Psychofarmaca bij probleemgedrag

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Psychofarmaca bij probleemgedrag"

Transcriptie

1 Disclosure Psychofarmaca bij probleemgedrag Rob van Marum Klinisch geriater, klinisch farmacoloog Hoogleraar Farmacotherapie bij ouderen (potentiële) Belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder Andere relatie, namelijk Geen Het eerste AP: chloorpromazine (1950) When Thorazine is administred to the agitated senile, there is a marked decrease in his nerve racking outbursts of hostility, irritability, abusiveness and day-and-night pacing... more regular eating and sleeping habits and improves in his personal hygiene. Dopamine pathways Dopamine-blokkade a: nigrostriataal b: mesolimbisch c: mesocorticaal d: tuberoinfundibulair e: 5e Mesolimbisch systeem - Reductie positieve symptomen (hallucinaties, wanen) - Versterking negatieve symptomen (minder motivatie, apathie, anhedonie, minder reward) Nigrostriatale systeem - Extrapyramidale bewegingsstoornissen Mesocorticale systeem naar prefrontaal (DLPFC/VMPFC) - Cognitieve en emotionele achteruitgang 1

2 Klassiek AP Conventioneel AP D2 antagonisme - Vermindering psychose - EPS: parkinsonisme, tardieve dyskinesie - Verhoging prolactine (galactorrhoe, amenorroe, impotentie, osteoporose) - Neurolepsie >60-70% bezetting D2 receptor. Bij >80% bijwerkingen Anticholinergicum bij EPS? Wat is atypisch? minder D2 blokkade! Hoe doe je dat? 5HT2a-antagonisme - Clozapine, risperidon, olanzapine, ziprasidone (quetiapine? ) 5HT1a-agonisme (partieel) - Ziprasidone, quetiapine, clozapine, aripiprazole D2 antagonisme met snelle dissociatie (hit and run) - Clozapine, quetiapine D2 partieel agonisme - Aripiprazole, sulpiride 5HT2a receptor 5HT1a receptor Atypisch AP: de rol van serotonine M.n. nigrostriatale en tuburo infundibulaire systeem Atypisch AP 2

3 Receptor en bijwerkingen: overig AP Anticholinerg - Cognitie - Urineretentie - Obstipatie - Wazige visus - Droge mond - Sufheid, slaperigheid Anti-5HT2 - Minder agitatie, agressie - Verlengen diepe slaap α-adrenerg - Orthostase - Vallen - hypnosedatie Histaminerg - Sedatie - gewichtstoename generiek D2 5HT2a ACh Alfa1 Hist Haloperidol nvt + - risperidon nvt ++ + olanzapine quetiapine clozapine aripiprazole ? pipamperon nvt ++ - Sedatie? Kinetiek Demping: remming psychomotoriek, angst. agitatie Onverschillig makend: minder agressie, vijandigheid Hypnosedatie: suf en slaperig T1/2 (uren) Tmax(uren) Metabolisme Haloperidol A4, 2D6 Pipamperon Risperidon 3 (24) 1-2 2D6 Clozapine 12 (6-26) 1-3 1A2, 3A4, 2D6 Olanzapine 30 (50) 5-8 1A2, 2D6 Quetiapine A4 Levomepromazine Concentratie 100% x Eliminatie Concentratie Zwart: dosering T 1/2 Rood: ½ dosering 2x/T 1/2 Blauw: continue infusie 2 50% x 25% x 12.5% x 6.25% 3.125% x x T 1/2 Tijd Halfwaardetijd 3

4 Concentratie 2 1 T 1/2 Zwart: dosering T 1/2 Rood: 2x dosering bolus + dosering T 1/2 Blauw: continue infusie Tijd Interacties 3A4 2D6 1A2 Remmer Claritro- /erytromycine Grapefruitsap Verapamil Diltiazem -conazolen HIV middelen Fluoxetine Paroxetine Bupropion Duloxetine Sertraline? Amiodarone Efavirenz Inducer St. Janskruit Carbamazepine Rifampicine -glitazon Phenobarbital Efavirenz Nevirapine Rifampicine Dexamethason Carbamazepine Rifampicine Roken Barbecue vlees Serotonine reuptake inhibition Antidepressiva NE reuptake inhibition Histamine blokkade 4

5 Alfa-1 blokkade Muscarine blokkade SSRI s en remming CYP450 CYP isoform Citalopram Fluoxetine Fluvoxamine Paroxetine Sertraline CYP1A2 NA NA CYP2C /++ - -/+ CYP2C /+++ NA -/+ CYP2D6 -/ CYP3A4 NA NA: niet beschikbaar, - geen effect, + >50% verandering % verandering, +++ >150% verandering 5

6 2002 (revisie 2008) 6

7 Memantine en agitatie 7

8 M. Parkinson/LBD Hallucinaties bij PDD/LBD Behandeling Aanpassen anti- Parkinson medicatie Clozapine 3 RCTs 2/3 goed effect zonder EPS Quetiapine 5 RCTs 4 geen effect, 1 matig effect Olanzapine 2 RCTs Motorische achteruitgang Cholinesteraseremmer Pimavanserine 1 RCT LBD 8

9 Psychofarmaca zijn niet onschuldig!! FDA 2008 FDA ALERT [6/16/2008]: FDA is notifying healthcare professionals that both conventional and atypical antipsychotics are associated with an increased risk of mortality in elderly patients treated for dementia-related psychosis. Considerations for Healthcare Professionals Elderly patients with dementia-related psychosis treated with conventional or atypical antipsychotic drugs are at an increased risk of death. Antipsychotic drugs are not approved for the treatment of dementia-related psychosis. Furthermore, there is no approved drug for the treatment of dementiarelated psychosis. Healthcare professionals should consider other management options. Physicians who prescribe antipsychotics to elderly patients with dementia-related psychosis should discuss this risk of increased mortality with their patients, patients families, and caregivers. Behandelen van 1000 patienten met BPSD met een ap gedurende 3 maanden leidt tot: Fifteen trials (9 unpublished), generally 10 to 12 weeks in duration, including 16 contrasts of atypical antipsychotic drugs with placebo Death occurred more often among patients randomized to drugs (118 [3.5%] vs 40 [2.3%]. The OR by meta-analysis was 1.54; 95% confidence interval [CI], ; P=.02; Klinische verbetering bij pten Overlijden 10 patienten - Bij langer behandelen toename sterfte Beroerte 18 patienten Considering that many of these trials demonstrated that these medications are only modestly effective with numbers needing to treat ranging from 4 to 12 in specific metaanalyses, the likelihood for helping vs harming may be rather modest as well, such that for every 9 to 25 persons helped in these trials there possibly will be 1 death. dh/groups/dh_digitalassets/document s/digitalasset/dh_ pdf Antipsychotica en CVA Kleijer BC, van Marum RJ, Egberts AC, Jansen PA, Knol W, Heerdink ER. 9

10 All cause mortality Adj. OR (95% CI) TCA 1.16 ( ) SSRI 1.54 ( ) other 1.66 ( ) Myocard infarct TCA 1.09 ( ) SSRI 1.15 ( ) other 5.16 ( ) Beroerte/TIA TCA 1.02 ( ) SSRI 1.17 ( ) other 1.37 ( ) Vallen TCA 1.30 ( ) SSRI 1.66 ( ) other 1.39 ( ) Fractuur TCA 1.26 ( ) SSRI 1.58 ( ) other 1.64 ( ) Hoge tr. Digest. Adj. OR (95% CI) bloeding TCA 1.29 ( ) SSRI 1.22 ( ) other 1.37 ( ) Insulten TCA 1.02 ( ) SSRI 1.83 ( ) other 2.24 ( ) Bijwerkingen TCA 1.06 ( ) SSRI 1.16 ( ) other 0.95( ) Hyponatriemie TCA 1.05 ( ) SSRI 1.52 ( ) other 1.28 ( ) Actiepotentiaal 10

11 Middelen met bekend TdP risico Haloperidol Thioridazine Chloorpromazine Pimozide (Es)Citalopram Methadon Cocaine Ondansatron Domperidon Droperidol AZCERT Kinidine Disopyramide Flecainide Procainamide Ibutilide Amiodarone Dronedarone Sotalol Azithromycine Erytromycine Clarithromycine Moxifloxacine Pentamidine AZCERT Drugs with conditional TdP risk Middelen met mogelijk TdP risico Amisulpride Amitriptyline Amoxapine Clomipramine Desipramine Imipramine Nortriptyline Doxepine Fluoxetine Paroxetine Sertraline Trazodon Ciprofloxacine Bactrimel conazol Solifenacine Galantamine amantadine Clozapine Olanzapine Riperidon Paliperidon Quetiapine Promethazine Sertindol Ziprasidone iloperidon Mirtazapine Lithium Venlafaxine Alfusozine Indapamide Levofloxacine Norfloxacine Ofloxacine Nicardipine Tamoxifen Tolterodine Tizanidine Voriconazol Risicofactoren TdP Beleid Vrouwelijk geslacht Hoge leeftijd Electrolytstoornissen Hypokaliemie Hypomagnesiemie Hypocalciemie Hartafwijkingen Bradycardie Hartfalen myocardinfarct Diureticagebruik Anorexia nervosa Nierfunctiestoornissen Leverfunctiestoornissen Ondervoeding Digitalistherapie Base-line QTc verlenging Recente conversie van AF met een QTcverlengend geneesmiddel Snelle iv infusie met een QTcverlengend geneesmiddel Long QT syndroom Patiënt Geneesmiddel combinatie Bekend + Bekend Bekend + Mogelijk/conditional Mogelijk/conditional + Mogelijk/conditional Congenitaal LQTC syndroom, TdPvg Meerdere of ernstige risicofactoren Minimale of milde risicofactoren vermijden vermijden vermijden vermijden ECG controle Overweeg ECG controle vermijden Overweeg ECG controle Geen maatregelen 11

12 Beleid ECG controle Baseline QTc > 440 msec: vermijd hoogrisicogeneesmiddelen Baseline QTc > 460 msec: vermijd mediumrisicogeneesmiddelen Baseline QTc > 500 msec: vermijd/stop alle QT geneesmiddelen Verandering t.o.v. baseline na 5x T 1/2 QTc.60msec: stop alle TdP gnm Risico aritmie Tekst Risico aritmie Tekst Tekst 12

Psychofarmaca bij probleemgedrag. Rob van Marum Klinisch geriater, klinisch farmacoloog Hoogleraar Farmacotherapie bij ouderen

Psychofarmaca bij probleemgedrag. Rob van Marum Klinisch geriater, klinisch farmacoloog Hoogleraar Farmacotherapie bij ouderen Psychofarmaca bij probleemgedrag Rob van Marum Klinisch geriater, klinisch farmacoloog Hoogleraar Farmacotherapie bij ouderen Disclosure R v Marum (poten7ële) Belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Probleemgedrag 26-11-13. Het eerste AP: chloorpromazine (1950) Gebruik van psychofarmaca bij dementerende ouderen

Probleemgedrag 26-11-13. Het eerste AP: chloorpromazine (1950) Gebruik van psychofarmaca bij dementerende ouderen Gebruik van psychofarmaca bij dementerende ouderen Rob van Marum Klinisch geriater- klinisch farmacoloog Sietse Zuidema Het eerste AP: chloorpromazine (1950) When Thorazine is administred to the agitated

Nadere informatie

Interacties met Psychofarmaca. Drs. G. Nap, Ziekenhuisapotheker MHA Apotheek Parnassia Groep 14 november 2016

Interacties met Psychofarmaca. Drs. G. Nap, Ziekenhuisapotheker MHA Apotheek Parnassia Groep 14 november 2016 Interacties met Psychofarmaca Drs. G. Nap, Ziekenhuisapotheker MHA Apotheek Parnassia Groep 14 november 2016 Disclosure belangen spreker Gert Nap (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Voorbij het protocol..

Voorbij het protocol.. Voorbij het protocol.. Behandelen van een depressie die niet opknapt. Hans Warning, verpleegkundig specialist GGZ 2 Eigenlijk eerst Psycho educatie Bibliotherapie Hardlopen / activeren Probleem Oplossende

Nadere informatie

Psychofarmaca bij d e de ouderen Waarom slikken zij? A D. D Hooghe Hooghe

Psychofarmaca bij d e de ouderen Waarom slikken zij? A D. D Hooghe Hooghe Psychofarmaca bij de ouderen Waarom slikken zij? A. D Hooghe Psychofarmaca Benzodiazepines en aanverwanten Antidepressiva Antipsychotica Antipsychotica Assessment of antipsychotic prescribing in Belgian

Nadere informatie

NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON

NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON - SLAAPSTOORNISSEN - STEMMINGSSTOORNISSEN - PSYCHOTISCHE SYMPTOMEN / DELIER - MCI / PDD W.Garenfeld 24092014 SLAAPSTOORNISSEN BIJ M.PARKINSON PREVALENTIE:

Nadere informatie

Farmacogenetica bij de KNMP. Mandy van Rhenen BO3 bijeenkomst 8 maart 2016

Farmacogenetica bij de KNMP. Mandy van Rhenen BO3 bijeenkomst 8 maart 2016 Farmacogenetica bij de KNMP Mandy van Rhenen BO3 bijeenkomst 8 maart 2016 Inhoud presentatie Ondersteuning Farmacogenetica Medicatiebewaking Overige ondersteuning Beleidskader Horizon2020 Rol KNMP Toekomst

Nadere informatie

Interactiemeldingen: wegklikken of niet? Kees Kramers, internist, Klinisch Farmacoloog UMC St. Radboud Afd. Farmacologie-Toxicologie.

Interactiemeldingen: wegklikken of niet? Kees Kramers, internist, Klinisch Farmacoloog UMC St. Radboud Afd. Farmacologie-Toxicologie. Interactiemeldingen: wegklikken of niet? Kees Kramers, internist, Klinisch Farmacoloog UMC St. Radboud Afd. Farmacologie-Toxicologie. Interacties Kinetisch of Dynamisch Interacties Kinetisch Absorptie

Nadere informatie

Antipsychotica en monitoren van bijwerkingen

Antipsychotica en monitoren van bijwerkingen Antipsychotica en monitoren van bijwerkingen Symptomatische behandeling bij psychosen Effectiviteit: 70 a 90% Indicaties Schizofrenie Manie Depressie met psychot. kenm. Waanstoornis Psychose NAO Psycho-org.

Nadere informatie

Psychofarmaca en het QT-interval. P. Moleman

Psychofarmaca en het QT-interval. P. Moleman Psychofarmaca en het QT-interval P. Moleman Leerdoelen Na deze lezing weet u Wat het QT-interval is Wat het effect van verschillende psychofarmaca op het QTinterval is Wat deze effecten in de praktijk

Nadere informatie

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geen Antidepressivum, antipsychoticum

Nadere informatie

Een kwestie van maatwerk

Een kwestie van maatwerk Medicamenteuze interventies ter vermindering van agressief gedrag Een kwestie van maatwerk Dr Rob Heerdink Pharmacoepidemiology & Clinical Pharmacology Utrecht Institute for Pharmaceutical Sciences Universiteit

Nadere informatie

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology

De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie. P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology De toegevoegde waarde van antipsychotica bij de behandeling van een depressie P. Moleman directeur Moleman Psychopharmacology Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geen 3 Casus: 39-jarige man,

Nadere informatie

Reikwijdte Bestemd voor interne (NWZ specialisten) en externe aanvragers

Reikwijdte Bestemd voor interne (NWZ specialisten) en externe aanvragers Doel Aanwijzingen voor het aanvragen van bloed- en urinespie bepalingen van geneesmiddelen in geval van therapeutic drug monitoring (reguliere controle) of toxicologie. Reikwijdte Bestemd voor interne

Nadere informatie

Overdracht van CYP2D6 genotyperingsuitslagen voor psychiatrische patiënten naar huisarts en openbare apotheek

Overdracht van CYP2D6 genotyperingsuitslagen voor psychiatrische patiënten naar huisarts en openbare apotheek Overdracht van CYP2D6 genotyperingsuitslagen voor psychiatrische patiënten naar huisarts en openbare apotheek Mirjam Simoons MSc, apotheker/onderzoeker Simoons et al. Pharmacogenomics 2017 Disclosure belangen

Nadere informatie

Inleiding psychofarmaca. Anton J.M. Loonen Farmacotherapie bij psychiatrische patiënten

Inleiding psychofarmaca. Anton J.M. Loonen Farmacotherapie bij psychiatrische patiënten Inleiding psychofarmaca Anton J.M. Loonen Farmacotherapie bij psychiatrische patiënten De eerste moderne psychofarmaca 1875: cocaïne (Freud) 1931: Rauwolfia serpentina (Sen & Bose) 1935: amfetamine (Prinzmetal

Nadere informatie

Psychofarmaca: het kiezen van juiste middel

Psychofarmaca: het kiezen van juiste middel Home no. 3 Juni 2017 Eerdere edities Verenso.nl Psychofarmaca: het kiezen van juiste middel Werkingsmechanismen en digitale keuzehulpen Jochem Gregoor jochemgregoor@gmail.com Antipsychotica en antidepressiva

Nadere informatie

Switching Antipsychotica (AP)

Switching Antipsychotica (AP) Switching Antipsychotica (AP) Het hoe & wat Hans Oolders, psychiater Syndroom Schizofrenie Incoherentie Onsamenhangendheid Wanen Hallucinaties Desorganisatie Realiteit verstoring Sociale teruggetrokkenheid

Nadere informatie

Farmacologie Snapper. Biologische beschikbaarheid. Voeding. Absorptie. Onderwerpen. Filmpje 1. Filmpje 2

Farmacologie Snapper. Biologische beschikbaarheid. Voeding. Absorptie. Onderwerpen. Filmpje 1. Filmpje 2 Farmacologie Snapper Onderwerpen Kinetiek voor de praktijk Biologische beschikbaarheid (o.a. Absorptie) Distributie Metabolisme Excretie Kees Kramers, internist-klinisch farmacoloog Dynamische Interacties

Nadere informatie

DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN. Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis

DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN. Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis DEPRESSIE EN ANGSTSTOORNISSEN Ciske van den Oever Poliklinisch apotheker Klinisch farmacoloog in opleiding Franciscus Gasthuis INHOUD PRESENTATIE Depressie Symptomen Behandeling Niet-medicamenteus Medicamenteus

Nadere informatie

Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking

Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Congres Mind the Body 12 februari 2015 Barber Tinselboer, AVG s Heeren Loo locatie Apeldoorn Inhoud Casus Medicatie en de cliënt met een verstandelijke

Nadere informatie

Casus. Weg met psychofarmaca. Number Needed to Treat ±5 26-11- 12

Casus. Weg met psychofarmaca. Number Needed to Treat ±5 26-11- 12 Casus Weg met psychofarmaca Pr Frans Verhey Alzheimer Centrum Limburg Maastricht University Medical Center 82 jarige man myocardinfarct Vanaf enkele jaren Alzheimer, met wanen Thuis, op wachtlijst voor

Nadere informatie

Copyright 2016 M. de Ruijter & L..Tammenga. Bijwerkingen in de GGZ

Copyright 2016 M. de Ruijter & L..Tammenga. Bijwerkingen in de GGZ Copyright 2016 M. de Ruijter & L..Tammenga Bijwerkingen in de GGZ Ideaal middel farmacologisch eenvoudig werkingsmechanisme = therapeutische indicatie weinig tot geen andere farmacologische effecten Realiteit

Nadere informatie

Probleemgedrag bij demen/e. Psychofarmaca: nog een plaats? en tegen welke tol? 17 juni 2014 Transmuraal Minisymposium GeriCare

Probleemgedrag bij demen/e. Psychofarmaca: nog een plaats? en tegen welke tol? 17 juni 2014 Transmuraal Minisymposium GeriCare Probleemgedrag bij demen/e Psychofarmaca: nog een plaats? en tegen welke tol? 17 juni 2014 Transmuraal Minisymposium GeriCare Dr. Nienke Lankheet ziekenhuisapotheker i.o., klinisch farmacoloog i.o. Disclosure

Nadere informatie

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Inhoud workshop Inventarisatie vragen Waar of niet waar Medicatie en hun bijwerkingen Pijnbestrijding Antidepressiva Benzodiazepinen

Nadere informatie

Alert levels. KKGT Discussiedag 12 april Dr. Jan van der Weide, Klinisch Chemicus Drs. Jochem G. Gregoor, AGIKO

Alert levels. KKGT Discussiedag 12 april Dr. Jan van der Weide, Klinisch Chemicus Drs. Jochem G. Gregoor, AGIKO Alert levels KKGT Discussiedag 12 april 2011 Dr. Jan van der Weide, Klinisch Chemicus Drs. Jochem G. Gregoor, AGIKO Variability in drug response 2 Most drugs don t work 3 4 Psychofarmaca en metabolisme

Nadere informatie

Psychofarmaca en QT-interval. Het inschatten van risico s aan de hand van casuïstiek

Psychofarmaca en QT-interval. Het inschatten van risico s aan de hand van casuïstiek Psychofarmaca en QT-interval Het inschatten van risico s aan de hand van casuïstiek Leerdoelen Na deze workshop weet u aan de hand van casus Wat het effect van verschillende psychofarmaca op het QTinterval

Nadere informatie

Benzodiazepine-agonisten/benzodiazepinen

Benzodiazepine-agonisten/benzodiazepinen Benzodiazepine-agonisten/benzodiazepinen - Zijn agonisten op de benzodiazapinereceptor - Verschillen alleen in farmacokinetische eigenschappen en niet in farmacodynamische eigenschappen - Anxiolytische,

Nadere informatie

Reikwijdte Bestemd voor interne (NWZ specialisten) en externe aanvragers

Reikwijdte Bestemd voor interne (NWZ specialisten) en externe aanvragers Doel Aanwijzingen voor het aanvragen van bloed- en urinespie bepalingen van geneesmiddelen in geval van therapeutic drug monitoring (reguliere controle) of toxicologie. Reikwijdte Bestemd voor interne

Nadere informatie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers -- Commissie Analyse en Toxicologie

THERAPEUTIC DRUG MONITORING Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers -- Commissie Analyse en Toxicologie SELECTIEVE SEROTONINE HEROPNAME REMMERS Geldt voor Indicatiegebied Monstermateriaal Afnametijdstip Bewaarcondities Inzending Interpretatie doelgroepen: volwassenen depressie en angststoornissen grote buis

Nadere informatie

, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis

, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis 2015041635, v26; FK Achtergrondinformatie Bipolaire Stoornis 5 Consultatiedocument Farmacotherapeutisch Kompas voor registratiehouders Graag reactie voor 30 november 2017 van de registratiehouders die

Nadere informatie

BEWEGINGSSTOORNISSEN IN DE PSYCHIATRIE Acute medicatie geïnduceerde bewegingsstoornissen. Prof. dr. Peter N van Harten.

BEWEGINGSSTOORNISSEN IN DE PSYCHIATRIE Acute medicatie geïnduceerde bewegingsstoornissen. Prof. dr. Peter N van Harten. BEWEGINGSSTOORNISSEN IN DE PSYCHIATRIE Acute medicatie geïnduceerde bewegingsstoornissen Prof. dr. Peter N van Harten Themanummer: Bewegingsstoornissen in de Psychiatrie Vanuit Maastricht University en

Nadere informatie

Vrouwen in de overgang, depressie en de richtlijn M. D E K R U I F D E P R E S S I E A M B U L A N T V R O U W E N P O L I

Vrouwen in de overgang, depressie en de richtlijn M. D E K R U I F D E P R E S S I E A M B U L A N T V R O U W E N P O L I Vrouwen in de overgang, depressie en de richtlijn M. D E K R U I F D E P R E S S I E A M B U L A N T V R O U W E N P O L I Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante

Nadere informatie

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Aripiprazol 1 mg, capsule

Apotheek Haagse Ziekenhuizen. SPC Individuele Bereidingen. Aripiprazol 1 mg, capsule 1. Naam van het geneesmiddel Aripiprazol 1,5 mg, capsule Aripiprazol 2 mg, capsule Aripiprazol 2,5 mg, capsule Aripiprazol 3 mg, capsule Aripiprazol 4 mg, capsule Aripiprazol 6 mg, capsule Aripiprazol

Nadere informatie

Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: het afwegen van behandelingsstrategieën

Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: het afwegen van behandelingsstrategieën Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: het afwegen van behandelingsstrategieën Dr. Marrit K. de Boer Psychiater / onderzoeker Universitair Medisch Centrum Groningen Disclosure Twee studies die mede gefinancierd

Nadere informatie

Farmacotherapie bij 80+ers. Cholinesteraseremmers bij M. Alzheimer. Waar zijn we eigenlijk mee bezig?

Farmacotherapie bij 80+ers. Cholinesteraseremmers bij M. Alzheimer. Waar zijn we eigenlijk mee bezig? Farmacotherapie bij 80+ers Cholinesteraseremmers bij M. Alzheimer Waar zijn we eigenlijk mee bezig? Cholinesteraseremmers bij M. Alzheimer Waar zij we eigenlijk mee bezig? David Jansen, AIOS klinische

Nadere informatie

Kanker en depressie. Symposium Psychosociale oncologie Sterkte met je tumor 13 april 2017 Marijn Tijssen, psychiater MUMC+

Kanker en depressie. Symposium Psychosociale oncologie Sterkte met je tumor 13 april 2017 Marijn Tijssen, psychiater MUMC+ Kanker en depressie Symposium Psychosociale oncologie Sterkte met je tumor 13 april 2017 Marijn Tijssen, psychiater MUMC+ Disclosure belangen (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

BIJSLUITER. HALOPERIDOL 0,5 mg tablet

BIJSLUITER. HALOPERIDOL 0,5 mg tablet BIJSLUITER HALOPERIDOL 0,5 mg tablet Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft u hem

Nadere informatie

Seksualiteit, psychiatrie, psychofarmaca en zorg

Seksualiteit, psychiatrie, psychofarmaca en zorg Seksualiteit, psychiatrie, psychofarmaca en zorg Dr. Rikus Knegtering, psychiater Lentis Groningen UMCG-UCP, Rob Giel Onderzoekscentrum, Neuroimaging center Rijksuniversiteit Groningen Congres Amersfoort

Nadere informatie

Pharmacologische behandeling delirium. Etienne Joosten UZ GHB

Pharmacologische behandeling delirium. Etienne Joosten UZ GHB Pharmacologische behandeling delirium Etienne Joosten UZ GHB Wat is een delirium? CAM 1. Acuut begin en wisselend verloop a) acute veranderingen gaande van enkele uren tot dagen tov aanvankelijke toestand

Nadere informatie

DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC

DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC DE AANPAK VAN GEDRAGSSTOORNISSEN BIJ OUDEREN MET DEMENTIE IN EEN WZC Infomoment voor huisartsen en verplegend personeel van WZC Sint-Camillus in Wevelgem Dokters Fien Dendoncker en Jan Vanroose 25/09/2014

Nadere informatie

Het werkingsmechanisme van atypische antipsychotica

Het werkingsmechanisme van atypische antipsychotica N E U R O F A R M A C O L O G I E Het werkingsmechanisme van atypische antipsychotica T R E F W O O R D E N A TYPISCHE ANTIPSYCHOTICA; WERKINGS- MECHANISME; EXTRAPYRAMIDALE BIJWER- KINGEN; CLOZAPINE. door

Nadere informatie

Workshop Toxicologie Casuistiek. PAO Labdag 4 december 2014 Inge van Berlo

Workshop Toxicologie Casuistiek. PAO Labdag 4 december 2014 Inge van Berlo Workshop Toxicologie Casuistiek PAO Labdag 4 december 2014 Inge van Berlo Casus 1 48 jarige man opgenomen met trekkingen thuis en in de ambulance - Op SEH ademstilstand en asystolie - Bradycardie - Insulten

Nadere informatie

2. Inleiding antipsychotica

2. Inleiding antipsychotica 2. Inleiding antipsychotica 2.1 Geneesmiddelengroep Binnen de antipsychotica onderscheiden we de klassieke/typische en de atypische antipsychotica. Er zijn geen eenduidig omschreven criteria om beide klassen

Nadere informatie

Psychofarmacologie bij kinderen en jongeren voor niet-kinder- & jeugdpsychiaters: Is dit wel een goed idee? Dr. Daniel Neves Ramos ZNA UKJA

Psychofarmacologie bij kinderen en jongeren voor niet-kinder- & jeugdpsychiaters: Is dit wel een goed idee? Dr. Daniel Neves Ramos ZNA UKJA Psychofarmacologie bij kinderen en jongeren voor niet-kinder- & jeugdpsychiaters: Is dit wel een goed idee? Dr. Daniel Neves Ramos ZNA UKJA Casus 4 Op de wachtpost komt een oproep binnen van wanhopige

Nadere informatie

Depressie behandeling: additie en augmentatie strategieën. Leo Timmerman Opleider psychiatrie GGZ Drenthe

Depressie behandeling: additie en augmentatie strategieën. Leo Timmerman Opleider psychiatrie GGZ Drenthe Depressie behandeling: additie en augmentatie strategieën Leo Timmerman Opleider psychiatrie GGZ Drenthe Relaties met een farmaceutisch bedrijf of sponsor Geeft presentaties voor: AstraZeneca Eli Lilly

Nadere informatie

MEDICATIE GEASSOCIEERD MET QT VERLENGING Augustus 2008

MEDICATIE GEASSOCIEERD MET QT VERLENGING Augustus 2008 MEDICATIE GEASSOCIEERD MET QT VERLENGING Augustus 2008 Er worden GEEN combinatiepreparaten vermeld in deze lijst. Combinatiepreparaten zijn medicamenten die meerdere werkzame bestanddelen bevatten. Indien

Nadere informatie

Bewegingsstoornissen in de acute psychiatrie. Prof dr. Peter N van Harten

Bewegingsstoornissen in de acute psychiatrie. Prof dr. Peter N van Harten Bewegingsstoornissen in de acute psychiatrie Prof dr. Peter N van Harten Welke medicijnen geven frequent bewegingsstoornissen Antipsychotica Anti- emetica Antidepressiva Anti- epileptica Lithium Stimulantia

Nadere informatie

Informatie over de antidepressiva-test. Advies op maat over medicijnen tegen depressie, psychose of angststoornis

Informatie over de antidepressiva-test. Advies op maat over medicijnen tegen depressie, psychose of angststoornis Informatie over de antidepressiva-test Advies op maat over medicijnen tegen depressie, psychose of angststoornis www.antidepressiva-test.nl M e d i c a t i e l a b Met deze folder willen wij u informeren

Nadere informatie

Chapter 6 Samenvatting

Chapter 6 Samenvatting Chapter 6 Samenvatting 127 In hoofdstuk 1 van dit proefschrift wordt een beschrijving gegeven van geneesmiddel-geïnduceerde extrapyramidale stoornissen en wordt het doel van het proefschrift uiteengezet.

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Tiapridal 100 mg, tabletten 100 mg tiapride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER. Tiapridal 100 mg, tabletten 100 mg tiapride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Tiapridal 100 mg, tabletten 100 mg tiapride Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor

Nadere informatie

doelgroepen: kinderen, volwassenen grote buis stolbloed; bepaling in serum 10-14 uur na laatste inname Klinisch Farmaceutisch laboratorium

doelgroepen: kinderen, volwassenen grote buis stolbloed; bepaling in serum 10-14 uur na laatste inname Klinisch Farmaceutisch laboratorium TRICYCLISCHE ANTIDEPRESSIVA Geldt voor Indicatiegebied Monstermateriaal Afnametijdstip Bewaarcondities Inzending Interpretatie doelgroepen: kinderen, volwassenen depressie grote buis stolbloed; bepaling

Nadere informatie

Klinisch Farmacologische en Toxicologische bepalingen voor externe aanvragers

Klinisch Farmacologische en Toxicologische bepalingen voor externe aanvragers Klinische Farmacologie en Apotheek VUmc Stichting Epilepsie Instellingen Nederland (SEIN) Klinisch Farmacologische en Toxicologische bepalingen voor externe aanvragers In de onderstaande tabel staan de

Nadere informatie

Bewegingsstoornissen bij jong volwassenen met schizofrenie. GROUP Symposium Ypsilon en Anoiksis 22 januari 2010 J. Koning, AIOS Symforagroep

Bewegingsstoornissen bij jong volwassenen met schizofrenie. GROUP Symposium Ypsilon en Anoiksis 22 januari 2010 J. Koning, AIOS Symforagroep Bewegingsstoornissen bij jong volwassenen met schizofrenie GROUP Symposium Ypsilon en Anoiksis 22 januari 2010 J. Koning, AIOS Symforagroep Hoofdboodschap Ondanks de introduc/e van nieuwere types an/psycho/ca

Nadere informatie

INFORMATIEGIDS VOOR ARTSEN

INFORMATIEGIDS VOOR ARTSEN De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel TROBALT. Het verplicht plan voor risicobeperking in België, waarvan deze informatie

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de patiënt. HALDOL 5 mg/ml oplossing voor injectie. haloperidol

Bijsluiter: informatie voor de patiënt. HALDOL 5 mg/ml oplossing voor injectie. haloperidol Bijsluiter: informatie voor de patiënt HALDOL 5 mg/ml oplossing voor injectie haloperidol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in

Nadere informatie

ANTIDEPRESSIVA PATIËNTENINFORMATIE ALGEMENE INFORMATIE OVER GEBRUIK EFFECTEN EN BIJWERKINGEN VAN ANTIDEPRESSIVA

ANTIDEPRESSIVA PATIËNTENINFORMATIE ALGEMENE INFORMATIE OVER GEBRUIK EFFECTEN EN BIJWERKINGEN VAN ANTIDEPRESSIVA ANTIDEPRESSIVA PATIËNTENINFORMATIE ALGEMENE INFORMATIE OVER GEBRUIK EFFECTEN EN BIJWERKINGEN VAN ANTIDEPRESSIVA 1. Wat zijn antidepressiva? Antidepressiva zijn medicijnen die veel gebruikt worden om depressies

Nadere informatie

BIJSLUITER. CHLOORPROMAZINE HCL 25 mg zetpil

BIJSLUITER. CHLOORPROMAZINE HCL 25 mg zetpil BIJSLUITER CHLOORPROMAZINE HCL 25 mg zetpil Lees de hele bijsluiter goed voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft

Nadere informatie

PSYCHOFARMACA. Gert- Jan Hendriks, psychiater Directeur Centrum voor Angststoornissen Overwaal Hoofd Zorgprogramma Angststoornissen Pro Persona

PSYCHOFARMACA. Gert- Jan Hendriks, psychiater Directeur Centrum voor Angststoornissen Overwaal Hoofd Zorgprogramma Angststoornissen Pro Persona Shared decisison making en Empowerment Gert- Jan Hendriks, psychiater Directeur Centrum voor Angststoornissen Overwaal Hoofd Zorgprogramma Angststoornissen Pro Persona PSYCHOFARMACA Shared decision making

Nadere informatie

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht

Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische Farmacoepidemiologie Universiteit Utrecht Hoe vertaal ik resultaten uit de medische literatuur en richtlijnen naar de dagelijkse praktijk? Interpretatie van resultaten van geneesmiddelenonderzoek Rob Heerdink Universitair Hoofddocent Klinische

Nadere informatie

PROGRAMMA Toelichting Inschrijving

PROGRAMMA Toelichting Inschrijving Kwaliteitsbewaking Klinische Geneesmiddelanalyse en Toxicologie Sectie van de Stichting Kwaliteitsbewaking Medische Laboratoriumdiagnostiek PROGRAMMA 2016 Toelichting Inschrijving Postbus 43100, 2504 AC

Nadere informatie

Bijsluiter: Informatie voor de patiënt Haldol 2 mg/ml, druppels haloperidol

Bijsluiter: Informatie voor de patiënt Haldol 2 mg/ml, druppels haloperidol Bijsluiter: Informatie voor de patiënt Haldol 2 mg/ml, druppels haloperidol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen, want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar

Nadere informatie

Package leaflet / 1 van 10

Package leaflet / 1 van 10 CF 1 mg, tabletten CF 5 mg, tabletten 1.3.1.3 Package leaflet 1.3.1.3 / 1 van 10 Bijsluiter: informatie voor de gebruiker CF 1 mg, tabletten CF 5 mg, tabletten Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit

Nadere informatie

Psychiatrie rond zwangerschap. Corné van Lieshout, psychiater

Psychiatrie rond zwangerschap. Corné van Lieshout, psychiater Psychiatrie rond zwangerschap Corné van Lieshout, psychiater Casus 1 Mw. Pietersen 32 jaar Na 1 e partus (25 e ) depressief, na 2 mnd spontaan over Na 2 e partus (28 e ) weer depressief. HA gaf 50mg sertraline

Nadere informatie

Psychofarmaca en probleemgedrag bij mensen met dementie

Psychofarmaca en probleemgedrag bij mensen met dementie Psychofarmaca en probleemgedrag bij mensen met dementie Een 10 jaars reis. in vogelvlucht dr. Martin Smalbrugge Afdeling huisartsgeneeskunde en ouderengeneeskunde Inhoud Epidemiologie gedragsproblemen

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de patiënt Haldol 10 mg, tabletten haloperidol

Bijsluiter: informatie voor de patiënt Haldol 10 mg, tabletten haloperidol Bijsluiter: informatie voor de patiënt Haldol 10 mg, tabletten haloperidol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen, want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar

Nadere informatie

Bijsluiter: Informatie voor de patiënt. HALDOL 2 mg/ml drank. haloperidol

Bijsluiter: Informatie voor de patiënt. HALDOL 2 mg/ml drank. haloperidol Bijsluiter: Informatie voor de patiënt HALDOL 2 mg/ml drank haloperidol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen, want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze

Nadere informatie

Masterclass Antidepressiva

Masterclass Antidepressiva Masterclass Antidepressiva Papendal, 09-11-2016 Hans Warning, VS psychiatrie Motto Ieder voordeel, heb ze nadeel. Je gaat het pas zien als je het doorhebt. Bron: J.C. (datum onbekend) 2 Masterclass antidepressiva

Nadere informatie

Antipsychotica. [ Geneesmiddelbeoordeling voor de kwetsbare oude patiënt in het Farmacotherapeutisch Kompas ]

Antipsychotica. [ Geneesmiddelbeoordeling voor de kwetsbare oude patiënt in het Farmacotherapeutisch Kompas ] Antipsychotica [ Geneesmiddelbeoordeling voor de kwetsbare oude patiënt in het Farmacotherapeutisch Kompas ] Projectgroep Drs. A.L. van Ojik, projectapotheker Dr. P.A.F. Jansen, geriater klinisch farmacoloog

Nadere informatie

Bijsluiter: informatie voor de patiënt. HALDOL Decanoas 50 mg/ml oplossing voor injectie HALDOL Decanoas 100 mg/ml oplossing voor injectie

Bijsluiter: informatie voor de patiënt. HALDOL Decanoas 50 mg/ml oplossing voor injectie HALDOL Decanoas 100 mg/ml oplossing voor injectie Bijsluiter: informatie voor de patiënt HALDOL Decanoas 50 mg/ml oplossing voor injectie HALDOL Decanoas 100 mg/ml oplossing voor injectie haloperidol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel

Nadere informatie

ROIG toxicologie 26-6-2013 Noortje Schipper Fellow acute geneeskunde

ROIG toxicologie 26-6-2013 Noortje Schipper Fellow acute geneeskunde ROIG toxicologie 26-6-2013 Noortje Schipper Fellow acute geneeskunde Opbouw presentatie Antidepressiva Tricyclische antidepressiva Niet-tricyclische antidepressiva Serotonine syndroom Bètablokkers Calciumkanaalblokkers

Nadere informatie

OUT of YOUR HEAD folders voor mensen die drugs gebruiken en psychische problemen hebben

OUT of YOUR HEAD folders voor mensen die drugs gebruiken en psychische problemen hebben Psychische ziekte, alcohol en drugsgebruik - het verhaal van Jason de psychonaut OUT of YOUR HEAD folders voor mensen die drugs gebruiken en psychische problemen hebben 1 Inleiding Iedereen wordt geboren

Nadere informatie

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

25 jaar antipsychotica: back to the future?

25 jaar antipsychotica: back to the future? korte bijdrage 25 jaar antipsychotica: back to the future? d. denys, l. de haan samenvatting Terwijl de introductie van de antipsychotica 50 jaar terug een revolutie veroorzaakte in de psychiatrie, is

Nadere informatie

BIJSLUITER. CHLOORPROMAZINE HCL 25 mg en 100 mg zetpil

BIJSLUITER. CHLOORPROMAZINE HCL 25 mg en 100 mg zetpil BIJSLUITER CHLOORPROMAZINE HCL 25 mg en 100 mg zetpil Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien

Nadere informatie

Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers

Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers Risico-minimalisatiemateriaal betreffende Tasigna (nilotinib) voor voorschrijvers en apothekers Introductie De risico-minimalisatiematerialen voor Tasigna (nilotinib) zijn beoordeeld door het College ter

Nadere informatie

Antidepressiva. Voorlichting voor cliënt en hulpverlener Jan van Ingen Schenau Psychopraxis jaargang 10, nummer 3 (juni 2008) p.

Antidepressiva. Voorlichting voor cliënt en hulpverlener Jan van Ingen Schenau Psychopraxis jaargang 10, nummer 3 (juni 2008) p. Voorlichting Antidepressiva Voorlichting voor cliënt en hulpverlener Jan van Ingen Schenau Psychopraxis jaargang 10, nummer 3 (juni 2008) p. 120-125 Inhoud Neurotransmitters Soorten antidepressiva Wanneer

Nadere informatie

N=1 experimenten met taperingstrips en ESM voor dosisoptimalisatie van antipsychotica

N=1 experimenten met taperingstrips en ESM voor dosisoptimalisatie van antipsychotica User Research Centre N=1 experimenten met taperingstrips en ESM voor dosisoptimalisatie van antipsychotica Peter Groot p.c.groot@maastrichtuniversity.nl Masterclass Utrecht 12 febr 2016 1 Disclosurebelangen

Nadere informatie

Medicatie bij M. Parkinson

Medicatie bij M. Parkinson Medicatie bij M. Parkinson Onderwijs: AIOS klinische geriatrie, 19-06-2013, 14.15-15.00 uur Spreker: dr. H.L. Koek, klinisch geriater, UMC Utrecht Onderwerpen: Inleiding: epidemiologie, pathofysiologie,

Nadere informatie

Dag van de geriatrie: Psychiatrie en dementie. Dr. P. Geerts

Dag van de geriatrie: Psychiatrie en dementie. Dr. P. Geerts Dag van de geriatrie: Psychiatrie en dementie Dr. P. Geerts Voorstelling en disclosure Psychiater AZ Groeninge Afdelingspsychiater STAP (ouderenpsychiatrie) Afdelingspsychiater liaisonpsychiatrie Systeemtherapeut

Nadere informatie

Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: van farmacologische mechanismen tot de klinische praktijk

Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: van farmacologische mechanismen tot de klinische praktijk Antipsychotica en seksuele bijwerkingen: van farmacologische mechanismen tot de klinische praktijk Dr. Marrit K. de Boer Psychiater / onderzoeker Universitair Medisch Centrum Groningen Disclosure Twee

Nadere informatie

Bewaking op bijwerkingen in de (ziekenhuis)apotheek. Jean Conemans

Bewaking op bijwerkingen in de (ziekenhuis)apotheek. Jean Conemans Bewaking op bijwerkingen in de (ziekenhuis)apotheek Jean Conemans Nierfunctie Farmacogenetica Interacties Spiegelbepalingen Klinische chemie Clinical rules Medicatieveiligheid Meldmodule LAREB Aspecten

Nadere informatie

Psychiatrische symptomen bij Lewy body ziekten. Groot Haags Geriatrie Referaat April 2017 Marielle Hofman, aios geriatrie

Psychiatrische symptomen bij Lewy body ziekten. Groot Haags Geriatrie Referaat April 2017 Marielle Hofman, aios geriatrie Psychiatrische symptomen bij Lewy body ziekten Groot Haags Geriatrie Referaat April 2017 Marielle Hofman, aios geriatrie Inhoudsopgave Casus Diagnostische criteria Pathofysiologie Psychiatrische symptomen

Nadere informatie

De medicamenteuze behandeling van VKF. Do s & Don ts. Dr. Guy Lenders, MD Cardioloog Interventiecardioloog Afdelingshoofd cathlab AZ Monica

De medicamenteuze behandeling van VKF. Do s & Don ts. Dr. Guy Lenders, MD Cardioloog Interventiecardioloog Afdelingshoofd cathlab AZ Monica De medicamenteuze behandeling van VKF Do s & Don ts Dr. Guy Lenders, MD Cardioloog Interventiecardioloog Afdelingshoofd cathlab AZ Monica 1 Voorkamerfibrillatie 2 Meest voorkomende aritmie wereldwijd Immense

Nadere informatie

Angst en paniek Etiologie Niet-medicamenteuze therapie

Angst en paniek Etiologie Niet-medicamenteuze therapie Angst en paniek De prevalentie van angst neemt toe met de ernst van de ziekte. De combinatie van depressie en angst komt vaker voor dan angst alleen. Een pure angststoornis wordt gezien bij 28 procent

Nadere informatie

Gebruik van psychofarmaca, overdreven? Dr. Martine Burin Ouderenpsychiatrie GERIZOL 14/10/2017

Gebruik van psychofarmaca, overdreven? Dr. Martine Burin Ouderenpsychiatrie GERIZOL 14/10/2017 Gebruik van psychofarmaca, overdreven? Dr. Martine Burin Ouderenpsychiatrie GERIZOL 14/10/2017 Gebruik van psychofarmaca bij thuiswonende ouderen Potentially inappropriate prescribing in a population of

Nadere informatie

Moleman hoofdstuk 6 Psychofarmaca bij kinderen en jeugdigen.

Moleman hoofdstuk 6 Psychofarmaca bij kinderen en jeugdigen. Moleman hoofdstuk 6 Psychofarmaca bij kinderen en jeugdigen. De psychofarmaca die bij kinderen (zes tot twaalf jaar) en jeugdigen (twaalf en ouder) worden gebruikt zijn over het algemeen afkomstig uit

Nadere informatie

De Multidisciplinaire Richtlijn SSRI s tijdens zwangerschap, kraambed en lactatie. Tom Schneider, gynaecoloog Mede namens de Richtlijncommissie

De Multidisciplinaire Richtlijn SSRI s tijdens zwangerschap, kraambed en lactatie. Tom Schneider, gynaecoloog Mede namens de Richtlijncommissie De Multidisciplinaire Richtlijn SSRI s tijdens zwangerschap, kraambed en lactatie Tom Schneider, gynaecoloog Mede namens de Richtlijncommissie Waarom een richtlijn Prevalentie depressie 20%, angststoornissen

Nadere informatie

BSL_PALLIATIEF FORM_ED5_105 x 170 1-1 05-12-12 09:29 Pagina 17

BSL_PALLIATIEF FORM_ED5_105 x 170 1-1 05-12-12 09:29 Pagina 17 BSL_PALLIATIEF FORM_ED5_105 x 170 1-1 05-12-12 09:29 Pagina 17 Angst en paniek De prevalentie van angst is 30% in de palliatieve fase van kanker en 90% in de terminale fase van COPD. 1 Verder neemt de

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Dehydrobenzperidol 5 mg/2 ml oplossing voor injectie Droperidol

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Dehydrobenzperidol 5 mg/2 ml oplossing voor injectie Droperidol BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Dehydrobenzperidol 5 mg/2 ml oplossing voor injectie Droperidol Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

FarmaToxLab: overzicht bepalingen TDM en toxicologie

FarmaToxLab: overzicht bepalingen TDM en toxicologie 6-MMP/6-TG Niet kritisch LH, 4 ml (+ EDTA 4 ml voor erytrocyten bepaling) 0 dagen x per week Bij gebruik van mercaptopurine/azathioprine: - 6-TG: 600-200 pmol /(8*0 8 RBC) - Ratio 6-MMP/6-TG: 2-0 Bij gebruik

Nadere informatie

Antipsychotica, qt-verlenging en het risico van hartritmestoornissen: consequenties voor de klinische praktijk

Antipsychotica, qt-verlenging en het risico van hartritmestoornissen: consequenties voor de klinische praktijk korte bijdrage Antipsychotica, qt-verlenging en het risico van hartritmestoornissen: consequenties voor de klinische praktijk j.b. zoeteman, p.d. meesters, a.a.m. wilde samenvatting Er is hernieuwde belangstelling

Nadere informatie

Polyfarmacie Optimalisatie Methode (POM)

Polyfarmacie Optimalisatie Methode (POM) Polyfarmacie Optimalisatie Methode (POM) De Polyfarmacie Optimalisatie Methode (POM) is een stappenplan dat gebruikt kan worden om op een gestructureerde wijze ingewikkelde polyfarmacie te optimaliseren.

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25850 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25850 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25850 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Beek, Erik te Title: Neuropharmacology of novel dopamine modulators Issue Date:

Nadere informatie

Formularium psychofarmaca ouderenpsychiatrie

Formularium psychofarmaca ouderenpsychiatrie Formularium psychofarmaca ouderenpsychiatrie Maart 2003 Inhoud Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Inleiding, verantwoording, toelichting Hoofdstuk 2: Medicatie bij depressie Hoofdstuk 3: Medicatie bij bipolaire

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Amisulpride EG 100 mg deelbare tabletten Amisulpride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. Amisulpride EG 100 mg deelbare tabletten Amisulpride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS Amisulpride EG 100 mg deelbare tabletten Amisulpride Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen. Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft

Nadere informatie

Behandeling met antidepressiva

Behandeling met antidepressiva Behandeling met antidepressiva Onderstaande notitie is opgesteld door Theo Lijding, huisarts, medisch adviseur van lijn1, en is gebaseerd op het FTTO voorschrijven antidepressiva. In deze notitie zijn

Nadere informatie

30-06-2015 1. Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica bij mensen met dementie? Inhoud. Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica?

30-06-2015 1. Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica bij mensen met dementie? Inhoud. Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica? Samenwerkende academische netwerken ouderenzorg (SANO) UNO-UMCG feliciteert UNC-ZH Is er over 10 jaar nog plek voor antipsychotica bij mensen met dementie? Sytse Zuidema, specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Verantwoord gebruik van psychofarmaca bij mensen met gedragsproblemen. Astrid de Wit, specialist ouderengeneeskunde 30 november 2017

Verantwoord gebruik van psychofarmaca bij mensen met gedragsproblemen. Astrid de Wit, specialist ouderengeneeskunde 30 november 2017 Verantwoord gebruik van psychofarmaca bij mensen met gedragsproblemen Astrid de Wit, specialist ouderengeneeskunde 30 november 2017 Programma 3 Voorbeeld casus Vragen aan jullie Pillenpraat Hoe vaak gebruiken

Nadere informatie

Criteria voor geneesmiddelkeuze

Criteria voor geneesmiddelkeuze Criteria voor geneesmiddelkeuze kwetsbare ouderen en antidepressiva Drs. Annette L. van Ojik, projectapotheker 1,2 Drs. Marieke Huisman-Baron, klinisch geriater i.o. 3,4 Drs. Lucia van der Veen, ziekenhuisapotheker

Nadere informatie