Een praktijkonderzoek bij ROC Leiden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een praktijkonderzoek bij ROC Leiden"

Transcriptie

1 Een praktijknderzek bij ROC Leiden Vrig jaar mei is de dyslectische erdi twintig jaar gewrden en heeft hij een didactische leeftijd van 138 bereikt. Hij is gemtiveerd en zeer cmputervaardig. lk heb hem twee jaar begeleid en met hem een persnlijke band pgebuwd. De 138 maanden ndenrrijs die hij heeft genten, staan niet garant vr schlsucces, maar het gemak waarmee hij cmpenserende sftware gebruikt, heeft mij ervan vertuigdat digitale hulpmiddelen deel meten uitmaken van dyslexiebegeleiding in het middelbaar berepsndenruijs. Uitval vrkmen p het MBO Met cmpenserende sftware in het middelbaar berepsnderwijs is uiwal van dyslectische srudenten te vrkmen. De uiwal znder diplma lpt p van l0 prcent nal jaar studie tt bijna 20 prcent na4jaar. Vral vanuit het laagste niveau van het MBO, de pleiding rr arbeidsmarktgekwalificeerd assistent, is de ngediplmeerde uiwal hg (CBS, ktber 2010). Het grte aantal vrtijdige schlverlaters is nder andere te verklaren uit het feir dat het middelbaar berepsnderwijs meer zelfstandigheid vía gt van de studenten, terwijl ze midden in hun puberteit zitten en vaak met taalachterstand en andere prblemen te kampen hebben. Cmpetentiegericht nderwijs p het MBO n het cmpetentiegerichte nderwijs (CGO) meten de studenten prestaties leveren, presentaties huden en verslagen schrijven (strategisch schrijven). Aangezien de leermiddelen per schljaar, per grep, per student f per dcent kunnen verschillen, is de'traditinele' RT-begeleiding - znder ndersteuning van cmpenserende sfrware - niet dtiid tereikend. Vrdelen van cmpenserende sftware Dyslectische studenten kunnen dankzij cmpenserende sfrware zelfstandiger werken: hun leesachterstand heft geen infrmatieachtcrstand in te huden (ïlman, 2009). Cmpenserende sfrware stelt dyslectici in staat hun aandacht ten vlle te besteden aan de inhud van de teksten die ze lezen f schrijven. aast het talenaanbd biedt dergelijke sfrware ng veel andere gebruilsmgelijkheden: de vrleeseenheid (wrd, zin, alinea) is instelbaar, de spelling is te cntrleren met uitspraak, er is een hmfnenlijst, er zijn markeerstiften, de spraak is te cnverteren naar een mp3-bestand, en er is een wrdvrspeller. Een dyslectische student kan zelfstandiger (znder ndersteuning van een remedid teacher) aan pdrachten werken en lpt niet meteen vast bij het schrijven van de eerste de beste zin. Cmpenserende sftware in mijn praktijknderzek Op de RT-afdeling van het ROC Lriden werken we sinds 2007 met Kurzweil en sinds 2009 k met Dlphin Easy Thtr. De versie van l(urzueil die wij p schl gebruiken (er is namelijk k een versie p USB-stick verkrijgbaar), dient p de PC geïnstalleerd te wrden, terwijl Dlphin Easy Tatr autmatisch geladen wrdt als de USB-stick met het prgramma in de PC gestken wrdt. Beide prgramma's bieden bvengenemde gebruiksmgelijkheden, maar er zijn markante verschillen in vrleesstemmen en gebruiksgemak. Bij Kurzweil blijft de rsprnkelijke lay-ut (inclusief ft's, plaatjes en tabellen) behuden, terwijl de genemde vrleesstick die luxe niet kan bieden. De eerlijkheid gebiedt te z ggen dat aan (urzweil een behrlijk prijskaartje hangt en de beelddcumenten van Kurzweil (in Kes-frmat) veel geheugenruimte innemen. Beide prgrammat kunnen teksten cnv rteren naar

2 ,0 Artikel audibestanden, maar de cnversie mer Dlphin Easy Tutr geat een stuk sneller, mdat die geen rekening heft te huden met beelddcumenten. Met Kurnveil kunnen studenten markeerstiften gebruiken m uittreksels te maken, terwijldeze mgelijkheid bij Dlphin Eary Tiltr (ng) niet aanwezig is. Bii Dlphin Easy Thtr kun je uit drie stemmen en drie talen (ederlands, Engels en Duits) kiezen, terwiil het duurdere Kurzuteil meer stemmen, verklarende wrdenbeken en acht talen biedt. Het hangt van de persnlijke smaak van de gebruiker af aan welke stem hij de vrkeur geeft en heveel gebruiksgemak hij wil. + r&r MBO f spellingprblemen aan het begin f in de lp van het schljaar pvdlen, krijgen een nader nderzek. Als de resultaten van het ndenek daarte aanleiding geven, wrdt een interne verklaring van ernstige lees- en/f spellingprblemen pgesteld. De faciliteitenpas p basis van een interne verklaring geldt alleen vr het nderwijs dat studenten vlgen bij het ROC riden en heeft een geldigheidsduur van één schljaar. Studenten kunnen aan het begin van een nieuw schljaar deze faciliteitenpas met een jaar verlengen. De faciliteitenpas p basis van een fficiële dyslexieverklaring geldt in principe vr de gehele pleiding bij het ROC Lriden. De faciliteitenpas geeft recht p bijvrbeeld extra tetstijd, mndelinge tetsen bij herkansingen, nadere begeleiding f tetsen in een rustige ruimte (twee aangrenzende lkalen van 25 m2), met behulp van l(urzueil en/f een tekst-naar-spraakprgramma p USB-stick als Dlphin Easl Tittr. Van dcenten wrdt verwacht datzij studenten met e n faciliteitenpas met begrip tegemet treden en de verleende faciliteiten zullen respecteren. ln ÍE.g!? - É wkuaileil Aanpak praktijknderzek Dlphin Ea$/Tult Als uitgangspunt van mijn kleine praktijknderzek (2009) heb ik nze schlsituatie genmen. k wilde inventariseren en vastleggen he nze dyslectische studenten de cmpenserende sftware ervaren, psitief f negatief. De vragenlijst die ik in het prgram ma Kurzweil was tegengekmen, heb ik aangepast ean nrê situatie en er Dlphin EaE Tiutr als nderdeel aan tegevegd. k nam deze vragenlijst bij tien studenten af. k bserveerde drie dyslectische studenten tijdens het strategisch schrijven, het schrijven van een lgisch gerdende telst zals een verslag. Op dit idee laryam ik dr Tèchnische maatjes bij dyslacie (Smeets en Kleijnen, 2007). Het nderzek naar de implementatie van cmpenserende sfrware dat verricht is in het kader van het Gll-prject, vrmde een leidraad (Smeets en Callebau t ). Cntext praktijknderzek De prcedure vr de begeleiding van een dyslectische student bij ROC Leiden, pgez t dr an Verhagen, is als vlgt. Bij het plaatsingsgesprek gaat de intaker na f de nieuwe student in het bezit is van een fficiële dyslexieverklaring. Als de student in verband met zijn dyslexie faciliteiten ter ndersteuning van zijn studie wenst, dient hij een kpie van zijn dyslexieverklaring vr een faciliteitenpas in te leveren. Studenten die dr hun lees- en/ Prbleemstel ing praktijknderzek De studenten die Kurzweil enlf Dlphin Easl Tutr gebruiken, heb ik geïnterviewd en hun een vragenlijst vrgelegd m te weten te kmen in welke situaties bij het lezen en/f schrijven deze cmpenserende sfrware hen ndersteunt. Smmige dyslectische studenten hebben een vrkeur vr Kurzweil, andere vr Dlphin Easy Thtn n deze vragenlijst wilde ik de nadruk leggen p he dyslectische studenten zálf de ndersteuning van cmpenserende sftware ervaren. De psitieve effecten van tekstnaar-spraaksftware als Kurzweil zijn wetenschappelijk bewezen (Callebaut, 2004), maar waar het mij in dit nderzek vral m ging, weren de bevindingen van (udere) dyslectische studenten met cmpenserende sftware. Kenmerken van dyslectische MBO-studenten Dyslectische studenten die we p nze RT:afcleling ndersteunen - de delgrep die ik bii ROC Leiden nderzcht heb - zijn in het bezit van een fficiele feen interne dyslexieverklaring en vlgen een pleiding aan het middelbaar berepsnderwijs. De meesten hebben een middelbare schlpleiding (VMBO f praktijkschl) afgernd en zitten in de leeftijdsgrep van jaar. Uit de videinterviews kmt naar vren dat ze in hun schlverleden niet alleen met hun lees- en schrijfprblemen gewrsteld hebben, maar k met een laag zelfvertruwen, met fulangst en met stress die samenhangt met hun lees- en/f schrijfprblemen in de schlmgeving. Ze beschrijven k de pluchting die zij eryaren als zij hulpmiddelen aangereikt krijgen als tetstijdverlenging, cmpenserende sftware f gewnweg erkenning van hun lees- en/f

3 Artikel,, schrijfprblematiek. Onze dyslectische studenren gebruiken Kurzweil enlf DQhin Easy Tutr vrnamelijk vr het cntrleren p spelfuten, het vrlezen van teksten en het schrijven van teksren. uncries als markeren en uittreksel maken gebruiken ze nauwelijks. Uitkmsten van mijn praktijknderzek De psitieve effecten die de studenten eryaren bij het gebruik van cmpenserende sfrware zijn dat ze minder hulp ndig hebben, ze zich beter kunnen cncenrreren en zich zekerder velen. Bij de meesten neemr de zin m te lezen f schrijven nier te. W'at verbazing wekt, is dat de vrkeur vr Dlphin Easy Tiltr eerder bepaald wrdt dr een natuurlijke srem dan dr het gebruiksgemak van de USB-stick. De studenten rdelen wisselend ver het pzeken van infrmatie mer Dlphin Eaqr Tatr. De srudent die negatief rdeelt ver het vrlezen van infrmatie dr Dlphin Easy Tiltn blijkt rerug re vallen p andere cmpensatiemechanismen zals persnlijke begeleiding. Hewel studenten psitieve effecten van DQhin Easy Tirtr p her vlak van cnrrlevaardigheid ervaren, geven ze aan bij het strategisch schrijven niet znder persnlijke begeleiding te kunnen. nclusie Dit kleine inventariserende nderzek maakt hpelijk duidelijk dat het gebruik van cmpenserende sfnvare de weg naar inclusief nderwijs zu kunnen vergemakkelijken. Studenten mer een strnis f beperking kunnen bij het maken van pdrachten gebruikmaken van cmpenserende sfrware binnen klassenverband. Ok enkele niet-dyslectische studenren met leerprblemen werken p nze RTafdeling met Kurzweil f Dlphin Easy Tutr. Bij dit praktijknderzek heb ik hen niet betrkken. Een delgrep die k gebaat zu zijn bij het gebruik van cmpenserende sftware, wrdt gevrmd dr allchtne srudenten die ederlands niet als medertaal hebben. Zij maken een steeds grter percenrage uit van de schlppulatie in het middelbaar bereps nderwijs. Oudere studenten hebben vaak al vldende cmpensatiemechanismen nwikkeld m zich dr de pleiding heen te slaan. Betruwbaarheid nderzeksresu ltaten Als ik de'meting' in de vrm van de vragenlijst, interviews en bservaties nu zu herhalen, zu zij niet dezrlfde resultaten pleveren p grnd van nderstaande factren. De dyslectische studenten verschillen in ernst en rzaken van dyslexie. Ok verschillen ze in vrkeur vr cmpenserende sfrware en rdelen ze verschillend ver het gebruiksgemak van digitale hulpmiddelen. "h maken studenten die weinig hindzr nderuinden uan hun hes- en/ f spellingprbhem nauwelijhs gebruik uan de aangebden hulpmiddehn" (Smeets en Callebaut,2005,257). De geinterviewde dyslectische Rn ndervindt weinig hinder van zijn dyslexie en maakt geen gebruik van de aangebden cmpenserende sftware. Bvendien verschillen de dyslectische studenten in cmpensariemechanisme(n). Dyslectische studente anneke weer biivrbeeld tijdig haar praktijkpleider te raadplegen en meerdere mensen te betrekken bij het schrijven van haar stageverslag. Drdat zij betrekkelijk laat, p haar achttiende levensjaar, in aanraking is gekmen mer cmpenserende sfrware, heeft zij al vldende cmpensatiemechanismen nwikkeld m zich dr de pleiding heen te slaan. De nrwikkeling van cmpenserende sfrware schri.idt vrr. nmiddels is er alweer een nieuwe versie van Dlphin Easy Tutr uitgekmen met meer gebruiksmgelijkheden. Tegen de rijd dat de effectiviteit van vrleessticks bekend wrdt, ziin de nderzeksgegevens alweer achterhaald. Cnclusie Mijn nderzeksvraag f dyslectische studenten in het middelbaar berepsnderwijs cmpenserende sftware kunnen inzetten bij lezen en/f schrijven, kan ik p grnd van mijn nderzeksresultaten bevestigend beanrwrden. Deze udere, meilijk re remediëren srudenten kunnen van de cmpenserende sftware echter geen wnderen verwachten. 7r zullen misschien i n c ntrlevaardi gheid en herfrmulering vruitgaan, maar het gebruik van cmpenserende sfrware sec leidt niet tt een hgere schrijê kwaliteit. Het strategisch schrijven hangt immers samen met verschillende aspecten van de leermgeving: tegankelijkheid van de elektrnische leermgeving, mgelijkheid tt samenwerken en de plaats van het strategisch schrijven in het curriculum. s er bijvrbeeld in her nderwijs sprake van aandachr vr her strategisch schrijven f van een systematische pbu\ry van een stageverslag? Een inventarisatie dr SLO tnt aan dat het bediscussiëren van kennis een van de meest invledriike facrren is vr tekstkwaliteit. Dyslectische MBO-studenren mgen van cmpenserende sftware geen wnderen verwachten. ieuw gezichtspunt Met erdi, mijn dyslectische student uit de intr, bewandelde ik verschillende cmmunicarieve wegen: audi (vice tracer), beeld (vide), e-harning als elektrnische leermgeving), en Skype (begeleiding p aê stand via internettelefnie). Vral deze laatste synchr g t ra.l

4 ,t Artikel ne cimmunicatie, waarbrj we tegelijkertijd ingelgd dczclfde rckst te zien kregen, gaf erdi net het duwtje dat hij ndig had m zijn stageverslag af te rnden. Het leren zcken naar infrmatie p internet, een nderdeel van het strategisch schrijven,is'ffcctiean naarnate er mecr arhennh aer dc inbud m rganisatie uan de zehruimte in hct hfd uan fu meker is' (De ng, Kanselaar en l,wyck, 2003, p 348). De cmpens rende sfrware kan daarm dlcen een instrumcnt zijn, een katalysatr vr het schrijfrrces. De rl die rve cmpenserende sftware in het leerprces van de dyslcctische studenten tedichten, met niet vcrschat wrden. Vral het samenspel met een ander hulpmiddel zals Skype kan de lraliteit ran het strategisch schrijven verhgen. EfÍecten vr de lpbaan Dat juist udere dplcctische studenten (16-20 jaar) aangwen zich zckerder te velen denkzij het gebruik van cmpensercnde sftware was wel de belangrijkste uitkmst van mijn praktijknderzek. Als zij hun berepspleiding hebben afgernd en p de arbeidsmarkt terechtkmen, meten zij zich weer bewijzen p de werkvler. Uit mijn vide-interview met student Piet bleek dat de kritiek van de mensen p de werkvler extra hard aanlavam, mdat hij al littekens had pgelpen in het schlverleden en het gevel had gestraft te wrden vr zijn dplexie. Hij krvam tijdens zijn stage vaak in cnflict met mensen die hem bekritiseerden. De gevlgen van dysl<ie die dplectici later in hun leven cn in hun lpbaan ndervinden, als zij hun strnis niet erkennen en niet hun eigen cmpenserende hulpmiddelen zeken, zijn een laag zelfvenruwen, faalangst, wede en zel&errdeling (Verhwen en uland, 2008). Student erdi hecft na een speurtcht van bijna rwee jaar - de peride waarin ik hem begeleid heb - de cmpens rende hulpmiddelen gevnden die bij hem passen en die hem k in de tekmst ten dienste kunnen staan. Stand van zaken Cnfrm het prtcl dplcxie vr het MBO (maen 2010) werken mijn leermeester an Verhagen en ndergetekende aan een ROC-brecd dplriebcleid. De facilitci. ten die aangegeven wrden p de faciliteitenpas, sraen nu k vermeld in hct Kwditcitshandbek Examinering nn ROC Lriden, hct Onderwijs Examen Reglement verwiist ernaar. Ecn ROC-breed dyslriebeleid is mijns inziens pas geslaagd als alle nderwijslagen van het ROC - van dirctie tt het dcentencrps - dit dragen en dc reilnyijdte van de faciliteitenpas crkennen. Randvrwaarden vr Gen succewlle implemcntatie van het prtcl zijn natuurlijk de bcschikbaarheid en tcgankelijlóeid van cmlrcns ttnde sftware vr nz dyslcctische studentcn en de apparatuur \raarp dic draait. ldeale tekmsgcenari n mijn ideale tekmstsccnari zullen we dc faciliteitenpas niet meer handmatig hcven te maken, maer generieeít het nderwijsinfrmatiesysteem hem p basis van de gercgistrccrdc dplexiegegevens van een student. Ok zu dezc nieuwe pas de dplectische student autmatisch tegang meten geven tt de gewenste cmpcnserende sftware p schl. iltrn t Aangezicn ndcrwijs cquivzlcnt bcreikt. 2 Stióting netineel rn íu,g? E É,

5 Artikel,tl Literatuur Callebaut, D. (2002). Cmpenserende sftware vr dyslexie. Vnk, 33 (1), Via internet beschikbaar. Callebaut, D. (2004). \Vie heeft er baat bij cmpenserende spraaksfrwa re? Tijdschrirt ur Rcmedial Tèaching 2004/3, ng, T. de, Kanselaar, G. 6. Lwyck,. (2003). CT in het nderwijs. n: Verlp,. & Lwyck,. (red.), Onderwijshunde. Grninsen/Huten: Wlters- rdhff. Kleijnen, R. & Gei, S.L. (2010). Prtcl Dysletcie M BO. t-hertgenbsch: COP. Smeets,. & Callebaut, D. (2004). Cmpenserende sftware als hulpmiddel bij de integrale begeleiding van dyslexie. n: Kleijnen, R 6a Breck, G. van den (2005 ). Grensuersch rij dende integrah s ndentenzrg een (re)actief prces. Anwverpen/Apeldrn: Garant. Smeets,. & Callebaut, D. (2005). mplementarie van cmpenserende sfrware vraegt m integrale studentenzrg: een ntwikkelingsgericht en empirisch nderzek. n: Kleijnen, R. 6a Breck, G. van den (2005). G re ns u e rs c h nj de nde i ntegra h s ndz nte n - mrg een (pr)actief prces. Annverpen/Apeldrn: Garant. Smeets,. & Kleijnen, R. (2007). Tèchnische maatjes bij dy hxie : cmp enserenden dispenserndr hu lpmidàzhn.'s-hertsenbsch: Masterplan Dyslexie. Tilman, E. (2009). Een leesachterstand, maar ge n i n f rma tieachterstand. Remediaal, 9 4, Verheven, S. & uland,. van (2008). Slimmer dan je baas: fusl"exie p het werk. Annverpen/Apeldrn: Cyclus. Websites http: //www. rcleiden. nl/index. php/ rc-leiden/ nsnderwijs (elektrnische leermgevingvan ROC Leiden), artikel ROC uisie p CGL. (vral'nvering CGO). (vral Onderzeh naar schijfnderwijs dr SLO, natinaal expertisecentrum leerplannnvikkeling). Over de auteur ami Hylkema-Vs is werkzaam als dyslexiespecialist bij ROC lriden. Dit artikel is een verkrte versie van haar scriptie ver het praktijknderzek in het kader van haar Master Special Educatinal eeds (SE) nn het ntys Opleidingscentrum Speciale Onderwijszrg ïlburg in t 3 CL -l q g ul t\..l t\.a.

INHOUD. Hoofdstuk 1 Inleiding 2

INHOUD. Hoofdstuk 1 Inleiding 2 INHOUD Hfdstuk 1 Inleiding 2 Hfdstuk 2 Wat hudt die extra begeleiding in? 4 LWOO Praktijknderwijs Wie kmt ervr in aanmerking? Wie beslist daarver? Hfdstuk 3 Wat hudt het nderzek van het COB in? 7 Welke

Nadere informatie

Samenwerkingsschool Balans

Samenwerkingsschool Balans Samenwerkingsschl Balans DYSLEXIEBELEID_p website.dc - 1-1. Wat is dyslexie De Gezndheidsraad prbeerde jaren geleden tt natinale vereenstemming te kmen dr een glbale mschrijving p te stellen waarin iedereen

Nadere informatie

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE Begeleiding van leerlingen met ernstige rekenprblemen en/f dyscalculie Delen en uitgangspunten Binnen het Veluws Cllege Crtenbsch hanteren wij het Prtcl Ernstige

Nadere informatie

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau Cllege vr schljaar 2014-2015 Plaatsingsrichtlijnen p het Dr. Nassau Cllege In de kmende jaren zal de Cit eindtets in het basisnderwijs niet meer afgenmen wrden in februari,

Nadere informatie

Start duurzame inzetbaarheid

Start duurzame inzetbaarheid Start duurzame inzetbaarheid Een praktijkcasus Dr: Rlf Weijers, Pauline Miedema Hewel duurzame inzetbaarheid een veelbesprken thema is, blijft het lastig m het cncreet te maken en er handen aan veten aan

Nadere informatie

Studeren zonder belemmeringen

Studeren zonder belemmeringen Studeren znder belemmeringen Bepalende factr: de dcent Eén p de tien Nederlandse studenten heeft dr een beperking last van belemmeringen tijdens zijn pleiding. Ze maken het zichzelf en hun dcenten sms

Nadere informatie

Laurens Heuzinkveld mei 2015. Dyslexiebeleid 2015-2020

Laurens Heuzinkveld mei 2015. Dyslexiebeleid 2015-2020 Laurens Heuzinkveld mei 2015 Dyslexiebeleid 2015-2020 Inhud: Blz. Inleiding 3 1. Leerlingen met kenmerken van dyslexie 3 1.1 Signaleringsnderzek 2. Leerlingen in de nderbuw met een dyslexieverklaring 4

Nadere informatie

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie en dyscalculie en spellingsbegeleiding p het Carlus Clusius Cllege Zwlle Signalering en Begeleiding dyslectische / dyscalculische leerlingen Dyslexie:

Nadere informatie

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015 Beleidsregels vrziening jbcaching Participatiewet 2015 1-7-2015 Jbcaching Reginale beleidsregels jbcaching Participatiewet regi Achterhek Inleiding Jbcaching gaat ver het ndersteunen van mensen bij het

Nadere informatie

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa)

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa) PEDAGOGISCHE VISIE A. Algemeen De pedaggische visie vertelt he de schl met leerlingen, persneel en uders van leerlingen wil mgaan en wat de schl verwacht ten aanzien van de relatie tussen leerlingen en

Nadere informatie

Zorg op K.S.T.S. Temse-Velle

Zorg op K.S.T.S. Temse-Velle Zrg p K.S.T.S. Temse-Velle Beste uders, De zrgwerking p nze schl bestaat al heel wat jaren en is vrtdurend in beweging. Enerzijds mdat de wetgeving i.v.m. zrg verandert, anderzijds mdat leerlingzrg zelf

Nadere informatie

De leerkracht beschrijft in het groepsplan welke extra leesbegeleiding de kinderen krijgen.

De leerkracht beschrijft in het groepsplan welke extra leesbegeleiding de kinderen krijgen. Dyslexieprtcl Grep 1 Gehele jaar: bservaties leerlingvlgsysteem digikeuzebrd Grep 2 Gehele jaar: bservaties leerlingvlgsysteem digikeuzebrd Januari: CITO taal en rekenen Mei: Bij twijfel: lees-vrwaardentets

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD Sinds 1 september 2004 kan elke schl een uderraad prichten vlgens het participatiedecreet. Het schlbestuur is verplicht m een uderraad p te richten als 10% van de uders er

Nadere informatie

OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017. Bertrand Russell College havo en vwo

OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017. Bertrand Russell College havo en vwo OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017 Bertrand Russell Cllege hav en vw Overstap vmb naar 4-hav infrmatie 2016-2017 Waarm drstrmen naar 4hav? Stel, je zit in 4 VMBO-t. Je haalt gede resultaten, het ziet ernaar

Nadere informatie

"Samen met de school ben je een team" Behoeftenonderzoek over ouderbetrokkenheid op het MBO

Samen met de school ben je een team Behoeftenonderzoek over ouderbetrokkenheid op het MBO "Samen met de schl ben je een team" Beheftennderzek ver uderbetrkkenheid p het MBO Februari 2015 Clfn februari 2015, Phars Kennis- en adviescentrum en SOVEE. Niets uit deze uitgave mag wrden vermenigvuldigd

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

Maatschappelijke Stage

Maatschappelijke Stage Maatschappelijke Stage 2 Inhud 1. Wat is MAS? 1.1 MAS algemeen. 1.2 MAS p het Gren van Prinstererlyceum 1.3 Deadlines 2. Stage zeken 2.1 De stage cördinatr p schl. 2.2 Masactief 3. De frmulieren 3.1 Aanvraagfrmulier

Nadere informatie

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten Pestprtcl basisschl Pieter Wijten Basisschl Pieter Wijten werkt aan een veilig schlklimaat waarin kinderen respectvl met elkaar mgaan. Ze hanteert drie principes: Ik zrg ged vr mezelf Ik zrg ged vr de

Nadere informatie

.1-4- gemeente Eindhouen

.1-4- gemeente Eindhouen .1-4- gemeente Eindhuen Inleiding 3 3 Vr u ligt het Jaarverslag Leerplicht en Straks.nu 2008-2009. Qua vrm en pmaakeen ander jaarverslag dan u gewend bent. De vrij uitgebreide weergave van allerlei zaken

Nadere informatie

Handreiking invulling zorgniveau 2 en 3 bij vermoeden ernstige enkelvoudige dyslexie (EED) RSV Breda e.o. OOK

Handreiking invulling zorgniveau 2 en 3 bij vermoeden ernstige enkelvoudige dyslexie (EED) RSV Breda e.o. OOK Handreiking invulling zrgniveau 2 en 3 bij vermeden ernstige enkelvudige dyslexie (EED) RSV Breda e.. OOK Inleiding. Vanaf 1 januari 2015 is de bekstiging en uitvering van beleid met betrekking tt ernstige

Nadere informatie

Opbrengsten VSO Panta Rhei College schooljaar 2014-2015

Opbrengsten VSO Panta Rhei College schooljaar 2014-2015 Opbrengsten VSO Panta Rhei Cllege schljaar 2014-2015 Inleiding Iedere schl heeft tt taak nderwijs te bieden waarbij de leerlingen kennis, vaardigheden en hudingen verwerven. Uitgangspunt vr dat aanbd zijn

Nadere informatie

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning.

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning. Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwrding 2. Delstellingen 3. Mdel 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning 1 Verantwrding: Wij willen binnen het nderwijs dat wij geven rekening huden met de

Nadere informatie

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs Cursussen CJG (samenwerking tussen De Meerpaal en het nderwijs in Drnten) Vrtgezet Onderwijs 1 Faalangst (vrtgezet nderwijs) Faalangsttraining is vr jngeren die gespannen zijn en (te) veel nadenken ver

Nadere informatie

Schade protocol Zuiderpark Stadswalzone

Schade protocol Zuiderpark Stadswalzone Schade prtcl Zuiderpark Stadswalzne Gemeente s-hertgenbsch december 2012 Schadeprtcl Zuiderpark - Stadswalzne In dit dcument staat he de gemeente s-hertgenbsch mgaat met schadeclaims. Het is er p gericht

Nadere informatie

Verschillende wegen naar Leren &

Verschillende wegen naar Leren & Verschillende wegen naar Leren & Werken en enkele implicaties vr een spijbelbeleid Arne De Beck JeugdOnderzeksPlatfrm (JOP) Leuvens Instituut vr Criminlgie (LINC) KU Leuven 1. Cntext JeugdOnderzeksPlatfrm

Nadere informatie

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs.

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht p Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Dia 1 Opmerking vr de presentatr: in het geval u tijd te krt kmt, kunt u de blauwe tekst als ptineel beschuwen

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

Toelating vmbo-t/g naar 4 havo 2015-2016

Toelating vmbo-t/g naar 4 havo 2015-2016 Telating vmb-t/g naar 4 hav 2015-2016 Inleiding Een vmb diplma geeft niet autmatisch recht p een verstap naar 4 hav. Landelijk is gebleken dat het diplma theretische/gemengde leerweg niet vldende garantie

Nadere informatie

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563 Inspectie Werk en Inkmen Tezicht Gemeentelijk Dmein De Gemeenteraad Pstbus 11563 2502 AN Den Haag Prinses Beatrixlaan 82 2595 AL Den Haag Telefn (070) 304 44 44 Fax (070) 304 44 45 www.lwiweb.nl Cntactpersn

Nadere informatie

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas.

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas. Onderzek Ouderbetrkkenheid V.U. : Lieve Van Daele, Grte Markt 1, 9100 Sint-Niklaas Succesvl samenwerken met uders Bundel in te kijken in de leraarskamer http://flb.sint-niklaas.be ONDERZOEK GOK-PROJECT

Nadere informatie

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ

Beslissingsondersteunende instrumenten. Criteria 2016. September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten September 2015 Stichting Kwaliteit in Basis GGZ Beslissingsndersteunende instrumenten Inleiding Stichting Kwaliteit in Basis GGZ gelft dat de mentale zrg in Nederland

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Locatie MHV RSG Pantarijn

Dyslexieprotocol Locatie MHV RSG Pantarijn Dyslexieprtcl Lcatie MHV RSG Pantarijn Januari 2012 Dyslexieprtcl Pantarijn MHV Pagina 1 Inhud blz. 1. Inleiding 3 2. Uitgangspunten dyslexiebeleid MHV Pantarijn 3 3. Screenen en testen p dyslexie 5 4.

Nadere informatie

Antwoordformulier Kennisrotonde

Antwoordformulier Kennisrotonde Antwrdfrmulier Kennisrtnde Opgesteld dr: Thni Hutveen en Anne Luc van der Vegt Vraagsteller: GZ-psychlg en nderwijsadviseur bij een praktijk vr educatieve dienstverlening 24 februari 2016 Vraag 1. Welke

Nadere informatie

BETER IN BEDRIJF. Voel je Beter in Bedrijf! Uw organisatie Beter in Bedrijf. Verzuimbegeleiding & Arboadvies

BETER IN BEDRIJF. Voel je Beter in Bedrijf! Uw organisatie Beter in Bedrijf. Verzuimbegeleiding & Arboadvies BETER IN BEDRIJF Vel je Beter in Bedrijf! Uw rganisatie Beter in Bedrijf Verzuimbegeleiding & Arbadvies Beter in Bedrijf levert, naast reguliere arbdienstverlening, vral maatwerk in verzuimbegeleiding

Nadere informatie

LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Periode 1 t/m periode 3

LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Periode 1 t/m periode 3 LOOPBAANORIËNTATIE VMBO-4 Peride 1 t/m peride 3 In leerjaar 4 met je de keus gaan maken; wat wil jij gaan den wanneer je het vmbdiplma hebt? Om te laten zien dat je uiteindelijk een studie, die bij je

Nadere informatie

beta brugklas secties 2004 2005 1 Ontwikkeling bètatechniek op het Newmancollege. 1. Inleiding

beta brugklas secties 2004 2005 1 Ontwikkeling bètatechniek op het Newmancollege. 1. Inleiding beta brugklas secties 2004 2005 1 Ontwikkeling bètatechniek p het Newmancllege. 1. Inleiding Het Newmancllege streeft naar een sterke prfilering p het gebied van de bètatechnische vakken. De argumenten

Nadere informatie

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor.

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor. Tussenrapprtage: plan van aanpak raadsenquête grndexplitatie Duivenvrdecrridr. Enquêtecmmissie grndexplitatie Duivenvrdecrridr 16 februari 2015 Inhudspgave: 1. Inleiding 2. Organisatie 3. Verfijning nderzeksvraag

Nadere informatie

Dyslexiebeleid 2015-2016 ISW Hoogeland MAVO/HAVO/VWO

Dyslexiebeleid 2015-2016 ISW Hoogeland MAVO/HAVO/VWO Dyslexiebeleid 2015-2016 ISW Hgeland MAVO/HAVO/VWO Augustus 2015 Uitgangspunten In dit beleidsstuk wrdt ten beheve van de leesbaarheid alleen de mannelijke vrm geschreven. Daar waar mannelijke vrnaamwrden

Nadere informatie

Protocol voor afname Centraal Ontwikkelde Examens Nederlandse taal en rekenen.

Protocol voor afname Centraal Ontwikkelde Examens Nederlandse taal en rekenen. . Bij de afname van examens zijn diverse functinarissen van de nderwijsinstelling betrkken. In dit prtcl wrden de vlgende (grepen van) examenbetrkkenen nderscheiden, met een krte mschrijving van de betrkkenheid

Nadere informatie

1 3 4 Analysefrmat Aandacht vr taal in het pleidingscurriculum Onderzek Nederlands in het berepsgericht nderwijs versie 4-07 12 12 A Algemene gegevens ver nderwijsinstelling

Nadere informatie

Overgangsnormen Minkemalaan. cursusjaar 2015 2016

Overgangsnormen Minkemalaan. cursusjaar 2015 2016 Overgangsnrmen Minkemalaan cursusjaar 2015 2016 1 INHOUDSOPGAVE blz. Vrwrd 3 BEVORDERINGSNORMEN 1. Inleiding 4 2. Tetscijfers 5 3. Rapprtcijfers 5 4. Bevrderingsnrmen brugklas hav/vw 6 5. Bevrderingsnrmen

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Verdiepend onderzoek Wmoinkoopproces

Verdiepend onderzoek Wmoinkoopproces Verdiepend nderzek Wminkpprces Kwalitatief nderzek nder 24 gemeenten Petra Ebben de Jng & Myriam Martens 1 september 2014 Disclaimer en leeswijzer Het ministerie van VWS heeft Q-Cnsult pdracht gegeven

Nadere informatie

Het Muiswerkprogramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die nodig is voor het leren van de Nederlandse spelling en zinsbouw.

Het Muiswerkprogramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die nodig is voor het leren van de Nederlandse spelling en zinsbouw. BASISGRAMMATICA Het Muiswerkprgramma Basisgrammatica bestrijkt de grammatica die ndig is vr het leren van de Nederlandse spelling en zinsbuw. Delgrepen Basisgrammatica Het cmputerprgramma Basisgrammatica

Nadere informatie

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af Stel uw inkmen zeker, sluit een arbeidsngeschiktheids af Eindelijk geniet u van een heerlijke skivakantie. En natuurlijk verkmt het u niet, want u bent een ervaren skiër. Maar laat dat ngeluk nu net in

Nadere informatie

Retailmanagement brochure voor bedrijven

Retailmanagement brochure voor bedrijven Campus Schnmeersen Gebuw B Valentin Vaerwyckweg 1 BE-9000 Gent Retailmanagement brchure vr bedrijven Deze brchure bevat de belangrijkste infrmatie ver de pleiding Retailmanagement. De meest up t date infrmatie

Nadere informatie

Protocol lees- en spellingproblemen en dyslexie. informatie voor ouders

Protocol lees- en spellingproblemen en dyslexie. informatie voor ouders Prtcl lees- en spellingprblemen en dyslexie infrmatie vr uders Inhudspgave Prtcl lees- en spellingprblemen en dyslexie 3 Kaders/wetgeving; Masterplan Dyslexie 3 Wat is dyslexie? 3 Dyslexie kenmerken 4

Nadere informatie

De volgende kenmerken die betrekking hebben op de algemene ontwikkeling kunnen wijzen op een ontwikkelingsvoorsprong.

De volgende kenmerken die betrekking hebben op de algemene ontwikkeling kunnen wijzen op een ontwikkelingsvoorsprong. 1 Checklist kinderen met een ntwikkelingsvrsprng (grep 1 en 2). De vlgende kenmerken die betrekking hebben p de algemene ntwikkeling kunnen wijzen p een ntwikkelingsvrsprng. mndelinge taalvaardigheid gede

Nadere informatie

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 Vr- en Vregschlse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 1. Inleiding Vr- en Vregschlse Educatie, als nderdeel van het bredere beleidsterrein nderwijsachterstandbeleid, wrdt sinds 2002 in Winterswijk vrmgegeven.

Nadere informatie

OUDERBLIK. Een rugzak vol ideeën voor ouders en school SCHRIFTELIJKE COMMUNICATIE MET OUDERS

OUDERBLIK. Een rugzak vol ideeën voor ouders en school SCHRIFTELIJKE COMMUNICATIE MET OUDERS OUDERBLIK Een rugzak vl ideeën vr uders en schl SCHRIFTELIJKE COMMUNICATIE MET OUDERS 2012 1. Schriftelijke cmmunicatie met anderstalige uders Schriftelijke cmmunicatie gaat ver alle cmmunicatie naar uders

Nadere informatie

Dyslexie beleidsplan 2011-2015. Maerlant Brielle

Dyslexie beleidsplan 2011-2015. Maerlant Brielle Dyslexie beleidsplan 2011-2015 Maerlant Brielle 1 Inleiding In het Dyslexie beleidsplan 2011-2015 wrdt het meerjarig strategisch beleid p het gebied van dyslexie van Maerlant vrmgegeven. Dit plan zal de

Nadere informatie

In de workshop is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tot de theoretische onderbouwing/ het theoretisch kader van het curriculum.

In de workshop is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tot de theoretische onderbouwing/ het theoretisch kader van het curriculum. Verslag wrkshp 1 en 2 : In de wrkshp is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tt de theretische nderbuwing/ het theretisch kader van het curriculum. Een eerste reactie p de pzet van het curriculum:

Nadere informatie

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014 Evaluatierapprt Scalda - Grep 3 29 januari 26 maart 2014 1. Inleiding, deelnemers en activiteiten In dit dcument wrden de bevindingen weergegeven van begeleiders en deelnemers die betrkken waren bij de

Nadere informatie

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht.

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht. Pedaggisch klimaat en autisme dr Ad Dnkers Klimaatschaal SIGA Dinsdag 9 december 2014 Inleiding Even vrstellen.. Pedaggisch klimaat en de Klimaatschaal Grepsprcessen bij jngeren: rl van de leerkracht.

Nadere informatie

Stap 1. Wat wil jij?

Stap 1. Wat wil jij? Stap 1. Hi Iemand heeft het idee dat jij wel wat supprt kunt gebruiken. Dat kunnen je uders zijn, een vriend/vriendin een therapeut f iemand anders die ju ged kent. Die iemand wil graag dat jij hulp krijgt

Nadere informatie

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4 ACT in LOB Werkbladen Tlkit De infrmatietrechter Deze tl helpt je m de grte heveelheid infrmatie ver studiekeuze vr jezelf behapbaar te maken. Je kunt p verschillende niveaus met de infrmatie ver studies

Nadere informatie

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND Pestprtcl Dit pestprtcl bestaat uit 4 delen:vr alle kinderen, vr het gepeste kind, vr de pester en, vr de uders. Deze partijen zijn allemaal betrkken bij een situatie waarin gepest wrdt. Uitleg van de

Nadere informatie

TOEZICHTKADER ACCREDITATIESTELSEL HOGER ONDERWIJS. september 2014

TOEZICHTKADER ACCREDITATIESTELSEL HOGER ONDERWIJS. september 2014 TOEZICHTKADER ACCREDITATIESTELSEL HOGER ONDERWIJS september 2014 INHOUD Inleiding 4 1 Del en uitvering van het tezicht 5 1.1 Wat willen we bereiken? 5 1.2 Werkwijze 5 1.3 Waarderingskader 7 2 Relatie met

Nadere informatie

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn Infrmatiebrief ver deelname aan het nderzek Fd2Learn Beste leerlingen, uders en/f wettelijk vertegenwrdigers, Dat het eten van vis (rijk aan mega- 3 vetzuren) ged is vr het functineren van de hersenen

Nadere informatie

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State EVALUATIE TER STATE Marin Matthijssen, Marn van Rhee Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) juli 2005 In pdracht van Raad van State Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) Auteur: Marin Matthijssen en

Nadere informatie

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 Resultaten penbare marktcnsultatie Verkp klster Grt Bijstervelt Gemeente Oirscht BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 1. Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Oirscht is sinds nvember 2009 eigenaar

Nadere informatie

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kp van Nrd-Hlland Er is sprake van hgbegaafdheid, blijkens uit: Een ttale intelligentie gelijk f hger dan 130 N.B.: bij een intelligentienderzek wrdt nrmaliter

Nadere informatie

Dyslexie & dyscalculie op het KWC

Dyslexie & dyscalculie op het KWC Dyslexie & dyscalculie p het KWC 13 de editie Cursusjaar 2014-2015 Inhud Dyslexie en dyscalculie... 3 1.1. Dyslexie... 3 1.1.1. Inleiding dyslexie... 3 1.1.2. Uitgangspunten dyslexie... 3 1.1.3. Maatregelen

Nadere informatie

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen.

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen. 1 Leefbaarheid is een belangrijk, z niet hét thema van de laatste jaren. De wnmgeving wrdt vr mensen steeds belangrijker vr de ervaren wn. Ok vanuit het perspectief van sciale chesie, veiligheid en sciaal-ecnmische

Nadere informatie

Bevorderingen Algemeen 1. Op basis van de bevindingen in de zogenaamde bevorderingsvergadering" wordt aan het einde van elk schooljaar een

Bevorderingen Algemeen 1. Op basis van de bevindingen in de zogenaamde bevorderingsvergadering wordt aan het einde van elk schooljaar een Bevrderingen Algemeen 1. Op basis van de bevindingen in de zgenaamde bevrderingsvergadering" wrdt aan het einde van elk schljaar een berdeling gegeven ten beheve van het vervlgtraject van de leerling.

Nadere informatie

Registratie na opleiding in het buitenland

Registratie na opleiding in het buitenland Registratie na pleiding in het buitenland Beleidsregel Uitwerking van de bepalingen inzake de registratie als verpleegkundig specialist na het vlgen van een pleiding in het buitenland, zals vastgelegd

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

Dyslexie. Protocol voor overdracht Primair Onderwijs - Voortgezet Onderwijs in de regio Waterland

Dyslexie. Protocol voor overdracht Primair Onderwijs - Voortgezet Onderwijs in de regio Waterland Bijlage 12 Dyslexie Prtcl vr verdracht Primair Onderwijs - Vrtgezet Onderwijs in de regi Waterland Dit prtcl wil het prces van de vergang van de basisschl naar het vrtgezet nderwijs van de leerling z ged

Nadere informatie

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

De denkstijltest. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu De denkstijltest Wat is het? Uw manier van denken bepaalt in sterke mate he u zich velt en he u handelt. Dat geldt vr individuen, maar k vr teams en rganisaties. MindSnar is een methde waarmee denkstijlen

Nadere informatie

Deel 1. Procedure voor het indienen van een schakelprogramma

Deel 1. Procedure voor het indienen van een schakelprogramma Deel 1. Prcedure vr het indienen van een schakelprgramma Waarm een schakelprgramma? Vr telating tt de pstinitiële master pleiding Kwaliteit en veiligheid in de patiëntenzrg is een geaccrediteerd master

Nadere informatie

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o Klas-in-zicht Een negatieve grepsdynamiek, leerlingen die niet met elkaar vereen kunnen kmen, een vertrebelde relatie tussen leerlingen en leerkrachten, meilijk les kunnen geven dr strend gedrag, zijn

Nadere informatie

Pestprotocol. Pestprotocol Stichting Allure januari 2012 1

Pestprotocol. Pestprotocol Stichting Allure januari 2012 1 Pestprtcl Elke schl bij Stichting Allure hanteert een Pestprtcl. Het schlspecifieke Pestprtcl is een afgeleide van dit algemeen Pestprtcl. 1. Del van het pestprtcl: Wij vinden dat elk kind dat bij ns naar

Nadere informatie

Onderzoeksrapport Bedrijvenkring Oldebroek

Onderzoeksrapport Bedrijvenkring Oldebroek Onderzeksrapprt Bedrijvenkring Oldebrek AIDA Cmmunicatie 6 juni 2014 Inhudspgave Samenvatting 4 1. Inleiding 5 2. Prbleemanalyse 6 2.1 Aanleiding van het prbleem 6 2.2 Het krachtenveld 6 2.3 Wat mest nderzcht

Nadere informatie

Waarom en hoe accountants hun verdienmodel moeten aanpassen. Van uren factureren naar value added pricing

Waarom en hoe accountants hun verdienmodel moeten aanpassen. Van uren factureren naar value added pricing Waarm en he accuntants hun verdienmdel meten aanpassen Van uren factureren naar value added pricing Waarm en he accuntants hun verdienmdel meten aanpassen 2 Inhud Inleiding 3 De ntwikkelingen 4 Blijvende

Nadere informatie

LOGO Fontys HS xxx DELIVERABLE 1-07 VRAGENLIJST KENNISMAKEN

LOGO Fontys HS xxx DELIVERABLE 1-07 VRAGENLIJST KENNISMAKEN LOGO Fntys HS xxx DELIVERABLE 1-07 VRAGENLIJST KENNISMAKEN met Fntys Hgeschl XXX studiejaar 2009-2010 Vul de vragenlijst in en neem deze mee naar het gesprek met de dcent. 1. Persnlijke gegevens Vr- en

Nadere informatie

re-integratie jobcaoching praktijkleerwerktraject De Pastorie diverse branches social return

re-integratie jobcaoching praktijkleerwerktraject De Pastorie diverse branches social return jbcaching praktijkleerwerktraject De Pastrie scial return Stichting MatchWinners Rermnd jbcaching praktijkleerwerktraject De Pastrie scial return Stichting Matchwinners Rermnd 1. Intr Sinds 2009 biedt

Nadere informatie

Boschveld on Tour. Herijking Sociale Visie Boschveld 2015-2019

Boschveld on Tour. Herijking Sociale Visie Boschveld 2015-2019 Bschveld n Tur Herijking Sciale Visie Bschveld 2015-2019 Inleiding Vr u ligt het verslag van de herijking van de sciale visie van Bschveld vr de peride 2015 2019. In 2007 is de sciale visie van Bschveld

Nadere informatie

Koninklijke Nederlandse Algemene Schermbond

Koninklijke Nederlandse Algemene Schermbond KvK te s-gravenhage 40409378 Pstbus 600 Phne +31 (0)79 343 81 49 inf@knas.nl 2700 MD Zetermeer Fax +31 (0)79 343 81 50 www.knas.nl Kninklijke Van: KNAS Opleidingen Maitre AJ van der Weg Onderwerp: Tpcach

Nadere informatie

GEZOCHT: AVONTUURLIJKE ONDERNEMERS MET HART VOOR MAKELAARDIJ

GEZOCHT: AVONTUURLIJKE ONDERNEMERS MET HART VOOR MAKELAARDIJ GEZOCHT: AVONTUURLIJKE ONDERNEMERS MET HART VOOR MAKELAARDIJ Bent u ndernemer en heeft u hart vr de makelaardij? Dan is HOUSEHUNTING p zek naar u! Vr uitbreiding van nze greiende franchiseketen zeken wij

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 2. Leerdoelen 3. Samenwerken, hypotheses & onderzoeksonderwerpen 5. Wat wordt ervan jullie verwacht? 6.

Inhoudsopgave. Inleiding 2. Leerdoelen 3. Samenwerken, hypotheses & onderzoeksonderwerpen 5. Wat wordt ervan jullie verwacht? 6. Inhudspgave Pagina Inleiding 2 Leerdelen 3 Samenwerken, hyptheses & nderzeksnderwerpen 5 Wat wrdt ervan jullie verwacht? 6 Berdeling 8 Prjectrster 2012 11 Afspraken 13 Werkgrepen 2012 14 Onderzeksplan

Nadere informatie

STUDIEVAARDIGHEID OP MAAT

STUDIEVAARDIGHEID OP MAAT STUDIEVAARDIGHEID OP MAAT Muiswerk Studievaardigheid p maat richt zich p de belangrijkste deelvaardigheden die ndig zijn vr het studeren. Delgrepen Studievaardigheid p maat Muiswerk Studievaardigheid p

Nadere informatie

Inleiding. Veel succes met het maken van jouw profielkeuze! S. Koningsveld, decaan Havo H. Lubberdink, decaan Vwo - 1 -

Inleiding. Veel succes met het maken van jouw profielkeuze! S. Koningsveld, decaan Havo H. Lubberdink, decaan Vwo - 1 - Inleiding Dit schljaar sta je vr een belangrijke keuze: het kiezen van je prfiel. De ervaring leert dat het maken van deze keuze niet altijd even gemakkelijk is. Het prfiel en de eventuele extra vakken

Nadere informatie

Rietschans College Overgangsnormen 2013-2014

Rietschans College Overgangsnormen 2013-2014 Rietschans Cllege Overgangsnrmen 2013-2014 Deel 1 vmb Deel 2 hav/vw 1 Inhudspgave Inhudspgave... 2 Deel 1 Overgangsnrmen 2013-2014 vmb... 3 ALGEMEEN BEVORDERING PER LEERJAAR... 3 Bevrdering van vmb-tl

Nadere informatie

Addendum stappenplan plaatsing

Addendum stappenplan plaatsing Addendum stappenplan plaatsing In het kader van de aangekndigde (vrgenmen) rerganisatie d.d. 4 december 2012 heeft er nader verleg plaatsgevnden tussen de betrkken vakbnden en de werkgever ver de inhud

Nadere informatie

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0.

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0. Verzuim Beleid Opgemaakt dr Human Resurce Management Delgrep Alle werknemers Ingangsdatum 4 juli 2014 Versie 0.1 www.smallsteps.inf clfn Verzuimbeleid Visie en aanpak verzuim Delgrep: alle werknemers Versie:

Nadere informatie

Wie verkoopt uw huis?

Wie verkoopt uw huis? Wie verkpt uw huis? Accuntnet Verkp Vertruwens Persn Service Accuntnet V V P Service Wie verkpt uw huis? Als u uw huis wilt verkpen, schakelt u k in Spanje een makelaar in. Echter in Spanje geeft men nrmaal

Nadere informatie

Beleid Luisvrije School

Beleid Luisvrije School Beleid Luisvrije Schl Inleiding De Klankhf heeft de bestrijding van luizen mschreven in een beleidsstuk. Het wrd luizen en het hebben ervan betekent niet smerig en nverzrgd, maar is wel knap lastig en

Nadere informatie

*** Enquête *** afstudeerscriptie over de huidige elektronische verbindingen*

*** Enquête *** afstudeerscriptie over de huidige elektronische verbindingen* *** Enquête *** Inleidend Als student van de Universiteit Twente de ik in het kader van mijn masterstudie Public Safety een (klik hier vr definitie) afstudeerscriptie ver de huidige elektrnische verbindingen*

Nadere informatie

Scenario Onderwijstijd. Thuisles

Scenario Onderwijstijd. Thuisles Scenari Onderwijstijd Thuisles Erik Mndriaan en JaapJan Vrm ROC Deltin Cllege, Zwlle ktber 2013 Scenari: Thuisles Algemeen Dit scenari is ntwikkeld mdat er gedacht wrdt dat het elementen bevat die ervr

Nadere informatie

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen:

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen: Graaf Jan van Mntfrtschl Beleid ter vrkming en/f regulering van pestgedrag 1. 1 Inleiding: Iedere schl heeft een veilig schlklimaat ndig. Op de Graaf Jan van Mntfrtschl zijn wij ns ervan bewust dat veiligheid

Nadere informatie

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen Samenvatting Deelprjecten Ouderen Samen Vughtse Ouderen aan het Wrd In januari 2007 zijn dr het Prject Ouderen Samen vier bijeenkmsten gerganiseerd waarvr alle Vughtse inwners van 55 jaar en uder waren

Nadere informatie

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers Handreiking functinerings- en berdelingsgesprekken griffiers September 2014 Functineringsgesprek Als de griffier is aangesteld, is het verstandig m met elkaar te blijven reflecteren p het functineren.

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

Regeling Financiële Ondersteuning Overige Bijzondere Omstandigheden Profileringsfonds

Regeling Financiële Ondersteuning Overige Bijzondere Omstandigheden Profileringsfonds AANVRAAGFORMULIER 1 studiefinancieringsvrm vr chrten vóór 1-9-2015 én studiefinancieringsvrm(en) vr chrten na 1-9-2015 Regeling Financiële Ondersteuning Overige Bijzndere Omstandigheden Prfileringsfnds

Nadere informatie

Nieuwsbrief 2012-2013

Nieuwsbrief 2012-2013 Nieuwsbrief 2012-2013 Beste uders en kinderen, N. 15 d.d. juli-2013 De afgelpen peride Vrijdag 21 juni waren alle hulpuders van harte welkm p de kffie. Tijdens deze bedankmiddag trakteerde het schlteam

Nadere informatie

Godsdienstige stellingname collega

Godsdienstige stellingname collega Gdsdienstige stellingname cllega Je werkt p een penbare basisschl en hebt kinderen van verschillende natinaliteiten in je grep. Een van je cllega's draagt een hfddek. De kinderen uit haar grep scren ged

Nadere informatie

UPGRADEN NAAR EEN NIEUWE VERSIE VAN DYNAMICS CRM

UPGRADEN NAAR EEN NIEUWE VERSIE VAN DYNAMICS CRM UPGRADEN NAAR EEN NIEUWE VERSIE VAN DYNAMICS CRM DE AANPAK VAN CRM RESULTANTS Ongeveer eens per twee jaar brengt Micrsft een nieuwe versie uit van Micrsft Dynamics CRM. In deze zgenaamde majr releases

Nadere informatie

Openbare basisschool Westerkim Daltonschool Hoofdluisprotocol 15-09-2015

Openbare basisschool Westerkim Daltonschool Hoofdluisprotocol 15-09-2015 Openbare basisschl Westerkim Daltnschl Vermeerstraat 1 5102 DC Dngen 0162-313836 westerkim@bswesterkim.nl www.bswesterkim.nl Hfdluisprtcl 15-09-2015 Inhudspgave Inleiding 3 Wat wrdt er van verschillende

Nadere informatie