Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf 1 Door Erica Rijnsburger. Inleiding

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf 1 Door Erica Rijnsburger. Inleiding"

Transcriptie

1 Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf 1 Dr Erica Rijnsburger Inleiding The desire t questin life cmes frm life itself, frm that part f life which is still hidden. Life prvkes us t questin. It wants te be admired. As lng as it is nt, the questin remains. Jean Klein Er zijn veel, heel veel mmenten in ns leven die ns uitndigen m vragen als wie ben ik f wat is de zin van het leven recht in het gezicht te kijken. Iedereen kent perides van frustraties, mdat verlangens maar niet ingevuld wrden, he hard we hiervr ns best k den. Of misschien juist wel mdat we z ns best den en z hard werken m een ged mens te zijn, dat het niet f maar matig lukt. Er zijn perides waarin we verveeld zijn geraakt in het leven dat we leiden en waarin geen enkele van de dr ns gebruikelijke afleidingen meer werkt. We hebben met een crisis in ns werk f in nze relatie te maken f we hebben een vaag gevel dat er meer zu meten zijn. We kunnen k te maken krijgen met ziekte en verlies van geliefden waarbij het leven alle glans verliest en we in het dnkerste van het dnkerste terechtkmen. Z n peride wrdt k wel de zwarte nacht van de ziel genemd. Z raken we bij tijd en wijle verzeild in situaties waarin we weinig hebben aan nze kennis en vaardigheden en we alle cntrle kwijt zijn, als we al in cntrl waren. Op die mmenten kunnen we ns alleen velen, geïsleerd van een grter geheel, k al hebben we ng zveel fijne en lieve mensen m ns heen. Al deze mmenten, afkmstig uit het leven zelf, vragen m zelfnderzek, vragen ns m stil te staan en te kijken naar wat er wezenlijk aan de hand is. Zelfnderzek is echter vaak het laatste waar we aan denken p deze mmenten. We zijn dr angst, bsheid f een intens verdriet vervallen en het gekwetste eg verheerst. Of we realiseren ns ergens wel dat dit mmenten zijn die nze diepgang en aanwezigheid vragen, maar ns eg, het dagelijks zelf, is bang m zijn huvast ls te meten laten. Bang m bepaalde ideeën ver zichzelf en de wereld ls te laten f m iets p te meten geven van een cmfrtabel leven. Sms zijn we alleen maar terughudend mdat het bendigde gereedschap ntbreekt en we niet precies weten welke vragen we zuden meten stellen aan nszelf en he we ze zuden meten stellen. Het mie van deze terughudendheid is dat ze vrtkmt uit nze eigen diepere wijsheid. Ze bewijst dat we meer weten dan we denken te weten. De eerste stap in zelfnderzek is dan k erkennen, werkelijk erkennen en dus k verwelkmen dat we bang, bs f intens verdrietig zijn. Of dat we geen zin hebben m iets p te geven. Of dat we tegen beter weten in vast blijven huden aan een verlangen, gewn mdat we niet anders kunnen, mdat dat is wie we p dat mment zijn en waar we p dat mment zijn in ns eigen prces. De meeste van nze alledaagse huis-, tuin- en keukenvragen zijn vragen waarbij de antwrden vanzelfsprekend iets vr ns betekenen mdat ze een praktische relatie hebben met ns geheugen en nze reeds bestaande kennis en ervaring. Dergelijke vragen gaan uit van een referentiepunt een ik die de antwrden kan hren, vergelijken, interpreteren en aanvullen. Z cmmuniceren we de hele dag dr. Maar 1 Dit stuk is rsprnkelijk geschreven als algemene inleiding p de Awareness Intensive, een retraite die als meest fundamentele vrm van zelfnderzek geldt. De vraag vertel me wie je bent kmt p verschillende manieren vrbij en de vraag wrdt vlledig aangegaan. Zie vr meer infrmatie ver deze retraitevrm mijn site, f het internet f raadpleeg de literatuurlijst achterin. Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 1

2 wanneer de vraag wie ben ik gesteld wrdt, ndervragen we het referentiepunt, het ik. We bevragen als het ware de vraagsteller en dat wat im Frage is kan geen antwrd geven. Kennis, geheugen en ervaring spelen niet langer een rl in het beantwrden van deze vraag. Want waarmee met het ik dan vergeleken wrden? En het ik dat nu aan het wrd is, is dat dezelfde ik als degene die de vraag hrde? We weten niet een, twee, drie he de vraag wie ben ik te beantwrden. We wrden dr dit niet-weten tt stilstand, en mgelijk in verwarring gebracht, terwijl juist die stilstand en verwarring tegelijkertijd het begin zijn. Het werkelijke nderzek begint wanneer niet-weten een levende ervaring wrdt in plaats van een mentale (en daardr een afstandelijke, want abstracte) vaststelling van een filsfisch cncept. Filsfen als Kant en Wittgenstein cncludeerden dat vaststellen waarver je niet zeker bent, het eindpunt is van nderzek. Het is een punt waar het spreken ver phudt. Maar vr zelfrealisatie begint het nderzek juist daar. Het begint waar niet-weten een levende ervaring wrdt, een ervaring die velbaar is met heel ns wezen. We zijn intelligente wezens die intelligent kunnen handelen en die waarachtige inzichten hebben. Het lastige van ns mens-zijn is echter dat we vanuit diezelfde intelligentie prberen de wereld te leren kennen vanuit cncepten en dat is per definitie ude kennis 2. We kunnen spreken ver de meest uiteenlpende zaken znder de ervaring van het mment. We kunnen een gesprek f discussie veren ver intimiteit f een verhandeling schrijven ver liefde znder daadwerkelijk de gevelservaring van intimiteit f liefde te hebben. Op die mmenten maken we gebruik van ude f tweedehands kennis. Dit is kennis van nszelf uit eerdere ervaringen f kennis van anderen f uit beken. Die kennis wisselen we vervlgens uit en z hebben we hele gesprekken met elkaar. Dergelijke gesprekken zijn intellectuele uitwisselingen znder gevelde ervaring en dat is een lastig fenmeen. Want hewel de gesprekken heel leuk, inspirerend en geestig kunnen zijn, missen we k iets. We missen de bruisende intelligentie, de levendige authenticiteit, het vitale zijn van de ander in de gesprekken. Het zijn vaak k gesprekken die een verhaal gewrden zijn, waarbij de psities en standpunten al meerdere keren in verschillende settingen uitgewisseld zijn. Uiteindelijk gaan we ns bij een dergelijk verhaal vervelen f kunnen we p een andere manier maar meilijk nze aandacht erbij huden. In z n gesprek reprduceren we p een bepaald mment iets uit ns geheugen en daardr staan we niet langer in verbinding met nze eigen intuïtie en wijsheid. Deze gespreksmmenten kunnen we drbreken dr bijvrbeeld rustig p een antwrd van binnenuit te wachten als ns iets gevraagd wrdt in plaats van meteen te reageren. Ditzelfde geldt vr nze eigen vragen en bservaties. Als de ander uitgesprken is, kunnen we in alle rust wachten tt nze creativiteit en intelligentie vanuit innerlijke kalmte vanzelf met een respns kmt. Met iets wat vr ns nu p dit mment werkelijk klpt en waar is vanuit ns eigen zijn in plaats van dat we nszelf frceren m nu iets te bedenken vanuit een reflexmatige reactiviteit. Levende ervaringen ntstaan p het mment dat nze mind, nze geest 3 zijn inspanningen stpt m antwrden te vinden. Alleen maar dit: stppen. Stppen met prberen een geestig, zinvl, briljant, leuk, ged en heel gevat antwrd te vinden en wacht dan even. Dit stppen is genblikkelijk velbaar in zwel ns fysieke lichaam als in nze denkende en velende geest. Dr acceptatie van de staat van niet-weten, raakt 2 De kerkvader Augustinus nderscheidde reeds twee srten kennis: sapientia, waarachtige kennis en inzicht van het tijdlze en eeuwige, en scientia, kennis van de natuurlijke, materiële wereld. Beide srten kennis helpen ns in nze ntwikkeling als mens. Sapientia ntstaat dr zelfreflectie, meditatie en stilte; scientia ntstaat dr het ntwikkelen van ns denken en nze lgica. 3 Ik gebruik de wrden mind, geest en rati dr elkaar en bedel daarmee ns denklichaam, dat wil zeggen alle denkfuncties van ns brein, zals herinneren, vrstellingen maken, plssingen bedenken, angstgedachten f waarschuwingen prduceren, plannen maken et cetera. Als ik het ver het brein heb, bedel ik nze fysieke hersenen. Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 2

3 alle energie gebundeld. Energie die tt nu te naar buiten was gericht m antwrden te vinden f naar binnen gericht was m interpretaties te vinden. Deze bundeling van energie maakt een directe ervaring, een diep besef van het antwrd mgelijk, een antwrd dat vervlgens weer lsgelaten wrdt in de tijd. Zdra we nze ervaring van daarnet willen vastpakken met wrden, f zdra nze rati denkt ha, nu snap ik het, f datgene wat er zjuist gebeurde, in twijfel trekt, is het mment alweer vrbij. Deze staat is een pen staat die niet vastgepakt kan wrden. Vrbeeld Als ik je nu de vraag stel vertel me, wat maakt het leven vervuld? en ik vraag je m vr een mment werkelijk stil te zijn m met een pen mind naar de vraag te luisteren, de vraag helemaal binnen te laten kmen. Stel dat het je lukt m niet bezig te zijn met het zeken naar een herinnering waarin je blij, verdrietig f vervuld was. Je laat alleen de vraag daar zijn en velt welke rust die brengt en wat in die rust waarneembaar is als gedachte, gevel en fysieke sensatie. Vervlgens laat je elk ik wegvallen en je bent de rust en de sensaties. Er pent dan een srt aanwezigheid in je die de rust en de sensaties waarneemt en je realiseert je ik ben Dát. Ik ben die rust en stilte en aanwezigheid en levendigheid. Het wegvallen van het ik, al is het maar vr een mment, een nansecnde, laat ns achter met een diep besef van vrede, vervulling en een gevel van levendige aanwezigheid, waarin alles kan verschijnen en verdwijnen. Dit in tegenstelling tt wat het eg denkt, dat deze staat beziet als leegte, saaiheid en ddsheid. Dit laatste is verigens gedeeltelijk waar. Je zu kunnen zeggen dat p de mmenten dat het eg verdwijnt en er iets grters en ruimers waarneembaar wrdt, het eg dd is. Vergis je echter niet. Het trekt zich tijdelijk even terug, bij gebrek aan tekst. Maar dat heb je dan tevallig wel, he krtstndig k, mi vr elkaar gekregen. Deze expansie kan ervaren wrden als het ns lukt m het idee dat we een ik zijn ls te laten, al is het maar vr een mment. Dr ns te identificeren met het ik raken we vanzelf geïsleerd van het grtere geheel. Dr de identificatie met het ik velen veel gebeurtenissen alsf ze ns verkmen en wij er het slachtffer van zijn. Het velt alsf ns iets aangedaan wrdt van buitenaf en we kunnen de gebeurtenis niet langer zien en ervaren als iets dat pkmt en weer verdwijnt, als een filmbeeld p een prjectiescherm. Zijn we in staat de identificatie ls te laten, dan ntdekken we k dat de geprjecteerde beelden geen statische beelden zijn maar hele levendige beelden. De inhud van de beelden is telkens anders en er zijn vele gevelens en gedachten in waar te nemen die allemaal een uiting zijn van de diepgang en wijsheid in nszelf. Zelfnderzek ervaren in plaats van analyseren In feite ga je nit m met iemand anders buiten je. Je gaat alleen maar m met je eigen innerlijke sensaties. Isaac Shapir Waarachtig zelfnderzek stelt ns in staat m ls te kmen van alle cncepten die we verzameld hebben m uiteindelijk samen te vallen met het ervaren zelf. Wrden als angst, teleurstelling, pijn, verdriet, jalezie, maar k blijdschap, rust, stilte, vriendelijkheid, verliefdheid f cmpetitie zijn geladen met herinneringen. Wat we den in zelfnderzek is de wrden en daarmee de analyse achterwege laten. We ervaren Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 3

4 de perceptie van het mment en de sensaties die dat met zich meebrengt. We aanvaarden en ndergaan die ten vlle, znder enige terughudendheid. Als dan het eg en het supereg een mment vlledig afwezig zijn, valt de waarnemer weg en ervaren we dat wij het waarnemen en het velende zijn. Het is puur bewustzijn dat z samenvalt. Als we z pen naar penheid kunnen zijn, zals Heidegger het z mi mschrijft, als we werkelijk pen staan vr het achterwege laten van cnclusies en interpretaties dan kmt een grte mate van sensitiviteit en uiterst raakbare geveligheid in ns p, in een vrm die ver vrbij ns denken gaat. We zien dan niet langer als een teschuwer de regenbg we velen de regenbg in nszelf. We zijn niet langer de hrder van muziek die de muziek met zijn ren, zijn auditieve zintuigen, hrt maar we velen de muziek met heel ns wezen. We zijn het hren gewrden en ervaren dat k met heel ns wezen. Als het rdelende, het bekritiserende, het vergelijkende en het waarderende ns niet langer psychisch en fysiek beïnvledt, kmt ns hele lichaam in een spntane luistermdus. Deze kwaliteit van luisteren is een alert, wakker ntvankelijk zijn vr alles wat pkmt. Het is geen huding die je nastreeft, want dan is er alweer een zichzelf willen bewijzend ik die m strategische reden iets det f welbewust nalaat. Luisteren en ervaren den we met ns lichaam en vinden in ns lichaam plaats. Gevelens kunnen we p drie manieren rangschikken 4 : 1. Gevelens verschillen p de ervaringsdimensie psitief negatief, waarbij blijheid als psitief ervaren wrdt en verdriet negatief. Deze gevelens kunnen vervlgens ng in gradatie. Z is er rustige blijheid en pgewnden uitgelatenheid; er is een verdrietig gevel en er bestaat een allesverscheurend verdriet. 2. Gevelens verschillen in de mate waarin we al dan niet actie willen ndernemen, de vermijding tenadering dimensie. Smmige gevelens willen we vermijden; anderen willen we iets mee den en ergens p afstappen. 3. Gevelens verschillen in fysieke intensiteit, de rustige pgewnden dimensie. Z zijn er gevelens die ns lichaam rustig ndergaat en er zijn gevelens die een behrlijke fysieke pwinding met zich meebrengen in de vrm van verhgde hartslag, bleddruk en afgifte van stresshrmnen, veranderde ademhaling f transpiratie. In zelfnderzek kunnen we al deze drie dimensies waarnemen en bserveren. Daarm vergrt zelfnderzek bijna als vanzelf ns lichaamsbewustzijn. Ons fysiek waarneembaar lichaam is een mhulsel van een subtieler, eveneens fysiek lichaam. Dit subtielere lichaam is een en al vitaliteit en levensenergie die het gehele fysieke systeem ndersteunt en die k zichtbaar is vrbij het fysieke systeem. Meestal zeggen we, als we ziets waarnemen, dat iemand charisma heeft f uitstraling, authenticiteit en waarachtigheid. Gaandeweg ns leven als gevlg van de vele aanpassingen die we den trekt deze levensenergie zich terug uit bepaalde plekken van ns lichaam 5. Op de plaats van deze terugtrekkingen ntstaan bepaalde spanningen en knpen in nze spieren, verklevingen in ns bindweefsel en veruderen we sneller dan we heven te den. Bvendien hebben de spanningen grte impact p nze vitale rganen. Wanneer nze levensenergie gehinderd wrdt, is dat als eerste zichtbaar aan de verhardingen in iemands uiterlijk en het verlies van energie en vitaliteit. In een lichaam waar de levensenergie daarentegen vrijelijk drheen kan strmen, wrdt elke cel dagelijks vrzien van die levensenergie. Dr zelfnderzek wrdt ns lichaam wakker. Het wrdt meegenmen in ns nderzek. Wat velen we nu precies? Waar velen we dat? Als we nze aandacht erbij brengen, wrdt het gevel dan sterker f ebt het weg? Wat kmt er daarna? En dat wat 4 Deze indeling uit 1903 is afkmstig van de Duitse hgleraar psychlgie Wilhelm Wundt en is ng steeds actueel. 5 Zie k de gatentherie van Hameed Ali Almaas, waarvan een tegankelijke samenvatting te vinden is in het bek Verbrgen wijsheid. Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 4

5 zich vervlgens laat zien aan ns, is werkelijk fysiek velbaar. Wanneer de levensenergie weer gaat strmen mdat mentale spanningen lsgelaten wrden brengt dat vaak k een verandering met zich mee in nze fysieke structuur. Spieren ntspannen zich, krampen in rgaanznes, hfd, hart en buik verminderen, ns gezicht krijgt zachtere trekken, enzvrt. Deze veranderingen kmen niet vrt uit nze wilskracht m iets te veranderen aan nszelf f de gang naar een sprtschl. Dit is veelal pnieuw een mentale inspanning waardr vervlgens nieuwe fysieke spanning ntstaat. De fysieke veranderingen ntstaan vanzelf dr nze aandacht te brengen bij dat wat zich aandient in ns zelfnderzek. Daarbij functineren nze zintuigen niet langer als lsse rganen, maar wat zij waarnemen en tt zich nemen wrdt verspreid ver ns hele lichaam. Hierdr wrden nze sensitiviteit en pmerkzaamheid in zijn geheel vergrt. En dr al deze expansie gaan we ns autmatisch een nderdeel van het grtere geheel velen. Het telaten van al deze sensitiviteit zrgt vanzelf vr een grte mate van vriendelijkheid naar nszelf, maar brengt k gevelens van nederigheid en nschuld met zich mee. We gaan zien dat we daadwerkelijk nschuldig zijn aan de gedachten en gevelens die in ns pkmen. Verliefd wrden p een ander terwijl je al een relatie hebt, is dan niet langer iets m je schuldig ver te velen. Het kan iets zijn m je ver te verwnderen, dat k deze liefde bestaat, ls van wat je ermee det en ls van wat het supereg ervan vindt. Het kan gebeuren dat je dr acceptatie het liefhebben zelf wrdt, znder daadwerkelijk fysiek lief te hebben. De verliefdheid is een spntane expressie van liefde, met het besef dat het een spntane reactie is. Een reactie vrij van cnditinering, vrij van vertuigingen en aannames, vrij van alles wat we it bedacht hadden ver wat hrt en niet hrt. Het telaten van sensitiviteit zrgt er k vr dat anderen kunnen transfrmeren en hun sensitiviteit durven telaten. Daar waar het eg bang is dat het zichzelf niet staande kan huden met die geveligheid, bang is m vr watje versleten te wrden f dat mensen ver je heen gaan lpen, is het tegendeel drgaans waar. Stel dat iemand bijznder negatief gestemd is en behrlijk mppert. Je velt dan wat het gempper det, met de persn zelf en k met ju. Je laat je echter niet besmetten dr het gempper van de ander en wijst geen enkel gevel af, niet van de ander en niet van jezelf. Je velt wel degelijk de impact van het gempper en de negativiteit, maar je det verder niets. Je neemt alleen maar waar en vraagt jezelf dan wie het is die waarneemt. Er is een kans dat dr juw rust het gempper verdampt en de ander teruggebracht wrdt naar zijn eigen kern, zijn eigen bewustzijn en stpt met mpperen. Het heft niet en als het niet gebeurt, is dat k ké maar het kan zmaar gebeuren en ntstaan. Gebeurtenissen aan de buitenkant reflecteren de binnenkant en de diepte die daar waarneembaar is. Ons eg is niet z stevig als het denkt te zijn. Het wrdt telkens pnieuw pgebuwd uit interpretaties van dat wat nze zintuigen waarnemen. Deze interpretaties kmen vrt uit ns intellect, ns geheugen en nze verbeeldingskracht. Het zijn herhalingen uit een verzameling gedachten, bij elkaar gehuden dr ns geheugen m zich staande te kunnen huden in de zich steeds maar weer aandienende, veranderlijke situaties. Het eg wil cntrle m die situaties het hfd te bieden, het wil huvast. Het wrdt elke dag pnieuw pgebuwd en is gericht p het verminderen van pijn en ngemak, het verkrijgen van plezier maar k p veiligheid en cmfrtabel zijn. Het eg manifesteert zich daardr vanzelf in beperkingen. Het leeft in de dualiteit. Het selecteert en wijst af, daarin ndersteund dr het supereg. Dr die vrtdurende splitsing en afscheiding zal het nit eenheid ervaren terwijl het daar wel naar verlangt. Eenheid bereiken we dr in het nu alles te verwelkmen wat zich aandient: rdelen, afweermechanismen, prjecties, alles wat je denkt te zijn f meent te meten zijn. Laat het allemaal waar zijn, erken het vlledig en ervaar dan wie f wat degene is die dit Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 5

6 waarneemt. Op deze manier kmen we uit bij het waarnemen zelf. Alle karakteristieken van het eg zijn strategieën, eigenschappen en drijfveren vallen weg. Alles wat je denkt dat je bent valt weg en wat blijft er ver? Een eenvudig zijn, een stilte die vrij is van agitatie maar k bevrijd van iemand die hard bezig is m stil te zijn f stil te den. Stilte wil zeggen afwezigheid van agitatie en nrust; niet afwezigheid van gevelens en gedachten. Z zijn een pen ruimte en stralende aanwezigheid waarneembaar, waarin sensaties, gedachten en gevelens pkmen en weer weggaan. We ervaren dat alles wat we dachten te zijn, pkwam p het veld van aanwezigheid, pkwam als een acteur p een filmdek maar dat alles k weer pgevlgd wrdt dr een vlgend beeld f een vlgende filmscène. We gaan daadwerkelijk zien dat wat we als nszelf zagen, ns werkelijke zelf, alleen maar een uitdrukking was van wie we zijn. Ok al drgrnd je dit nu misschien ng niet helemaal terwijl je dit leest, begin dan tch eens met vrzichtig accepteren van de mgelijkheid dat jij die rust, stilte en dat pure bewustzijn bent. Start het prces van accepteren en kijk bij welke nieuwe inzichten en perspectieven het je brengt. Bemerk bijvrbeeld dat na het vervullen van een verlangen een heerlijk stukje chcla, een nieuwe uitdaging p je werk, een drmvakantie waar je vr gespaard hebt, eindelijk een nieuwe liefde in je leven er een mment is dat er even helemaal geen verlangens zijn. Je bent ng z vervuld van het vervuld verlangen je kmt in een ttale staat van vrede terecht. Dit verlangenls mment is van dezelfde kwaliteit, dezelfde aard als de stilte die we in werkelijkheid zijn. Bemerk de stilte die waarneembaar is als pauze tussen twee gedachten f de vldening vlak nadat we een intense inspanning hebben gepleegd. Er zijn heel veel mmenten waarneembaar dr de dag heen, waarin we die stilte, rust en aanwezigheid gewn zijn. In die stilte, in dit pure zijn kunnen verigens ng steeds vrkeuren bestaan en kan het lichaam ng steeds bepaalde verlangens hebben aan warmte, kestering f vedsel. Maar het lichaam kan heel ged vr zichzelf zrgen en heeft geen cntrller ndig. Als we werkelijk in gevaar zijn, is ns lichaam gelukkig sneller dan nze geest en wrden verschillende fysilgische prcessen geactiveerd m met het gevaar m te gaan. Ok andere beheften kmen p in het mment als een glf in de ceaan en ns eg kan daar heel spntaan mee mgaan, net als met nze vrkeuren. We kunnen eten als we trek hebben en we kunnen rusten als ns lichaam rust ndig heeft. Op het gevaar af het heel ingewikkeld te maken, zuden we het eg dat p deze manier handelt kunnen definiëren als een echt, waarachtig, zuiver eg. Dat wil zeggen: dit eg kmt tevrschijn p het veld van nze aanwezigheid, handelt en verdwijnt weer als de situatie het eg niet langer ndig heeft. Een dergelijk eg stelt zich p als een dienstbaar en vleibaar instrument van nze wezenskern en dat is een ander srt eg dan het eg waarver ik hier tt nu te schrijf. Namelijk het eg als een statische verzameling gedachten en afweermechanismen, gericht p cntrle, aanpassing en verleving. Dit eg blijft vrtdurend vergelijken en anticiperen. Het zu kunnen zeggen je hebt nu wel trek maar het is ng geen lunchpauze f nu ng even hard drwerken en straks is het vakantie en kun je uitrusten. Het waarachtig eg handelt in het mment. Het is het handelende principe dat respndeert in plaats van re-ageert. Bijvrbeeld in de rl van vader, meder, geliefde, student f leraar det het waarachtig eg wat ndig is znder zich met die rl te identificeren. Dr te handelen in het mment en vanuit het hart, wrden we weer de spntane mens. Spntaniteit kmt vrt uit de diepere grnd in ns, de stilte. Spntaniteit is niet aan te leren met een techniek en kan niet als del nagestreefd wrden. Spntaniteit kmt vrt uit de stilgevallen mind. Op het mment dat we werkelijk spntaan zijn, zijn we k in de staat m de ander telkens weer als nieuw te zien. Niet mdat die ander nieuw is maar mdat wij zelf telkens nieuw en pen en aanwezig zijn znder nze vringenmen prjecties en verwachtingen bij de ander neer te leggen. Elk mens, elke situatie kan als nieuw ervaren en beleefd wrden zdra het eg phudt met vasthuden aan het bekende. Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 6

7 Onszelf ervaren in plaats van analyseren, velen wat nze cncepten en beelden met ns den in plaats van ze begrijpen, begint met nze waarm vragen te drzien. Waarm hebben we als mens tch de neiging m ns te identificeren met nze rllen en met tal van cncepten? Haal het waarm uit deze vraag weg. Het waarm is een ntsnapping van het eg m het prces niet daadwerkelijk aan te heven gaan. Het waarm brengt geen enkel nieuw inzicht, alleen dat wat we weten kmt p tafel. In dit geval bijvrbeeld nze psychlgische inzichten. Kennis wrdt dan verward met wijsheid en intellect met intelligentie. Haal het waarm weg en bekijk het patrn, zie dat je dit det en he en wanneer. Z wrden je antwrden levende ervaringen. Waarm vel ik z n weerstand in mijn werk? Wie is het die weerstand heeft? Kijk naar het patrn. Zlang ns eg aan zet is met zijn vrkeuren en afkeuren, zitten we gevangen in diens pijn-plezier mechanisme. Waarm verlies ik mijzelf telkens pnieuw in relaties? Ok hier: haal het waarm weg. Kijk naar het mechanisme. Wie is het die zichzelf verliest? Waarm kan ik tch z slecht ntspannen? Geen enkel antwrd zal de vragensteller precht helpen, mdat elke vraag de plariteit waaraan we prberen te ntsnappen juist in stand hudt. Ga de vraag binnen en stp met prberen te ntspannen. Zdra we iets prberen, kmen we autmatisch in bekende mentale patrnen terecht mdat degene die ntspanning nastreeft nderdeel wrdt van dat wat hij nastreeft. Om de diepere liggende lagen van rust en ntspanning te kunnen bereiken, zullen we eerst meten leren luisteren naar wat ns lichaam te vertellen heeft. Zdra nze mind stilvalt is het lichaam in rust. Het lichaam heeft zijn eigen herinnering aan rust als we het zijn eigen gang laten gaan. Helaas zijn we daar niet altijd te in staat. Haal het waarm weg en levende, waarachtige kennis penbaart zich. Zdra we ergens naar kijken, kunnen we beginnen met wegkijken van dat waar we naar kijken en trachten de brn van ns kijken waar te nemen. Zelfnderzek - ik denk dus ik ben f ben ik en besta ik gewn? Ik denk, dus ik ben in de war! Ta van Peh Zelfnderzek gaat niet ver wat je vindt, he interessant dat verigens k kan zijn. Het gaat k niet ver heveel plezier f eigenwaarde we kunnen halen uit het uitwisselen van meningen f het pzetten van een stevige discussie. Zelfnderzek gaat ver ik ben ik ben, ik ben vlledig aanwezig, dus ik besta. Dit in tegenstelling tt het ik denk, dus ik besta de beremde uitspraak van de verlichtingsfilsf Descartes. Als we prberen te ntdekken wie het ik is, gaan we velen he ns denken, nze rati, cntinu drdraait in zijn eigen gedachtencarrusel. We gaan velen dat dit vrtdurende denken vaak k een grt innerlijk lijden is mdat het met zveel agitatie, innerlijke strijd, nrust en chas gepaard kan gaan. We zijn z bezig met dat wat in ns hfd is waardr het denken ns telkens uit het mment haalt en uit het nmiddellijke, levende cntact met het mment. Op zich is er niets tegen denken. Laten we k vral niet prberen het denken te stppen dan wrdt de nrust alleen maar grter, want nu meten we k ng prberen m het denken stil te huden. Een prces dat lijkt p afremmen terwijl je bezig bent gas te geven. Daarmee zitten we vervlgens weer gevangen in een nieuwe mentale activiteit. In plaats van te prberen z stil mgelijk te zijn, kijk je gewn naar dat wat niet stil is in je. Realiseer je dat wat kijkt naar de nrust, stilte zelf is. Vanuit deze stilte, deze stille Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 7

8 grnd, kunnen we alle agitatie, nrust, zenuwachtigheid en spanning waarnemen. He zuden we znder deze stille grnd überhaupt kunnen weten dat we geagiteerd f nrustig zijn? Denken is nuttig en belangrijk p zijn tijd. Ons denken is namelijk van grt belang vr nze fysieke verleving. Dit denken beweegt zich in dat wat reeds bekend is. Bijvrbeeld: he steek ik een drukke straat ver? He de ik bdschappen zdat ik vanavnd kan eten?, et cetera. Dit denken is gericht p een resultaat: veilig naar de verkant kmen f een maaltijd bereiden die geznd en vedzaam is. Met dit denken leren en genereren we kennis vr nze verleving. Alleen dit denken helpt ns niet m inzicht te krijgen in nze ware aard. Ondertussen is het wel nze tragiek dat we dr blijven gaan met denken k p mmenten dat dàt niet speciaal ndig is. Het denken wrdt daardr een srt filter tussen ns en de werkelijkheid in het mment, het versluiert de werkelijkheid. Dit kmt mdat wat wij drgaans denken nemen eigenlijk nbewuste herinneringen zijn, prjecties uit ns geheugen die we plakken p de situaties in het nu. Dit is een drlpend prces: ns brein maakt schemata 6 p grnd van wat het eg ervaart en die schemata wrden telkens pnieuw geactiveerd en daarmee uitgebreid en aangevuld. Ondertussen wrden er in het brein zelf verbindingen gelegd m verankering te waarbrgen. Z ntstaan cmplete reeksen in ns brein: gewaarwrdingen gedachten gevelens gedragspatrnen. Het feit dat het brein p deze manier werkt draagt vervlgens weer bij aan de gedachte dat we een nafhankelijk individu zijn, een autnme, cntinue entiteit. We zijn geneigd nszelf als subject te zien en alles wat buiten ns is, als bject, iets dat dr het subject kan wrden waargenmen. Maar het subject zelf is eveneens een bject dat waargenmen kan wrden. In werkelijkheid is er nch een subject nch een bject. Wie is het die zich realiseert dat het ik deze wrden leest? Het eerste antwrd is vaak de Inner Observer, de Getuige, de Innerlijke Observatr. Als we dan deze Observer trachten te drgrnden, realiseren we ns dat het stilte is f aanwezigheid f rust die dit waarneemt en dat wij Dát zijn m met de wrden van de leraar Ramana Maharsi 7 te spreken. Subject en bject zijn vrstellingen van nze mind. Vrstellingen kmen uit ns geheugen. Het geheugen kan wie we werkelijk zijn en wat nze natuurlijke aard is niet drgrnden. Tegelijkertijd heeft ns eg wel de neiging m zich aan die vrstellingen vast te klampen en zich ermee te identificeren. Paradxaal geneg meten we enerzijds begrijpen dat ns eg z werkt, maar p het mment dat we dit prces prberen te begrijpen lpen nze pgingen tt begrijpen stuk p het cnceptuele denken. In al nze ervaringen en bespiegelingen blijven we gebnden aan de subject-bject relatie. Hewel deze relaties een expressie van het leven zijn, zijn ze niet het leven zelf. Dit gaat ver het ervaren van pure verwndering, ntzag, liefde en bewndering als basis van alles wat nze zintuigen waarnemen. Dit is precies het verschil tussen (afgescheiden) verleven en leven vanuit een bewust ervaren eenheid. Werkelijk begrijpen is zelf het begrijpen wrden. We wrden het begrijpen zdra we het cnclusiegericht luisteren pgeven en alle ervaringen ruimte geven m zichzelf te ntvuwen. Maar he den we dat? He kunnen we het luisteren, het begrijpen, het 6 Schemata zijn netwerkachtige kennisstructuren waarin feiten, cncepten, prcedures en ideeën alsmede hun nderlinge relaties zijn vastgelegd. Schemata zijn betekenisvl gerganiseerd. Ervaringen en nieuwe infrmatie verrijken het schema waardr het meer variabelen gaat mvatten en steeds specifieker en preciezer wrdt. Schemata liggen aan de basis van nze waarnemingen en van nze interpretaties van deze waarnemingen. Tijdens het autrijden maak je gebruik van je eigen tpgrafische schemata van Nederland, waardr de richtingsbrden p de wegen k betekenisvl zijn. Je weet dan ngeveer waar je bent en he ver je van je einddel verwijderd bent en f je ng tijd hebt m een alternatieve teristische rute te rijden. In een land dat je niet kent en waar je geen tpgrafische schemata van hebt, is dit een stuk lastiger. 7 Zie zijn bek Wij zijn Dat. Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 8

9 ntvangende wrden znder dat er een luisteraar, een begrijper f een ntvanger is? Gelukkig heeft nze mind meer kwaliteiten dan alleen maar denken, herinneren, duiden, begrijpen, plannen, vergelijken, cntrleren, piekeren f andere mentale wijzen van reageren p wat er m ns heen en in nszelf gebeurt. Tibetaanse Beddhisten zeggen dat de ware natuur, de diepste grnd van nze mind, puur bewustzijn is. Puur bewustzijn is iets dat je kunt ervaren. Dr samen te vallen met dat wat is en je af te vragen wie het is die waarneemt, ervaar je jezelf als helder, pen en ruim, wakker en stralend, nbezrgd, stil en vredig. En dat is een prachtige ruimte, een prachtige staat van zijn m cntact mee te hebben. Deze staat is tevens de basis van alle activiteit en daarmee k de basis van nze denkcapaciteiten. Het is een ruimte waarin gedachten p kunnen kmen en weer kunnen verdwijnen. In veel tradities wrdt een metafr gebruikt m dit pure bewustzijn te kunnen duiden. Een aantal ervan zijn we al tegengekmen in dit bek: het vetbalveld dat ruimte geeft aan alle wedstrijden, de ceaan die elke glf tevrschijn laat kmen en weer weg laat ebben, het filmdek dat ruimte geeft aan alle films f het hemelgewelf dat z wijds, pen en neindig is. Deze metafren geven iets weer ver de aard van het pure bewustzijn. Het pure bewustzijn staat pen in de zin van alles telaten m erin te verschijnen terwijl het tegelijkertijd zelf naangetast blijft vr alles wat er drheen beweegt. Het is pen in de zin van niets vasthuden maar alles kunnen laten gaan terwijl het zelf kalm, vredig, rustig en aandachtig blijft. Onze geest det wat hij met den en dat is gedachten prduceren. Maar nze ware natuur is puur bewustzijn, stilte, aanwezigheid. Deze ware natuur is niet gelegen in afwezigheid van gedachten maar het is de brn zelf, de ndergrnd van zwel gedachten als gedachtelsheid. Het is een diepe en vreugdevlle realisatie p het mment dat we dit pure bewustzijn kunnen herkennen als de grnd van wie en wat we werkelijk zijn. Dat we kunnen rusten in die stralende pen ruimte, terwijl alle gedachten, gevelens en ervaringen die het leven ns geeft, dr ns heen bewegen. Maar dit is ng niet z makkelijk. Sms kunnen we die innerlijke ruimte in meditaties ervaren en telaten. Maar zdra we nze gen penden en zeker als we dan k ng eens andere mensen zien, dan zijn er al meteen weer gedachten en aannames ver wie de anderen zijn, wie we zelf zijn, he we meten reageren, wie we meten zijn in het cntact en z raken we het cntact met die innerlijke weer heel makkelijk kwijt. Bijna alle aannames die we hebben ver anderen f nszelf zijn gebaseerd p het verleden. Heel veel van die aannames kmen vrt uit nze vregste kindertijd. Iemand heft maar in een vergadering een wenkbrauw p te tillen bij iets wat we zeggen en we denken nbewust h, ik heb weer iets stms gezegd en we hebben daarbij een nbewuste herinnering van bijvrbeeld een kritische meder, vader f leraar. Maar niet alle aannames stammen uit nze kindertijd. We nemen vaak k de geschiedenis van de relatie die we met iemand hebben mee in nze aannames ver die persn. Als iemand ns bijvrbeeld een keer heeft genegeerd en dat heeft ns pijn gedaan, dan hebben we de neiging dat heel ged te nthuden. Op het mment dat we die persn weer tegenkmen herinneren we ns dat. Onze geest plakt er direct een sticker p dat iets zegt als daar is die arrgante kwast weer. Vervlgens sluiten we ns af m niet pnieuw gekwetst te wrden als we die persn weer tegenkmen. Op dat mment wrdt het heel meilijk m pen te zijn en te kijken f die persn ns nu weer negeert f dat hij nu juist heel betrkken en cntactvl is. Dit geldt verigens niet alleen vr negatieve gevelens en ervaringen maar k vr psitieve. Als we een heel geïnspireerd gesprek hebben gehad met iemand, kmt die ervaring als aanname, als verwachting mee in een vlgende ntmeting. Ha leuk, denken we dan, we gaan die en die weer zien. Ok dat kleurt de ntmeting en Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 9

10 vermindert de penheid m te kijken wat er deze keer wil ntstaan en wie we nu zelf zijn in het cntact. Allemaal dragen we een grt archief in ns mee, gevuld met files ver mensen die we kennen en gekend hebben. Van smmige mensen mensen die we al heel lang kennen is het dssier 8 vrij uitgebreid. Elke keer als we de ander ntmeten nemen we dat dssier mee. De dssiers werken als een filter, ze kleuren de relatie en beperken wat mgelijk is in het nu. Ze brengen meteen een bepaalde richting f vringenmenheid met zich mee: p basis van de inhud van de dssiers zijn we zelf al een beetje afstandelijk, kritisch f juist heel erg aardig. Dit principe is niet alleen werkzaam bij mensen die we kennen, we den het zelfs bij mensen die we ng nit gezien hebben. Iemand die we niet kennen en nit eerder gezien hebben, kan een kamer binnenlpen en p basis van zijn uiterlijk f leeftijd plaatsen we die persn. Het zal wel een zus f z iemand zijn. Onmiddellijk maken we iets van iemand p basis van ppervlakkige waarnemingen van gedrag en verschijning. Daarmee den we zwel die ander als nszelf tekrt en belemmeren we de nbevangenheid en spntaniteit die een eventuele ntmeting tt een nverwacht feest zu kunnen maken. Onze geest is in zijn diepste aard puur bewustzijn en tegelijkertijd git diezelfde geest met zijn dssiers en gepieker de bel verhp. Wat kunnen we den? Het enige dat we kunnen den is er licht p laten schijnen. Dat den we dr te herkennen wanneer we dit den en te erkennen dat we dit den, dat we nu eenmaal dssiers meenemen. Op het mment dat we herkennen waar en wanneer we dat den en dit accepteren, kunnen we ns bewust wrden van de dssiers en hun inhud, waardr ruimte ntstaat vr verdieping. In alle prjecties uit nze vrege kindertijd f uit het recente verleden ntdekken is veel interessants te ntdekken ver nze eigen aannames, nze ntwikkeling, ns eg en nze specifieke en persnlijke geschiedenis. We krijgen inzicht in he we gewend, gecnditineerd zijn geraakt m te kijken naar de werkelijkheid. Op het mment dat we die prjecties drzien, lssen ze p en gaan we de ander vanzelf meer en meer zien. We gaan de ander zien als iemand die veel meer is dan we geneigd zijn van de ander te maken p grnd van nze prjecties. Maar bvenal gaan we zien dat we zelf veel meer zijn dan nze zelfbeelden. Hewel we ns aan kunnen leren m dit prces van prjecteren te drzien, stpt het fenmeen van het verleden p het heden plakken niet. We kunnen er een supereg aanval bij krijgen en kritisch wrden ver ns zelf en ver alle rdelen die we maar steeds hebben, maar we kunnen het niet helpen. Het is iets dat nze rati, nze geest det en he ns brein werkt. Ons brein heeft de neiging m genblikkelijk een ude situatie tevrschijn te laten kmen, zdra we in een nieuwe situatie kmen die daar vagelijk p lijkt. In het bek Verbrgen Wijsheid heb ik dit principe gewaarschuwd wrden vr gevaar dat we al eens hebben meegemaakt uitgelegd. Het heeft te maken met de werking van nder andere de amygdalae. Het zit in ns brein als een vermgen tt verleven. Vr het nu is van belang te zien dat er iets uds pgehaald wrdt wat interfereert met het nu. We kunnen deze prcessen niet stppen maar wel leren herkennen. We kunnen het leren zien als iets dat ns brein nu eenmaal det, gewn mdat het det wat het met den. Op het mment dat we herkennen dat ns brein dit det en we de inhud ervan erkennen, dan is er de mgelijkheid m met een pen blik te kijken naar het ude beeld. We zijn dan in staat m tegen nszelf te zeggen dit is het ude beeld, maar wat gebeurt er nu? He is het nu? Dan wrdt het mgelijk m werkelijk in ntmeting te zijn met iemand anders en met jezelf, in de frisheid van het mment, wakker, fris, levendig, znder dat er mentale cnstructies tussenzitten. Of in de wrden van Jeff Fster 9 : 8 Deze metafr is afkmstig uit de lezing Een frisse wind van leraar Carla Verberk. 9 Jeff Fster: Onvrwaardelijke acceptatie, radicaal ntwaken in het dagelijks leven. Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 10

11 Is er werkelijk ziets als de tekmst? Is er werkelijk ziets als het verleden? Of is er alleen maar het eeuwige heden waarin gedachten ver het verleden en de tekmst verschijnen? Dit zijn bijzndere ervaringen en tegelijkertijd vr ns eg spannend. Meestal als we iemand ntmeten, ntmeten we eigenlijk nze mentale cnstructies ver die persn en vice versa, ntmeten we de mentale cnstructies die de ander ver ns heeft. Z bestaan er maar weinig echte pen ntmetingen en leiden de meeste uiteindelijk tt verveling f cnflicten. Dit heeft te maken met het statische karakter van de ntmetingen zelf, het zijn niet langer levende, spntane ervaringen, maar vastgereste beelden die elkaar ntmeten, ter bescherming van het eg. Als we alle beelden lslaten ver wie de anderen zijn en wie wij zelf denken te zijn en als we ns niet langer laten beïnvleden dr wat anderen van ns denken en vinden, kunnen we ns een tijdje gedesriënteerd velen. We aarden nszelf veel in ns denken en als we dan al die gedachten lslaten, als alles niet langer blijkt te zijn wat we altijd dachten, dan weten we even niet meer wie we zijn. Gedurende een drgaans krte peride velt dit alsf we de ander verliezen, niet meer werkelijk kennen f dat we nszelf f nze relatie(s) verliezen. Dit zijn nzekere gevelens maar als we die gevelens p dat mment kunnen tlereren (cntainen, dragen in nszelf) en we in de ntmeting met anderen nieuwsgierig, aandachtig en aanwezig blijven, dan ntstaat er werkelijke interesse en betrkkenheid. Misschien ntstaat er liefde. Liefde niet als idee f cncept, maar liefde vanuit ns hart. Maar dat heft niet, er kunnen k gevelens f sensaties pkmen als ik weet niet f ik het nu prettig vind in je buurt f ik vel p dit mment geen behefte aan een gesprek met je. Als we k dat te kunnen laten net als de nzekerheid dat we het niet precies weten, als dat eveneens waar mag zijn en we er aandachtig bij kunnen blijven, dan ntstaat de relatie pnieuw in het mment, fris en fnkelend als chtenddauw bij znspgang. De relatie manifesteert zich p dat mment zals deze dan is. Dan ntstaat een grter besef van de kstbaarheid van die ntmeting dan wanneer we hem van tevren bedacht zuden hebben. Als we elke keer in het mment de relatie werkelijk kunnen velen he die zich manifesteert in het mment en zich ntvuwt dan blijft elke ntmeting levendig. Dr alles te (h)erkennen wat we zelf plaatsen tussen ns en de werkelijke ntmeting, kmen we terecht in de penheid, in een pen vrije ruimte, als een hemelgewelf. We ntdekken he we aannames den en we laten ze ls. Sms is het mgelijk m iets ver nze aannames te vertellen aan de ander waardr ze kunnen smelten en plssen. Dat zijn de mmenten dat er iets tussen ns en de ander gepend wrdt, een grtere ruimte waarin alles waar mag zijn wat waar is. Het is heel bijznder m in z n ntmeting werkelijk aanwezig te kunnen zijn. Dr werkelijk pen en ntvankelijk te luisteren naar alles wat vrbijkmt en pkmt in ns, is penheid als vanzelf het resultaat. In die penheid transfrmeert kennis ergens ver hebben in het levende weten zelf. He meer we efenen met deze vrm van luisteren, he vrijer we zullen wrden van alle zelfcncepten. Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 11

12 Zelfnderzek - biplair waarnemen 10 Als je in stilte naar een mens f een bm kijkt, wie kijkt er dan? Iets dat dieper is dan de persn. Het is bewustzijn dat naar zijn schepping kijkt. Eckhart Tlle Dr de grte mate van afhankelijkheid die we als kind hebben vr veding, aandacht, bescherming, veiligheid, bewndering, aanmediging, steun en vele andere beheften, hebben we geleerd nze aandacht naar buiten te richten. Al het aangename maar k het vervelende in de vrm van straf f nthuding kmt van buiten. Dit gegeven vrmt ns, he dan k en maakt dat we als mens als vanzelf gerelateerd zijn aan anderen. Het eg ntwikkelt zich p dit gegeven en balanceert tussen twee kernbeheften. Aan de ene kant willen we nszelf kunnen zijn én aanvaard en geliefd. Aan de andere kant willen we een plek hebben in het grtere geheel: in het gezin, in de klas en later in het team waarin we werkzaam zijn. Het veilig stellen van z n plek vraagt vervlgens m aanpassing waardr het eg weer bang wrdt dat het nvldende zichzelf kan zijn. Maar is het eg teveel met zichzelf bezig dan vinden anderen hem misschien weer niet z leuk. Z blijven we bezig f liever gezegd: blijft het eg bezig, want p deze manier blijft het situaties ndig hebben m te verleven. Zdra het werkelijk stil valt wrdt het eg nzeker en gaat het pnieuw afleiding zeken. Het eg det wat het met den en valt daarm niets te verwijten. Wel maken we het nszelf wat makkelijker als we de aard van het eg leren drzien, ermee kunnen zijn en ns er niet meer mee identificeren. We staan dan wat autnmer ten pzichte van de bewegingen van het eg en zijn minder nderhevig aan alle agitatie die het eg nu eenmaal met zich meebrengt. Drdat we van nature gericht zijn p de buitenwereld zeken we k van alles in die buitenwereld znder ns vldende te realiseren dat het niet daarbuiten gevnden kan wrden. Alles wat genschijnlijk buiten nszelf bestaat, bestaat in werkelijkheid in nszelf. Omdat we dit dr nze gerichtheid p de buitenwereld vergeten zijn, is dit gegeven inmiddels vr nze geest lastig te drgrnden, z niet nmgelijk. Daarm wrdt in sterse tradities vaak de metafr van de druppel en de ceaan gebruikt. De druppel is in de ceaan en de ceaan is k in de druppel. He mi gezegd k, maar waar beginnen we? Als alles wat buiten mij is, eigenlijk in mij is en gekend kan wrden in mijzelf, wie is dan die mij f dat ik waaraan f waarin dit gepenbaard wrdt? Als mensen zijn we he dan k in verbinding, in relatie met anderen, maar he zit het met de relatie met nszelf? Kunnen we anderen werkelijk begrijpen als we nszelf niet eerst begrijpen? Kunnen we anderen verwelkmen in wie ze zijn als er ng veel afkeuring in nszelf huist? We besteden ns hele leven aandacht aan wat buiten ns is, maar slaan ver wat z dichtbij is. De meesten van ns hebben niet geleerd hun eigen bek te lezen en nemen structureel te weinig tijd m stil te staan bij de eigen reacties, spanningen, weerstanden, emties, fysieke stress enzvrt. Maar he den we dat, ns eigen bek lezen? Het betekent in ieder geval niet dat we methdes meten aanleren en een grte heveelheid dagelijkse tijd meten besteden aan intrspectie en zelfreflectie. Het vraagt wel van ns dat we nszelf leren waarnemen dr de dag heen en niets, maar dan k niets afwijzen van wat we in die waarneming vinden, ntdekken en ervaren. 10 De term biplair waarnemen is afkmstig van Jean Klein. Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 12

13 Zelfnderzek vraagt m waarnemen en waarnemen vraagt nze vlledige aanwezigheid, zdat we ged kunnen kijken wat er gebeurt en we brengen bewustzijn bij wat er gebeurt. Waarnemen binnen bewustzijnsleer is biplair. We zien zwel de situatie als de ech van de situatie: de impact p nze gedachten en gevelens, de sensaties in ns lichaam, de invled p nze vitaliteit en he we met al deze invleden de situatie inkleuren. Met andere wrden: de feiten van een situatie zijn inclusief nze eigen reacties waarbij we net als bij een wetenschappelijk nderzek gevrijwaard zijn van rdelen, interpretaties en cnclusies. Bij dat laatste kmen eg en supereg m de hek kijken. Als dat gebeurt, verrdeel het niet, maar zie het eveneens dat er k dat pkmt in nszelf. Daar waar eg kmt, ndersteund dr supereg, zien we tegelijkertijd de neiging m een situatie te veranderen, te verbeteren f m aan nszelf te gaan sleutelen teneinde niet meer in z n lastig parket verzeild te raken in de tekmst. Jezelf leren kennen betekent werkelijk vrij zijn van het idee dat je iets f iemand met zijn f dat je iets anders met den dan je nu det Biplair waarnemen begint met het waarnemen van de zgenaamde uiterlijke wereld, terwijl de nadruk ligt p de innerlijke bewegingen die velbaar zijn. Deze innerlijke bewegingen, nze gedachten, vrkeuren, afkeuren, andere sensaties, wrden vervlgens nderwerp van verder nderzek. De buitenwereld laten we ls, we zijn niet langer bezig met wat nze cllega, brer, meder, vriend, partner nu weer fut gedaan heeft, maar richten nze aandacht p de bewegingen zelf. Z raken we meer en meer vertruwd en intiem met nszelf. We wrden ns meer en meer bewust van he we dr de dag heen functineren. We leren werkelijk te luisteren naar nszelf, met penheid, nieuwsgierigheid. We zijn nieuwsgierig naar he de gevelens zich vervlgens ntwikkelen, ntvuwen, wegebben. Verkenning p deze manier leidt nit tt fixatie f frustratie mdat we geen delen heven te bereiken anders dan waar laten zijn wat er gebeurt. Dr het verwelkmen van alles brengt verkenning authenticiteit, levendigheid en vitaliteit, p elk mment. We kunnen ergens heel erg verdrietig ver zijn en vlkmen aanwezig en levendig en vitaal in het verdriet. Veel therapeuten, trainers en caches laten ns weten dat het belangrijk is m nszelf te accepteren zals we zijn en reiken daarvr tal van instrumenten en methdes aan. Maar deze veelal psychlgische/mentale vrm van acceptatie verwijst drgaans naar ns ik als referentiepunt. En zlang het idee van een individu vereind blijft, zal er in het acceptatieprces altijd een (verbrgen) mtief meespelen. Dat kan leiden tt gedachten in de vrm van: als ik maar hard geneg prbeer te accepteren dat ik nu eenmaal wat stiller ben dan mijn cllega s, dan det het misschien geen pijn meer dat ik nit meegevraagd wrdt vr uitjes buiten het werk. En stel dat het dan tch ng pijn det, dan kmt het supereg in verweer en laat ns weten dat we ng niet hard geneg ns best gedaan hebben m hiermee m te gaan f het laat ns weten p de een f andere manier dat we hier nu maar eens tegen meten kunnen en dat de werkelijkheid niet anders is dan ze is en alsf wij p dat mment wel z leuk zijn m mee uit te vragen. Acceptatie p deze manier is geen nvrwaardelijke acceptatie zals dat beefend kan wrden in zelfnderzek. Deze vrm van acceptatie waarbij het eg vereind blijft is ng steeds gebaseerd p een ideaal dat buiten nszelf ligt, een vergelijking van nszelf met iets anders f afwijzing van dat wat er wel is. Psychlgische acceptatie betekent dat er ng steeds iemand het eg namelijk aanwezig is die accepteert met als del m daar sterker uit te kmen. Functinele acceptatie is eg-vrij, wat in dit verband vrij van elke mentale interferentie betekent. Er is niet iemand die accepteert, er is alleen maar het accepteren zelf waardr we vlledig en pen in de ruimte kunnen stappen. We zijn dan gericht p het waarnemen en accepteren zelf. De waarnemer en acceptant bestaan niet langer hewel ze ng steeds dr nze Inner Observer waargenmen kunnen Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 13

14 wrden. Er is in het waarnemen ng steeds iets dat het eg kan pmerken, znder erin verstrikt te raken. Psychlgische en functinele acceptatie verschillen dus behrlijk van elkaar. Het een is niet beter dan het ander maar dient een ander del. Het veld van de psychlgie is er in essentie p uit m het eg sterker te maken, cmfrtabeler, beter uitgerust m uitdagingen aan te gaan, sterker te wrden en meer geïntegreerd te raken. Dit gegeven wrdt dr de Bewustzijnsleer niet afgewezen. Een sterk eg is ndig m de gevelens die in nszelf bvenkmen te kunnen dragen. De Bewustzijnsleer gaat echter verder dan dat. Deze leer met alle vrmen van zelfnderzek brengt ns vrbij het bekende. Het maakt ns bewust van gevelens en gedachtenpatrnen die ns den verharden, die ns den terugtrekken in nszelf en die nze aanwezigheid en daarmee k nze adem inhuden waardr we in reactieve en defensieve gedragspatrnen schieten. Het zelfnderzek is richtingls en dells. Het lst geen prbleem p en prbeert niet iets vr elkaar te krijgen in de zin van als ik ged zelfnderzek de, zal ik meer rust, vrede, helderheid krijgen. Mchten we nu tch in deze valkuilen stappen dan prblematiseren we dat niet maar verheugen we ns dat we het drzien. Ok hier blijft de huding van biplair waarnemen belangrijk: we zien wat er gebeurt, en wijzen niets, maar dan k niets af, geen enkel patrn, geen enkele re-actie, geen enkel rdeel ver nze re-acties. Er is niets dat veranderd beheft te wrden. Het veld van de psychlgie gaat ver de details van het eg; Bewustzijnsleer gaat ver het leren drzien van de aard van het eg, waarbij kennis van details een leuke en interessante bijkmstigheid is, maar niet per definitie ndig. Als je in een rtte appel bijt, weet je dat het stuk fruit niet lekker is; je heft niet de gehele appel te eten m daar zeker van te zijn. Er kan niets nieuws geleerd wrden dr het bekende steeds maar weer p te zeken. In dit verband wil ik graag de prachtige uitspraak van de Westijnvaders 11 aanhalen: ken jezelf en vergeet jezelf. Bij functinele acceptatie is er geen enkele pging tt verbetering f verandering van een situatie, van anderen f van nszelf. Elke pging m iets te veranderen is gebaseerd p een interpretatie van de situatie: die f dat is fut en dit f dat kan beter. Is er een interpretatie, dan is er k iemand die interpreteert. Maar wanneer er geen interpretatr is, geen ik, geen individueel referentiepunt, dan kmt de nadruk te liggen p de spntane ervaring zelf. Dit is waarnemen znder waarnemer, dit is de levende ervaring waarver hier geschreven wrdt (cntradicti in terminis, want he ik nu schrijven ver levende ervaring ) en die in een Awareness Intensive, in Transcendente Meditatie f in smmige mindfulness trainingen beleefd kan wrden. Met het verdwijnen van de gewnte m iemand te zijn die ergens iets van vindt f die iets met den f laten, blijft er alleen puur bewustzijn ver die zijn licht kan laten schijnen ver het geheel. Op dat mment krijgt nze mind zijn natuurlijke flexibiliteit, levendigheid, alertheid, frisheid, beweeglijkheid en geveligheid terug. Tegelijkertijd velen we nszelf vrij in relatie tt nze mgeving, we zijn autnm en velen ns vervuld, nderdeel van het grter geheel. 11 Westijnvaders waren kluizenaars die zich vanaf de 3 e eeuw hadden teruggetrkken in de Egyptische westijn. Ze wrden beschuwd als de eerste christelijke mnniken. Net als Plat gingen zij uit van een ratineel deel en een irratineel deel van de ziel en waren precht geïnteresseerd in he deze twee delen samenwerken. Daarbij waren ze gericht p het in de praktijk brengen van die kennis en inzichten en niet zzeer p het creëren van een thelgische leer. Z realiseerden zij zich bijvrbeeld dat het beminnen van je naaste een srt dd van het zelf inhudt, maar he de je dat beminnen dan, aangezien het zelf altijd bezig zal zijn met het zichzelf in stand huden. Hun wijze uitspraken en inzichten vind je terug in de Apftegmata Patrum, in het Engels vertaald als Sayings f the Desert Fathers. Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 14

15 Op het mment dat we ng niet zelf deze levende ervaringen hebben ervaren, kan het lastig zijn het feit dat we puur bewustzijn zijn te marmen. Om dat te kunnen hebben we vertruwen ndig, vertruwen dat het kan. Vertruwen hebben is iets anders dan gelf hebben, want gelf hebben gaat ver blind vertruwen. Vertruwen hebben betekent weten dat iets mgelijk is, k al gaat het nu je weten vrbij. Vertruwen hebben is gebaseerd p verlangen en wilskracht en je eigen autnmie. Gelf is gebaseerd p genade. Genade die gegeven kan wrden, f niet. Zelfnderzek een vrbeeld De spirituele zektcht is van grt belang. Niet mdat je zult vinden wat je zcht, maar m de absurditeit van het zeken te drzien. Erik van Zuydam Na een aantal essentiële invalsheken te hebben beschreven, is het tijd vr een cncreet vrbeeld. He kan een zelfnderzek, leidend naar gevelens van eenheid en het ervaren van nze pure staat van zijn, eruit zien? Begin eens met een bservatie, bijvrbeeld ik ben gelf ik p dit mment elk gevel van cntrle kwijt. Neem even pauze m de wrden te velen en te kijken wat er gebeurt, he dat gevel en de bijbehrende gedachten en fysieke sensaties zich ntwikkelen. Dan stel je jezelf de vraag he velt het nu, heb ik ng steeds het gevel dat ik de cntrle kwijt ben? Als het antwrd ja is, beschrijf je wat er aan gevelens, gedachten en fysieke sensaties waarneembaar is. Als het antwrd nee is, beschrijf dan wat er nu gebeurt, wat je nu waarneemt, wat er nu tevrschijn kmt f waarm het gevel van cntrle kwijt zijn naar de achtergrnd verschven is. Als je merkt dat je stil valt, stel jezelf dan de vraag wie is het die dit ervaart / velt / denkt? Antwrd: ik f mijzelf f iets in mij dat vindt dat ik een cntrlefreak ben. Kijk gewn wat er kmt. Even stilte, en dan vraag je: wie f wat is de ik (f mijzelf f het iets, et cetera) die dit zegt f ervaart? Antwrd: En wie is het die zegt f ervaart? Antwrd: En wie is het die zegt f ervaart? Deze vragen herhalen, stiltes laten vallen en vlgen wat er gebeurt. Uiteindelijk geeft het eg zijn antwrden p. Uiteindelijk kmen we bij het antwrd ik weet het niet. Tijdens het afpellen merken we dat de inhud van het persnlijke ik verandert in een universeel ik en van daaruit verandert in een stilte f een niets, een niets dat echter absluut niet vervelend f verveeld aanvelt, maar er gewn is. We realiseren ns dat er niet langer een ik is, maar dat het ik gecreëerd wrdt, telkens pnieuw. Een deel van bvenstaande inquiry is schuin gedrukt. Dit is m aan te geven dat als je een dergelijk nderzek met iemand samen det, de vraagsteller de schuin gedrukte nderdelen vr zijn rekening kan nemen. Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 15

16 In de inquiry vlg je jezelf, f als je vragensteller bent, vlg je de ander en je gebruikt diens letterlijke wrden. Verder zul je de vraag wie is het die dit zegt f ervaart? k kunnen afwisselen met vragen als: Wie is het die dit velt? Wie denkt dit? Wie creëert dit? Wie is het die deze gedachte dacht? Wie is het die nu lijdt? Wat is het dat z kijkt? Wat neemt al deze bewegingen waar? En bedenk: het gaat niet m het vinden van het juiste antwrd, het gaat m de stiltes en het niet-weten he en waar de waarheid van dat mment in beeld kmt. Zelfnderzek wel f niet Bereid te zijn is alles. Marcel Derkse Als je dit allemaal leest, kan al snel de gedachte bven kmen waarm (!) zu ik dit tch allemaal ndernemen? Ik kan je hier geen antwrd p geven, ik kan alleen mijn antwrd geven. Mijn antwrd is: we kunnen niet anders. Werkelijk authentiek zijn, nze werkelijke aard naar buiten kunnen en durven brengen, is een grt verlangen. Onze ware aard trekt meer aan ns dan we ns realiseren. Daarm kmen de essentiële vragen als wie ben ik? en wat is leven? p gezette tijden bven. De med m dit prces in te gaan kmt vanzelf p het mment dat we nze mechanismen drzien, velen heveel energie er vrij kmt en in ns pbrrelt. Het zijn mmenten van grte helderheid en frisheid en sprankeling en we willen meer van die helderheid. Er kmt een grte stilte mhg mdat nze hele fysieke en psychlgische structuur zich ntspant. We kunnen het niet helpen maar we huden van de vitaliteit en levendigheid die daarbij vrij kmt. Tegelijkertijd kmen we in een staat terecht die je diepe dankbaarheid zu kunnen nemen, hewel er niet langer iemand is die dankbaarheid geeft en ntvangt. Er is alleen maar Dát. Tegelijkertijd zijn er evenveel mmenten waarp we geen zin hebben in zelfnderzek. Wijs k dit niet af en nderzek de weerzin. Heb prechte belangstelling vr je weerzin, kijk naar je reacties, wees nieuwsgierig naar je eigen verhaal, nderga de weerzin helemaal, bezie de schnheid van je weerzin en ntdek wat ged is aan je weerzin. Wees je gddelijke zelf in al zijn verschijningen. Geniet van het pure, heldere bewustzijn waarin vrbije gedachten helder en leeg zijn en geen spren nalaten. Waarin tekmstige gedachten ng fris en ngebren zijn en het huidig mment als vanzelf aanwezig is znder enig denkbeeld. Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 16

17 Literatuur Wlter Keers: Vrij zijn. Jean Klein: Wh am I, the sacred quest. Ramana Maharsi: Wij zijn Dat. Muktananda: Frm the finite t the infinite. Nisargadatta Maharaj: Ik ben. Nisargadatta Maharaj: Zijn. Padmasambhava: Naakt zien. ShantiMayi: Ons hart weet alles. Duwe Tiemersma: Psychtherapie en nn-dualiteit. Carla Verberk: lezing Een frisse wind. Vertel me wie je bent een queeste naar het Zelf dr Erica Rijnsburger 17

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen.

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen. PESTEN Deze flder is een hulpmiddel vr ju en je kind m samen te leren ver pesten en he je dit kan stppen. WAT IS PESTEN? Pesten is iemand anders bewust bedreigen, bang maken, uitdagen, uitschelden f pijn

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Stap 1. Wat wil jij?

Stap 1. Wat wil jij? Stap 1. Hi Iemand heeft het idee dat jij wel wat supprt kunt gebruiken. Dat kunnen je uders zijn, een vriend/vriendin een therapeut f iemand anders die ju ged kent. Die iemand wil graag dat jij hulp krijgt

Nadere informatie

5.2.1 Jezelf losmaken uit overtuigingen

5.2.1 Jezelf losmaken uit overtuigingen Stap 5 Deel 2 Je met niet alles gelven wat je denkt Lesje 5.2.1 Jezelf lsmaken uit vertuigingen Je hebt eerder al pgeschreven welke gedachtes zijn uitgegreid tt vertuigingen: de beelden ver jezelf en anderen

Nadere informatie

Een natuurlijk proces

Een natuurlijk proces Ik vel het weer. Het is er weer. Sms even, dan de hele tijd. Ik wil je niet kwetsen. Ik wil het niet weer zeggen, maar het is er weer. (Gijs Hrvers) Overprikkeling Veel mensen met autisme hebben gede intellectuele

Nadere informatie

Inquiry methode. Luisteren 1. Als je mij vraagt naar je te luisteren en ik begin je adviezen te geven, dan doe ik niet wat je mij vraagt.

Inquiry methode. Luisteren 1. Als je mij vraagt naar je te luisteren en ik begin je adviezen te geven, dan doe ik niet wat je mij vraagt. Inquiry methde Luisteren 1 Als je mij vraagt naar je te luisteren en ik begin je adviezen te geven, dan de ik niet wat je mij vraagt. Als je mij vraagt naar je te luisteren en ik begin je te vertellen

Nadere informatie

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu De denkstijltest Wat is het? Uw manier van denken bepaalt in sterke mate he u zich velt en he u handelt. Dat geldt vr individuen, maar k vr teams en rganisaties. MindSnar is een methde waarmee denkstijlen

Nadere informatie

Stap 4 Deel 2. 4.2.1 Controle willen houden over wat je denkt en voelt

Stap 4 Deel 2. 4.2.1 Controle willen houden over wat je denkt en voelt Stap 4 Deel 2 De rzaak van stress: de illusie dat we cntrle kunnen hebben als we maar geneg ns best den. 4.2.1 Cntrle willen huden ver wat je denkt en velt Je hebt al gelezen dat gedachten waar je in vastzit,

Nadere informatie

Als uitgangspunt zijn er drie wensen waar jij uit kunt kiezen:

Als uitgangspunt zijn er drie wensen waar jij uit kunt kiezen: Stap 2 Wat ga je den? Je gaat een wens kiezen ver wat jij anders wilt in het met elkaar mgaan. Daarna kies je twee manieren waarp jullie die wens gaan waarmaken. Je schrijft k ng p welke kwaliteiten en

Nadere informatie

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF Onze grep bezekt de vrstelling p: LESBRIEF 1 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Geachte leerkracht, Deze lesbrief is bedeld

Nadere informatie

Uit hetzelfde nest gegroeid.

Uit hetzelfde nest gegroeid. Uit hetzelfde nest gegreid. Marina de Jde Als mijn zus sterft zal het me niets den! Zij laat me vlkmen kud. Ik heb geneg met haar afgezien, het is echt een serpent, je zu eens meten weten, laat een vruw

Nadere informatie

Metacognitieve Therapie

Metacognitieve Therapie Metacgnitieve Therapie MODULE 10: TERUGVALPREVENTIE 10.1 terugvalpreventie 10.2 Psychse/schizfrenie: diagnse f stigma? Het begrip psychse, respectievelijk schizfrenie, wekt bij veel mensen een verkeerde

Nadere informatie

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs Cursussen CJG (samenwerking tussen De Meerpaal en het nderwijs in Drnten) Vrtgezet Onderwijs 1 Faalangst (vrtgezet nderwijs) Faalangsttraining is vr jngeren die gespannen zijn en (te) veel nadenken ver

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool PEST PROTOCOL Prins Willem-Alexanderschl Wat is een pestprtcl? Een pestprtcl is een aantal vereenkmsten ver het tegengaan van pesten. Een afspraak tussen de schl, de kinderen en de uders. Waarm een pestprtcl?

Nadere informatie

Hoogbegaafdheid & dubbele of misdiagnose

Hoogbegaafdheid & dubbele of misdiagnose Hgbegaafdheid & dubbele f misdiagnse Minka Dumnt 20 april 2016 Hgbegaafdheid & dubbele f misdiagnse Inhud Begaafdheidskenmerken Verklaring van de kenmerken Prfielen van Betts & Neihart Misdiagnses Delen

Nadere informatie

De Ultieme Sollicitatie Gids.

De Ultieme Sollicitatie Gids. De Ultieme Sllicitatie Gids. Ha Aanstaande Superheld! Hierbij een mie verzameling met nuttige infrmatie. Lees het dr en kijk wat je eruit kunt halen. Sms staan er bepaalde tips f acties dubbel in. Dat

Nadere informatie

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2 Eenzaamheid Idske de Haan- de Jng> 1. Ter inleiding 2 2. Wat is eenzaamheid? 2 3. He ntstaat eenzaamheid 3 a. Externe factren 3 b. Persnlijkheidskenmerken f karakter 4 c. Gedragspatrnen

Nadere informatie

De volgende kenmerken die betrekking hebben op de algemene ontwikkeling kunnen wijzen op een ontwikkelingsvoorsprong.

De volgende kenmerken die betrekking hebben op de algemene ontwikkeling kunnen wijzen op een ontwikkelingsvoorsprong. 1 Checklist kinderen met een ntwikkelingsvrsprng (grep 1 en 2). De vlgende kenmerken die betrekking hebben p de algemene ntwikkeling kunnen wijzen p een ntwikkelingsvrsprng. mndelinge taalvaardigheid gede

Nadere informatie

Reflecties. Vormingsdag 9 januari 2014 DPB Brugge Training coachingsgesprek. Bezoeker gecoachte

Reflecties. Vormingsdag 9 januari 2014 DPB Brugge Training coachingsgesprek. Bezoeker gecoachte Vrmingsdag 9 januari 2014 DPB Brugge Training cachingsgesprek Reflecties Bezeker gecachte Het gesprek heeft mij ngelfelijk veel deugd gedaan. Ik kreeg de bevestiging dat het ged is datgene waar ik mee

Nadere informatie

Kinderen uit de lagere school opvangen na een overlijden

Kinderen uit de lagere school opvangen na een overlijden VCLB Leuven Centrum vr Leerlingenbegeleiding vr Vrij en Gemeentelijk Onderwijs vzw Karel Van Ltharingenstraat 5 3000 Leuven Tel. 016 28 24 00 Fax 016 28 24 99 inf@vclbleuven.be www.vclbleuven.be Kinderen

Nadere informatie

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4 ACT in LOB Werkbladen Tlkit De infrmatietrechter Deze tl helpt je m de grte heveelheid infrmatie ver studiekeuze vr jezelf behapbaar te maken. Je kunt p verschillende niveaus met de infrmatie ver studies

Nadere informatie

Vrij zijn - als een koningskind leven in Gods koninkrijk!

Vrij zijn - als een koningskind leven in Gods koninkrijk! 1 Vrij zijn - als een kningskind leven in Gds kninkrijk! Als de Zn je heeft vrijgemaakt, zul je werkelijk vrij zijn! Jh.8:36 Vrij zijn, dr wat Jezus vr ns heeft gedaan aan het kruis. Dit prgramma hebben

Nadere informatie

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten Pestprtcl basisschl Pieter Wijten Basisschl Pieter Wijten werkt aan een veilig schlklimaat waarin kinderen respectvl met elkaar mgaan. Ze hanteert drie principes: Ik zrg ged vr mezelf Ik zrg ged vr de

Nadere informatie

Technieken die je hebt geleerd direct enthousiast toepassen

Technieken die je hebt geleerd direct enthousiast toepassen Technieken die je hebt geleerd direct enthusiast tepassen Delgrep: Mensen die (therapeutische) technieken leren en ze meer te willen passen. Inleiding "Tepassen wat je geleerd hebt" ks ik als nderwerp

Nadere informatie

Vier beproefde manieren om de pot met goud, leren van elkaars ervaringen, open te maken

Vier beproefde manieren om de pot met goud, leren van elkaars ervaringen, open te maken Vier beprefde manieren m de pt met gud, leren van elkaars ervaringen, pen te maken Het leren van ervaringen vraagt m het nderzeken van die ervaringen, het liefst in een grep samen met anderen. Dit kan

Nadere informatie

Website Wemel : Wie zijn wij?

Website Wemel : Wie zijn wij? Website Wemel : Wie zijn wij? Een wemel is iemand die niet kan stilzitten, die vanbinnen en vanbuiten altijd maar wriemelt en beweegt, die zich niet lang p hetzelfde kan richten, en in heel veel dingen

Nadere informatie

depressie wat kun je doen als iemand in je omgeving een depressie heeft?

depressie wat kun je doen als iemand in je omgeving een depressie heeft? depressie raakt iedereen wat kun je den als iemand in je mgeving een depressie heeft? INHOUD Inleiding 4 De Depressie Vereniging 5 Tips vr naasten van mensen met een depressie 6 Het prbleem erkennen 6

Nadere informatie

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling Prtcl bij het verlijden van een gezinslid van een leerling Algemeen: Er wrden geen mededelingen aan de pers gedaan. Het lcatie aanspreekpunt f de directeur meldt alleen dat nze 1 ste zrg de nabestaanden

Nadere informatie

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF Onze grep bezekt de vrstelling p: LESBRIEF 1 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Geachte leerkracht, Deze lesbrief is bedeld

Nadere informatie

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas.

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas. Onderzek Ouderbetrkkenheid V.U. : Lieve Van Daele, Grte Markt 1, 9100 Sint-Niklaas Succesvl samenwerken met uders Bundel in te kijken in de leraarskamer http://flb.sint-niklaas.be ONDERZOEK GOK-PROJECT

Nadere informatie

Een profiel maken voor [onderwerp]

Een profiel maken voor [onderwerp] MPA MindSnar Een prfiel maken vr [nderwerp] Wat det MPA, de denkstijltest? MPA legt u vragen en keuzes vr. Z zekt het naar patrnen in he u denkt. Van die patrnen maakt het grafieken en rapprten. Bvendien

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan 2011-2013. Christelijke Peuterspeelzaal Lotje

Pedagogisch beleidsplan 2011-2013. Christelijke Peuterspeelzaal Lotje Pedaggisch beleidsplan 2011-2013 Christelijke Peuterspeelzaal Ltje Inhudspgave 1. Inleiding 2. Visie 3. Delen 4. Uitwerking van de delen 4.1 Liefdevlle benadering 4.2 Bijbelse waarden en nrmen 4.3 Emtinele

Nadere informatie

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009]

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1 Algemeen Meldcde bij een vermeden van kindermishandeling vr scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1.1 Iedere ScS Scheidingsspecialist, ScS Zandkasteelcach, ScS OKEE-cach, hierna te nemen scheidingsbegeleider,

Nadere informatie

De cursist heeft inzicht en praktische handvatten om weerbaar te zijn bij conflicten, agressie, stress

De cursist heeft inzicht en praktische handvatten om weerbaar te zijn bij conflicten, agressie, stress Del: De cursist heeft inzicht en praktische handvatten m weerbaar te zijn bij cnflicten, agressie, stress De cursist kmt tt een functinele zelfanalyse De cursist kan functinele feedback geven aan cllega

Nadere informatie

Presenteren met Impact:

Presenteren met Impact: Presenteren met Impact: Gelven Presenteren is geweldig! Ik geef te, de eerste keer dat ik vr een grep stnd had ik zweethanden en een rd hfd, maar de afgelpen jaren heb ik tientallen keren vr grepen gestaan

Nadere informatie

Presenteren met Impact:

Presenteren met Impact: Presenteren met Impact: Gelven Presenteren is geweldig! Ik geef te, de eerste keer dat ik vr een grep stnd had ik zweethanden en een rd hfd, maar de afgelpen jaren heb ik tientallen keren vr grepen gestaan

Nadere informatie

Huisbereiding in de kijker

Huisbereiding in de kijker NIEUWSBRIEF NUMMER 5 JANUARI 2010 P1 In dit nummer 1 Inleiding 2 Huisbereiding in de kijker 2 Stppen met rken 4 Zelftest 5 Vrdelen van stppen met rken Inleiding Beste nieuwslezer, 2009 det zijn uittrede,

Nadere informatie

Gedragsprotocol Samenwerkingsschool Balans. Wat is het gedragsprotocol? Uitgangspunt. Pesten of plagen?

Gedragsprotocol Samenwerkingsschool Balans. Wat is het gedragsprotocol? Uitgangspunt. Pesten of plagen? Gedragsprtcl Samenwerkingsschl Balans Wat is het gedragsprtcl? Het gedragsprtcl vrmt de verklaring van het schlbestuur, de directie, de leerkrachten, de leerlingen en de uders waarin is vastgelegd dat

Nadere informatie

Hoe zet ik een tent op?

Hoe zet ik een tent op? He zet ik een tent p? 1. Een Gede plek vinden en vrbereiden Zek een plek die hger ligt dan de rest Ga als het mgelijk is niet nder lfbmen staan. Bij regen druppelen deze namelijk lang na. Hud rekening

Nadere informatie

SPREEKBEURT GEWONE DOOSSCHILDPAD

SPREEKBEURT GEWONE DOOSSCHILDPAD SPREEKBEURT GEWONE DOOSSCHILDPAD l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n REPTIELEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE GEWONE

Nadere informatie

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 Inhud Respns... 1 Samenvatting van de resultaten... 1 Vragen ver de pleiding... 2 Vragen ver de stagiair... 3 Wat ziet u als sterke punten van de pleiding CMD?... 4 Wat

Nadere informatie

Stap 4: 4. Zelfevaluatie in de hand

Stap 4: 4. Zelfevaluatie in de hand Stap 4: 4. Zelfevaluatie in de hand 1 Del De 5 vinger methdiek is een brainstrmtechniek die als del heeft m de deelnemers de huidige werksituatie te analyseren, vanuit een ttaalverzicht, en tevens p zek

Nadere informatie

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht.

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht. Pedaggisch klimaat en autisme dr Ad Dnkers Klimaatschaal SIGA Dinsdag 9 december 2014 Inleiding Even vrstellen.. Pedaggisch klimaat en de Klimaatschaal Grepsprcessen bij jngeren: rl van de leerkracht.

Nadere informatie

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om?

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om? Het Grte Geldnderzek: he ga je met je geld m? Natinaal Instituut vr Budgetvrlichting (Nibud) Tijdsduur: één les Werkvrm: individueel met een discussie in de klas Niveau: bedeld vr alle leerlingen van klas

Nadere informatie

Maatschappelijke Stage

Maatschappelijke Stage Maatschappelijke Stage 2 Inhud 1. Wat is MAS? 1.1 MAS algemeen. 1.2 MAS p het Gren van Prinstererlyceum 1.3 Deadlines 2. Stage zeken 2.1 De stage cördinatr p schl. 2.2 Masactief 3. De frmulieren 3.1 Aanvraagfrmulier

Nadere informatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie Duurzaam inzetbaar in een vitale rganisatie Vitaliteit en bevlgenheid vrmen sleutelbegrippen vr het ptimaal en duurzaam inzetten van medewerkers. Vitale medewerkers bruisen van energie, velen zich fit

Nadere informatie

Mediteren voor Musici

Mediteren voor Musici Het Sandelhut Meditatietechnieken, Caching en Training Mediteren vr Musici Lcatie: Het Beekse Bshuis Girlesedijk ngenummerd Hilvarenbeek Pst: Gildelaan 41 5081 PJ Hilvarenbeek Cntact: 06 155 77 510 infrmatie@hetsandelhut.nl

Nadere informatie

TEST INHOUD: HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? 1. Onderzoek het eetgedrag van uw kind. 2. In welke fase zit mijn kind nu?

TEST INHOUD: HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? 1. Onderzoek het eetgedrag van uw kind. 2. In welke fase zit mijn kind nu? TEST HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? INHOUD: 1. Onderzek het eetgedrag van uw kind 2. In welke fase zit mijn kind nu? 3. Heeft mijn kind een geznd BMI? 4. Tips vr uders www.mijnkindheefteeneetstrnis.nl

Nadere informatie

Verandertrajecten voor individuele medewerkers

Verandertrajecten voor individuele medewerkers Het Sandelhut Meditatietechnieken, Caching en Training Verandertrajecten vr individuele medewerkers Lcatie: Het Beekse Bshuis Girlesedijk ngenummerd Hilvarenbeek Pst: Gildelaan 41 5081 PJ Hilvarenbeek

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

SPEURTOCHT THEMA OCEAN. voor groep 5 t/m 8

SPEURTOCHT THEMA OCEAN. voor groep 5 t/m 8 SPEURTOCHT THEMA OCEAN vr grep 5 t/m 8 Welkm in Burgers Ocean! Met deze nderwater-speurtcht leer je van alles ver de dieren die in de zee leven. De speurtcht begint al zdra je vanuit de Bush p het strand

Nadere informatie

Inhoud. o o o o o o o o o o

Inhoud. o o o o o o o o o o Inhud Vrwrd Kent de MZ zijn eigen grenzen? Nee zeggen, lukt dat? Overbelasting? Verplichten van Mantelzrg? Waardering vr mantelzrg? Is ltgentencntact fijn? Wie zrgt vr de MZ? Instanties, regelgeving, gemeente,

Nadere informatie

Zorgplan. Naam. Adres. Uitgerekende datum. Administratienummer. Naam en adres verloskundige praktijk

Zorgplan. Naam. Adres. Uitgerekende datum. Administratienummer. Naam en adres verloskundige praktijk Zrgplan Naam Adres Uitgerekende datum Administratienummer Naam en adres verlskundige praktijk datum tijd Met wie Afsprakenlijst Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Tijdens uw zwangerschap zal u nder cntrle

Nadere informatie

De groepsleerkrachten bereiden zich samen voor op het gesprek met hun groep.

De groepsleerkrachten bereiden zich samen voor op het gesprek met hun groep. PROTOCOL ROUWVERWERKING Het stappenplan A. Het bericht kmt binnen Bericht van een ngeluk f verlijden van een leerling - Tezeggen dat er iemand zal terugbellen. Vragen p welk nummer men bereikbaar is en

Nadere informatie

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers Handreiking functinerings- en berdelingsgesprekken griffiers September 2014 Functineringsgesprek Als de griffier is aangesteld, is het verstandig m met elkaar te blijven reflecteren p het functineren.

Nadere informatie

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR!

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR! Ontwikkeling van kinderen, stagnatie van de ntwikkeling en drverwijzen Wij prberen er vr te zrgen dat kinderen zich bij nze pvang plezierig velen en zich kunnen ntwikkelen. Om te kunnen berdelen f dit

Nadere informatie

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Delstellingen Diepgaand inzicht krijgen in infrmatiebehefte m.b.t. WOII persnlijke betekenis WOII ntstaan interesse in WOII beiende/interessante thema s gebruik en

Nadere informatie

LEERVRAAG 2. - Informatie: - informeren. - observeren. - middelen zoeken. - actie ondernemen. - evalueren

LEERVRAAG 2. - Informatie: - informeren. - observeren. - middelen zoeken. - actie ondernemen. - evalueren LEERVRAAG 2 Leervraag (wat is /he kan ik vraag) He krijg ik een vllediger beeld van de hulp die Daan krijgt? Activiteiten uit stappenpla n - infrmeren - bserveren - middelen zeken - actie ndernemen - evalueren

Nadere informatie

De aandachtspuntenlijst

De aandachtspuntenlijst De aandachtspuntenlijst Wat is de aandachtspuntenlijst? De aandachtspuntenlijst is een verzicht van nderwerpen die aan de rde kunnen kmen tijdens een afspraak met de neurlg. Onderwerpen waarver u meer

Nadere informatie

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn Infrmatiebrief ver deelname aan het nderzek Fd2Learn Beste leerlingen, uders en/f wettelijk vertegenwrdigers, Dat het eten van vis (rijk aan mega- 3 vetzuren) ged is vr het functineren van de hersenen

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

SPREEKBEURT STRUISVOGEL

SPREEKBEURT STRUISVOGEL SPREEKBEURT STRUISVOGEL l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE STRUISVOGEL BIJ

Nadere informatie

Contract gedragsverandering

Contract gedragsverandering Cntract gedragsverandering Stappenplan m je delen te bereiken Tips m je delen te bereiken Cntract vr gedragsverandering (vrbeeld) Del/gedrag Om deel te nemen aan de Dam tt Dam lp met mijn vriendengrep

Nadere informatie

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen:

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen: Graaf Jan van Mntfrtschl Beleid ter vrkming en/f regulering van pestgedrag 1. 1 Inleiding: Iedere schl heeft een veilig schlklimaat ndig. Op de Graaf Jan van Mntfrtschl zijn wij ns ervan bewust dat veiligheid

Nadere informatie

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State EVALUATIE TER STATE Marin Matthijssen, Marn van Rhee Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) juli 2005 In pdracht van Raad van State Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) Auteur: Marin Matthijssen en

Nadere informatie

Vragenlijst: Ouderenagressie, een verschijnsel in Thuiszorg Bilzen?

Vragenlijst: Ouderenagressie, een verschijnsel in Thuiszorg Bilzen? Bijlage 1: de vragenlijst Vragenlijst: Ouderenagressie, een verschijnsel in Thuiszrg Bilzen? Ik de een nderzek naar uderenagressie ten aanzien van de hulpverlening vr mijn eindwerk. Dit nderzek de ik mede

Nadere informatie

Het Coole Kikkerplan Binnen twee weken een klas vol vet coole kikkers Groep 4 tot en met 8

Het Coole Kikkerplan Binnen twee weken een klas vol vet coole kikkers Groep 4 tot en met 8 Het Cle Kikkerplan Binnen twee weken een klas vl vet cle kikkers Grep 4 tt en met 8 Anne Kijman, Kinderpsychlg NIP/Gz BIG i.s.m Christine de Jngh en Yvnne van der Zanden, leerkrachten Jhannesschl Pijnacker

Nadere informatie

De bedrijfscultuur als ziel van de onderneming

De bedrijfscultuur als ziel van de onderneming De bedrijfscultuur als ziel van de nderneming Zin en nzin ver cultuurverandering Bek: Edgar Schein, 2004 ISBN-13: 9789055941872 ISBN-10: 9055941875 Samenvatting: Invlve Inhudspgave Hfdstuk 1 Het belang

Nadere informatie

Zorg op K.S.T.S. Temse-Velle

Zorg op K.S.T.S. Temse-Velle Zrg p K.S.T.S. Temse-Velle Beste uders, De zrgwerking p nze schl bestaat al heel wat jaren en is vrtdurend in beweging. Enerzijds mdat de wetgeving i.v.m. zrg verandert, anderzijds mdat leerlingzrg zelf

Nadere informatie

Bureau-ergonomie. Werkhouding: een ergonomische werkomgeving

Bureau-ergonomie. Werkhouding: een ergonomische werkomgeving Bart Van Keymlen & Sfie Lagrin Bureau-ergnmie Werkhuding: een ergnmische werkmgeving Langdurig zitten is een belangrijke rzaak van rugklachten. We ntwaken, we zitten aan de ntbijttafel, p de trein f in

Nadere informatie

Accountmanagers laten veel kansen liggen

Accountmanagers laten veel kansen liggen Vndelstraat 35e Accuntmanagers laten veel kansen liggen Sinds de crisis zijn de financiële markten structureel veranderd. Vr de crisis kregen de banken veel aanvragen, was het kapitaal veel gedkper en

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

SPREEKBEURT KALKOEN VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n

SPREEKBEURT KALKOEN VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT KALKOEN VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE KALKOEN BIJ ELKAAR

Nadere informatie

SPREEKBEURT GOUDVIS VISSEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n

SPREEKBEURT GOUDVIS VISSEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT GOUDVIS l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n VISSEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE GOUDVIS BIJ ELKAAR

Nadere informatie

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND Pestprtcl Dit pestprtcl bestaat uit 4 delen:vr alle kinderen, vr het gepeste kind, vr de pester en, vr de uders. Deze partijen zijn allemaal betrkken bij een situatie waarin gepest wrdt. Uitleg van de

Nadere informatie

Mindfulness bij eetstoornissen Dorea Ketelaars, 22 april

Mindfulness bij eetstoornissen Dorea Ketelaars, 22 april Mindfulness bij eetstrnissen Drea Ketelaars, 22 april In juli 2008 heb ik een samenvatting gemaakt ver de inzetbaarheid van mindfulness bij mensen met een eetstrnis. Ik heb drie publicaties geselecteerd

Nadere informatie

Leer / ontwikkelingslijnen. Opleiding Helpende Zorg en Welzijn. BOL en BBL NAAM STUDENT:..

Leer / ontwikkelingslijnen. Opleiding Helpende Zorg en Welzijn. BOL en BBL NAAM STUDENT:.. Leer / ntwikkelingslijnen Opleiding Helpende Zrg en Welzijn BOL en BBL NAAM SUDEN:.. 1 2 Uitleg van het leerlijnenbekje Vr je ligt het leerlijnenbekje van je pleiding Helpende Zrg & Welzijn niveau 2. ijdens

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

Presentatie eisen reisweek

Presentatie eisen reisweek Presentatie eisen reisweek Beste reisadviseurs, De aftrap is genmen. We zijn begnnen aan een spannende strijd m te bepalen he nze werkweek er in juni 2013 uit zal zien. Natuurlijk lijkt het een beetje

Nadere informatie

Rollenspel Jezus redt

Rollenspel Jezus redt Rllenspel Jezus redt Krte mschrijving prgrammanderdeel De leerlingen spelen samen een bestuursrechtzaak bij de Raad van State na. De Raad van State is de hgste bestuursrechter van Nederland. In deze rechtszaak

Nadere informatie

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg MedewerkerMnitr Benchmark in de Zrg Telichting pzet vragenlijst en invulinstructies U heeft een inlgcde ntvangen per brief f per e-mail. Mcht u geen inlgcde ntvangen hebben, dan kunt u terecht bij de benchmarkcördinatr

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

HANDLEIDING. Kom In Actie Rode Kruis

HANDLEIDING. Kom In Actie Rode Kruis HANDLEIDING Km In Actie Rde Kruis Inhudspgave Checklist vr het plannen van je actie... 3 Kminactie.rdekruis.nl... 4 Actie aanmaken... 4 Actie wijzigen/aanpassen... 4 Mede rganisatren tevegen... 4 Deelnemers

Nadere informatie

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte Genderlpbaanklf: enkele vrzetten vanuit Persephne vzw, rganisatie van vruwen met een handicap f invaliderende chrnische ziekte De genderlpbaanklf verdient aandacht van de beleidsmakers en de sciale partners.

Nadere informatie

Inventarisatie van wensen & verwachtingen over gezondheidsactiviteiten Leefstijl vragenlijst

Inventarisatie van wensen & verwachtingen over gezondheidsactiviteiten Leefstijl vragenlijst Inventarisatie van wensen & verwachtingen ver gezndheidsactiviteiten Leefstijl vragenlijst Let p: Deze vragenlijst dient vr verspreiding p maat gemaakt te wrden vr uw bedrijf. Ver daar waar [bedrijfsnaam]

Nadere informatie

Pestprotocol. 1 Achtergrond. 1.1 Uitgangspunt. 1.2 Pesten in het cluster-4-onderwijs. Onderwijs. Pestprotocol Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014

Pestprotocol. 1 Achtergrond. 1.1 Uitgangspunt. 1.2 Pesten in het cluster-4-onderwijs. Onderwijs. Pestprotocol Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014 Pestprtcl Onderwijs Pestprtcl Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014 1 Achtergrnd 1.1 Uitgangspunt Beleid tegen pesten valt binnen het veiligheidsbeleid van Yulius Onderwijs. Ons uitgangspunt is dat nze schl een

Nadere informatie

De MINDFUL BOX. De MINDFUL BOX deel 2. MINDFULNESS onthaasten. Mindfulness voor het werk en het leven 10/08/2012. I AM Instituut

De MINDFUL BOX. De MINDFUL BOX deel 2. MINDFULNESS onthaasten. Mindfulness voor het werk en het leven 10/08/2012. I AM Instituut vr het werk en het leven mindfulness en fcus vr bedrijven Technlgische supergrei We hebben snellere cmmunicatie dan it, meer cmputers en telefnverbindingen, de technlgische mgelijkheden zijn vertienvudigd

Nadere informatie

Professional Coaching. Franck Struyf

Professional Coaching. Franck Struyf Prfessinal Caching Franck Struyf Ervaring is niet wat iemand verkmt, maar wat iemand det met wat hem verkmt. (Aldus Huxley) Persnlijke ervaring Mijn naam is Franck Struyf en ik ben life en- prfessinal

Nadere informatie

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa)

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa) PEDAGOGISCHE VISIE A. Algemeen De pedaggische visie vertelt he de schl met leerlingen, persneel en uders van leerlingen wil mgaan en wat de schl verwacht ten aanzien van de relatie tussen leerlingen en

Nadere informatie

Pestprotocol Cazemierschool 2012

Pestprotocol Cazemierschool 2012 Pestprtcl Cazemierschl 2012 Vrwrd De Cazemierschl is een Prtestants Christelijke schl, die werkt vanuit de Jenaplanvisie. Dat betekent dat vr nze schl de algemeen menselijke waarden zals gemeenschapszin,

Nadere informatie

Handleiding Harsen met vloeibare Suikerwax in blik

Handleiding Harsen met vloeibare Suikerwax in blik Handleiding Harsen met vleibare Suikerwax in blik Ga je een hars gebruiken die je ng nit eerder hebt gebruikt, test de hars dan eerst uit p een klein deel van de huid 24 uur vrdat je gaat harsen. Lees

Nadere informatie

l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT WALLABY ZOOGDIEREN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN

l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT WALLABY ZOOGDIEREN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT WALLABY ZOOGDIEREN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE WALLABY BIJ ELKAAR

Nadere informatie

SPREEKBEURT GEIT ZOOGDIEREN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n

SPREEKBEURT GEIT ZOOGDIEREN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT GEIT l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n ZOOGDIEREN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE GEIT BIJ ELKAAR

Nadere informatie

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning.

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning. Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwrding 2. Delstellingen 3. Mdel 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning 1 Verantwrding: Wij willen binnen het nderwijs dat wij geven rekening huden met de

Nadere informatie

Wegwijzer. Dagbehandeling in Behandelcentrum Heideheuvel Informatie voor kinderen en ouders

Wegwijzer. Dagbehandeling in Behandelcentrum Heideheuvel Informatie voor kinderen en ouders Wegwijzer Dagbehandeling in Behandelcentrum Heideheuvel Infrmatie vr kinderen en uders WELKOM! De kmende tijd kmen jij en je uders een dagbehandeling vlgen in Heideheuvel. In Heideheuvel werken we in een

Nadere informatie

Ontwikkelingsgerichte zorg

Ontwikkelingsgerichte zorg Ontwikkelingsgerichte zrg Een wrd vraf In deze brchure kunt u infrmatie lezen ver een grt aantal nderwerpen die te maken hebben met de ntwikkeling van jnge baby s. De brchure is bedeld m ng eens na te

Nadere informatie

De kans is groot dat uw testament niet voldoet aan uw wensen, geen gebruik maakt van

De kans is groot dat uw testament niet voldoet aan uw wensen, geen gebruik maakt van Testamenten check Streep dr wat niet van tepassing is VRAAG 1 Is uw testament van vóór 2003? De kans is grt dat uw testament niet vldet aan uw wensen, geen gebruik maakt van de mgelijkheden sinds de invering

Nadere informatie