollicitatie Gids.

De Ultieme Sollicitatie Gids. De Ultieme Sllicitatie Gids. Ha Aanstaande Superheld! Hierbij een mie verzameling met nuttige infrmatie. Lees het dr en kijk wat je eruit kunt halen. Sms staan er bepaalde tips f acties dubbel in. Dat

Nadere informatie

Vier beproefde manieren om de pot met goud, leren van elkaars ervaringen, open te maken

Vier beproefde manieren om de pot met goud, leren van elkaars ervaringen, open te maken Vier beprefde manieren m de pt met gud, leren van elkaars ervaringen, pen te maken Het leren van ervaringen vraagt m het nderzeken van die ervaringen, het liefst in een grep samen met anderen. Dit kan

Nadere informatie

Een natuurlijk proces

Een natuurlijk proces Ik vel het weer. Het is er weer. Sms even, dan de hele tijd. Ik wil je niet kwetsen. Ik wil het niet weer zeggen, maar het is er weer. (Gijs Hrvers) Overprikkeling Veel mensen met autisme hebben gede intellectuele

Nadere informatie

Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf 1 Door Erica Rijnsburger. Inleiding

Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf 1 Door Erica Rijnsburger. Inleiding Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf 1 Dr Erica Rijnsburger Inleiding The desire t questin life cmes frm life itself, frm that part f life which is still hidden. Life prvkes us t questin. It

Nadere informatie

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009]

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1 Algemeen Meldcde bij een vermeden van kindermishandeling vr scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1.1 Iedere ScS Scheidingsspecialist, ScS Zandkasteelcach, ScS OKEE-cach, hierna te nemen scheidingsbegeleider,

Nadere informatie

Metacognitieve Therapie

Metacognitieve Therapie Metacgnitieve Therapie MODULE 10: TERUGVALPREVENTIE 10.1 terugvalpreventie 10.2 Psychse/schizfrenie: diagnse f stigma? Het begrip psychse, respectievelijk schizfrenie, wekt bij veel mensen een verkeerde

Nadere informatie

Kinderen uit de lagere school opvangen na een overlijden

Kinderen uit de lagere school opvangen na een overlijden VCLB Leuven Centrum vr Leerlingenbegeleiding vr Vrij en Gemeentelijk Onderwijs vzw Karel Van Ltharingenstraat 5 3000 Leuven Tel. 016 28 24 00 Fax 016 28 24 99 inf@vclbleuven.be www.vclbleuven.be Kinderen

Nadere informatie

Stap 4 Deel 2. 4.2.1 Controle willen houden over wat je denkt en voelt

Stap 4 Deel 2. 4.2.1 Controle willen houden over wat je denkt en voelt Stap 4 Deel 2 De rzaak van stress: de illusie dat we cntrle kunnen hebben als we maar geneg ns best den. 4.2.1 Cntrle willen huden ver wat je denkt en velt Je hebt al gelezen dat gedachten waar je in vastzit,

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF Onze grep bezekt de vrstelling p: LESBRIEF 1 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Geachte leerkracht, Deze lesbrief is bedeld

Nadere informatie

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling Prtcl bij het verlijden van een gezinslid van een leerling Algemeen: Er wrden geen mededelingen aan de pers gedaan. Het lcatie aanspreekpunt f de directeur meldt alleen dat nze 1 ste zrg de nabestaanden

Nadere informatie

Pestprotocol Cazemierschool 2012

Pestprotocol Cazemierschool 2012 Pestprtcl Cazemierschl 2012 Vrwrd De Cazemierschl is een Prtestants Christelijke schl, die werkt vanuit de Jenaplanvisie. Dat betekent dat vr nze schl de algemeen menselijke waarden zals gemeenschapszin,

Nadere informatie

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4 ACT in LOB Werkbladen Tlkit De infrmatietrechter Deze tl helpt je m de grte heveelheid infrmatie ver studiekeuze vr jezelf behapbaar te maken. Je kunt p verschillende niveaus met de infrmatie ver studies

Nadere informatie

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers Handreiking functinerings- en berdelingsgesprekken griffiers September 2014 Functineringsgesprek Als de griffier is aangesteld, is het verstandig m met elkaar te blijven reflecteren p het functineren.

Nadere informatie

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu De denkstijltest Wat is het? Uw manier van denken bepaalt in sterke mate he u zich velt en he u handelt. Dat geldt vr individuen, maar k vr teams en rganisaties. MindSnar is een methde waarmee denkstijlen

Nadere informatie

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2 Eenzaamheid Idske de Haan- de Jng> 1. Ter inleiding 2 2. Wat is eenzaamheid? 2 3. He ntstaat eenzaamheid 3 a. Externe factren 3 b. Persnlijkheidskenmerken f karakter 4 c. Gedragspatrnen

Nadere informatie

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten Pestprtcl basisschl Pieter Wijten Basisschl Pieter Wijten werkt aan een veilig schlklimaat waarin kinderen respectvl met elkaar mgaan. Ze hanteert drie principes: Ik zrg ged vr mezelf Ik zrg ged vr de

Nadere informatie

De groepsleerkrachten bereiden zich samen voor op het gesprek met hun groep.

De groepsleerkrachten bereiden zich samen voor op het gesprek met hun groep. PROTOCOL ROUWVERWERKING Het stappenplan A. Het bericht kmt binnen Bericht van een ngeluk f verlijden van een leerling - Tezeggen dat er iemand zal terugbellen. Vragen p welk nummer men bereikbaar is en

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan 2011-2013. Christelijke Peuterspeelzaal Lotje

Pedagogisch beleidsplan 2011-2013. Christelijke Peuterspeelzaal Lotje Pedaggisch beleidsplan 2011-2013 Christelijke Peuterspeelzaal Ltje Inhudspgave 1. Inleiding 2. Visie 3. Delen 4. Uitwerking van de delen 4.1 Liefdevlle benadering 4.2 Bijbelse waarden en nrmen 4.3 Emtinele

Nadere informatie

Rouwprotocol Widdonckschool Weert overlijden van een leerling

Rouwprotocol Widdonckschool Weert overlijden van een leerling Ruwprtcl Widdnckschl Weert Ruwprtcl Widdnckschl Weert verlijden van een leerling In dit prtcl wrdt beschreven he Widdnckschl Weert kan handelen bij het verlijden van een leerling(en) van nze schl. Dit

Nadere informatie

Uit hetzelfde nest gegroeid.

Uit hetzelfde nest gegroeid. Uit hetzelfde nest gegreid. Marina de Jde Als mijn zus sterft zal het me niets den! Zij laat me vlkmen kud. Ik heb geneg met haar afgezien, het is echt een serpent, je zu eens meten weten, laat een vruw

Nadere informatie

PROJECTBESCHRIJVING DIT BEN IK

PROJECTBESCHRIJVING DIT BEN IK PROJECTBESCHRIJVING DIT BEN IK Leerlijn Theater Thema Identiteit Grep 3 en 4 Maart 2016 Cultuurnderwijs p zijn Haags Leerlijn Theater Thema Identiteit Grep 3 en 4 Maart 2016 Deze prjectbeschrijving wrdt

Nadere informatie

OPLEIDING tot Verzorgende-IG. Ondersteuningsmagazijn Praktijk Beroepstaak E Startbekaam

OPLEIDING tot Verzorgende-IG. Ondersteuningsmagazijn Praktijk Beroepstaak E Startbekaam OPLEIDING tt Verzrgende-IG Ondersteuningsmagazijn Berepstaak E Startbekaam Albeda cllege Branche gezndheidszrg Kwalificatieniveau 4 Chrt: 2010-2011 Fase: Startbekaam Naam student:. P.E1-3.start.gesprek

Nadere informatie

Mediteren voor Musici

Mediteren voor Musici Het Sandelhut Meditatietechnieken, Caching en Training Mediteren vr Musici Lcatie: Het Beekse Bshuis Girlesedijk ngenummerd Hilvarenbeek Pst: Gildelaan 41 5081 PJ Hilvarenbeek Cntact: 06 155 77 510 infrmatie@hetsandelhut.nl

Nadere informatie

Technieken die je hebt geleerd direct enthousiast toepassen

Technieken die je hebt geleerd direct enthousiast toepassen Technieken die je hebt geleerd direct enthusiast tepassen Delgrep: Mensen die (therapeutische) technieken leren en ze meer te willen passen. Inleiding "Tepassen wat je geleerd hebt" ks ik als nderwerp

Nadere informatie

1 Uit: Pedagogisch kader kindercentra 4-13 jaar

1 Uit: Pedagogisch kader kindercentra 4-13 jaar 1 Uit: Pedaggisch kader kindercentra 4-13 jaar Deel I / hdst. 5 Relaties in de grep De grep als leermgeving De buitenschlse pvang is een fantastische preftuin vr de sciale ntwikkeling van kinderen. Ze

Nadere informatie

Inventarisatie van wensen & verwachtingen over gezondheidsactiviteiten Leefstijl vragenlijst

Inventarisatie van wensen & verwachtingen over gezondheidsactiviteiten Leefstijl vragenlijst Inventarisatie van wensen & verwachtingen ver gezndheidsactiviteiten Leefstijl vragenlijst Let p: Deze vragenlijst dient vr verspreiding p maat gemaakt te wrden vr uw bedrijf. Ver daar waar [bedrijfsnaam]

Nadere informatie

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg MedewerkerMnitr Benchmark in de Zrg Telichting pzet vragenlijst en invulinstructies U heeft een inlgcde ntvangen per brief f per e-mail. Mcht u geen inlgcde ntvangen hebben, dan kunt u terecht bij de benchmarkcördinatr

Nadere informatie

Reflecties. Vormingsdag 9 januari 2014 DPB Brugge Training coachingsgesprek. Bezoeker gecoachte

Reflecties. Vormingsdag 9 januari 2014 DPB Brugge Training coachingsgesprek. Bezoeker gecoachte Vrmingsdag 9 januari 2014 DPB Brugge Training cachingsgesprek Reflecties Bezeker gecachte Het gesprek heeft mij ngelfelijk veel deugd gedaan. Ik kreeg de bevestiging dat het ged is datgene waar ik mee

Nadere informatie

Een profiel maken voor [onderwerp]

Een profiel maken voor [onderwerp] MPA MindSnar Een prfiel maken vr [nderwerp] Wat det MPA, de denkstijltest? MPA legt u vragen en keuzes vr. Z zekt het naar patrnen in he u denkt. Van die patrnen maakt het grafieken en rapprten. Bvendien

Nadere informatie

Vrij zijn - als een koningskind leven in Gods koninkrijk!

Vrij zijn - als een koningskind leven in Gods koninkrijk! 1 Vrij zijn - als een kningskind leven in Gds kninkrijk! Als de Zn je heeft vrijgemaakt, zul je werkelijk vrij zijn! Jh.8:36 Vrij zijn, dr wat Jezus vr ns heeft gedaan aan het kruis. Dit prgramma hebben

Nadere informatie

PROJECTBESCHRIJVING HISTORISCHE PLEKKEN

PROJECTBESCHRIJVING HISTORISCHE PLEKKEN PROJECTBESCHRIJVING HISTORISCHE PLEKKEN Leerlijn Cultureel Erfged Thema Identiteit Grep 5 en 6 Maart 2016 Cultuurnderwijs p zijn Haags Leerlijn Cultureel Erfged Thema Identiteit Grep 5 en 6 Maart 2016

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 Inhud Respns... 1 Samenvatting van de resultaten... 1 Vragen ver de pleiding... 2 Vragen ver de stagiair... 3 Wat ziet u als sterke punten van de pleiding CMD?... 4 Wat

Nadere informatie

Presenteren met Impact:

Presenteren met Impact: Presenteren met Impact: Gelven Presenteren is geweldig! Ik geef te, de eerste keer dat ik vr een grep stnd had ik zweethanden en een rd hfd, maar de afgelpen jaren heb ik tientallen keren vr grepen gestaan

Nadere informatie

LOGBOEK van: klas: 1

LOGBOEK van: klas: 1 LOGBOEK van: klas: 1 Inhudspgave Inleiding en inhud van het lgbek Wat is de maatschappelijke stage? Delen van de maatschappelijke stage Waar de je maatschappelijke stage? Kaders waarbinnen de maatschappelijke

Nadere informatie

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs Cursussen CJG (samenwerking tussen De Meerpaal en het nderwijs in Drnten) Vrtgezet Onderwijs 1 Faalangst (vrtgezet nderwijs) Faalangsttraining is vr jngeren die gespannen zijn en (te) veel nadenken ver

Nadere informatie

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan Handleiding Het pstellen van een diacnaal beleidsplan Versie 1.0 Generale diacnale cmmissie Datum: augustus 2015 Generale diacnale cmmissie Vendelier 51-D 3905 PC VEENENDAAL Telefn (0318) 505541 Website:

Nadere informatie

Presenteren met Impact:

Presenteren met Impact: Presenteren met Impact: Gelven Presenteren is geweldig! Ik geef te, de eerste keer dat ik vr een grep stnd had ik zweethanden en een rd hfd, maar de afgelpen jaren heb ik tientallen keren vr grepen gestaan

Nadere informatie

Vergaderen Informatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7. Vergaderen

Vergaderen Informatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7. Vergaderen Vergaderen Infrmatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 1 van 7 Vergaderen Vergaderen Infrmatieblad (VP) IEV1 Bladzijde 2 van 7 Vergaderen Elke vergadering kent een vaste structuur en een vaste vlgrde. Deze structuur

Nadere informatie

depressie wat kun je doen als iemand in je omgeving een depressie heeft?

depressie wat kun je doen als iemand in je omgeving een depressie heeft? depressie raakt iedereen wat kun je den als iemand in je mgeving een depressie heeft? INHOUD Inleiding 4 De Depressie Vereniging 5 Tips vr naasten van mensen met een depressie 6 Het prbleem erkennen 6

Nadere informatie

Presentatie eisen reisweek

Presentatie eisen reisweek Presentatie eisen reisweek Beste reisadviseurs, De aftrap is genmen. We zijn begnnen aan een spannende strijd m te bepalen he nze werkweek er in juni 2013 uit zal zien. Natuurlijk lijkt het een beetje

Nadere informatie

Het Muiswerkprogramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die nodig is voor het leren van de Nederlandse spelling en zinsbouw.

Het Muiswerkprogramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die nodig is voor het leren van de Nederlandse spelling en zinsbouw. BASISGRAMMATICA Het Muiswerkprgramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die ndig is vr het leren van de Nederlandse spelling en zinsbuw. Delgrepen Basisgrammatica Het cmputerprgramma Basisgrammatica

Nadere informatie

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF Onze grep bezekt de vrstelling p: LESBRIEF 1 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Geachte leerkracht, Deze lesbrief is bedeld

Nadere informatie

Biontica Workshop Zelfredzaamheid & Zelfsturing

Biontica Workshop Zelfredzaamheid & Zelfsturing Bintica Wrkshp Zelfredzaamheid & Zelfsturing Visie p Zelfredzaamheid & Zelfsturing Lgica van het gevel, Arnld Crnelis, 1998, ISBN 90-72258- 02-9 Het verbrgen prgramma vr het menselijk leren is aangebren

Nadere informatie

Rollenspel Jezus redt

Rollenspel Jezus redt Rllenspel Jezus redt Krte mschrijving prgrammanderdeel De leerlingen spelen samen een bestuursrechtzaak bij de Raad van State na. De Raad van State is de hgste bestuursrechter van Nederland. In deze rechtszaak

Nadere informatie

Verandertrajecten voor individuele medewerkers

Verandertrajecten voor individuele medewerkers Het Sandelhut Meditatietechnieken, Caching en Training Verandertrajecten vr individuele medewerkers Lcatie: Het Beekse Bshuis Girlesedijk ngenummerd Hilvarenbeek Pst: Gildelaan 41 5081 PJ Hilvarenbeek

Nadere informatie

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR!

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR! Ontwikkeling van kinderen, stagnatie van de ntwikkeling en drverwijzen Wij prberen er vr te zrgen dat kinderen zich bij nze pvang plezierig velen en zich kunnen ntwikkelen. Om te kunnen berdelen f dit

Nadere informatie

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE Begeleiding van leerlingen met ernstige rekenprblemen en/f dyscalculie Delen en uitgangspunten Binnen het Veluws Cllege Crtenbsch hanteren wij het Prtcl Ernstige

Nadere informatie

De gastouder schept een vertrouwde en familiare opvang omgeving voor het gastkind

De gastouder schept een vertrouwde en familiare opvang omgeving voor het gastkind Gastuderbureau Kindvriendelijk PEDAGOGISCH BELEID Inleiding Kinderpvang is een kwestie van vertruwen. Vraaguders vertruwen de gastuders en het gastuderbureau hun allerliefste bezit te. Zij meten de zekerheid

Nadere informatie

... 3. Utrecht in Dialoog... 3. Wat doet Utrecht in Dialoog?...3 Netwerkorganisatie...3 Pool van dialoogbegeleiders...3. 0ver de dialoog...

... 3. Utrecht in Dialoog... 3. Wat doet Utrecht in Dialoog?...3 Netwerkorganisatie...3 Pool van dialoogbegeleiders...3. 0ver de dialoog... Handbek Dialg INHOUDSOPGAVE... 3 Utrecht in Dialg... 3 Wat det Utrecht in Dialg?...3 Netwerkrganisatie...3 Pl van dialgbegeleiders...3 0ver de dialg... 4 Kenmerken van de dialg...4 De frmule van de dialg...4

Nadere informatie

draaiboek suïcidepreventie

draaiboek suïcidepreventie draaibek suïcidepreventie Algemeen Een draaibek is een handleiding f stappenplan waarin stap vr stap wrdt behandeld wat er p je af kan kmen mcht er zich een bepaalde gebeurtenis f crisis vrden. Elke gebeurtenis

Nadere informatie

Inleiding. Het gipsverband

Inleiding. Het gipsverband Gipsverbanden 2 Inleiding U heeft p de afdeling Spedeisende Hulp f p de gipskamer een (kunststf) gipsverband gekregen. Deze flder infrmeert u he u hiermee m met gaan; waar u rekening mee met huden bij

Nadere informatie

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas.

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas. Onderzek Ouderbetrkkenheid V.U. : Lieve Van Daele, Grte Markt 1, 9100 Sint-Niklaas Succesvl samenwerken met uders Bundel in te kijken in de leraarskamer http://flb.sint-niklaas.be ONDERZOEK GOK-PROJECT

Nadere informatie

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten Inleiding Stichting Kwaliteit in Basis GGZ gelft dat de mentale zrg in Nederland

Nadere informatie

Gedragsprotocol Samenwerkingsschool Balans. Wat is het gedragsprotocol? Uitgangspunt. Pesten of plagen?

Gedragsprotocol Samenwerkingsschool Balans. Wat is het gedragsprotocol? Uitgangspunt. Pesten of plagen? Gedragsprtcl Samenwerkingsschl Balans Wat is het gedragsprtcl? Het gedragsprtcl vrmt de verklaring van het schlbestuur, de directie, de leerkrachten, de leerlingen en de uders waarin is vastgelegd dat

Nadere informatie

Dit aanmeldformulier is opgesteld ten behoeve van een zorgvuldige aanmelding van leerlingen. Achternaam :.. Roepnaam :.

Dit aanmeldformulier is opgesteld ten behoeve van een zorgvuldige aanmelding van leerlingen. Achternaam :.. Roepnaam :. Dit aanmeldfrmulier is pgesteld ten beheve van een zrgvuldige aanmelding van leerlingen. Aanmeldfrmulier vr basisschl ndergetekenden melden hun kind aan bij RKBS Panta Rhei te Cevrden (naam/plaats schl)

Nadere informatie

Wat kan je lezen in deze brochure? Inleiding. Deel 1. Dyslexie. Deel 2. Ik. Deel 3. Ik heb dyslexie. Quiz en stellingen. Nog meer weten?

Wat kan je lezen in deze brochure? Inleiding. Deel 1. Dyslexie. Deel 2. Ik. Deel 3. Ik heb dyslexie. Quiz en stellingen. Nog meer weten? Vademecum CLB vr basisschlen 17/11/2010 Wat kan je lezen in deze brchure? Inleiding Deel 1. Dyslexie WAT IS DYSLEXIE? WAT IS DE OORZAAK VAN DYSLEXIE? WAAR JE LAST VAN KAN HEBBEN? WAT KAN JE ERAAN DOEN?

Nadere informatie

re-integratie jobcaoching praktijkleerwerktraject De Pastorie diverse branches social return

re-integratie jobcaoching praktijkleerwerktraject De Pastorie diverse branches social return jbcaching praktijkleerwerktraject De Pastrie scial return Stichting MatchWinners Rermnd jbcaching praktijkleerwerktraject De Pastrie scial return Stichting Matchwinners Rermnd 1. Intr Sinds 2009 biedt

Nadere informatie

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om?

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om? Het Grte Geldnderzek: he ga je met je geld m? Natinaal Instituut vr Budgetvrlichting (Nibud) Tijdsduur: één les Werkvrm: individueel met een discussie in de klas Niveau: bedeld vr alle leerlingen van klas

Nadere informatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie Duurzaam inzetbaar in een vitale rganisatie Vitaliteit en bevlgenheid vrmen sleutelbegrippen vr het ptimaal en duurzaam inzetten van medewerkers. Vitale medewerkers bruisen van energie, velen zich fit

Nadere informatie

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD Sinds 1 september 2004 kan elke schl een uderraad prichten vlgens het participatiedecreet. Het schlbestuur is verplicht m een uderraad p te richten als 10% van de uders er

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014 Evaluatierapprt Scalda - Grep 3 29 januari 26 maart 2014 1. Inleiding, deelnemers en activiteiten In dit dcument wrden de bevindingen weergegeven van begeleiders en deelnemers die betrkken waren bij de

Nadere informatie

Heeft u de afgelopen maand een periode meegemaakt van minstens 2 weken waarin u zich bijna voortdurend somber voelde?

Heeft u de afgelopen maand een periode meegemaakt van minstens 2 weken waarin u zich bijna voortdurend somber voelde? MDQ A.J.W. Van der Des, Th. Barnhfer, J.M.G. Williams Telichting: Onderstaande vragen gaan ver depressie en gerelateerde prblemen. Lees a.u.b. de vragen zrgvuldig dr en antwrdt dr het rndje vr de betreffende

Nadere informatie

Je weet nu op welke level je gaat lezen. Dit is wat je te doen staat: Kies een PENGUIN READER uit op jouw level, NIET lager!

Je weet nu op welke level je gaat lezen. Dit is wat je te doen staat: Kies een PENGUIN READER uit op jouw level, NIET lager! Dear Student Je weet nu p welke level je gaat lezen. Dit is wat je te den staat: Kies een PENGUIN READER uit p juw level, NIET lager! Lees het bek Vul de Reading Recrd in. Als je de Reading Recrd naar

Nadere informatie

TEST INHOUD: HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? 1. Onderzoek het eetgedrag van uw kind. 2. In welke fase zit mijn kind nu?

TEST INHOUD: HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? 1. Onderzoek het eetgedrag van uw kind. 2. In welke fase zit mijn kind nu? TEST HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? INHOUD: 1. Onderzek het eetgedrag van uw kind 2. In welke fase zit mijn kind nu? 3. Heeft mijn kind een geznd BMI? 4. Tips vr uders www.mijnkindheefteeneetstrnis.nl

Nadere informatie

Ruimte maken in 40 dagen

Ruimte maken in 40 dagen Ruimte maken in 40 dagen Een nline prgramma rnd de vraag: tegen welke dingen in juw leven wil je nee zeggen, m z ruimte te maken vr een ja tegen wat er werkelijk te det? sarine zijderveld papieren spiegel

Nadere informatie

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen:

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen: Graaf Jan van Mntfrtschl Beleid ter vrkming en/f regulering van pestgedrag 1. 1 Inleiding: Iedere schl heeft een veilig schlklimaat ndig. Op de Graaf Jan van Mntfrtschl zijn wij ns ervan bewust dat veiligheid

Nadere informatie

Zorgplan. Naam. Adres. Uitgerekende datum. Administratienummer. Naam en adres verloskundige praktijk

Zorgplan. Naam. Adres. Uitgerekende datum. Administratienummer. Naam en adres verloskundige praktijk Zrgplan Naam Adres Uitgerekende datum Administratienummer Naam en adres verlskundige praktijk datum tijd Met wie Afsprakenlijst Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Tijdens uw zwangerschap zal u nder cntrle

Nadere informatie

Professional Coaching. Franck Struyf

Professional Coaching. Franck Struyf Prfessinal Caching Franck Struyf Ervaring is niet wat iemand verkmt, maar wat iemand det met wat hem verkmt. (Aldus Huxley) Persnlijke ervaring Mijn naam is Franck Struyf en ik ben life en- prfessinal

Nadere informatie

Pesten op onze school: wat weten we er van?

Pesten op onze school: wat weten we er van? deel 2: hfdstuk 4 - Pesten p schl: wat weten we ervan? - 1. Pesten p schl: in de spiegel kijken Hfdstuk 4 Pesten p nze schl: wat weten we er van? 1. Pesten p schl: in de spiegel kijken. De praktijk tnt

Nadere informatie

Website Wemel : Wie zijn wij?

Website Wemel : Wie zijn wij? Website Wemel : Wie zijn wij? Een wemel is iemand die niet kan stilzitten, die vanbinnen en vanbuiten altijd maar wriemelt en beweegt, die zich niet lang p hetzelfde kan richten, en in heel veel dingen

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS Aan de Roer

PESTPROTOCOL OBS Aan de Roer PESTPROTOCOL OBS Aan de Rer Pestprtcl OBS Aan de Rer 1 Inleiding Vr u ligt het Pestprtcl OBS Aan de Rer. Het prtcl geeft leerkrachten van grep 1 tt en met 8 richtlijnen vr het vrkmen, signaleren en aanpakken

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Delstellingen Diepgaand inzicht krijgen in infrmatiebehefte m.b.t. WOII persnlijke betekenis WOII ntstaan interesse in WOII beiende/interessante thema s gebruik en

Nadere informatie

Hoe maak je relationele keuzes?

Hoe maak je relationele keuzes? : Verkrte cachvragen blijven f gaan? Trainen en cachen Psychlg Mirella Brk Internet, Breda, Den Bsch, Tilburg, Waalwijk www.psychlgmirellabrk.nl psychlg@psychlgmirellabrk.nl 06 1771 2728 KvK 51743256 BTW

Nadere informatie

Conceptkader Begeleiding in de opleidingsschool BELEIDSKADER BEGELEIDING IN DE SCHOOL STARTENDE LERAREN WAT JE VAN ONS KUNT VERWACHTEN:

Conceptkader Begeleiding in de opleidingsschool BELEIDSKADER BEGELEIDING IN DE SCHOOL STARTENDE LERAREN WAT JE VAN ONS KUNT VERWACHTEN: Pagina1 Cnceptkader Begeleiding in de pleidingsschl BELEIDSKADER BEGELEIDING IN DE SCHOOL STARTENDE LERAREN WAT JE VAN ONS KUNT VERWACHTEN: 1. SCHOOLCULTUUR Lerende rganisatie Gezamenlijke verantwrdelijkheid

Nadere informatie

Uitwerking kerndoel 2 Nederlandse taal

Uitwerking kerndoel 2 Nederlandse taal Uitwerking kerndel 2 Nederlandse taal Tussendelen en leerlijnen Nederlandse taal Primair nderwijs In samenwerking met het expertisecentrum Nederlands Enschede, 1 juni 2006 Nederlands kerndel 2 Stichting

Nadere informatie

MIJN KIND GAAT NAAR DE KLEUTERKLAS

MIJN KIND GAAT NAAR DE KLEUTERKLAS MIJN KIND GAAT NAAR DE KLEUTERKLAS 1. Is mijn kind klaar vr de kleuterschl? Handige tips m bij te huden Alle kinderen tussen 2,5 en 3 jaar mgen starten in de kleuterklas. Je twijfelt f je kind daar klaar

Nadere informatie

Integraal vorming begeleiden

Integraal vorming begeleiden Integraal vrming begeleiden Om vrming begeleiden in kaart te brengen, is vr mij een inzichtelijk kader dat van de 4 kwadranten van Ken Wiber. Zals elk fenmeen (vlgens Wilber, xxxx) kan vrming wrden begrepen

Nadere informatie

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0.

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0. Verzuim Beleid Opgemaakt dr Human Resurce Management Delgrep Alle werknemers Ingangsdatum 4 juli 2014 Versie 0.1 www.smallsteps.inf clfn Verzuimbeleid Visie en aanpak verzuim Delgrep: alle werknemers Versie:

Nadere informatie

Zorg op K.S.T.S. Temse-Velle

Zorg op K.S.T.S. Temse-Velle Zrg p K.S.T.S. Temse-Velle Beste uders, De zrgwerking p nze schl bestaat al heel wat jaren en is vrtdurend in beweging. Enerzijds mdat de wetgeving i.v.m. zrg verandert, anderzijds mdat leerlingzrg zelf

Nadere informatie

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND Pestprtcl Dit pestprtcl bestaat uit 4 delen:vr alle kinderen, vr het gepeste kind, vr de pester en, vr de uders. Deze partijen zijn allemaal betrkken bij een situatie waarin gepest wrdt. Uitleg van de

Nadere informatie

SPEURTOCHT THEMA OCEAN. voor groep 5 t/m 8

SPEURTOCHT THEMA OCEAN. voor groep 5 t/m 8 SPEURTOCHT THEMA OCEAN vr grep 5 t/m 8 Welkm in Burgers Ocean! Met deze nderwater-speurtcht leer je van alles ver de dieren die in de zee leven. De speurtcht begint al zdra je vanuit de Bush p het strand

Nadere informatie

Contract gedragsverandering

Contract gedragsverandering Cntract gedragsverandering Stappenplan m je delen te bereiken Tips m je delen te bereiken Cntract vr gedragsverandering (vrbeeld) Del/gedrag Om deel te nemen aan de Dam tt Dam lp met mijn vriendengrep

Nadere informatie

Maatschappelijke Stage

Maatschappelijke Stage Maatschappelijke Stage 2 Inhud 1. Wat is MAS? 1.1 MAS algemeen. 1.2 MAS p het Gren van Prinstererlyceum 1.3 Deadlines 2. Stage zeken 2.1 De stage cördinatr p schl. 2.2 Masactief 3. De frmulieren 3.1 Aanvraagfrmulier

Nadere informatie

Let op!! Niet zwemmen i.v.m. blauwalg. Leerdoelen: Kerndoelen Curriculum watereducatie SLO: NME leergebied: Werkvormen: Vakgebied: Niveau: Tijdsduur:

Let op!! Niet zwemmen i.v.m. blauwalg. Leerdoelen: Kerndoelen Curriculum watereducatie SLO: NME leergebied: Werkvormen: Vakgebied: Niveau: Tijdsduur: Let p!! Niet zwemmen i.v.m. blauwalg Vakgebied: Niveau: Tijdsduur: Bilgie, Aardrijkskunde klas 3 hav/vw ± 140 minuten Niet zwemmen i.v.m. blauwalg, we zien deze brden steeds vaker. Maar wat is blauwalg

Nadere informatie

LOGO Fontys HS xxx DELIVERABLE 1-07 VRAGENLIJST KENNISMAKEN

LOGO Fontys HS xxx DELIVERABLE 1-07 VRAGENLIJST KENNISMAKEN LOGO Fntys HS xxx DELIVERABLE 1-07 VRAGENLIJST KENNISMAKEN met Fntys Hgeschl XXX studiejaar 2009-2010 Vul de vragenlijst in en neem deze mee naar het gesprek met de dcent. 1. Persnlijke gegevens Vr- en

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

Stap 4: 4. Zelfevaluatie in de hand

Stap 4: 4. Zelfevaluatie in de hand Stap 4: 4. Zelfevaluatie in de hand 1 Del De 5 vinger methdiek is een brainstrmtechniek die als del heeft m de deelnemers de huidige werksituatie te analyseren, vanuit een ttaalverzicht, en tevens p zek

Nadere informatie