DE LEVENSCYCLUS VAN GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE LEVENSCYCLUS VAN GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN"

Transcriptie

1 PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - - DE LEVENSCYCLUS VAN GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN Zie het gebuw als een element dat in de tijd evlueert, met verschillende functinele en materiële levens. PRINCIPES CONTEXT De idee van duurzame ntwikkeling is essentieel p de lange termijn gericht, vandaar het wrd "duurzaam" f hudbaar. Wel, rekening hudende met de evlutie van de maatschappij, met de manier van wnen, de manier waarp men zich de bebuwde ruimten te-eigent en de nd aan flexibiliteit die daar inherent aan is, buwt men echter niet langer vr eeuwen maar vr enkele decennia. De nden, gebruiken en functies van de lkalen veranderen snel. Tal van gevels en interieurs van handelszaken bijvrbeeld wrden m de 5 tt 10 jaar vervangen. Die verbuwingen kan men efemerisch nemen want ze liggen ver nder de nuttige levensduur van de materialen waaruit ze zijn samengesteld. In de geest van de mensen zijn gebuwen statische dingen, maar daar lijkt nu steeds meer en ingrijpend verandering in te kmen. Bvendien kmen we nu terecht in een tijdperk waarin men bestaande gebuwen intensief zal renveren, vrnamelijk m de milieu-impact te beperken. Het zeken naar een balans tussen afbreken en renveren (vanuit milieustandpunt vaak interessanter), en rekening huden met deze nbestendigheid met dus centraal staan binnen dat reflecteren ver duurzame architectuur. In een snel veranderende maatschappij is duurzaam buwen meer gericht p het aanpassingsptentieel dan p vastgelegde ntwikkelingen. Of men nu een cyclische aanpassing begt, f in extreme gevallen een afbraak, rekening huden met de levenscyclus van buwtechnieken en materialen is een fundamenteel criterium dat de mgelijkheid biedt m p lange termijn de impact p de mens en het milieu te beperken. BENADERING Een gebuw uitdenken en ntwikkelen, rekening hudende met zijn levenscyclus, impliceert dat men een idee vlgt vanaf de ntwerpfase ver de prgrammatie, de maatanalyse, de buwprincipes en de keuze van de materialen, zdat men de vrkeur geeft aan het evlutieptentieel, en dat impliceert k dat men tekmstige wijzigingen minder in de weg staat. De bedeling is dat men het gebuw en zijn cmpnenten een langere gebruikscyclus biedt. Deze idee vernderstelt twee aanvullende actieterreinen waarver deze fiche gaat: Inzake het gebuw: het ntwikkelings- en flexibiliteitscncept, met als del de aanpasbaarheid van het gebuw aan de veranderende nden. Inzake de materialen: de gede benutting van de levenscyclus en de keuze van de materialen, ter ndersteuning van de demntage-, bewerkings- f recnversiecapaciteit. BLZ. 1 VAN 14 LEVENSDUUR VAN BESTAANDE EN TOEKOMSTIGE GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN JULI 2010

2 Men zu k de nadruk kunnen leggen p het niveau van de samenstellende delen, dr een ntwerpmethde naar vren te schuiven die rekening hudt met de afbraakcapaciteit. Wat er k van zij, deze reflectie blijft niet beperkt tt deze fiche, en kmt ter sprake p het niveau de het ganse gebuw en p dat van elk van de materialen. Elk benadering van de levenscyclus van een gebuw f zijn samenstellende delen verlapt ndzakelijkerwijs het afvalprbleem van de buwsectr. De fiche MAT12 "Recyclage van materialen en afval, z mgelijk in situ" behandelt het thema van het afvalbeheer p de buwplaats. Deze fiche legt veeleer de klemtn p het beperken van afvalprductie aan de televeringszijde dr te anticiperen en beter te plannen. He vrkm je tekmstige afvalprductie? He bevrder je srtering, hergebruik f herbestemming en vermijd je de matelze vervanging van gebuwcmpnenten? Op al die vragen trachten we hier antwrden aan te reiken. OP HET VLAK VAN HET GEBOUW: HET AANPASBAARHEIDSPRINCIPE In de architectuur betekent aanpasbaarheid dat je reeds in de ntwerpfase p de behefte aan tekmstige verandering anticipeert. Het kan ndig zijn dat men vruitlpt p wijzigingen qua gebruik (aantal bewners, ecnmische activiteit, het aannemen van nieuw gedrag het srteren van afval, fietsgebruik, garages), qua esthetiek (decratieve smaken, bedrijfs- f grepsidentiteit) en qua technlgie (netwerken, cmputergestuurde inrichtingen), de aanpassing aan nieuwe milieudruk (klimaat, geluid, mbiliteit), de evlutie van de maatschappelijke structuur (eenudergezin f nieuw samengesteld gezin, verudering van de bevlking, enz.) f de evlutie van een wijk die de evlutie van de stedenbuwkundige ntwikkeling vlgt (transprtnetwerken, ntwikkelingsplannen met een nieuwe zneverdeling inzake prgrammatie, ), wat bijvrbeeld p lange termijn kan leiden tt het mbuwen van kantren tt wningen In elk geval bestaat de basisgedachte erin dat men het gebuw aanpassingsptentieel meegeeft: Biedt de inrichting flexibiliteit? Kunnen er zich verscheidene levenswijzen f -nden ntwikkelen? (vb.: psplitsing van bestaande ruimten m een kamer te te vegen, ). Wat zijn de uitbreidingsmgelijkheden? (vb.: teveging van een extra verdieping, een bijgebuw, ). Wat zijn de herinrichtingsmgelijkheden? (vb.: het huis in twee wningen verdelen f de inrichting van een winkel p de benedenverdieping). OP HET VLAK VAN DE MATERIALEN: BENUTTING VAN DE LEVENSCYCLUS EN KEUZE VAN DE MATERIALEN > Gede benutting van de levenscyclus van de materialen Men kan de levenscyclus van een materiaal valriseren, fwel m de vervanging ervan te vertragen, f de recyclage ervan mgelijk te maken. Het ntwerp van de details, en meer specifiek de verbinding tussen de samenstellende delen, de geschiktheid van het materiaal vr de tepassing, en het nderhud zijn middelen m de nuttige levensduur van een materiaal ptimaal te gebruiken en zelfs te verlengen. > Keuze van de materialen De keuze van de buwtechnieken en buwmaterialen vleit vrt uit de analyse van alle verplichtingen die gelden vr het prject. De analysecriteria mvatten nder andere: de verplichtingen inzake stabiliteit, functinele en prestatieverplichtingen (de mechanische, de thermische f de hydrische weerstand, de massa, de vuurbestendigheid; bestendigheid tegen slijtage en nweer); de esthetiek; de impact p de gezndheid en het milieu, de kstprijs, BLZ. 2 VAN 14 LEVENSDUUR VAN BESTAANDE EN TOEKOMSTIGE GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN JULI 2010

3 Om de ttale milieubelasting van materialen te berdelen en met elkaar te vergelijken kan men tls gebruiken die gebaseerd zijn p de analyse van de levenscyclus. De resultaten van die analyse kmen bij diegene betreffende bijvrbeeld de thermische prestaties, teneinde een brede visie te bieden van de milieu-uitdagingen inherent aan de materiaalkeuze. Levenscyclusanalyse, f "LCA" (Life Cycle Assessment), biedt de mgelijkheid m de milieubalans te evalueren van de materialen f van een prduct ver de vlledige levensduur van het gebuw, vanaf de aankp van de grndstffen tt de prductie, het gebruik, de verwerking p het einde van de levenscyclus, de recyclage en de afdanking. Cncreet vrmen de levenscyclusanalyses de basis m databanken aan te leggen zdat men een ecbalans kan pmaken van bijvrbeeld een wand f een heel gebuw. De levenscyclusanalyse mvat vier hfdfasen: Bepaling van de delstellingen en van het nderzeksveld: definitie van de functie en bepaling van de systeemgrenzen. Dat wil zeggen, de grenzen van het nderzek. Die grenzen hebben betrekking p het vrwerp van het nderzek (bijvrbeeld, een eenheid van 1 m² wand die met vlden aan bepaalde thermische, structurele en akestische vereisten) en de mvang van de desbetreffende ptentiële impact. Meestal hudt men rekening met de vlgende stappen: aankp van grndstffen en energiebrnnen; transprt en distributie; de prductiestappen; het gebruik van het prduct. Vaak wrden k de vlgende fasen meegenmen: het beheer van het einde van de levenscyclus (recyclage, vernietiging, pslag, pwaardering,...); de prductie/levenscyclus/einde van de levenscyclus van de infrastructuren vereist vr al die stappen. Inventaris van de binnenkmende strmen, zijnde, de gebruikte brnnen (verbruik van grndstffen, water en energie,...) en de uitgaande strmen, met name de emissie (lzing in het water en in de lucht, afvalprductie, breikaseffect,...). Analyse van de verzamelde infrmatie en de evaluatie van de glbale milieu-impact. Om de verschillende vrmen van impact p het milieu te meten, gebruikt men meetbare indicatren zals: het verbruik van niet-hernieuwbare natuurbrnnen (kg); het verbruik van hernieuwbare natuurbrnnen (kg); het energieverbruik (MJ); het breikaseffect (CO2-eq.); de atmsferische verzuring (SO2-eq.); de vrming van ftchemische xidanten (C2H2-eq.); de watervervuiling (PO4-eq.); de bdemvervuiling; het verver; de afvalheveelheid rekening hudende met de recycleerbaarheid. De interpretatie van de resultaten begt het trekken van veilige cnclusies uit de analyse. Men met dus de resultaten analyseren, cnclusies pstellen en de afbakening van de gerealiseerde analyse uitleggen. Diverse evaluatietls p de markt maken gebruik van het LCA-principe. Zij vrmen een degelijke referentiebasis vr de studies die erp gericht zijn de keuze van buwtechnieken en materialen te sturen vlgens milieucriteria. Wij identificeren twee belangrijke typlgieën tls: BLZ. 3 VAN 14 LEVENSDUUR VAN BESTAANDE EN TOEKOMSTIGE GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN JULI 2010

4 De check-list-tls, die LCA-resultaten checken vr prducten, cmpnenten f prductcategrieën bijvrbeeld NIBE (Nederlands Instituut vr Buwbilgie en Eclgie), de tls van het CRTE (Centre de Ressurces des Technlgies pur l Envirnnement Luxemburg), de gecertificeerde prducten Cradle2Cradle (http://www.mbdc.cm/certified_prducttype.htm), de databank INIES (http://www.inies.fr/) met de milieufiches FDES (Fiches de Déclaratin Envirnnementale et Sanitaire), die milieukundige gegevens verzamelt betreffende de materialen, ver de hele levenscyclus. De tls van het type Ecbalans, dit is specifieke sftware die de mgelijkheid biedt m een milieukundige evaluatie uit te veren van een riginele wand p basis van de samenstellende materialen en stffen. Bijvrbeeld ECO-BAT (Zwitserland), ECOSOFT (Ostenrijk), BAUBOOK (Ostenrijk). In principe met men er k p letten dat men, bij een gelijkwaardige technische en technlgische prestatie, kiest vr het materiaal f het buwprduct dat het minst impact heeft p het milieu. INDICATOREN Om vr het prject in zijn geheel de levenscycli van het gebuw en van de materialen efficiënt in te schatten, wrden de vlgende punten in aanmerking genmen: de frequentie van de renvatiewerken de besparing p de ksten en de afvalprductie vereist m de veranderingen dr te veren de mgelijkheden tt herbestemming van de ruimten het aandeel in het prject van gerecycleerde f hergebruikte materialen, in verhuding tt het vlume f de ttale materiaalkst het aandeel in het prject van natuurlijke en recycleerbare materialen, in verhuding tt het vlume f de ttale materiaalkst. DOELSTELLINGEN Buwen met het g p duurzame herbestemming betekent de inspanning van verandering van het gebuw en van de materialen bij hun vergang naar een nieuwe levenscyclus vergemakkelijken. Een algemene ntwerpbenadering die de vlledige levenscyclus van het gebuw en van de materialen in aanmerking neemt, integreert twee hfdlijnen: > Op het vlak van het gebuw: vr een betere architectnische aanpasbaarheid met je anticiperen p veranderingen in de bewning en de mgeving Minimum: Met de buwheer de kwestie van de verwachte evluties van het gebuw bekijken. Zich niet beperken tt het bespreken van de huidige beheften, maar k aanmedigen m te anticiperen p een tekmstige situatie. Aangeraden: Bevrder permanent de esthetische en technlgische evlutie van het gebuw. De buwkeuzes en in het bijznder de structurele keuzes aanpassen, teneinde de transfrmatie f de recnversie te stimuleren. Optimaal: Ontwerp multifunctinele ruimten en gebuwen (ruime vlumes, ligging ten pzichte van de straat, plafndhgte, ratinalisatie van het verkeer, enz.). Bedenk vr de meest waarschijnlijke scenari s van gebruiksverandering een plssing met vereenstemmende efficiënte renvatiemgelijkheden. He evlueert de wijk? (kantren, huisvesting, speculatie) Zal de vraag naar ruimte stijgen f dalen? Gaan de mensen thuiswerken, kmt er misschien een atelier? BLZ. 4 VAN 14 LEVENSDUUR VAN BESTAANDE EN TOEKOMSTIGE GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN JULI 2010

5 Zal het gebuw later wrden uitgebreid? He kan ik dan anticiperen p deze evlutie inzake de structuur van het gebuw en de ptentiële peningen? > Op het vlak van de materialen: kies duurzame materialen, aangepast aan de cntext, en benut hun levenscyclus Minimaal: Ontwerp assemblages waarin je de materialen kunt vervangen en recupereren znder nndige afbraak en die een vltte tegang tt de technieken en technische schachten bieden dr te demnteren en znder schade aan te richten. Kies materialen en technieken die de levensduur van de cmpnenten verlengen. Stemmen de gekzen materialen vereen met de aanwezige inwerkingen (weersmstandigheden/ slijtage )? Aangeraden: Optimaal: Kies naast reversibele assemblages k vr het gebruik van recuperatiematerialen, gerecycleerde en/f recycleerbare materialen. Zrg vr de uitvering van de genmen beslissingen dr de aannemers en interveniënten van het buwprject bijv.: de werknemers infrmeren ver de delstellingen inzake de materiaalkeuze en het specifieke karakter van de gebruikte technieken/ cntrle p het afvalbeheer van de buwplaats dr te srteren en te verwijderen via de recyclagetrajecten. Kiezen vr materialen die de impact p het milieu tt een minimum beperken dr een gerichte keuze p basis van een levenscyclusanalyse. Kies niet alleen vr reversibele assemblages en het gebruik van recuperatiematerialen, gerecycleerde en/f recycleerbare materialen, medig k het gebruik aan van natuurlijke f vlledig recycleerbare materialen. Kies p basis van een levenscyclusanalyse materialen die de impact p het milieu beperken. Vr elk van de materialen en samenstellende bestanddelen van de buw, de gezndheidsrisic s evalueren en de keuzes sturen p basis van een 0-impact. Van bij het ntwerp anticiperen p de afbraakprcedures van de wanden en de samenstellende delen. ELEMENTEN VOOR EEN DUURZAME KEUZE MILIEU-ASPECTEN > Het prbleem van de keuze van materialen gecertificeerd naar levenscyclus De certificatieprtcllen gericht p de levenscyclus van de materialen zijn ng niet z talrijk en de catalgi verwijzen niet naar alle prducten p de buwmarkt. Met smmige nrmen en milieucertificeringen met rdeelkundig wrden mgesprngen de interpretatie van de gegevens is belangrijk: een recycleerbaar materiaal bijvrbeeld wrdt niet ndzakelijk gerecycleerd want er is een afzetmarkt ndig; z verliest een prduct dat men van ver met imprteren k een deel van zijn eclgische relevantie. Onder de tls die de mgelijkheid bieden m gericht materialen en buwprducten te kiezen, zijn er naast LCA-tls en -gegevens k de eclabels. In eerste instantie zal men kijken naar de fficiële labels, waarvan het belangrijkste het Eurpese eclabel is. Er bestaan tevens natinale labels die strikter zijn dan het Eurpese label, en k privé-labels. De labels kmen uitgebreider aan bd in de fiche CSS09 Lijm en verf: hun invled p gezndheid en milieu. Wij vermelden hier slechts enkele algemeen geldende elementen. De vervled aan labels zrgt vr heel wat verwarring; een BLZ. 5 VAN 14 LEVENSDUUR VAN BESTAANDE EN TOEKOMSTIGE GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN JULI 2010

6 gedetailleerde vergelijking van de nderliggende technische criteria is terug te vinden p de website Eurpees eclabel: dit is het fficiële label in België. Drie categrieën buwprducten zijn mmenteel gecertificeerd: verf en vernis, bekleding van harde vleren, gleilampen. De verschillende prducten die een certificering kregen staan vermeld in de internet prductcatalgus (http://www.ec-label.cm), uitgegeven dr de Eurpese Cmmissie. Men vindt de gelabelde prducten die p de Belgische markt verkrijgbaar zijn, terug p de website We merken p dat verschillende natinale labels, zals het Franse merk NF envirnnement, afgeleiden zijn van dit Eurpese label. Label Natureplus: het label Natureplus is een cllectief privélabel, en verschilt van het Eurpese eclabel dat fficieel is. De verschillende prducten die de certificering kregen (en de certificaten in pdf-frmaat) staan vermeld p de website Andere labels: Er zijn k private labels die specifiek zijn vr bepaalde srten materialen zals de labels FSC en PEFC vr hut en hutafgeleide prducten, f het Duitse label Blauer Engel. > Hud rekening met de klimaatvariabelen p de levenscyclus van de materialen De geschiktheid van een materiaal vr zijn mgeving beïnvledt de levenscyclus van de cmpnenten. Het is geweten dat smmige metalen resten en dat slecht beschermd hut rt. Een hutcnstructie die ten pzichte van haar mgeving rdeelkundig is uitgedacht, kan naar het vrbeeld van de Japanse tempels 1000 jaar duren, terwijl een slecht ntwerp p 10 jaar tijd kan rtten.(herzog) > Uitveringstechniek De uitveringstechniek is eveneens van grt belang vr de milieubelasting van het materiaal tijdens zijn hele levensduur. Onder meer dr de preventie van aantasting en k mdat men de materialen vr hun recyclage van elkaar met kunnen lsmaken. > Opgelet vr "dwncycling" Het nelgisme "dwncycling" (BRAUNGART & McDONOUGH) duidt p een recyclageprcédé waarbij een grndstf in een cyclus aan intrinsieke zuiverheid inbet en niet tt hetzelfde type prduct kan wrden verwerkt, f een prcédé dat de prductie begt van niet-recycleerbare prducten. Dit is nder meer het geval vr PVC, gerecycleerd papier, f prducten p basis van mengsels van gerecycleerde kunststffen met een lagere kwaliteit dan de vrgaande cyclus. Een ideale benadering van de levenscyclus van materialen zu dit fenmeen kunnen beperken dr het rechtstreeks hergebruik van het materiaal f het samenstellend bestanddeel, als je kiest vr cmpnenten met neindige levenscycli, dat wil zeggen dat de intrinsieke kwaliteit van het prduct zu meten wrden behuden van cyclus tt cyclus, fwel dr een hergebruik, fwel na herinvering van het prduct in de prductieketen. Dit is bijvrbeeld het geval vr asfalt. ECONOMISCHE ASPECTEN > Ontwerpduur Een ntwerp dat de aanpasbaarheid van het gebuw en de materialen begt, vergt extra tijd, nder meer vr materiaalnderzek en vr het ntwerp van de details. De vrdelen van die BLZ. 6 VAN 14 LEVENSDUUR VAN BESTAANDE EN TOEKOMSTIGE GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN JULI 2010

7 benadering zijn reëel en significant, hewel meilijk te kwantificeren binnen de ttale levensduur van het prject. > Stel het prject in vraag De aanpassing van een bestaand gebuw is niet altijd aangewezen. Verkpen en verhuizen is sms het spaarzame en eclgische antwrd p de veranderde beheften. De vraag van de relevantie van een prject verdient altijd als eerste te wrden gesteld. Het kan ged zijn dat een architect na lang nadenken, beslist m helemaal niet in te grijpen. > Het bewijs van rentabiliteit In de buw is plannen zuiniger dan crrigeren. Tch blijft het meilijk m de uiteindelijke financiële vrdelen aan te tnen van een ntwerp dat gericht is p de levensduur van een aanpasbaar gebuw, f p de valrisatie van materialen in het kader van recyclage f hergebruik. De rsprnkelijke buwheer kan het gebuw verkpen znder zelf te prfiteren van zijn eigen keuzes. Een ptentiële kper zal echter de inrichtingsmgelijkheden berdelen. Dat principe pleit in het vrdeel van ntwerpen die verandering in aanmerking nemen en het beïnvledt de handelswaarde. SOCIALE EN CULTURELE ASPECTEN > Bewustmaking en afvalpreventie De huidige pririteiten zijn tegespitst p afvalbeheer van reeds geprduceerd afval. Preventieve actie m afvalprductie aan de televeringszijde dr een beter ntwerp te verminderen, zijn schaarser en meilijker uitverbaar. (BREELS) De preventie van afvalprductie verdient de bewustmaking van alle partijen die bij het prject betrkken zijn, van de instantie die de buwvergunning uitreikt tt en met de buwheer. > Tendens van de verschuiving naar wningbuw Het nderzek van de histrische verbuwingen in de steden wijst p een algemene tendens van een geleidelijke verschuiving van ude structuren naar een herbestemming als huisvesting. Een typisch vrbeeld hiervan is de lft, waarbij industriële panden vanuit functinele en marktverwegingen tt wningen wrden herbestemd. Dat kmt mdat de vrij cmpacte, celvrmige structuur van de wning zich aan diverse vrmen kan aanpassen en zich vr herinrichting leent. DE JUISTE KEUZE MAKEN Het verzicht dat hierna vlgt tnt de levensduur van de belangrijkste samenstellende delen van de buw. De levensduur is gebaseerd p een gemiddelde waarde, beschrijft de tendensen en met wrden beschuwd als indicatief. Ze met in aanmerking wrden genmen naast de infrmatie inzake de eclgische keuze van buwmaterialen vermeld p de verschillende fiches (Overzichten NIBE). Evaluatie van de levensduur van materialen, rekening hudend met de ecbalans Materiaal Levensduur (*) Structurele cmpnenten Funderingsbetn 100 (buiten-)muren-kolommen: Betn; blkken betn; kalkzandblkken, metaal, hard hut (binnen-)muren en klmmen: 100 Zacht hut 75 BLZ. 7 VAN 14 LEVENSDUUR VAN BESTAANDE EN TOEKOMSTIGE GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN JULI 2010

8 Evaluatie van de levensduur van materialen, rekening hudend met de ecbalans Materiaal Levensduur (*) TEGELS-TRAPPEN-BALKON Betn vr binnen f buiten 100 Metaal vr binnen 100 Metaal vr buiten 50 DAKBEDEKKING Betn 100 Metaal 75 Hut 75 MUREN buiten-gevels Niet structurele cmpnenten Betn; steen 100 Zacht hut 40 Hard hut 50 COATINGS vr buiten Cating cement en cating kalk 50 Synthetische cating 25 Cating p buitenislatie 40 COATINGS vr binnen 100 ISOLATIE Niet-geventileerde thermische islatie 50 Akestische islatie 50 RAAMWERK en PANEELWERK Buitenschrijnwerk Hard hut; aluminium; PVC 50 BEGLAZING en ISOLATIE Islerende beglazing 25 Dichtheidsprfielen 25 IJZERWAREN 25 BINNENMUREN Niet-structurele elementen vr binnen Terra cta; kalkzand; cellenbetn 100 Kartn-pleister panelen p metalen structuur f hutstructuur STRUCTUUR VLOERPLAAT Zwevende deklaag 50 VLOERBEKLEDING 50 BLZ. 8 VAN 14 LEVENSDUUR VAN BESTAANDE EN TOEKOMSTIGE GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN JULI 2010

9 Evaluatie van de levensduur van materialen, rekening hudend met de ecbalans Materiaal Levensduur (*) Hard hut; ceramiek 50 Zacht hut 25 Parket 25 BEKLEDING PLAFOND Huten panelen en hutafgeleiden 50 Kartn pleister; panelen van minerale vezels; PVC; aluminium; hard hut Bevestigingen hut f metaal 50 Niet-structurele dakelementen Dakdichtheid znder beschermingslaag 25 Dakdichtheid met beschermingslaag (steenslagverharding/gren dak) (*) Brn Baubk Bauteilkatalgue Öklgisch bewertete Knstruktinen/Auflage 3. Zie k "Hw Buildings Learn: What Happens After They re Built" Stewart Brand Het WTCB is bezig met het pstellen van een Onderhudsgids vr de buw, en de bedeling bestaat erin het type, het niveau en de frequentie van de ingrepen vr de verschillende buwelementen in kaart te brengen, wat de levensduur van de cmpnenten met den tenemen (www.wtcb.be) IN DE PRAKTIJK De kwaliteit van het ruimtentwerp en van de technische details heeft een grte invled p de levensduur van een gebuw en zijn cmpnenten. Het is gemakkelijker m elementen te herbestemmen die hierte speciaal ntwrpen zijn, dan achteraf de prblemen van een slecht ntwrpen systeem te meten plssen. Een algemene beschuwing ver de levenscyclus zal p het belang wijzen van de designkwaliteit ONTWERPTEAM (grte betrkkenheid bij de ntwikkeling van grtschalige prjecten) > Neem een geïntegreerde ntwerpmethde aan Het geïntegreerde ntwerp is een designmethde die alle medewerkende partijen vanaf het begin van het prject samenbrengt, in tegenstelling tt het traditinele ntwerpprces, waarbij de tussenkmst van de verschillende partijen fasegewijs verlpt. De benadering van geïntegreerd design, waarin multidisciplinariteit en interactie tussen de actren van een prject centraal staan, biedt betere kansen vr de ntwikkeling van creatieve plssingen. (CANMET) > Stel een adviseur aan vr het beheer van het afval/de levenscycli van de materialen Stel binnen de werkplanning van het team een adviseur aan vr het beheer van het afval/de levenscycli van de materialen. Hij kan tezien p alle maatregelen die eerder in deze fiche werden vermeld, nder meer inzake de materiaalkeuze en de infrmatieverstrekking aan de verschillende betrkken vakgrepen ver de uitvering, het nderhud en de tekmstige recyclage, en inzake het beheer van de buwplaats. ONTWERPSTRATEGIEËN > Beg multifunctinele inrichtingen BLZ. 9 VAN 14 LEVENSDUUR VAN BESTAANDE EN TOEKOMSTIGE GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN JULI 2010

10 In smmige gebuwen zijn talrijke peenvlgende inrichtingen mgelijk znder afbraak f aanzienlijke verbuwingen. Het Brusselse rijhuis van het begin van de 20e eeuw heeft zich weten aan te passen aan verschillende bestemmingen, met name kantren, handelszaken en appartementen vr mensen van verschillende culturen en natinaliteiten. Een zekere ratinalisatie van het verticale verkeer en zijn directe ligging aan de straat, hebben nder meer de gemakkelijke nderverdeling van de verdiepingen mgelijk gemaakt. De hgte en de ruimheid van de vlumes zijn factren die aan deze multifunctinaliteit hebben bijgedragen. > Bevrder in renvatie het hergebruik van bestaande elementen In en rnd te renveren gebuwen met een grndige studie wrden uitgeverd m buwelementen en ruimten te identificeren die zich vr herbestemming lenen. > Stel waarschijnlijke ntwikkelingsscenari s p met vereenstemmende renvatiemgelijkheden Functinele evlutie: vrbeeld van de integratie van een gebuw in de levenscyclus van de mens: Ndzaak van een nieuwe kamer Zrg vr een lichte, akestisch perfrmante wand m de ruimte later tt een grtere kamer te kunnen herinrichten Vrzie de tegankelijkheid van de gelijkvlerse verdieping vr persnen met een beperkte mbiliteit. Vrzie de hypthetische plaatsing van een lift in het wningencmplex Gebrte van een eerste kind Gebrte van een tweede kind De kinderen verlaten het uderlijk huis Verlies van mbiliteit Denk reeds in de ntwerpfase van het gebuw aan de veiligheid van eventuele kinderen. Vrzie in de mgelijkheid m buiten een beschermde speeltuin aan te leggen Vrzie in de eventuele mgelijkheid van een nafhankelijke ingang en de nderverdeling van het huis in appartementen. BLZ. 10 VAN 14 LEVENSDUUR VAN BESTAANDE EN TOEKOMSTIGE GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN JULI 2010

11 Technlgische en esthetische evlutie: vrbeeld van de integratie van een gebuw in de sciale cycli: Bevrder de demntagemgelijkheden en een hg gehalte aan recycleerbare materialen in de elementen van de bedrijfsidentiteit Zrg vr een gemakkelijke tegankelijkheid tt de technische kkers znder telkens de wanden te meten drbreken Vrzie in reservekkers f grtere technische ruimten Nieuwe trends in binnenhuisarchitectuur Nieuwe bedrijfsidentiteit Prfessinele rerganisatie Technische evlutie Gebruik materialen die men kan verven f bepleisteren m hun aanblik te wijzigen Ontwerp scheidingswanden vr kantren van recycleerbaar f herbruikbaar materiaal > Vermijd een "zware" versnippering van de ruimte Zware wanden blinken niet uit in aanpasbaarheid. Als u denkt dat een wand it zal meten veranderd wrden, is het best hem z veel mgelijk met demnteerbare en recycleerbare elementen te buwen. Neem bijvrbeeld smmige slaapkamers f scheidingswanden in kantren. Verplaatsbare deuren en scheidingswanden kunnen eveneens een plssing bieden vr gerichte beheften van ndercmpartimentering. Bepaalde scheidingen kunnen met het meubilair wrden uitgeverd (een bekenrek, een buffet), die het vrdeel bieden van een grte flexibiliteit. > Denk aan het plan van de mgelijke uitbreidingen Anticipeer, reeds in de ntwerpfase, p de plaatsen waar het gebuw vr uitbreiding vatbaar is m aldus materiaal en ruimte te besparen. Dit kan bijvrbeeld een invled hebben p de plaatsing van de technieken en de gangen en trappen (f de ptentiële lcatie van een lift). Hiernaast: vrbeeld van de plaatsing van de technieken, rekening hudend met een mgelijke samenveging > Design fr decnstructin Van bij het ntwerp rekening huden met de manier waarp elementen en materialen later gedemnteerd kunnen wrden. Dat hudt in dat men p verschillende niveaus gaat nadenken: Materialen: materialen kiezen die k p het einde van de levenscyclus f na gebruik vlt verwerkbaar blijven. Zij meten eerder gedemnteerd kunnen wrden dan dat ze dr ndzaak meten wrden vernietigd en ze meten de prductie van stf beperken, er met k bijzndere aandacht wrden besteed aan de mvang van de elementen dr te anticiperen p de mgelijkheid m te ntruimen via circulatieruimtes, znder dat men aan het gebuw gaat raken f het gebuw gaat veranderen paneelbekleding kiezen in plaats van bijvrbeeld catings, BLZ. 11 VAN 14 LEVENSDUUR VAN BESTAANDE EN TOEKOMSTIGE GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN JULI 2010

12 mechanische assemblages mgelijk maken als het kan, eerder parket dan linleum f tegelvler, enz. Assemblages: assemblages en technische details ntwerpen die een vltte mntage mgelijk maken. Gelijmde assemblages vermijden, ervr zrgen dat de bevestigingselementen tegankelijk en mkeerbaar zijn. (zie punt details ntwerpen vr een mkeerbare assemblage hiernder). Onderdelen: vr zver dat mgelijk is meten de nderdelen kunnen gescheiden wrden van de rest van de buw, teneinde p termijn hergebruik in een andere buw te bevrderen. Deze capaciteit speelt vrnamelijk p het niveau van de assemblages tussen de samenstellende elementen. De mgelijke scheiding tussen de verschillende samenstellende elementen maakt het mgelijk m vervangingen dr te veren znder dat men aan de andere cmpnenten raakt. De actren: zrgen dat infrmatie beschikbaar is ver het demnteren van de gebruikte elementen. Die infrmatie zu idealiter meten terug te vinden zijn in het pstinterventiedssier, samen met de technische fiches van de gebruikte materialen en elementen. Alle infrmatie inzake demnteren, hergebruiken f recycleren wrdt zdende k gegrepeerd en is beschikbaar vr de bewner f de eigenaar. Niet alleen de afbraakcapaciteit van het gebuw is p het einde van de levenscyclus f bij zware renvatie gebaat bij de hier aangehaalde principes. Bedenk k dat het regelmatige nderhud erdr vergemakkelijkt en dat de hinder van een lichte renvatie wrdt beperkt. Bijvrbeeld: Indien er schade ptreedt aan de islatie, dan is in een buw met buitenislatie een vlttere en gedkpere interventie mgelijk, waar het vervangen van islatiemateriaal in een hlle muur het demnteren van het parement vernderstelt! Het inbuwen van de verwarmingstechnieken/ waterleidingen enz. die ntegankelijk zijn gewrden bemeilijkt het nderhud, de herstellingswerken aan het netwerk, en de wenselijke aanpassingen bij een uitbreiding bijvrbeeld. Design fr decnstructin biedt dus tegelijk de mgelijkheid m materialen en bestanddelen p het einde van de levenscyclus f na gebruik beter te valriseren, m het nderhud van het gebuw te vergemakkelijken teneinde de levensduur te verlengen en de perfrmantie te behuden, de afvalprductie te beperken f m desgevallend beter hun recyclage te rganiseren, en verbuwingen en uitbreidingen te vergemakkelijken. > Ontwerp reversibele assemblagedetails m demnteren mgelijk te maken De buw van hrizntale f verticale wanden cmbineert materialen met verschillende levensduur. Bij een renvatie is het belangrijk m p elk materiaal te kunnen inspelen en de cmpnenten in gede staat te kunnen herinstalleren.(b) Dit beperkt de afvalprductie en de duur van de werkzaamheden en vergemakkelijkt tegelijkertijd de srtering en de recyclage van de materialen bij afbraakwerken. Denk aan de scheidbaarheid van de cmpnenten Vermijd een mengelmes van ngelijksrtige nscheidbare elementen. Gebruik mechanische bevestigingen zals buten, schreven en spijkers f ineensluitende verbindingen in plaats van sldeersel f lijm. Denk aan de tegankelijkheid van de bevestigingsmiddelen zals schreven en buten Vr een geznde afbraak met men beweegruimte hebben. > Kies materialen met een tegevegde ecnmische waarde Een huten vler die men dr benen en pschuren kan pknappen, gaat langer mee dan een tapijt dat uiteindelijk wrdt verwijderd f dat in elk geval vreg f laat niet langer in de smaak valt. Vensterramen van PVC zuden bij de eerste gelegenheid wel eens p de strtplaats kunnen belanden, terwijl de eigenaars van cederhuten vensterramen het ndige zullen den m ze in geval van slijtage te renveren. Kiezen vr materialen met een tegevegde ecnmische waarde heeft een psitieve invled p hun levenscyclus. BLZ. 12 VAN 14 LEVENSDUUR VAN BESTAANDE EN TOEKOMSTIGE GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN JULI 2010

13 > Denk aan de bestemming van het materiaal Het is de bedeling dat u vrtijdige verudering van de materialen vermijdt dr erp te letten dat hun gebruik met hun bestemming vereenstemt. Wandtegels bijvrbeeld kunnen niet als vlerbekleding wrden gebruikt, ze zuden nder invled van de wisselende belasting stuk vr stuk breken en vrtijdig meten wrden vervangen. > Kies materialen en details die de slijtvastheid verhgen De versterkte slijtvastheid p strategische punten verlengt de nuttige levensduur van een buwwerk. Enkele vrbeelden hiervan zijn een gede waterdichting, de bescherming van huten elementen, de bescherming van muurheken p plaatsen met een drukke f belemmerde drgang. Men weet dat de keuze van technieken zals een grendak de levensduur van een dak verlengt. De keuze van materialen met een langere levensduur ligt eveneens in de lijn van deze lgica. > Zrg vr een aangepast nderhud van de materialen Zrg vr tegankelijkheid met het g p nderhud. Kies afhankelijk van de mstandigheden nderhudsvriendelijke materialen. UITVOERINGSPROJECT > Dring aan p de precisie van het bestek en de buwdetails Slecht f niet-uitgewerkte details in cmbinatie met een snelle uitvering p de werf, kunnen leiden tt een slechte uitvering, met het risic p vrtijdige slijtage, en vlgens het geval, het gebruik van niet-demnteerbare assemblages en niet-recycleerbare materialen. Van tevren plannen, dr het nauwkeurig ntwerpen van de details en het pmaken van duidelijke dcumenten (bestekken), is de beste manier m kneiwerk en niet-duurzame plssingen te vermijden. TOEZICHT OP DE WERKEN > De verschillende vaklui infrmeren ver de aanpak Het is van grt belang m met de uitverende ndernemingen te cmmuniceren ver de prjectdelstellingen en ver de technische, cnstructieve en rganisatrische ntwikkeling van het prject. Die sensibilisering met zwel bedeld zijn vr de ntwerpers als vr de arbeiders die p het einde van de keten de "design fr decnstructin"-principes cncretiseren. > Vrschriften meten wrden nageleefd Heeft nder andere k te maken met het cntrleren van de gebruikte materialen en hun tepassing, de gebruikte methde vr het afvalbeheer van de werf, hun valrisatiewijze, > Plan infrmatieverdracht in de tijd Vr mvangrijke prjecten mvat het beheer van de levenscyclus van de materialen eveneens de pstelling van begeleidende fiches bij het materiaal. Deze fiches begen de infrmatieverdracht aan de huidige en tekmstige bewners, van de hergebruik/recyclagemgelijkheden die de materiaalkeuze in de ntwerpfase hebben geleid. BLZ. 13 VAN 14 LEVENSDUUR VAN BESTAANDE EN TOEKOMSTIGE GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN JULI 2010

14 AANVULLENDE INFORMATIE ANDERE AANDACHTSPUNTEN Andere inffiches die met de aanpasbaarheid van de gebuwen en van hun cmpnenten verband huden MAT02 - Ruwbuw: ratinele en spaarzame technieken en buwmaterialen kiezen, rekening hudend met hun milieubalans MAT10 - Niet-dragende muren en tussenwanden: geznde materialen met een gunstige milieubalans kiezen MAT12 - Recycleer materialen en afval, z mgelijk in situ CSS09 - Lijm en verf: hun invled p gezndheid en milieu NUTTIGE ADRESSEN Ressurces - asbl. Netwerk van sciale ndernemingen die actief zijn in recuperatie en recyclage Belgische Afvalbeurs uitwisselingssysteem van gebruikt materiaal - Tradecwall Waals afvalverwerkingsbedrijf - Website ver het begrip en de tepassing van milieubalans - LERM, Histriek en huidig nrmatief kader van de levenscyclusanalyse, ISO nrm ver de levenscyclusanalyses, VENS&cntentID= Milieuprgramma van de Verenigde Naties, The Life Cycle Initiative, MBDC Design, Cradle t Cradle-principe en -certificatie, BIBLIOGRAFIE EPEA Cnsultants, Tepassing van Cradle t Cradle-design, Méthde C-2000 Prcessus de cnceptin intégré élabré par le Centre de la Technlgie et de l Énergie CANMET, Canada, TPSGC - Guide pur une cnstructin et une rénvatin respectueuses de l'envirnnement Évaluatin du cycle de vie d un prduit beschikbaar p de website: WTCB-dssiers, katern 3, Welke plssingen zijn er vr de recyclage van buwafval? Vraag en antwrd, 2005 BOEGLIN, N. en D.VEUILLET. Intrductin à l Analyse de Cycles de Vie, nte méthdlgique, ADEME, beschikbaar p de website: BRAUNGART, Michael en William McDONOUGH. Cradle t cradle remaking the way we make things, Uitg. Nrth Pint Press, 2002 BREELS, Sébastien. Les déchets dans le secteur de la cnstructin : enjeux de la cnceptin architecturale, prpsitin d étude pur la réductin de la prductin de déchets en phase de rénvatin, Mémire de recherche, Lausanne, HERZOG, Thmas et al. Habiller de verre et de bis : agrandir des maisns familiales sans augmenter la cnsmmatin d énergie, Presses plytechniques rmandes, 1984, 138 p. PERIANES, Manuel. L habitat évlutif du mythe aux réalités. Plan cnstructin et architecture, Cités-prjets, recherche n. 44, MELT-PCA, ktber PREISIG, H.R.; DURBACH, W; KASSER, U; VIRIDEN, K. Savir cnstruire éclgique/nmique. Guide pur le maître d uvrage. Zurich: Werd Verlag, Steward Brand, Hw Buildings Learn: What Happens After They re Built, Penguin, 1995 BLZ. 14 VAN 14 LEVENSDUUR VAN BESTAANDE EN TOEKOMSTIGE GEBOUWEN EN HUN COMPONENTEN JULI 2010

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN KOUDEBRUGGEN BEPERKEN Details ntwerpen die de cntinuïteit van de thermische islatie garanderen, een crrecte tepassing p de werf garanderen en de bestaande kudebruggen pheffen PRINCIPES BENADERING Kudebruggen

Nadere informatie

ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE

ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE Zware materialen kiezen en ze in rechtstreeks cntact laten met de mgeving van het lkaal, m te beschikken ver een gede thermische buffer PRINCIPES BENADERING Om tijdens de

Nadere informatie

MATERIALEN IN BOUW EN RENOVATIE

MATERIALEN IN BOUW EN RENOVATIE - ALGEMENE PROBLEMATIEK MAT00 - MATERIALEN IN BOUW EN RENOVATIE Het belang van de keuze van materialen en buwtechnieken in het Brussels Hfdstedelijk Gewest BENADERING De keuze van materialen en buwtechnieken

Nadere informatie

EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN

EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN PRINCIPES BENADERING Wintercmfrt gegarandeerd tegen een z laag mgelijk energieverbruik Als je een gebuw buwt f renveert, wil je cmfrt bieden, zwel tijdens de winter als

Nadere informatie

CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN

CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN XCDC Trading & Cnsultancy B.V.B.A. B-8780 Ostrzebeke 1. Algemeen CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN Vanaf 1 st juli 2014 is de CE MARKERING van buwprducten die nder een geharmniseerde nrm vallen,

Nadere informatie

Kantines tegen voedselverspilling

Kantines tegen voedselverspilling Kantines tegen vedselverspilling Principe: zwel klanten als kantinepersneel aanspren m vedselverspilling te verminderen Kantines van administraties, ng's, schlen f bedrijven zijn plekken waar grte heveelheden

Nadere informatie

EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN

EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN - - EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN PRINCIPES BENADERING Een efficiënt en vrdelig systeem kiezen m warmte uit te stralen Naast de prductiewijze, een kwaliteitsvlle verdeling en een efficiënte regeling,

Nadere informatie

HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN

HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN - - HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN Het algemeen rendement van de verwarmingsinstallatie verbeteren dr te zrgen vr een efficiënte verdeling van de energie PRINCIPES BENADERING Naast

Nadere informatie

OO: De sector van de verwerking van duurzame voeding ontwikkelen

OO: De sector van de verwerking van duurzame voeding ontwikkelen OO: De sectr van de verwerking van duurzame veding ntwikkelen Uitdagingen Op het vlak van milieu - Verwerkte duurzame vedingswaren aanbieden aan verbruikers: het aanbd vergrten m de milieu-impact van het

Nadere informatie

Hergebruikinitiatieven

Hergebruikinitiatieven Hergebruikinitiatieven Principe: materialen en verpakkingen hergebruiken vr ze afval wrden Hergebruik betekent de terugwinning en het hergebruik van prducten f nderdelen ervan: hergebruik van de verschillende

Nadere informatie

Ids Veiligheidscoördinatie

Ids Veiligheidscoördinatie Ids Veiligheidscördinatie 1 / 5 IDS-1119 - AG Vespa - Viletstraat 39-2060 Antwerpen - Ontwerpanalyse 01 COÖRDINATIEDAGBOEK Datum: 19-7-2005 Aanwezige partijen: COO: Jhan De Kninck Inf vr: BH AR Karlien.Vanmerhaeghe@vespa.antwerpen.

Nadere informatie

NIET-DRAGENDE BINNENMUREN EN TUSSENWANDEN: GEZONDE MATERIALEN MET EEN GUNSTIGE MILIEUBALANS KIEZEN

NIET-DRAGENDE BINNENMUREN EN TUSSENWANDEN: GEZONDE MATERIALEN MET EEN GUNSTIGE MILIEUBALANS KIEZEN PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN NIET-DRAGENDE BINNENMUREN EN TUSSENWANDEN: GEZONDE MATERIALEN MET EEN GUNSTIGE MILIEUBALANS KIEZEN Ver eclgische binnenwanden

Nadere informatie

Pedagogische Civil Society

Pedagogische Civil Society Pedaggische Civil Sciety Nieuwkmer in het cntinuüm van pvedndersteuning? 4 juni 2010 Drs. Cécile Winkelman Irene Sies, MSc Welkm Drs. Cécile Winkelman Irene Sies, MSc Werkzaam bij SO&T: kwaliteit in Opveden

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING VERTEGENWOORDIGER RETAIL

FUNCTIEBESCHRIJVING VERTEGENWOORDIGER RETAIL 1. Functietitel : FUNCTIEBESCHRIJVING VERTEGENWOORDIGER RETAIL Vertegenwrdiger retail 2. Afdeling in de rganisatie : Sales departement unit retail 3. Psitinering binnen het bedrijf : De vertegenwrdiger

Nadere informatie

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD Sinds 1 september 2004 kan elke schl een uderraad prichten vlgens het participatiedecreet. Het schlbestuur is verplicht m een uderraad p te richten als 10% van de uders er

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 De Eurpese Unie is p een cruciaal mment gekmen en nderzekt de hervrming van haar visie en haar bij vrrang belangrijkste dmeinen, in het licht van de

Nadere informatie

DE "MANUELE VENTILATIE" OPTIMAAL ORGANISEREN

DE MANUELE VENTILATIE OPTIMAAL ORGANISEREN - - DE "MANUELE VENTILATIE" OPTIMAAL ORGANISEREN Wanneer en he lang meten kamers verlucht wrden wanneer er geen installatie vr hygiënische ventilatie aanwezig is? PRINCIPES CONTEXT De luchtkwaliteit hangt

Nadere informatie

ack-aquaconcept.com, concept GmbH en Microdyn-Nadir Nadir,, Slotgrachtstraat 25, 9940 Telephone: +32 (0)9 3445176, Fax: +32 (0)9 3445176

ack-aquaconcept.com, concept GmbH en Microdyn-Nadir Nadir,, Slotgrachtstraat 25, 9940 Telephone: +32 (0)9 3445176, Fax: +32 (0)9 3445176 Kwaliteitsverbetering in prductieprcessen dr tepassing van aangepaste UV desinfectiemethdes en geavanceerde UV xidatie. Van Daele Drine. 1, www.dvd-technlgy.be www.ack-aquacncept.cm aquacncept.cm. 1 a.c.k.

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

V-ICT-OR begeleidt besturen in hun informatiehuishouding voor optimaal verloop van samenvoeging gemeente en OCMW

V-ICT-OR begeleidt besturen in hun informatiehuishouding voor optimaal verloop van samenvoeging gemeente en OCMW V-ICT-OR begeleidt besturen in hun infrmatiehuishuding vr ptimaal verlp van samenveging gemeente en OCMW De infrmatica in steden en gemeenten greide sinds de jaren 80 rganisch. Dat stapje bij stapje greien

Nadere informatie

Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet voor elektriciteit ELIA

Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet voor elektriciteit ELIA Ontwikkelingsplan 2010-2020 van het transmissienet vr elektriciteit ELIA Verklaring van de Algemene Directie Energie met het g p de gedkeuring van het plan dr de federale Minister van Energie Deze verklaring

Nadere informatie

Asbestbeleidsplan. Beleid en beheer asbest

Asbestbeleidsplan. Beleid en beheer asbest Asbestbeleidsplan Beleid en beheer asbest Dcumenttitel. Asbestbeleidsplan Status. Cncept Definitief Versie. 1.1 Datum. 22-03-2014 Organisatie. Wningcrpratie Rentree Opstellers. Wningcrpratie Rentree i.s.m.

Nadere informatie

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t D i e n s t v e r l e n i n g s d c u m e n t Ons kantr hudt zich bezig met financiële dienstverlening en heeft zich gespecialiseerd in schade- en levensverzekeringen en is daarbij actief p de zakelijkeen

Nadere informatie

IWT-TETRA project. Stortklaar zelfverdichtend beton Naar een optimale integratie in het bouwproces. dr. ir. Ann Van Gysel ing.

IWT-TETRA project. Stortklaar zelfverdichtend beton Naar een optimale integratie in het bouwproces. dr. ir. Ann Van Gysel ing. IWT-TETRA prject Strtklaar zelfverdichtend betn Naar een ptimale integratie in het buwprces dr. ir. Ann Van Gysel ing. Thmas Cls Inhud Intrductie Vrstelling prject Methdiek + Prjectteam Gebruikersgrep

Nadere informatie

OO: het aanbod lokale, seizoen- en bio producten in de distributiesector vergroten

OO: het aanbod lokale, seizoen- en bio producten in de distributiesector vergroten OO: het aanbd lkale, seizen- en bi prducten in de distributiesectr vergrten Onder 'distributiesectr' verstaat men alle handelszaken van het intermediaire aanbd (grthandel) en het eindaanbd (grtdistributie,

Nadere informatie

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020.

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020. Handleiding Handleiding Cmmunicatie vr Prmtren Eurpees Fnds vr Reginale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020 1 Eurpese Unie Inhud 1 Inleiding... 1 2 De minimale cmmunicatieverplichtingen... 1 a) Weergave

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Ondernemingscmmunicatie Mdule MarketingManagement Cde A2 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte ttale studiebelasting (in uren) 1 Mgelijkheid tt JA aanvragen

Nadere informatie

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden?

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden? Omgevingsscan Achtergrnd prject De gemeente Drdrecht heeft het plan pgevat de prblematiek rndm (merendeels verslaafde) dak- en thuislze mensen in haar stad aan te pakken. In dit kader heeft de gemeente

Nadere informatie

Aanvraagformulier subsidie gevelrenovatie en renovatie handelspanden

Aanvraagformulier subsidie gevelrenovatie en renovatie handelspanden Vak bestemd vr administratie Dssiernummer:................. Aanvraagdatum:................. Aanvraagfrmulier subsidie gevelrenvatie en renvatie handelspanden Met dit frmulier dient u een aanvraag in vr

Nadere informatie

Dossier Ecocheques. Bron: Lex4you op www.securex.eu. BOL BUDIV vzw Kerkstraat 108 9050 Gentbrugge 09 324 38 77. helpdesk@bol budiv.be www.bol budiv.

Dossier Ecocheques. Bron: Lex4you op www.securex.eu. BOL BUDIV vzw Kerkstraat 108 9050 Gentbrugge 09 324 38 77. helpdesk@bol budiv.be www.bol budiv. Dssier Eccheques Brn: Lex4yu p www.securex.eu BOL BUDIV vzw Kerkstraat 108 9050 Gentbrugge 09 324 38 77 helpdesk@bl budiv.be www.bl budiv.be Dssier Eccheques Wat is een eccheque? Eccheques zijn een initiatief

Nadere informatie

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN KOUDEBRUGGEN BEPERKEN Details ntwerpen die de cntinuïteit van de thermische islatie garanderen, een crrecte tepassing p de werf garanderen en de bestaande kudebruggen pheffen PRINCIPES BENADERING Kudebruggen

Nadere informatie

Transportbedrijf J. Wessels & Z.N. B.V. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Transportbedrijf J. Wessels & Z.N. B.V. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Transprtbedrijf J. Wessels & Z.N. B.V. Maatschappelijk Verantwrd Ondernemen 2014 2015 1 MVO Maatschappelijk Verantwrd Ondernemen is de laatste jaren meer een vanzelfsprekendheid dan uitzndering gewrden.

Nadere informatie

Effectenbeoordeling inzake parkeerplaatsen

Effectenbeoordeling inzake parkeerplaatsen Effectenberdeling inzake parkeerplaatsen Basisstructuur van het dcument vr de parkings die 3 tt 10 'vertllige' parkeerplaatsen bevatten ten pzichte van de vrschriften van art. 2.3.54, 1 en 2 van het BWLKE

Nadere informatie

Beleidsplan Natuur, Landschap, Infrastructuur en Gebouwen 2010-2015 consistent actief beheer

Beleidsplan Natuur, Landschap, Infrastructuur en Gebouwen 2010-2015 consistent actief beheer Beleidsplan Natuur, Landschap, Infrastructuur en Gebuwen 2010-2015 cnsistent actief beheer Hfdlijnen van beleid, delstellingen en randvrwaarden Vastgesteld p 11 december 2009 1. 1. Inleiding Het Beleidsplan

Nadere informatie

Wie verkoopt uw huis?

Wie verkoopt uw huis? Wie verkpt uw huis? Accuntnet Verkp Vertruwens Persn Service Accuntnet V V P Service Wie verkpt uw huis? Als u uw huis wilt verkpen, schakelt u k in Spanje een makelaar in. Echter in Spanje geeft men nrmaal

Nadere informatie

EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE

EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE - - EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE Een ged geregeld verwarmingssysteem zrgt vr een ideaal evenwicht tussen de behefte aan energie en de werkelijk geprduceerde heveelheid warmte PRINCIPES

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020 Openbare raadpleging ver de evaluatie van de Eurpese strategie inzake handicaps 2010/2020 Er zijn in de EU ngeveer 80 miljen mensen met een handicap. Vr deze mensen is het, dr allerlei belemmeringen, vaak

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR AANVULLENDE PENSIOENEN ADVIES nr. 19 de dato 13 februari 2007

COMMISSIE VOOR AANVULLENDE PENSIOENEN ADVIES nr. 19 de dato 13 februari 2007 COMMISSIE VOOR AANVULLENDE PENSIOENEN ADVIES nr. 19 de dat 13 februari 2007 Gelet dat de Cmmissie vr aanvullende pensienen, samengesteld krachtens art. 53 van de Wet van 28 april 2003 betreffende de aanvullende

Nadere informatie

Competentieprofiel van de hulpverlenerambulancier

Competentieprofiel van de hulpverlenerambulancier Cmpetentieprfiel van de hulpverlenerambulancier (Wet hudende diverse bepalingen inzake gezndheidszrg van 19 december 2008) 1. De ambulancier ntwikkelt zich persnlijk en prfessineel De ambulancier neemt

Nadere informatie

Projectformulier ten behoeve van Openbare Instellingen

Projectformulier ten behoeve van Openbare Instellingen Prjectfrmulier ten beheve van Openbare Instellingen Praktische infrmatie naam van penbare instelling die het prject heeft ingediend: Federale Overheidsdienst Infrmatieen Cmmunicatietechnlgie (Fedict).

Nadere informatie

WST7 AP6: Integratie tot een Multidisciplinair Patiëntendossier

WST7 AP6: Integratie tot een Multidisciplinair Patiëntendossier WST7 AP6: Integratie tt een Multidisciplinair Patiëntendssier Cntext Eén hlistisch, geïntegreerd, multidisciplinair patiëntendssier maken, waarin alle zrgverstrekker alle relevante (gedeelde) infrmatie

Nadere informatie

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen Samenvatting Deelprjecten Ouderen Samen Vughtse Ouderen aan het Wrd In januari 2007 zijn dr het Prject Ouderen Samen vier bijeenkmsten gerganiseerd waarvr alle Vughtse inwners van 55 jaar en uder waren

Nadere informatie

Beeldkwaliteitplan Herontwikkeling woningbouw Van Dekemalaan evennr. 6-20

Beeldkwaliteitplan Herontwikkeling woningbouw Van Dekemalaan evennr. 6-20 Beeldkwaliteitplan Herntwikkeling wningbuw Van Dekemalaan evennr. 6-20 Team stedenbuw ntwerp 07062013 Inleiding Het prject betreft de herntwikkeling van de huurwningen aan de Van Dekemalaan westzijde evennummers

Nadere informatie

Beheerplan voor bouwhistorische objecten

Beheerplan voor bouwhistorische objecten Beheerplan vr buwhistrische bjecten 2.7.1 Inleiding Met een beschermd stadsgezicht, ngeveer 1500 mnumenten en een uniek laatmiddeleeuws bdemarchief heeft Drdrecht een mvangrijke bven- en ndergrndse cultuurhistrische

Nadere informatie

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1 Prjectaanvraag Versterking sciale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1. Aanleiding Eind 2012 heeft Prvinciale Staten van de prvincie Fryslân keuzes gemaakt mtrent de 'kerntakendiscussie'.

Nadere informatie

HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES

HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES HOW TO REVIEW THE LITERATURE AND CONDUCT ETHICAL STUDIES The literature review Het is belangrijk m te bepalen wat anderen al ver het prbleem geleerd hebben vr je het zelf bestudeerd. Het idee van een literatuurstudie

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Bouwbedrijf Beneens. Stadsestraat 43 2250 Olen

Bouwbedrijf Beneens. Stadsestraat 43 2250 Olen Buwbedrijf Beneens Stadsestraat 43 2250 Olen 1 Alles heeft een levensduur. Alles dient vervangen te wrden. Bill McDnnuch C2C Livespan f Materials 2 3 Renvatie in de Praktijk 4 Renvatie in de Praktijk 5

Nadere informatie

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte Genderlpbaanklf: enkele vrzetten vanuit Persephne vzw, rganisatie van vruwen met een handicap f invaliderende chrnische ziekte De genderlpbaanklf verdient aandacht van de beleidsmakers en de sciale partners.

Nadere informatie

UPGRADEN NAAR EEN NIEUWE VERSIE VAN DYNAMICS CRM

UPGRADEN NAAR EEN NIEUWE VERSIE VAN DYNAMICS CRM UPGRADEN NAAR EEN NIEUWE VERSIE VAN DYNAMICS CRM DE AANPAK VAN CRM RESULTANTS Ongeveer eens per twee jaar brengt Micrsft een nieuwe versie uit van Micrsft Dynamics CRM. In deze zgenaamde majr releases

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap vr de Veiligheid van de Vedselketen Omzendbrief betreffende de cntrle van de identiteit van paarden en de uitsluiting vr de slacht vr menselijke cnsumptie van buiten de wettelijke termijn

Nadere informatie

Pestprotocol Cazemierschool 2012

Pestprotocol Cazemierschool 2012 Pestprtcl Cazemierschl 2012 Vrwrd De Cazemierschl is een Prtestants Christelijke schl, die werkt vanuit de Jenaplanvisie. Dat betekent dat vr nze schl de algemeen menselijke waarden zals gemeenschapszin,

Nadere informatie

INFORMATIE UITWISSELING TUSSEN UITZENDBUREAUS IVM VEILIGHEID EN

INFORMATIE UITWISSELING TUSSEN UITZENDBUREAUS IVM VEILIGHEID EN RVB10004.dc 1/5 RVB 2010/04 INFORMATIE UITWISSELING TUSSEN UITZENDBUREAUS IVM VEILIGHEID EN Situering GEZONDHEID OP HET WERK : EEN GESTRUCTUREERDE AANPAK Preventie en Interim heeft in 2008, in het kader

Nadere informatie

EEN NIEUWE DEFINITIE GEVEN AAN HET THERMISCH COMFORT

EEN NIEUWE DEFINITIE GEVEN AAN HET THERMISCH COMFORT - PRAKTISCHE AANBEVELING CSS13 - EEN NIEUWE DEFINITIE GEVEN AAN HET THERMISCH COMFORT Ons gedrag ten pzichte van verwarmings- en kelingsinstallaties in vraag stellen PRINCIPES Het thermisch cmfrt is waarschijnlijk

Nadere informatie

FAQ Innovatieve bedrijfsnetwerken versie 18 november 2015

FAQ Innovatieve bedrijfsnetwerken versie 18 november 2015 FAQ Innvatieve bedrijfsnetwerken versie 18 nvember 2015 Wanneer kan het IBN effectief van start gaan? De steun aan een innvatiecluster kan p zijn vregst starten p de eerste werkdag van de maand die vlgt

Nadere informatie

HET IDEALE MATERIAAL KIEZEN VOOR BUITENSCHRIJNWERK

HET IDEALE MATERIAAL KIEZEN VOOR BUITENSCHRIJNWERK PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - - HET IDEALE MATERIAAL KIEZEN VOOR BUITENSCHRIJNWERK Hernieuwbare materialen gebruiken f materialen die vldende aanwezig

Nadere informatie

Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren betreffende de toepassing van ISQC 1 11.08.2014

Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren betreffende de toepassing van ISQC 1 11.08.2014 Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisren betreffende de tepassing van ISQC 1 11.08.2014 Algemene beschuwingen 1. De Raad van het IBR is zich bewust van de meilijkheden die de cnfraters ndervinden

Nadere informatie

De kans is groot dat uw testament niet voldoet aan uw wensen, geen gebruik maakt van

De kans is groot dat uw testament niet voldoet aan uw wensen, geen gebruik maakt van Testamenten check Streep dr wat niet van tepassing is VRAAG 1 Is uw testament van vóór 2003? De kans is grt dat uw testament niet vldet aan uw wensen, geen gebruik maakt van de mgelijkheden sinds de invering

Nadere informatie

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes Samengevat 2011 Guidea - Kenniscentrum vr Terisme en Hreca vzw Deze infrmatie werd met de grtste zrg samengesteld.

Nadere informatie

Werken met uitzendkrachten

Werken met uitzendkrachten Uitzendkrachten-Werken met uitzendkrachten-telichting 1/8 Werken met uitzendkrachten Uitzendkrachten zijn werknemers die vallen nder twee srten werkgevers. Enerzijds heeft men de werkgever van de uitzendkracht

Nadere informatie

Aanvraagformulier Uitvoeringsverordening EBU - NOMMIF. 1 van 9. 1.1. Gegevens van de hoofdaanvrager

Aanvraagformulier Uitvoeringsverordening EBU - NOMMIF. 1 van 9. 1.1. Gegevens van de hoofdaanvrager Let p: Alleen de aanvragen die vlden aan strategische agenda van de Ecnmic Bard Utrecht (EBU) en het tpsectrenbeleid in de regi kmen in aanmerking vr subsidie. Alleen vlledig ingevulde en ndertekende frmulieren

Nadere informatie

De voorraad fossiele brandstoffen is eindig. Op termijn zullen we andere bronnen voor onze energievoorziening moeten gebruiken.

De voorraad fossiele brandstoffen is eindig. Op termijn zullen we andere bronnen voor onze energievoorziening moeten gebruiken. 5.2.7 Energie Wat is het thema en waarm is het belangrijk? Het thema energie gaat ver het gebruik van energie in de gebuwde mgeving vr verwarming, keling, verlichting en industriële en agrarische prcessen.

Nadere informatie

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 Resultaten penbare marktcnsultatie Verkp klster Grt Bijstervelt Gemeente Oirscht BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 1. Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Oirscht is sinds nvember 2009 eigenaar

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie RETS RESpedia Lkale subsidie vr energieprjecten Ec Centre Wales Jake Hllyfield Lkale subsidies vr energiebesparing en duurzame energie Diverse lkale verheden in Wales hebben uiteenlpende maatregelen genmen

Nadere informatie

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om?

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om? Het Grte Geldnderzek: he ga je met je geld m? Natinaal Instituut vr Budgetvrlichting (Nibud) Tijdsduur: één les Werkvrm: individueel met een discussie in de klas Niveau: bedeld vr alle leerlingen van klas

Nadere informatie

1. VERGELIJKING VAN DE ALTERNATIEVEN

1. VERGELIJKING VAN DE ALTERNATIEVEN DEEL E SAMENVATTING VAN DE AANBEVELINGEN, INTERACTIES EN BESLUITEN E.1 1. VERGELIJKING VAN DE ALTERNATIEVEN Dit hfdstuk beschrijft de prjectalternatieven. Deze vergelijking is samengevat in een tabel die

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING STAFMEDEWERKER PERSONEELSZAKEN. Niveau. Plaats in het organogram. Hoofddoel van de functie. Resultaatsgebieden B1-B2-B3

FUNCTIEBESCHRIJVING STAFMEDEWERKER PERSONEELSZAKEN. Niveau. Plaats in het organogram. Hoofddoel van de functie. Resultaatsgebieden B1-B2-B3 FUNCTIEBESCHRIJVING STAFMEDEWERKER PERSONEELSZAKEN Niveau B1-B2-B3 Plaats in het rgangram De stafmedewerker persneelszaken rapprteert aan de secretaris en maakt deel uit van het managementteam. Je maakt

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over goodwill

Veelgestelde vragen over goodwill Veelgestelde vragen ver gdwill Geschiedenis van gdwill 1. Waarm wrdt dit nderwerp nu ter sprake gebracht? Gdwill bestaat tch al heel lang? Al enige jaren hrt de LOVAH het geluid dat gdwill weer terug is.

Nadere informatie

Functiefamilie: Directie

Functiefamilie: Directie Bijlage 3 bij Regeling ntwikkelen, functineren en berdelen (Cmpetenties per functieprfiel) Functiefamilie: Directie Cmpetentie: Netwerken De mate waarin de persn relaties en/f samenwerkingsverbanden binnen

Nadere informatie

Dienstverlening in Dampoort en Sint-Amandsberg

Dienstverlening in Dampoort en Sint-Amandsberg Dienstverlening in Damprt en Sint-Amandsberg 14 nvember 2013 Activiteit Tijdens een lunchgesprek ging schepen en OCMW-vrzitter Rudy Cddens in gesprek met bewners ver de zrg en dienstverlening in Damprt

Nadere informatie

Statenvoorstel nr. PS/2014/341

Statenvoorstel nr. PS/2014/341 Statenvrstel nr. PS/2014/341 Initiatiefvrstel Cde Maatschappelijke Participatie Datum Inlichtingen bij 23 april 2014 mevruw G.J. Overmeen-Bakhuis Aan Prvinciale Staten Onderwerp Initiatiefvrstel Cde Maatschappelijke

Nadere informatie

Normalisatie van gevelelementen Actualiteit en vooruitblik Nieuwigheden veiligheidseisen kinderen en binnenzonwering

Normalisatie van gevelelementen Actualiteit en vooruitblik Nieuwigheden veiligheidseisen kinderen en binnenzonwering Nrmalisatie van gevelelementen Actualiteit en vruitblik Nieuwigheden veiligheidseisen kinderen en binnenznwering Achtergrnd nieuwe nrmering kinderveiligheid met binnenznwering Ongevallen gerapprteerd met

Nadere informatie

Kenneth Smit Consulting -1-

Kenneth Smit Consulting -1- Versneld en cntinu verbeteren van de perfrmance en de resultaten van uw medewerkers en rganisatie. Perfrmance en rendementsverbetering van uw rganisatie is de fcus waarp de activiteiten van Kenneth Smit

Nadere informatie

Boschveld on Tour. Herijking Sociale Visie Boschveld 2015-2019

Boschveld on Tour. Herijking Sociale Visie Boschveld 2015-2019 Bschveld n Tur Herijking Sciale Visie Bschveld 2015-2019 Inleiding Vr u ligt het verslag van de herijking van de sciale visie van Bschveld vr de peride 2015 2019. In 2007 is de sciale visie van Bschveld

Nadere informatie

REGLEMENT VAN ORDE van de GEBRUIKERSGROEP met betrekking tot het IWT VIS Traject RenoFase (IWT 120784)

REGLEMENT VAN ORDE van de GEBRUIKERSGROEP met betrekking tot het IWT VIS Traject RenoFase (IWT 120784) REGLEMENT VAN ORDE van de GEBRUIKERSGROEP met betrekking tt het IWT VIS Traject RenFase (IWT 120784) Bvengenemd prject kadert in een prgramma dat de inrichting van een gebruikersgrep dr de ntvanger van

Nadere informatie

Transmuraal Programma Management

Transmuraal Programma Management Transmuraal Prgramma Management Een prpsitie van Vitha versie 1 Inhudspgave 1 Inleiding... 3 2 Transmurale behandelpraktijken... 3 2.1 Transmurale zrg nader gedefinieerd... 3 2.2 Transmurale zrg in de

Nadere informatie

MATERIALEN EN AFVAL RECYCLEREN, ZO MOGELIJK IN SITU

MATERIALEN EN AFVAL RECYCLEREN, ZO MOGELIJK IN SITU MATERIALEN EN AFVAL RECYCLEREN, ZO MOGELIJK IN SITU Oplssingen vr de valrisatie van verschillende srten afval afkmstig van buw- en renvatiewerken, teneinde het strten van afval zveel mgelijk te verminderen.

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke zijn gemaakt met betrekking tt de keuken. Het aankpen van

Nadere informatie

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica Prgramma Welzijn en Zrg Nieuwe Zrg en Dmtica Aanleiding De mgelijkheden vr het langer zelfstandig thuis blijven wnen, meten wrden verbreed. Technlgische ntwikkelingen die zrg p afstand en het participeren

Nadere informatie

Ruimtelijke toekomstvisie dorp (discussiestuk)

Ruimtelijke toekomstvisie dorp (discussiestuk) Ruimtelijke tekmstvisie drp (discussiestuk) Waarm dit vrstel De behefte aan een tekmstvisie vr de verdere ruimtelijke ntwikkeling van ns drp is ntstaan naar aanleiding van de bijeenkmsten met bewners ver

Nadere informatie

Integratie via buitenschoolse activiteiten Een initiatief van het Fonds Baillet Latour, beheerd door de Koning Boudewijnstichting

Integratie via buitenschoolse activiteiten Een initiatief van het Fonds Baillet Latour, beheerd door de Koning Boudewijnstichting Prjectprep 2016 Integratie via buitenschlse activiteiten Een initiatief van het Fnds Baillet Latur, beheerd dr de Kning Budewijnstichting Begeleiding en ndersteuning van actren van buitenschlse activiteiten

Nadere informatie

Missie, visie en strategie Informatievoorziening veiligheidsregio s Definitief RBC 5/11/14

Missie, visie en strategie Informatievoorziening veiligheidsregio s Definitief RBC 5/11/14 Missie, visie en strategie Infrmatievrziening veiligheidsregi s Definitief RBC 5/11/14 Inleiding Relatie met prgrammaplan en werkplannen Deze missie, visie en strategie vrmen de basis vr het Prgramma Infrmatievrziening

Nadere informatie

EEN GOEDE LUCHTKWALITEIT VERZEKEREN

EEN GOEDE LUCHTKWALITEIT VERZEKEREN EEN GOEDE LUCHTKWALITEIT VERZEKEREN Verntreinigende stffen vermijden en zrgen vr vldende luchtverversing m de luchtkwaliteit te garanderen PRINCIPES BENADERING De luchtkwaliteit in gebuwen is vaak slechter

Nadere informatie

Stappenplan BTW-verhoging van 19 naar 21% per 1 oktober 2012

Stappenplan BTW-verhoging van 19 naar 21% per 1 oktober 2012 Stappenplan BTW-verhging van 19 naar 21% per 1 ktber 2012 Supprt ID: 57354 Versies: AccuntView Windws Dit stappenplan hebt u ndig m uw administraties in AccuntView gereed te maken vr het nieuwe BTW-percentage.

Nadere informatie

Samenvatting criteria arbeidsmarktplatform:

Samenvatting criteria arbeidsmarktplatform: Plan Samenvatting criteria arbeidsmarktplatfrm: 1. Cncreet prjectidee: het prject richt zich p het terugdringen van een veelheid van taken van persneelsleden p kleine schlen en p het inzetten van persneel

Nadere informatie

Stap 4: 6. Droomsessie handleiding

Stap 4: 6. Droomsessie handleiding Stap 4: 6. Drmsessie handleiding 1 Del De drmsessie is een brainstrmtechniek die als del heeft m de deelnemers vlledig ut f the bx te laten denken. De deelnemers mgen hun fantasie de vrije lp laten gaan,

Nadere informatie

Subsidieverordening isolatiemaatregelen bestaande eigen woningen

Subsidieverordening isolatiemaatregelen bestaande eigen woningen Raadsvrstel AGENDAPUNT: 6 VERGADERDATUM: 16 FEBRUARI 2012 Onderwerp Datum cllegebesluit Subsidieverrdening islatiemaatregelen bestaande eigen wningen Cmmissie Vlkshuisvesting, Datum vergadering 08-02-2012

Nadere informatie

HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER

HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER 1 JUNI 2015 HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER SEYS VEERLE PROVINCIEBESTUUR WEST-VLAANDEREN Hug Verriesstraat 22 8800 ROESELARE Vrwrd Sinds 1971 ndersteunt de prvincie

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... Wningtype B en C, 3-laags Oud Amsterdams en Amsterdamse Schl Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken

Nadere informatie

OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT

OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT - OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT De vrm en de ppervlakte van de peningen bepalen, evenals de binnenhuisinrichting, vr ptimaal lichtcmfrt en gebruik van natuurlijk licht PRINCIPES BENADERING Het

Nadere informatie

Gedragscode voor de leden van de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen

Gedragscode voor de leden van de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen Gedragscde vr de leden van de Berepsvereniging van Nederlandse Stedebuwkundigen en Planlgen Gedragscde vr de leden van de Berepsvereniging van Nederlandse Stedebuwkundigen en Planlgen Inhudspgave Hfdstuk

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... Blk 3 Pakket 2 Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke zijn gemaakt met betrekking tt de keuken.

Nadere informatie

THERMISCHE ISOLATIE: KIES GEZONDE EN ECOLOGISCHE MATERIALEN

THERMISCHE ISOLATIE: KIES GEZONDE EN ECOLOGISCHE MATERIALEN PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN THERMISCHE ISOLATIE: KIES GEZONDE EN ECOLOGISCHE MATERIALEN Kies hernieuwbare, recycleerbare en gerecycleerde materialen f

Nadere informatie

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af Stel uw inkmen zeker, sluit een arbeidsngeschiktheids af Eindelijk geniet u van een heerlijke skivakantie. En natuurlijk verkmt het u niet, want u bent een ervaren skiër. Maar laat dat ngeluk nu net in

Nadere informatie