depressie wat kun je doen als iemand in je omgeving een depressie heeft?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "depressie wat kun je doen als iemand in je omgeving een depressie heeft?"

Transcriptie

1 depressie raakt iedereen wat kun je den als iemand in je mgeving een depressie heeft?

2 INHOUD Inleiding 4 De Depressie Vereniging 5 Tips vr naasten van mensen met een depressie 6 Het prbleem erkennen 6 Stel grenzen 6 Ga p zek naar infrmatie 7 Luister actief 7 Denk k aan het vlgende 8 Wees aanwezig, maar wrd geen hulpverlener 9 Medig behandeling aan 9 Praktische ndersteuning 10 Wees jezelf 10 Verdwijn niet uit beeld 10 Je eigen gevel 11 Praten ver suïcide 11 Vat het niet persnlijk p 13 Hp 13 Symptmen van een depressie 14 Websites 17 Lidmaatschap 18 d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 2

3 Een uitgave van de Depressie Vereniging tekst & eindredactie René Kragten illustraties Marijke Vlaar Deze uitgave is mede mgelijk gemaakt dr het Fnds Psychische Gezndheid Cpyright René Kragten Niets uit deze uitgave mag wrden vermenigvuldigd en/f penbaar gemaakt dr druk, ftkpie, micrfilm f p enige andere wijze znder vrafgaande schriftelijke testemming van de auteur. d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 3

4 Inleiding In Nederland krijgen jaarlijks circa mensen een (vrm van) depressie. Niet alleen degene met een depressie lijdt, k de naasten lijden mee. Er zijn verschillende flders ver depressie en k p internet is er veel infrmatie te lezen ver depressie. Er is ng weinig infrmatie te vinden vr naasten van iemand met een depressie. Deze brchure is bedeld vr mensen die iemand in hun mgeving kennen met een depressie. Als er iemand in je mgeving depressief is, kan dit allerlei vragen bij je prepen. Bijvrbeeld: Wat met ik den als ik vermed dat mijn vriend(in) f familielid depressief is? He ga ik m met iemand die erg smber is? He kan ik mijn naaste het beste steunen? Ik merk dat ik k steeds smberder wrd, wat met ik den? In deze brchure prbeert de Depressie deze en andere vragen te beantwrden. Ok krijg je infrmatie ver depressie en tips ver he je het beste m kunt gaan met iemand met een depressie. d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 4

5 De Depressie Vereniging De Depressie Vereniging is een landelijke rganisatie die zich inzet vr mensen met depressie f depressieve klachten en hun naasten. Onze medewerkers en vrijwilligers hebben allemaal zelf ervaring met depressie. Wij bieden p nze website infrmatie ver verschillende srten depressie, het herstellen van een depressie, wat je zelf kunt den aan een depressie en infrmatie ver verschillende behandelingsmgelijkheden. De Depressie Vereniging biedt de mgelijkheid vr een uitwisseling van gedachten en infrmatie ver depressie. Als lid van nze vereniging kun je in cntact kmen met mensen die hetzelfde meemaken f hebben meegemaakt. De Depressie Vereniging is niet verbnden aan cmmerciële activiteiten, een behandelmethde f een behandelcentrum. N.B. vr de leesbaarheid is in de tekst de hij vrm gebruikt. Waar hij staat kan k zij gelezen wrden. d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 5

6 Tips vr naasten van mensen met een depressie Een depressie kan erg ingrijpend zijn vr degene die het ndergaat, maar k vr de mgeving kan dit grte gevlgen hebben. Mensen die te maken hebben met iemand die depressief is, velen zich vaak machtels. Zij weten niet altijd he ze met iemand met een depressie m meten gaan. Het prbleem erkennen Het is vr iemand met een depressie vaak meilijk m te (h)erkennen dat het m een depressie gaat. Een depressie kan beangstigend zijn en veel nzekerheid prepen. Het vraagt veel med m te erkennen dat je depressief bent. Als je vermedt dat je naaste depressief is, kun je met hem praten ver de gevelens, gedachten en verschijnselen van de depressie. Op deze manier kun je helpen het prbleem te erkennen. Je kunt steun bieden dr te vertellen dat er allerlei hulp mgelijk is en dat hij niet de enige is die deze gevelens en gedachten heeft. Het (samen) lezen van bijvrbeeld flders en brchures, die infrmatie geven ver depressie kan helpen. Als je naaste zich realiseert dat het m een depressie gaat, kan hij sneller inzien dat er (prfessinele) hulp ndig is. Stel grenzen Als je naaste depressief is, heeft dat k invled p je eigen gevelens. Er kunnen heftige emties lskmen. Depressieve mensen sluiten zich vaak af vr hun mgeving en lijken dan nbereikbaar. Hierdr kun je je afgewezen velen. Om vr een ander te kunnen zrgen is het belangrijk dat je ged vr jezelf blijft zrgen. Mensen met een depressie kunnen veel van hun mgeving eisen. Sms k eisen ze te weinig van hun mgeving waardr je je zrgen gaat maken. Let er daarm p dat je je eigen grenzen stelt. Vral als je vermeid raakt f wanneer je niet ged weet he je met mgaan met de (negatieve) emties en het gedrag van je naaste. Als je merkt dat je veel begint te piekeren ver zijn prblemen, kan dat k een teken zijn dat het d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 6

7 teveel wrdt. Zrg ged vr jezelf wanneer je ndersteuning biedt aan iemand die depressief is, zdat je kunt vrkmen dat je zelf (psychische) prblemen krijgt. Het is k belangrijk dat je je eigen leven blijft leiden. Blijf naast steun bieden aan je naaste k dingen den die je altijd deed en blijf plezier maken. Het is belangrijk m ndersteuning te bieden en betrkken te zijn, maar hud k in de gaten dat je naaste (prfessinele) hulp krijgt f zekt. Wanneer je (als enige persn) teveel betrkken raakt, lp je het risic dat iemand afhankelijk van je wrdt. Onthud dat juw rl bestaat uit het bieden van steun en niet uit het behandelen van de depressie. En als je de ndersteuning niet (meer) aankunt, hef je je niet schuldig te velen. Iedereen heeft zijn grenzen. Ga p zek naar infrmatie Het kan nuttig zijn m je te verdiepen in de aandening depressie, de bijbehrende symptmen en de gevlgen van een depressie p gevelens, gedachten en het dagelijks leven. Het kan je helpen te begrijpen wat je naaste drmaakt. Het is vr iemand die nit een depressie heeft gehad erg lastig te begrijpen he een depressie het leven kan veranderen. Let wel: iedereen ervaart een depressie p zijn eigen manier. Het kan zijn dat je naaste heel andere klachten ervaart dan iemand anders met een depressie. Luister actief Vr iemand met een depressie is het fijn als hij zich begrepen velt. Vragen als: He kan ik je helpen? f zeggen: Ik ben er vr je kunnen van veel betekenis zijn. Ok kun je p het vlgende letten: d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 7

8 Prbeer depressieve gevelens niet weg te praten. Zeg niet: er zijn mensen die het zwaarder hebben f: prbeer het ls te laten, zet het van je af, etc. Trek de aandacht niet naar jezelf te als je naaste een persnlijk verhaal vertelt. Wanneer je zegt: ik heb k ziets meegemaakt f: ten dat mij verkwam verschuif je de aandacht van je naaste naar jezelf. Wees niet betuttelend. Je naaste aanmedigen m naar de huisarts te gaan is ged. Maar zeggen je hebt een psychiater ndig kan een averechts effect hebben. Maak geen belftes ver de tekmst. Wanneer je zegt het kmt wel ged f het zal wel verwaaien kan je naaste het gevel krijgen dat je hem niet serieus neemt. Denk niet dat je de depressie kunt plssen dr advies te geven. Je naaste aanmedigen m prfessinele hulp te zeken, is erg belangrijk, maar direct plssingen aandragen heeft geen zin. Actief luisteren hudt in dat je aandacht hebt vr wat je naaste velt en vertelt. Denk k aan het vlgende: Zeg tegen je naaste als je je zrgen maakt. Geef hem het gevel dat hij van betekenis is vr ju. Mensen met een depressie kunnen het gevel hebben dat niemand m hen geeft en dat ze er niet te den in deze wereld. Geef een reactie p de gevelens die je naaste met ju deelt zdat hij zich begrepen velt. Bijvrbeeld wanneer je naaste zegt: ik ben het z beu m me z te velen en ik weet niet meer wat ik met den kun je (bijvrbeeld) reageren met: ik kan me vrstellen dat het heel vermeiend is m je de hele tijd z smber te velen, helemaal als je niet ged weet wat je er aan kunt den m het te veranderen'. d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 8

9 Het kan zijn dat je naaste zich terugtrekt en liever niemand wil zien. Dr cntact te huden, een kaartje te sturen, dr te bellen f te mailen, kun je tch je steun en betrkkenheid laten zien. Wees aanwezig, maar wrdt geen hulpverlener Jij kent je naaste waarschijnlijk erg ged. Je zult merken dat je naaste veranderd is dr de depressie. Daardr weet je niet altijd he je hem met benaderen en kunt helpen. Het is vaak z dat het er zijn vr iemand m kan slaan in hulpverlener spelen en dat je het he en waarm van de depressie gaat analyseren. Het kan pijnlijk zijn m je naaste te zien lijden aan een depressie. Afstand nemen is belangrijk; vrkm dat je het prbleem wilt gaan plssen. Luister naar je naaste en geef hem emtinele steun, maar prbeer geen vervangend therapeut te wrden. Iemand die een depressie meemaakt heeft prfessinele hulp ndig. Medig behandeling aan Wanneer je een depressieve vriend(in) f familielid steunt, prbeer deze dan p een vriendelijke manier aan te medigen m prfessinele hulp te zeken. Wanneer je naaste zelf niet inziet dat hij depressief is en je je zrgen maakt, zeg dit dan tegen hem. Prbeer, als dat makkelijker is, m samen te zeken welke hulp het beste past bij hem. Het kan k steunend zijn m mee te gaan naar de huisarts, mdat het vragen m hulp spannend en beangstigend kan zijn. Veel mensen met een depressie vinden het lastig m zelf hulp te vragen en nder wrden te brengen wat ze ndig hebben. d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 9

10 Praktische ndersteuning Het kan belangrijk zijn m je naaste te helpen bij dagelijkse activiteiten. Mensen die depressief zijn hebben vaak meite met praktische zaken zals het huishuden, de administratie en andere dagelijkse verplichtingen. Praten en emtinele steun zijn heel belangrijk maar denk er aan m k eens een wandeling te maken f samen iets te den wat ged past bij je naaste. Dit is belangrijk als je naaste geneigd is zich terug te trekken en zich te isleren. Ok ndersteuning bij praktische zaken als bdschappen den, de kinderen naar schl brengen f de afwas den is sms erg gewenst. Deze taken, die vr veel mensen rutine zijn, kunnen vr iemand met een depressie een zware pgave zijn. Wees jezelf Jezelf zijn betekent niet dat je met den alsf er niets aan de hand is. Het betekent dat je eerlijk bent wanneer je steun geeft. Bespreek de situatie penlijk maar ga geen gefrceerd gesprek aan ver depressie. Vergeet niet m k ver de nrmale, dagelijkse dingen te praten. Vr smmige mensen is het een pluchting m ver gewne en leuke dingen te praten. Sms is dat veel ntspannener dan je alleen maar bezig huden met de depressie. Verdwijn niet uit beeld wanneer de behandeling is gestart Wanneer de behandeling begint, is het belangrijk dat je betrkken blijft. Ondanks dat je naaste in therapie is, betekent het ng niet dat het vanzelf beter gaat. Het kan weken tt maanden duren vrdat een behandeling en/f de medicatie aanslaat. Ok als de behandeling aanslaat, is en blijft juw steun ndig. Je kunt van mening zijn dat het ged is m je terug te trekken mdat je het gevel hebt dat de prfessinal juw taak heeft vergenmen. Maar niets is minder waar. Juw steun is ng steeds erg belangrijk in deze peride en k daarna. d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 10

11 Je eigen gevel Het kan erg belastend zijn m iemand met een depressie te steunen. Het is belangrijk m je eigen grenzen aan te geven en ervr te zrgen dat je niet meegesleurd wrdt in een negatieve spiraal van gedachten en gevelens. Pas p dat je niet zelf nderdeel van het prbleem wrdt. Hier wat tips en adviezen p een rijtje: Zrg ged vr jezelf. Niemand heeft er wat aan als jij k nderuit gaat. Blijf actief met je hbby s, werk, cntacten nderhuden en blijf leuke dingen den. Hr de klachten van je naaste aan, maar niet te lang achtereen. Dat is niet ged vr je naaste en k niet vr ju. Prbeer k ver andere dingen dan depressie te praten. Laat je ged infrmeren. Prbeer te lezen ver depressie en de behandeling van depressie. Iemand die depressief is, kan dat niet altijd zelf. Blijf niet alleen met de zrgen. Extra zwaar wrdt het als je naaste zelfdding verweegt f hier ver nadenkt. Het is een fabel dat diegenen die erver praten het juist niet den. Als je je zrgen maakt, blijf daar niet mee zitten. Neem cntact p met de behandelaar van je naaste f met 113nline. 113 nline is een website en telefnlijn waar je terecht kunt met vragen ver zelfdding. Zek hulp en steun vr jezelf. Prbeer de zrgen van je af te praten en blijf niet piekeren ver de prblemen van je naaste. Zek z ndig hulp bij bijvrbeeld een vriend(in) f bij een hulpverlener. Praten ver suïcide Een veel gemaakte fut is de gedachte dat wanneer je praat ver suïcide, je iemand p het idee brengt m suïcide te plegen. Dit klpt niet. Wanneer je vermedt dat je naaste aan suïcide denkt, prbeer dan dit nderwerp p een vrzichtige manier te bespreken. Wanneer je de tijd neemt m te luisteren en je d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 11

12 bezrgdheid uit, medig je je naaste aan m pen te praten ver zijn gevelens. Zeg bijvrbeeld: als je zegt dat je niet meer verder wilt, maak ik me veel zrgen en vraag ik me sms af f je zelfmrd wilt plegen. Hiermee geef je je bezrgdheid aan en schep je ruimte m ver het nderwerp te praten. Wees alert wanneer je naaste praat ver een specifieke manier van zelfdding en wanneer hij k daadwerkelijk in de gelegenheid is m deze wens tt uiting te brengen. Wanneer je denkt dat er een reële kans bestaat dat je naaste zelfmrd gaat plegen f als hij erg veel met de dd bezig is, schakel dan hulp in. Dit kun je den dr cntact p te nemen met 113nline. f d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 12

13 Vat het niet persnlijk p Vat het niet persnlijk p als je naaste je p afstand hudt. Dat kan heel meilijk zijn. Prbeer te begrijpen dat je vriend(in) f familielid het gevel heeft dat hij f zij geen recht heeft p liefde en aandacht. Dat hij geen recht heeft m er te zijn en dat hij niet belangrijk is. Of dat je naaste zich z vermand velt dr de depressie dat elke vrm van cntact meilijk is gewrden. Het kan je verdriet den als je cntact zekt en je naaste niet eens de meite neemt m de telefn p te nemen, je terug te mailen f je te sms en. Onthud dat hij zichzelf niet is tijdens een depressie en dat het beter is m steun te geven die sms niet welkm lijkt (f geweigerd wrdt) dan helemaal geen steun geven. Blijf duidelijk maken dat je er bent. Hp Garantie geven p een betere tekmst en plssingen aandragen, biedt vaak niet de gewenste hulp en kan valse hp geven. Aanmedigen en prechte hp p betere tijden vanuit jezelf laten zien, zijn wel belangrijke dingen die je kunt den. Je geeft je naaste het gevel dat jij er vertruwen in hebt dat hij de depressie kan verwinnen. Bespreek de mgelijkheden van behandeling en zeg dat je bereid bent m samen de strijd aan te gaan. Dit laat tevens zien dat je geeft m je naaste en dat je erin gelft dat de dingen beter zullen wrden znder valse verwachtingen te scheppen. d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 13

14 Symptmen van een depressie Het is niet altijd duidelijk wanneer er sprake is van een depressie f wanneer iemand zich gewnweg een tijdje erg smber velt. Depressiviteit uit zich p vele manieren. De gevlgen van een depressie hebben betrekking p het gevel en het denken, maar depressiviteit kan zich k in lichamelijk ngemak uiten. De symptmen kunnen vele vrmen aannemen, maar zijn ruwweg als vlgt nder te verdelen: Depressieve stemming Het meest vr de hand liggende symptm, en een van de weinige die bij iedere depressie vrkmt, is een cntinue smbere stemming. Gevelens van pessimisme en verdriet hebben vr langere tijd de verhand. Zinlsheid Depressiviteit gaat vaak gepaard met een gevel van zinlsheid. Alles in het leven lijkt dells, niets is de meite waard. Dit kan een grte nverschilligheid, medelsheid en uitzichtlsheid tt gevlg hebben. Lichtgeraaktheid Iemand met een depressie kan in hgere mate lichtgeraakt zijn. Alles kan tijdens een depressie irriteren. Als je depressief bent, heb je zelf meestal niet dr dat je sneller dan nrmaal bs f geïrriteerd reageert. Negatief zelfbeeld Een depressie gaat vaak gepaard met negatieve gedachten ver het eigen functineren. Men kan zich p vele vlakken gaan zien als mislukking en als nbekwaam. Ok kmen gevelens van waardelsheid vr. Onzekerheid Depressie gaat vaak samen met sterke gevelens van nzekerheid, k als gevlg van de andere symptmen. Dit gevel van nzekerheid heeft nder andere invled p de assertiviteit en de besluitvaardigheid. Angst Een depressie kan angst met zich mee brengen. Men kan last krijgen van irratinele angsten, die zich zelfs tt fbie kunnen ntwikkelen. Z kan bijvrbeeld sciale angst en agrafbie, k wel pleinvrees genemd, vrkmen. d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 14

15 Slaapprblemen Veel mensen hebben tijdens een depressie last van een nrustige slaap. Men heeft bijvrbeeld meite met inslapen en wrdt m de paar uur wakker. Er kan k sprake zijn van ttale slapelsheid f van veel te vreg wakker wrden. Vlakheid Een depressie kan een gevel van vlakheid verrzaken. Alle psitieve, maar k negatieve emties wrden f lijken afgevlakt. Zelfs de gevelens vr naasten en geliefden lijken te zijn afgevlakt. Spanning en nervsiteit Iemand die aan een depressie lijdt, kan zich nerveus en gespannen velen. Deze vrtdurende spanning kan andere lichamelijke klachten tt gevlg hebben zals spierpijn, verkramping van de maag, hfdpijn f een verhgde hartslag. Vermeidheid Depressies leiden vaak tt een aanhudende vermeidheid. Direct na het wakker wrden is er al een me en lustels gevel. Er is nauwelijks geneg energie vr de dagelijkse bezigheden. Eetprblemen Vaak ervaren mensen met een depressie een verminderde eetlust. Het eten smaakt niet meer f maakt zelfs misselijk. Vaak valt men tijdens een depressie een paar kil's af. Het mgekeerde kmt echter k vr: een vermeerdering van de eetlust. Sms kan veel eten een gevel van trst geven en de depressie krtdurend verlichten. Zelfverwaarlzing Als gevlg van het gevel van zinlsheid en nverschilligheid, kan een depressie leiden tt zelfverwaarlzing. Dat kan zich uiten in minder zrg vr het uiterlijk, vr de gezndheid, veding en vr het huishuden. Cncentratieprblemen Depressiviteit zrgt vaak vr prblemen met cncentreren. Men heeft meite aandachtig en gefcust te blijven en kan last ndervinden van vermatig dagdrmen f piekeren. d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 15

16 Piekeren Een depressie gaat vaak gepaard met eindels gepieker. Bepaalde negatieve gedachten wrden dan eindels herhaald. Schuldgevelens Depressie gaat vaak samen met ernstige schuldgevelens. Men heeft het idee veral in te falen en veral te krt in te schieten. Het gaat m vermatige schuldgevelens Minder behefte aan seks Onder andere als gevlg van andere symptmen zals vermeidheid, spanningen en een negatief zelfbeeld nderdrukt depressiviteit vaak seksuele gevelens. Mtivatie Depressie verrzaakt ngal eens een gebrek aan mtivatie. Juist dit gebrek aan mtivatie kan een belangrijke factr zijn in het aanhuden van de depressie. Men heeft weinig f helemaal geen zin (meer) iets te ndernemen. Terwijl in beweging kmen f initiatief nemen een drbreking kan betekenen van de depressie. Lichamelijke klachten Naast de psychische klachten kmen er tijdens een depressie k vaak pijnklachten en lichamelijke klachten vr. De bekendste daarvan is hfdpijn. Maar de pijn kan veral in het lichaam vrkmen. Een drge mnd, lage rugpijn, nekklachten en buikpijn zijn vrbeelden van pijnklachten die de 'nbegrepen pijnklachten' wrden genemd. Denken aan de dd Het kmt vaak vr dat mensen met een depressie denken aan de dd. Dit wil niet direct zeggen dat iedereen die depressief is zelfmrd serieus verweegt. Men wil ntsnappen aan de situatie waarin zich men p dat mment bevindt en aan de pijn die men p dat mment velt. Het is belangrijk m te weten dat dat gevel vergaat. Deze gevelens en gedachten kmen vaak vr tijdens het dieptepunt van de depressie en het is belangrijk m dit te (h)erkennen. Na dit dieptepunt treedt -bijna altijd- een fase van herstel in, waarbij deze gedachten en gevelens minder wrden en uiteindelijk verdwijnen. d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 16

17 De klachten die depressie verrzaken, kunnen van persn tt persn verschillen. Niet iedereen die depressief is, heeft alle genemde symptmen. Omgekeerd is niet iedereen die enkele van deze symptmen heeft depressief. Websites d e p r e s s i e r a a k t i e d e r e e n 17

Metacognitieve Therapie

Metacognitieve Therapie Metacgnitieve Therapie MODULE 10: TERUGVALPREVENTIE 10.1 terugvalpreventie 10.2 Psychse/schizfrenie: diagnse f stigma? Het begrip psychse, respectievelijk schizfrenie, wekt bij veel mensen een verkeerde

Nadere informatie

Stap 1. Wat wil jij?

Stap 1. Wat wil jij? Stap 1. Hi Iemand heeft het idee dat jij wel wat supprt kunt gebruiken. Dat kunnen je uders zijn, een vriend/vriendin een therapeut f iemand anders die ju ged kent. Die iemand wil graag dat jij hulp krijgt

Nadere informatie

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen.

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen. PESTEN Deze flder is een hulpmiddel vr ju en je kind m samen te leren ver pesten en he je dit kan stppen. WAT IS PESTEN? Pesten is iemand anders bewust bedreigen, bang maken, uitdagen, uitschelden f pijn

Nadere informatie

Kindercoach. Jasmijn Kromhout Groep 8b

Kindercoach. Jasmijn Kromhout Groep 8b Kindercach Jasmijn Krmhut Grep 8b Inhud Vrwrd 1 Hfdstuk 1 Wat is een kindercach? 2 Hfdstuk 2 Geschiedenis 3 Hfdstuk 3 De pleiding 4 Hfdstuk 4 De prblemen 5 Hfdstuk 5 Srten kindercaches 6 Interview 7 Nawrd

Nadere informatie

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool PEST PROTOCOL Prins Willem-Alexanderschl Wat is een pestprtcl? Een pestprtcl is een aantal vereenkmsten ver het tegengaan van pesten. Een afspraak tussen de schl, de kinderen en de uders. Waarm een pestprtcl?

Nadere informatie

Als uitgangspunt zijn er drie wensen waar jij uit kunt kiezen:

Als uitgangspunt zijn er drie wensen waar jij uit kunt kiezen: Stap 2 Wat ga je den? Je gaat een wens kiezen ver wat jij anders wilt in het met elkaar mgaan. Daarna kies je twee manieren waarp jullie die wens gaan waarmaken. Je schrijft k ng p welke kwaliteiten en

Nadere informatie

Stap 4 Deel 2. 4.2.1 Controle willen houden over wat je denkt en voelt

Stap 4 Deel 2. 4.2.1 Controle willen houden over wat je denkt en voelt Stap 4 Deel 2 De rzaak van stress: de illusie dat we cntrle kunnen hebben als we maar geneg ns best den. 4.2.1 Cntrle willen huden ver wat je denkt en velt Je hebt al gelezen dat gedachten waar je in vastzit,

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs Cursussen CJG (samenwerking tussen De Meerpaal en het nderwijs in Drnten) Vrtgezet Onderwijs 1 Faalangst (vrtgezet nderwijs) Faalangsttraining is vr jngeren die gespannen zijn en (te) veel nadenken ver

Nadere informatie

Een natuurlijk proces

Een natuurlijk proces Ik vel het weer. Het is er weer. Sms even, dan de hele tijd. Ik wil je niet kwetsen. Ik wil het niet weer zeggen, maar het is er weer. (Gijs Hrvers) Overprikkeling Veel mensen met autisme hebben gede intellectuele

Nadere informatie

5.2.1 Jezelf losmaken uit overtuigingen

5.2.1 Jezelf losmaken uit overtuigingen Stap 5 Deel 2 Je met niet alles gelven wat je denkt Lesje 5.2.1 Jezelf lsmaken uit vertuigingen Je hebt eerder al pgeschreven welke gedachtes zijn uitgegreid tt vertuigingen: de beelden ver jezelf en anderen

Nadere informatie

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten Pestprtcl basisschl Pieter Wijten Basisschl Pieter Wijten werkt aan een veilig schlklimaat waarin kinderen respectvl met elkaar mgaan. Ze hanteert drie principes: Ik zrg ged vr mezelf Ik zrg ged vr de

Nadere informatie

Als u een toelichting wilt geven, op één van uw antwoorden, dan kunt u dat aan het einde van de vragenlijst doen.

Als u een toelichting wilt geven, op één van uw antwoorden, dan kunt u dat aan het einde van de vragenlijst doen. VRAGENLIJST Beste mantelzrger, Deze vragenlijst is bedeld vr u. Dr het invullen van bijgaande vragenlijst krijgt u inzicht in de rzaken van uw belasting. Het maakt u bewust van uw situatie. In de vragenlijst

Nadere informatie

Licht traumatisch hersenletsel (volwassenen)

Licht traumatisch hersenletsel (volwassenen) Licht traumatisch hersenletsel (vlwassenen) 2 Inleiding U heeft een licht traumatisch hfd-/hersenletsel pgelpen dr een ngeval f een klap tegen uw hfd. Deze flder beschrijft de infrmatie ver de mgelijke

Nadere informatie

Licht traumatisch hersenletsel (kinderen t/m 5 jaar)

Licht traumatisch hersenletsel (kinderen t/m 5 jaar) Licht traumatisch hersenletsel (kinderen t/m 5 jaar) 2 Inleiding Uw kind heeft een licht traumatisch hfd-/hersenletsel pgelpen dr een ngeval f een klap tegen zijn/haar hfd. Deze flder beschrijft de infrmatie

Nadere informatie

TEST INHOUD: HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? 1. Onderzoek het eetgedrag van uw kind. 2. In welke fase zit mijn kind nu?

TEST INHOUD: HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? 1. Onderzoek het eetgedrag van uw kind. 2. In welke fase zit mijn kind nu? TEST HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? INHOUD: 1. Onderzek het eetgedrag van uw kind 2. In welke fase zit mijn kind nu? 3. Heeft mijn kind een geznd BMI? 4. Tips vr uders www.mijnkindheefteeneetstrnis.nl

Nadere informatie

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2 Eenzaamheid Idske de Haan- de Jng> 1. Ter inleiding 2 2. Wat is eenzaamheid? 2 3. He ntstaat eenzaamheid 3 a. Externe factren 3 b. Persnlijkheidskenmerken f karakter 4 c. Gedragspatrnen

Nadere informatie

Presenteren met Impact:

Presenteren met Impact: Presenteren met Impact: Gelven Presenteren is geweldig! Ik geef te, de eerste keer dat ik vr een grep stnd had ik zweethanden en een rd hfd, maar de afgelpen jaren heb ik tientallen keren vr grepen gestaan

Nadere informatie

De aandachtspuntenlijst

De aandachtspuntenlijst De aandachtspuntenlijst Wat is de aandachtspuntenlijst? De aandachtspuntenlijst is een verzicht van nderwerpen die aan de rde kunnen kmen tijdens een afspraak met de neurlg. Onderwerpen waarver u meer

Nadere informatie

Protocol: Pestprotocol

Protocol: Pestprotocol Prtcl: Pestprtcl Inleiding Pesten kmt p iedere schl in mindere f meerdere mate vr. Het is een prbleem dat vr de betrkkenen verstrekkende gevlgen kan hebben in de lp van hun levens. Uit nderzek blijkt dat

Nadere informatie

De Ultieme Sollicitatie Gids.

De Ultieme Sollicitatie Gids. De Ultieme Sllicitatie Gids. Ha Aanstaande Superheld! Hierbij een mie verzameling met nuttige infrmatie. Lees het dr en kijk wat je eruit kunt halen. Sms staan er bepaalde tips f acties dubbel in. Dat

Nadere informatie

Heeft u de afgelopen maand een periode meegemaakt van minstens 2 weken waarin u zich bijna voortdurend somber voelde?

Heeft u de afgelopen maand een periode meegemaakt van minstens 2 weken waarin u zich bijna voortdurend somber voelde? MDQ A.J.W. Van der Des, Th. Barnhfer, J.M.G. Williams Telichting: Onderstaande vragen gaan ver depressie en gerelateerde prblemen. Lees a.u.b. de vragen zrgvuldig dr en antwrdt dr het rndje vr de betreffende

Nadere informatie

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD Sinds 1 september 2004 kan elke schl een uderraad prichten vlgens het participatiedecreet. Het schlbestuur is verplicht m een uderraad p te richten als 10% van de uders er

Nadere informatie

Kinderen uit de lagere school opvangen na een overlijden

Kinderen uit de lagere school opvangen na een overlijden VCLB Leuven Centrum vr Leerlingenbegeleiding vr Vrij en Gemeentelijk Onderwijs vzw Karel Van Ltharingenstraat 5 3000 Leuven Tel. 016 28 24 00 Fax 016 28 24 99 inf@vclbleuven.be www.vclbleuven.be Kinderen

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan 2011-2013. Christelijke Peuterspeelzaal Lotje

Pedagogisch beleidsplan 2011-2013. Christelijke Peuterspeelzaal Lotje Pedaggisch beleidsplan 2011-2013 Christelijke Peuterspeelzaal Ltje Inhudspgave 1. Inleiding 2. Visie 3. Delen 4. Uitwerking van de delen 4.1 Liefdevlle benadering 4.2 Bijbelse waarden en nrmen 4.3 Emtinele

Nadere informatie

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu De denkstijltest Wat is het? Uw manier van denken bepaalt in sterke mate he u zich velt en he u handelt. Dat geldt vr individuen, maar k vr teams en rganisaties. MindSnar is een methde waarmee denkstijlen

Nadere informatie

De groepsleerkrachten bereiden zich samen voor op het gesprek met hun groep.

De groepsleerkrachten bereiden zich samen voor op het gesprek met hun groep. PROTOCOL ROUWVERWERKING Het stappenplan A. Het bericht kmt binnen Bericht van een ngeluk f verlijden van een leerling - Tezeggen dat er iemand zal terugbellen. Vragen p welk nummer men bereikbaar is en

Nadere informatie

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009]

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1 Algemeen Meldcde bij een vermeden van kindermishandeling vr scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1.1 Iedere ScS Scheidingsspecialist, ScS Zandkasteelcach, ScS OKEE-cach, hierna te nemen scheidingsbegeleider,

Nadere informatie

Een profiel maken voor [onderwerp]

Een profiel maken voor [onderwerp] MPA MindSnar Een prfiel maken vr [nderwerp] Wat det MPA, de denkstijltest? MPA legt u vragen en keuzes vr. Z zekt het naar patrnen in he u denkt. Van die patrnen maakt het grafieken en rapprten. Bvendien

Nadere informatie

Pestprotocol Cazemierschool 2012

Pestprotocol Cazemierschool 2012 Pestprtcl Cazemierschl 2012 Vrwrd De Cazemierschl is een Prtestants Christelijke schl, die werkt vanuit de Jenaplanvisie. Dat betekent dat vr nze schl de algemeen menselijke waarden zals gemeenschapszin,

Nadere informatie

Agressie bij dementie, hoe hier mee om te gaan

Agressie bij dementie, hoe hier mee om te gaan Agressie bij dementie, he hier mee m te gaan Agressie is een svrm welke vrtkmt uit een emtie. Het is zichtbaar, de emtie er achter is vaak meilijk te peilen bij cliënten met dementie en daarm wrdt het

Nadere informatie

Professional Coaching. Franck Struyf

Professional Coaching. Franck Struyf Prfessinal Caching Franck Struyf Ervaring is niet wat iemand verkmt, maar wat iemand det met wat hem verkmt. (Aldus Huxley) Persnlijke ervaring Mijn naam is Franck Struyf en ik ben life en- prfessinal

Nadere informatie

Raak niet verstrikt in het web. e e. o l. weerbaar.info

Raak niet verstrikt in het web. e e. o l. weerbaar.info l WeesWebWijs Raak niet verstrikt in het web. e f e e G ge Internet is een prachtig medium. Je kunt veel plezier beleven aan het spelen van spelletjes, bekijken van filmpjes en chatten met vrienden. Ok

Nadere informatie

Presenteren met Impact:

Presenteren met Impact: Presenteren met Impact: Gelven Presenteren is geweldig! Ik geef te, de eerste keer dat ik vr een grep stnd had ik zweethanden en een rd hfd, maar de afgelpen jaren heb ik tientallen keren vr grepen gestaan

Nadere informatie

De Patiënt Specifiek Klachten (PSK)

De Patiënt Specifiek Klachten (PSK) De Patiënt Specifiek Klachten (PSK) Naam patiënt: Datum:. Telichting vr de patiënt Uw klachten hebben invled p de activiteiten en bewegingen die u dagelijks det en meilijk te vermijden zijn. De gevlgen

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS Aan de Roer

PESTPROTOCOL OBS Aan de Roer PESTPROTOCOL OBS Aan de Rer Pestprtcl OBS Aan de Rer 1 Inleiding Vr u ligt het Pestprtcl OBS Aan de Rer. Het prtcl geeft leerkrachten van grep 1 tt en met 8 richtlijnen vr het vrkmen, signaleren en aanpakken

Nadere informatie

Informatie over Bipolaire Stoornis

Informatie over Bipolaire Stoornis Infrmatie ver Biplaire Strnis (MANISCH DEPRESSIEVE STOORNIS MDS) 20127644 AZ Biplaire Strnis.indd 1 24-12-12 11:28 De infrmatie in deze infrmatiebrchure kan nit het inrepen van prfessinele zrg vr een juiste

Nadere informatie

Kanker en werk: Ervaringen van werkgevers

Kanker en werk: Ervaringen van werkgevers NFK prject Kanker p de werkvler, ndersteuning van werkgevers Kanker en werk: Ervaringen van werkgevers Tamara Raaijmakers, prjectleider vrlichting en arbeid NFK juli 2011 Wat vr gevlgen heeft kanker vr

Nadere informatie

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen:

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen: Graaf Jan van Mntfrtschl Beleid ter vrkming en/f regulering van pestgedrag 1. 1 Inleiding: Iedere schl heeft een veilig schlklimaat ndig. Op de Graaf Jan van Mntfrtschl zijn wij ns ervan bewust dat veiligheid

Nadere informatie

Anamneseformulier Gezondheidstest

Anamneseformulier Gezondheidstest Anamnesefrmulier Gezndheidstest LET OP: Vr de kwaliteit van de gezndheidstest is het van belang m het anamnesefrmulier vlledig en naar waarheid in te vullen. Het is mgelijk m meerdere antwrden in te vullen.

Nadere informatie

Rouwprotocol Widdonckschool Weert overlijden van een leerling

Rouwprotocol Widdonckschool Weert overlijden van een leerling Ruwprtcl Widdnckschl Weert Ruwprtcl Widdnckschl Weert verlijden van een leerling In dit prtcl wrdt beschreven he Widdnckschl Weert kan handelen bij het verlijden van een leerling(en) van nze schl. Dit

Nadere informatie

Pestprotocol. 1 Achtergrond. 1.1 Uitgangspunt. 1.2 Pesten in het cluster-4-onderwijs. Onderwijs. Pestprotocol Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014

Pestprotocol. 1 Achtergrond. 1.1 Uitgangspunt. 1.2 Pesten in het cluster-4-onderwijs. Onderwijs. Pestprotocol Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014 Pestprtcl Onderwijs Pestprtcl Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014 1 Achtergrnd 1.1 Uitgangspunt Beleid tegen pesten valt binnen het veiligheidsbeleid van Yulius Onderwijs. Ons uitgangspunt is dat nze schl een

Nadere informatie

o Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

o Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Pestprtcl 1. Del Dit PESTPROTOCOL heeft als del: Alle kinderen meten zich in hun basisschlperide veilig kunnen velen, zdat zij zich ptimaal kunnen ntwikkelen Dr regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Wegwijzer. Dagbehandeling in Behandelcentrum Heideheuvel Informatie voor kinderen en ouders

Wegwijzer. Dagbehandeling in Behandelcentrum Heideheuvel Informatie voor kinderen en ouders Wegwijzer Dagbehandeling in Behandelcentrum Heideheuvel Infrmatie vr kinderen en uders WELKOM! De kmende tijd kmen jij en je uders een dagbehandeling vlgen in Heideheuvel. In Heideheuvel werken we in een

Nadere informatie

Kwaliteitscriteria voor de zorg, vanuit het perspectief van mensen met longkanker

Kwaliteitscriteria voor de zorg, vanuit het perspectief van mensen met longkanker Kwaliteitscriteria vr de zrg, vanuit het perspectief van mensen met lngkanker Lngkanker Nederland, dé patiëntenrganisatie vr lngkankerpatiënten in Nederland en de België, heeft met ndersteuning vanuit

Nadere informatie

re-integratie jobcaoching praktijkleerwerktraject De Pastorie diverse branches social return

re-integratie jobcaoching praktijkleerwerktraject De Pastorie diverse branches social return jbcaching praktijkleerwerktraject De Pastrie scial return Stichting MatchWinners Rermnd jbcaching praktijkleerwerktraject De Pastrie scial return Stichting Matchwinners Rermnd 1. Intr Sinds 2009 biedt

Nadere informatie

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND Pestprtcl Dit pestprtcl bestaat uit 4 delen:vr alle kinderen, vr het gepeste kind, vr de pester en, vr de uders. Deze partijen zijn allemaal betrkken bij een situatie waarin gepest wrdt. Uitleg van de

Nadere informatie

draaiboek suïcidepreventie

draaiboek suïcidepreventie draaibek suïcidepreventie Algemeen Een draaibek is een handleiding f stappenplan waarin stap vr stap wrdt behandeld wat er p je af kan kmen mcht er zich een bepaalde gebeurtenis f crisis vrden. Elke gebeurtenis

Nadere informatie

Inventarisatie van wensen & verwachtingen over gezondheidsactiviteiten Leefstijl vragenlijst

Inventarisatie van wensen & verwachtingen over gezondheidsactiviteiten Leefstijl vragenlijst Inventarisatie van wensen & verwachtingen ver gezndheidsactiviteiten Leefstijl vragenlijst Let p: Deze vragenlijst dient vr verspreiding p maat gemaakt te wrden vr uw bedrijf. Ver daar waar [bedrijfsnaam]

Nadere informatie

LOGO Fontys HS xxx DELIVERABLE 1-07 VRAGENLIJST KENNISMAKEN

LOGO Fontys HS xxx DELIVERABLE 1-07 VRAGENLIJST KENNISMAKEN LOGO Fntys HS xxx DELIVERABLE 1-07 VRAGENLIJST KENNISMAKEN met Fntys Hgeschl XXX studiejaar 2009-2010 Vul de vragenlijst in en neem deze mee naar het gesprek met de dcent. 1. Persnlijke gegevens Vr- en

Nadere informatie

Huisbereiding in de kijker

Huisbereiding in de kijker NIEUWSBRIEF NUMMER 5 JANUARI 2010 P1 In dit nummer 1 Inleiding 2 Huisbereiding in de kijker 2 Stppen met rken 4 Zelftest 5 Vrdelen van stppen met rken Inleiding Beste nieuwslezer, 2009 det zijn uittrede,

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

Studeren zonder belemmeringen

Studeren zonder belemmeringen Studeren znder belemmeringen Bepalende factr: de dcent Eén p de tien Nederlandse studenten heeft dr een beperking last van belemmeringen tijdens zijn pleiding. Ze maken het zichzelf en hun dcenten sms

Nadere informatie

Contract gedragsverandering

Contract gedragsverandering Cntract gedragsverandering Stappenplan m je delen te bereiken Tips m je delen te bereiken Cntract vr gedragsverandering (vrbeeld) Del/gedrag Om deel te nemen aan de Dam tt Dam lp met mijn vriendengrep

Nadere informatie

Gedragsprotocol Samenwerkingsschool Balans. Wat is het gedragsprotocol? Uitgangspunt. Pesten of plagen?

Gedragsprotocol Samenwerkingsschool Balans. Wat is het gedragsprotocol? Uitgangspunt. Pesten of plagen? Gedragsprtcl Samenwerkingsschl Balans Wat is het gedragsprtcl? Het gedragsprtcl vrmt de verklaring van het schlbestuur, de directie, de leerkrachten, de leerlingen en de uders waarin is vastgelegd dat

Nadere informatie

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR!

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR! Ontwikkeling van kinderen, stagnatie van de ntwikkeling en drverwijzen Wij prberen er vr te zrgen dat kinderen zich bij nze pvang plezierig velen en zich kunnen ntwikkelen. Om te kunnen berdelen f dit

Nadere informatie

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4 ACT in LOB Werkbladen Tlkit De infrmatietrechter Deze tl helpt je m de grte heveelheid infrmatie ver studiekeuze vr jezelf behapbaar te maken. Je kunt p verschillende niveaus met de infrmatie ver studies

Nadere informatie

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om?

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om? Het Grte Geldnderzek: he ga je met je geld m? Natinaal Instituut vr Budgetvrlichting (Nibud) Tijdsduur: één les Werkvrm: individueel met een discussie in de klas Niveau: bedeld vr alle leerlingen van klas

Nadere informatie

MET ONTSLAG! Ontslaginformatie voor neurologie/neurochirurgie patiënten

MET ONTSLAG! Ontslaginformatie voor neurologie/neurochirurgie patiënten MET ONTSLAG! Ontslaginfrmatie vr neurlgie/neurchirurgie patiënten Het ntslag U bent pgenmen p de afdeling neurlgie/neurchirurgie en u mag met ntslag. Wij hebben de meest gestelde vragen met betrekking

Nadere informatie

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling Prtcl bij het verlijden van een gezinslid van een leerling Algemeen: Er wrden geen mededelingen aan de pers gedaan. Het lcatie aanspreekpunt f de directeur meldt alleen dat nze 1 ste zrg de nabestaanden

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

Ontwikkelingsgerichte zorg

Ontwikkelingsgerichte zorg Ontwikkelingsgerichte zrg Een wrd vraf In deze brchure kunt u infrmatie lezen ver een grt aantal nderwerpen die te maken hebben met de ntwikkeling van jnge baby s. De brchure is bedeld m ng eens na te

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emotionele- en /of gedragsproblemen

Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emotionele- en /of gedragsproblemen Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emtinele- en /f gedragsprblemen Schljaar 2009-2010 Welkm jij. Jij, helemaal jezelf. Nieuw vr ns, nbekend, ged zals je bent. Wij

Nadere informatie

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht.

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht. Pedaggisch klimaat en autisme dr Ad Dnkers Klimaatschaal SIGA Dinsdag 9 december 2014 Inleiding Even vrstellen.. Pedaggisch klimaat en de Klimaatschaal Grepsprcessen bij jngeren: rl van de leerkracht.

Nadere informatie

Uit hetzelfde nest gegroeid.

Uit hetzelfde nest gegroeid. Uit hetzelfde nest gegreid. Marina de Jde Als mijn zus sterft zal het me niets den! Zij laat me vlkmen kud. Ik heb geneg met haar afgezien, het is echt een serpent, je zu eens meten weten, laat een vruw

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

Inhoud. Pestprotocol basisschool Het Palet

Inhoud. Pestprotocol basisschool Het Palet Inhud Plagen f pesten?... 3 Del pestprtcl basisschl Het Palet... 3 Preventief pestbeleid... 4 Klimaat van het Palet... 4 Werkvrmen... 4 Indien er tch sprake is van pestgedrag?... 5 Tips aan de uders...

Nadere informatie

Maatschappelijke Stage

Maatschappelijke Stage Maatschappelijke Stage 2 Inhud 1. Wat is MAS? 1.1 MAS algemeen. 1.2 MAS p het Gren van Prinstererlyceum 1.3 Deadlines 2. Stage zeken 2.1 De stage cördinatr p schl. 2.2 Masactief 3. De frmulieren 3.1 Aanvraagfrmulier

Nadere informatie

Huiswerk. Waarom geven wij op school huiswerk? Wij vinden huiswerk zinvol, omdat we denken daar het volgende mee te kunnen bereiken :

Huiswerk. Waarom geven wij op school huiswerk? Wij vinden huiswerk zinvol, omdat we denken daar het volgende mee te kunnen bereiken : Versie: ktber 2016 Huiswerk Op nze schl wrdt in diverse grepen huiswerk gegeven. Onder huiswerk verstaan we werk dat vanuit de schl meegegeven wrdt en waarvan verwacht wrdt dat het dr de kinderen thuis

Nadere informatie

Anti Pestbeleid Uitgangspunt: Ieder kind heeft recht op een veilige omgeving en een plezierige schooltijd. Achtergrond

Anti Pestbeleid Uitgangspunt: Ieder kind heeft recht op een veilige omgeving en een plezierige schooltijd. Achtergrond Anti Pestbeleid Uitgangspunt: Ieder kind heeft recht p een veilige mgeving en een plezierige schltijd Achtergrnd - Wat is pesten? 'Iemand wrdt getreiterd f is het mikpunt van pesterijen als hij f zij herhaaldelijk

Nadere informatie

De volgende kenmerken die betrekking hebben op de algemene ontwikkeling kunnen wijzen op een ontwikkelingsvoorsprong.

De volgende kenmerken die betrekking hebben op de algemene ontwikkeling kunnen wijzen op een ontwikkelingsvoorsprong. 1 Checklist kinderen met een ntwikkelingsvrsprng (grep 1 en 2). De vlgende kenmerken die betrekking hebben p de algemene ntwikkeling kunnen wijzen p een ntwikkelingsvrsprng. mndelinge taalvaardigheid gede

Nadere informatie

Hoogbegaafdheid & dubbele of misdiagnose

Hoogbegaafdheid & dubbele of misdiagnose Hgbegaafdheid & dubbele f misdiagnse Minka Dumnt 20 april 2016 Hgbegaafdheid & dubbele f misdiagnse Inhud Begaafdheidskenmerken Verklaring van de kenmerken Prfielen van Betts & Neihart Misdiagnses Delen

Nadere informatie

1. SW OFFICE (ALGEMEEN)

1. SW OFFICE (ALGEMEEN) 1. SW OFFICE (ALGEMEEN) SW Office is een belangrijk instrument, niet alleen m inzicht te krijgen, maar k m infrmatie te geven ver het gebruik van de dienstverlening aan de klanten van WnenPlus. In verleg

Nadere informatie

Stap 5. Stap 5 Deel 1. 5.1.1 Zo word je flexibel om te kiezen voor jouw ACTies. Wat ga je doen?

Stap 5. Stap 5 Deel 1. 5.1.1 Zo word je flexibel om te kiezen voor jouw ACTies. Wat ga je doen? Stap 5. Wat ga je den? In dit deel tref je infrmatie waarmee je kunt leren bewust te kiezen vr juw acties. Bijvrbeeld he je kunt blijven kiezen vr reacties van jezelf die nu al werken, waar je tevreden

Nadere informatie

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte Genderlpbaanklf: enkele vrzetten vanuit Persephne vzw, rganisatie van vruwen met een handicap f invaliderende chrnische ziekte De genderlpbaanklf verdient aandacht van de beleidsmakers en de sciale partners.

Nadere informatie

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0.

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0. Verzuim Beleid Opgemaakt dr Human Resurce Management Delgrep Alle werknemers Ingangsdatum 4 juli 2014 Versie 0.1 www.smallsteps.inf clfn Verzuimbeleid Visie en aanpak verzuim Delgrep: alle werknemers Versie:

Nadere informatie

Zorgplan. Naam. Adres. Uitgerekende datum. Administratienummer. Naam en adres verloskundige praktijk

Zorgplan. Naam. Adres. Uitgerekende datum. Administratienummer. Naam en adres verloskundige praktijk Zrgplan Naam Adres Uitgerekende datum Administratienummer Naam en adres verlskundige praktijk datum tijd Met wie Afsprakenlijst Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Tijdens uw zwangerschap zal u nder cntrle

Nadere informatie

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa)

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa) PEDAGOGISCHE VISIE A. Algemeen De pedaggische visie vertelt he de schl met leerlingen, persneel en uders van leerlingen wil mgaan en wat de schl verwacht ten aanzien van de relatie tussen leerlingen en

Nadere informatie

M A R I J E D E G R O O T G R O O T I N H R

M A R I J E D E G R O O T G R O O T I N H R Pauline Siebers Caching A A N M E L D I N G H E R F S T A C T I E 2 0 1 5 Dank vr je interesse in nze aanbieding! We willen startende ndernemers niet alleen fcus maar k slagkracht meegeven. Daarm wrdt

Nadere informatie

Ace! Training E-learning module 'vragen stellen' Cursus communicatievaardigheden 1

Ace! Training E-learning module 'vragen stellen' Cursus communicatievaardigheden 1 Ace! Training E-learning mdule 'vragen stellen' Cursus cmmunicatievaardigheden 1 Gede vragen stellen Vragen stellen is een vrm van verbale cmmunicatie. Verbale cmmunicatie bestaat uit spreken en luisteren.

Nadere informatie

Goede relatie met collega s, maakt leraren gelukkig

Goede relatie met collega s, maakt leraren gelukkig Gede relatie met cllega s, maakt leraren gelukkig He leraren zich velen, f ze het vlhuden in nderwijs en geneg energie krijgen, hangt k af van de kwaliteit van hun relaties met cllega s p schl. Dat blijkt

Nadere informatie

LOGBOEK van: klas: 1

LOGBOEK van: klas: 1 LOGBOEK van: klas: 1 Inhudspgave Inleiding en inhud van het lgbek Wat is de maatschappelijke stage? Delen van de maatschappelijke stage Waar de je maatschappelijke stage? Kaders waarbinnen de maatschappelijke

Nadere informatie

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af Stel uw inkmen zeker, sluit een arbeidsngeschiktheids af Eindelijk geniet u van een heerlijke skivakantie. En natuurlijk verkmt het u niet, want u bent een ervaren skiër. Maar laat dat ngeluk nu net in

Nadere informatie

Ouders die heftig strijden hebben vaak te weinig inzicht in het effect van hun strijd op hun kinderen.

Ouders die heftig strijden hebben vaak te weinig inzicht in het effect van hun strijd op hun kinderen. Bijlage 10: SEMINARIE VECHTSCHEIDING VAN HET VLAAMS FORUM KINDERMISHANDELING (11.12.2012). Presentatie signalen uit de werkgrep hgcnflictueuze scheiding IJH Deinze-Eekl-Gent en de bezekruimten. Werktekst

Nadere informatie

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Delstellingen Diepgaand inzicht krijgen in infrmatiebehefte m.b.t. WOII persnlijke betekenis WOII ntstaan interesse in WOII beiende/interessante thema s gebruik en

Nadere informatie

Heb jij het gevoel dat niemand jou begrijpt?

Heb jij het gevoel dat niemand jou begrijpt? Heb jij het gevel dat niemand ju begrijpt? Dan is dit e-bk met tips vr Gevelige Mensen zeker wat vr ju! Als je met juw Geveligheid ged m kunt gaan, maak je het tt juw GAVE! Tips vr hggevelige mensen Bijznder(e)

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Voorbehouden en risicovolle handelingen binnen het primair onderwijs. Protocol Medisch Handelen

Voorbehouden en risicovolle handelingen binnen het primair onderwijs. Protocol Medisch Handelen Vrbehuden en risicvlle handelingen binnen het primair nderwijs Prtcl Medisch Handelen J.C. v.d. Wal September 2013 INHOUD Inleiding... 3 1 De leerling wrdt ziek p schl... 4 2 Het verstrekken van medicatie

Nadere informatie

Inhoud. o o o o o o o o o o

Inhoud. o o o o o o o o o o Inhud Vrwrd Kent de MZ zijn eigen grenzen? Nee zeggen, lukt dat? Overbelasting? Verplichten van Mantelzrg? Waardering vr mantelzrg? Is ltgentencntact fijn? Wie zrgt vr de MZ? Instanties, regelgeving, gemeente,

Nadere informatie

O.a. in deze nieuwsbrief: Hoe is het om te leven met Hiv of Aids in Tanzania?

O.a. in deze nieuwsbrief: Hoe is het om te leven met Hiv of Aids in Tanzania? Nummer 3 april 2006 He is het m te leven met Hiv f Aids in Tanzania? Aids is een ziekte die helaas ng niet te genezen is. Ok is Aids een ziekte met veel sciale cnsequenties met name in Afrika. Vaak raken

Nadere informatie

Pestprotocol ICBS De Trimaran. Pestprotocol. ICBS De Trimaran

Pestprotocol ICBS De Trimaran. Pestprotocol. ICBS De Trimaran Pestprtcl ICBS De Trimaran Pestprtcl ICBS De Trimaran 0 Pestprtcl ICBS De Trimaran Inhud Het pestprtcl... 2 Wat is pesten?... 3 Wat is de vijf sprenaanpak?... 5 He vlgt de schl de sciaal emtinele ntwikkeling?...

Nadere informatie

Evaluatie zorgleefplan met cliënt thuis en in het verzorgingshuis

Evaluatie zorgleefplan met cliënt thuis en in het verzorgingshuis Evaluatie zrgleefplan met cliënt thuis en in het verzrgingshuis Artikel: 2010-003 Datum: 30-11-2010 Auteur: Merel van Uden Prtcl vr halfjaarlijkse evaluatiegesprek ver zrgleefplan van een cliënt met een

Nadere informatie

Vragenlijst: Ouderenagressie, een verschijnsel in Thuiszorg Bilzen?

Vragenlijst: Ouderenagressie, een verschijnsel in Thuiszorg Bilzen? Bijlage 1: de vragenlijst Vragenlijst: Ouderenagressie, een verschijnsel in Thuiszrg Bilzen? Ik de een nderzek naar uderenagressie ten aanzien van de hulpverlening vr mijn eindwerk. Dit nderzek de ik mede

Nadere informatie

Wat kan je lezen in deze brochure? Inleiding. Deel 1. Dyslexie. Deel 2. Ik. Deel 3. Ik heb dyslexie. Quiz en stellingen. Nog meer weten?

Wat kan je lezen in deze brochure? Inleiding. Deel 1. Dyslexie. Deel 2. Ik. Deel 3. Ik heb dyslexie. Quiz en stellingen. Nog meer weten? Vademecum CLB vr basisschlen 17/11/2010 Wat kan je lezen in deze brchure? Inleiding Deel 1. Dyslexie WAT IS DYSLEXIE? WAT IS DE OORZAAK VAN DYSLEXIE? WAAR JE LAST VAN KAN HEBBEN? WAT KAN JE ERAAN DOEN?

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

Pestprotocol. Pestprotocol Stichting Allure januari 2012 1

Pestprotocol. Pestprotocol Stichting Allure januari 2012 1 Pestprtcl Elke schl bij Stichting Allure hanteert een Pestprtcl. Het schlspecifieke Pestprtcl is een afgeleide van dit algemeen Pestprtcl. 1. Del van het pestprtcl: Wij vinden dat elk kind dat bij ns naar

Nadere informatie

Wie zijn we? Kernwaarden in ons handelen zijn:

Wie zijn we? Kernwaarden in ons handelen zijn: Wie zijn we? Zrggrep Kans is een zrginstelling die ptimale zrg, begeleiding en huisvesting biedt aan zwel jngvlwassenen met psychiatrische strnissen en daarmee samenhangende gedragsprblematiek, als aan

Nadere informatie

Vrij zijn - als een koningskind leven in Gods koninkrijk!

Vrij zijn - als een koningskind leven in Gods koninkrijk! 1 Vrij zijn - als een kningskind leven in Gds kninkrijk! Als de Zn je heeft vrijgemaakt, zul je werkelijk vrij zijn! Jh.8:36 Vrij zijn, dr wat Jezus vr ns heeft gedaan aan het kruis. Dit prgramma hebben

Nadere informatie

Het Coole Kikkerplan Binnen twee weken een klas vol vet coole kikkers Groep 4 tot en met 8

Het Coole Kikkerplan Binnen twee weken een klas vol vet coole kikkers Groep 4 tot en met 8 Het Cle Kikkerplan Binnen twee weken een klas vl vet cle kikkers Grep 4 tt en met 8 Anne Kijman, Kinderpsychlg NIP/Gz BIG i.s.m Christine de Jngh en Yvnne van der Zanden, leerkrachten Jhannesschl Pijnacker

Nadere informatie