Atriumfibrilleren en antistolling- Aan het begin van een nieuw tijdperk?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Atriumfibrilleren en antistolling- Aan het begin van een nieuw tijdperk?"

Transcriptie

1 UFO Zeist, 02 februari 2012 Atriumfibrilleren en antistolling- Aan het begin van een nieuw tijdperk? Dr. Peter Loh Universitair Medisch Centrum Utrecht Divisie Hart & Longen

2 Prevalence % Voorkomen van boezemfibrilleren Prevalentie: 0,4-1 % > 60 jaar: 2-4 % Women Men > 70 jaar: 4-11 % < Age (years) Go AS. et al. JAMA 2001; 285:

3 Lifetime risks for AF Women Lifetime risk of AF (%) Men Age (years) Lifetime risks for AF are high (1 in 6), even in the absence of antecedent congestive heart failure or myocardial infarction Lloyd-Jones DM, et al. Circulation. 2004;110:

4 Prognose voor de Toekomst Nacarelli et al., Am J Cardiol 2009;11:

5 Miyasaka et al. Circulation 2006; 114: Prognose voor de Toekomst Solid curve: assuming no further increase in age-adjusted AF incidence Dotted curve: assuming a continued increase in incidence rate as evident in 1980 to 2000

6 ACC/AHA/ESC Guidelines, JACC 2006; 48: AF - Oorzaken Lone atrial fibrillation (idiopathischaf) Secondary atrial fibrillation Geen structurele hartafwijkingen Geen longafwikingen Meestal het gevolg van structureel remodeling bij pre-existente aandoeningen Acute cv oorzaken - Myocardinfarct - Hartchirurgie - Myocarditis Chronische cv oorzaken - Hypertensie - Coronairlijden - Hartfalen - Kleplijden Niet cardiaal - Hyperthyreoidie - Longafwijkingen - Obesitas

7 Classificatie Camm et al., Eur Heart J, 2010

8 Atriumfibrilleren: gevolgen Symptomen: Asymptomatisch (ca. 33%) Moe, kortademig, pijn op de borst, verminderde inspanningstolerantie, palpitaties, duizeligheid, syncope. Snelle ventrikelrespons: Tachycardie geïnduceerde cardiomyopathie. Risico van trombo-embolie, ischemisch herseninfarct.

9 Atriumfibrilleren: mechanismen voor trombus AF Geen atriale contracties LA / LAA trombus Embolie

10 Thrombus in LAA 1

11 Thrombus in LAA 1 Hart et al. Stroke 2009;40:2607

12 Fuster et al. Circulation 2006;114:e257-e354 Ischemisch Herseninfarct in AF Optreden van ischemisch herseninfarct in patiënten met niet klep gerelateerd AF: ~ 5% per jaar (~ 2-7 keer zo vaak als bij personen zonder AF)

13 Ischemisch Herseninfarct in AF AF patients Non-AF patients 1-year stroke recurrence 23% 8% p< day post stroke mortality 1-year post stroke mortality 25% 14% OR 1.84 (95% CI, 1.04 to 3.27) 63% 34% p<0.001 Lin HJ et al. Stroke 1996;27:

14 Relatief Risico in AF Fuster et al. Circulation 2006;114:e257-e354

15 Effecten van Atriumfibrilleren Camm et al., Eur Heart J, 2010

16 Conclusies Atriumfibrilleren meest voorkomende ritmestoornis. Prevalentie van AF neemt in toekomst toe. AF is geen goedaardige ritmestoornis! Optreden van ischemisch herseninfarct bij patiënten met AF 5%. Mortaliteit bij patiënten met AF verdubbeld. Verminderd kwaliteit van leven.

17 Pathophysiologie van Atriumfibrilleren

18 Boezemfibrilleren A conceptual model of atrial fibrillation. Moe GK J Electrocardiol Multiple wavelet reentry. Calkins et al., Europace 2007, 335

19 Trigger voor boezemfibrilleren A Focal Source of Atrial Fibrillation Treated by Discrete Radiofrequency Ablation. Jais P, Haissaguerre M, Shah D et al. Circulation 1997

20 Trigger voor boezemfibrilleren Spontaneous Initiation of Atrial Fibrillation by Ectopic Beats Originating in the Pulmonary Veins. Haissaguerre M, Jais P Shah D et al. N Engl J Med 1998;339:659

21 Focus in de longvenen Ektopische focus J. Cabrera, Madrid

22 Focale Activiteit I

23 Trigger. Mechanismen van Boezemfibrilleren Focale activiteit. Substraat voor initiatie. Dispersie van refractoriteit. Substraat voor onderhouden. Remodellering. Functionele of structurele veranderingen. Neurale mechanismen.

24 Remodellering Toename van fibrose. Atrial dilatatie en hypertrofie. Weefsel discontinuiteiten. Gap junction inhomogeniteiten. Ion kanaal inhomogeniteiten.

25 Fibrose fibrosis 0.1 mm myocytes myocardium fibrose

26 Trigger. Mechanismen van Boezemfibrilleren Focale activiteit. Substraat voor initiatie. Dispersie van refractoriteit. Substraat voor onderhouden. Remodellering. Functionele of structurele veranderingen. Neurale mechanismen.

27 Efferente Parasympatische Innervatie Ca. 43,000-94,000 neuronen. Gelocaliseerd in epicardiale ganglia. Systeem van 7 subplexi. 2 op RA, 3 op LA, 1 op RV, 2 op LV. Pauza et al, Anat Rec 2000

28 Efferente Parasympatische Innervatie Pauza et al, Anat Rec 2000

29 Efferente Parasympatische Innervatie Pauza et al, Anat Rec 2000

30 AF Diagnostiek en Behandeling Camm et al., Eur Heart J, 2010

31 Behandelstrategieën Wat zijn de behandelstrategieën van atriumfibrilleren?

32 Vier Behandelstrategieën Hartfrequentiecontrôle ( rate control ). Herstel en behoud van sinusritme ( rhythm control ). Preventie van trombo-embolie. Upstream-therapie : ACE, ARB, Statines,

33 Farmacologische Behandeling

34 Rate versus Rhythm Control Key issues: Symptomen Leeftijd Bijwerkingen antiaritmica

35 Antiaritmica (Vaughan Williams): Klasse IA: Kinidine Disopyramide Procainamide (i.v.) Klasse IB: Lidocaine (i.v.) Mexiletine Klasse IC: Flecainide Propafenon Klasse II: ß-blokker Klasse III: Sotalol Amiodarone Ibutilide (i.v.) Dofetilide Klasse IV: Verapamil Diltiazem

36 Nieuwe Concepten Multi-kanaal blokkade (bv. dronedarone). Atrium specifieke middelen (bv. Vernakalant). Nieuwe mechanismen (b.v. modulatie van intercellulaire communicatie - gap-junctions). Upstream therapy (preventie). ACE remmers Statines Omega 3 vetzuren

37 Nieuwe Antiaritmica Multi-kanaal blokker: Dronedarone Budiodarone Celivarone Vernakalant Ranolazine (geregistreerd) (fase II) (preklinisch) (geregistreerd) (fase III)

38 Vier Behandelstrategieën Hartfrequentiecontrôle ( rate control ). Herstel en behoud van sinusritme ( rhythm control ). Preventie van trombo-embolie. Upstream-therapie : ACE, ARB, Statines,

39 Stroke in Atriumfibrilleren Invloed van Risicofactoren

40 Gage et al. JAMA 2001;285:2864 CHADS 2 Aandoening Punten Congestive heart failure 1 Hypertension 1 Age >75 y 1 Diabetes mellitus 1 Stroke or TIA previously 2

41 Gage et al. JAMA 2001;285:2864 CHA 2 DS 2 -VASc Aandoening Punten Congestive heart failure 1 Hypertension 1 Age >75 y 2 Diabetes mellitus 1 Stroke or TIA previously 2 Vascular disease 1 Age Sex category (i.e. female sex) 1

42 Gage et al. JAMA 2001;285:2864 Stroke in AF: Risicostratificatie CHA 2 DS 2 -VASc Stroke rate 0 0% 1 1.3% 2 2.2% 3 3.2% 4 4.0% 5 6.7% 6 9.8% 7 9.6% 8 6.7% %

43 AF - Stroke Preventie Richtlijnen: Antithrombotic therapy to prevent thromboembolism is recommended for all patients with AF, except in those at low risk (lone AF, aged <65 years, or with contraindications). Class I, Level of Evidence: A Camm et al., Eur Heart J, 2010

44 Antistolling in AF: Voor Wie? Bekeken vanuit de Richtlijn: Geef antistolling aan patiënten wiens risico voor een herseninfarct hoog genoeg is om de belasting door - en het risico van orale antistolling te verdienen. Geen behandeling of asetylsalecylezuur voor de anderen.

45 Behandeling Volgens Richtlijnen CHADS 2 Treatment Low risk 0 Aspirine of geen behandeling (Voorkeur: geen aspirine) Intermediate risk (geen eerder infarct) 1 OAC of Aspirine (Voorkeur: OAC) High risk 2 Orale anticoagulantia Camm et al., Eur Heart J, 2010

46 Behandeling Volgens Richtlijnen CHA 2 DS 2 - VASc Treatment Geen Risicofactor 0 Aspirine of geen behandeling (Voorkeur: geen aspirine) Intermediate risk (geen major RF) 1 OAC of Aspirine (Voorkeur: OAC) High risk 2 Orale anticoagulantia Camm et al., Eur Heart J, 2010

47 Klinische Opbrengst van Warfarine: Singer et al, Ann Intern Med 2009;151:297

48 Singer, Boston AF symposium, January 2010 Effectiviteit van Antistolling in AF Reductie Relatief Risico Reductie Absoluut Risico Pooled 1 RC-trials 68% (50-79%) 3.1% per jaar EAFT 66% (43-80%) 8.4% per jaar Trial Target Ranges: INR ~

49 Singer, Boston AF symposium, January 2010 Veiligheid van Antistolling in AF Absolute Ratio van Intracraniale Bloedingen: Antistolling Controle Pooled 1 RC-trials 0.3% per jaar 0.1% per jaar Risk / benefit Ratio: 15/1

50 Antitrombose-Studies in AF: Core Findings Antistolling met INR zeer effectief: In het algemeen veilig Matig belastend Aspirine veel minder effectief.

51 Camm J.: Oral presentation at ESC on Aug 30th 2009 Stroke Preventie in AF Category W vs placebo W vs W low dose W vs ASA W vs ASA + clopidogrel Meta-analysis of ischaemic stroke or systemic embolism Favours warfarin Favours other treatment

52 Problemen van Coumarines Veel inter- en intraindividuele variatie van dosis: Monitoring is cruciaal (~ 17 INR s/jaar). Interacties met medicatie en voedsel. TTR varieert per patiënt, centrum systeem. ~ 2-4 dagen lek tot effect bij on- en offset. Onontkoombaar bloedingrisico. Resultaat: Velen beginnen nooit met coumarines en velen stoppen vroeg.

53 Events / 1000 patient years Hylek EM, et al. N Eng J Med 2003; 349: Stolling versus Bloeding 80 Target INR ( ) Ischemisch herseninfarct Intracraniele bloeding < >4.5 INR

54 % of eligible patients receiving warfarin INR in Therapeutisch Bereik INR controle in klinische trial versus klinische praktijk (TTR*) 66% Klinische trial 1 Klinische praktijk 2 38% 44% 25% 9% 18% < >3.0 INR ** TTR = Time in Therapeutic Range (INR ) 1. Kalra L, et al. BMJ 2000;320: * Pooled data. 2. Matchar DB, et al. Am J Med 2002; 113:42-51.

55 Median of Patients TTR in Different Countries

56 Stroke Preventie in AF Alternatieves?

57 Het Ideale Anti-Stollingsmiddel Stabiele spiegels, geen noodzaak tot monitoring. Breed therapeutisch bereik. Geen/weinig interacties met medicatie en voedsel. Voorspelbare farmacokinetische- en dynamische eigenschappen. Snelle on- en offset.

58 Stollingscascade Intrinsiek (contact) Extrinsiek (weefselfactor) Anti-trombine X Xa geïnactiveerde Xa Protrombine (II) trombine (IIa) Anti-trombine geïnactiveerde trombine fibrinogeen fibrine

59 Stollingscascade Intrinsiek (contact) Extrinsiek (weefselfactor) Anti-trombine X Xa geïnactiveerde Xa Protrombine (II) trombine (IIa) Anti-trombine geïnactiveerde trombine fibrinogeen fibrine

60 Vitamine K Antagonisten Intrinsiek (contact) Extrinsiek (weefselfactor) Anti-trombine X Xa geïnactiveerde Xa VKA Protrombine (II) trombine (IIa) Anti-trombine geïnactiveerde trombine fibrinogeen fibrine

61 Nieuwe Antistollingsmiddelen: Directe trombine (IIa) inhibitie: Ximelagatran (gestopt in 2006) Dabigatran (Pradaxa ) Fase III studies VTE, AF The early bird catches the worm But the second mouse gets the cheese.

62 Nieuwe Antistollingsmiddelen: Directe trombine (IIa) inhibitie: Ximelagatran (gestopt in 2006) Dabigatran (Pradaxa ) Fase III studies VTE, AF Directe factor Xa inhibitie: Rivaroxaban (Xarelto ) Apixaban Betrixaban Edoxaban Fase III studies VTE, AF Fase III studies VTE, AF Fase II studies VTE Fase III studie AF verwacht

63 Nieuwe Antistollingsmiddelen:

64 Placebo Aspirin Aspirin Clop + Aspirin Clop + Aspirin Warfarin Warfarin Dabi Warfarin Riva Warfarin Apix Stroke Risico Reductie % Novel Agents vs Putative Placebo = 70-80% RRR % % 36% 12% 21% Aspirin Clopidogrel + ASA Warfarin Dabigatran 150 Riva Apix Overview ACTIVE-A Overview RELY ROCKET ARISTOTLE ACTIVE-W Granger et al. Circulation 2012

65 Nieuwe Antistollingsmiddelen met AF fase III trials: Drug Class Renal Bioavail ½ life AF trials Dabigatran IIa 80% 6% RELY Rivaroxaban Xa 35% 70% 7-13 ROCKET Apixaban Xa 25% >50% 12 AVERROES ARISTOTLE Adapted from Weitz Thromb Haemost 2010;103 online before print January 2010

66 Nieuwe Antistollingsmiddelen in AF - Trial Designs Dabigatran Rivaroxaban Apixaban Edoxaban Trial Name RELY ROCKET-AF ARISTOTLE ENGAGE-AF Population CHADS 1 CHADS 2-3 CHADS 1 CHADS 2 Sample Size 18,000 14,000 18,000 21,000 Comparator Quality Dosing Median TTR = 67% 110 mg BID 150 mg BID Median TTR = 57% Median TTR = 66% Pending 20 mg QD 5 mg BID 30 mg QD 60 mg QD Dose modification None Randomization Randomization Randomization During Trial Blinding PROBE Blinded Blinded Blinded Endpoint Stroke / SE Stroke / SE Stroke / SE Stroke / SE Primary Analysis Non-inferiority Intention-to-treat Non-inferiority On treatment Non-inferiority Intention-to-treat Non-inferiority Courtesy of C. Granger

67 Dabigatran Intrinsiek (contact) Extrinsiek (weefselfactor) Anti-trombine X Xa geïnactiveerde Xa Protrombine (II) trombine (IIa) Anti-trombine geïnactiveerde trombine dabigatran / ximelagatran fibrinogeen fibrine

68 RE-LY Studie Randomized Evaluation of ong-term anticoagulant therapy Dabigatran vergeleken met Warfarin in 18,113 patiënten met atriumfibrilleren en risico voor ischemisch herseninfarct. Connolly et al, NEJM 2009;361:

69 RE-LY - Studie Design Atrial fibrillation with 1 risk factor Absence of contraindications R blinded Warfarin (INR ) N=6000 Dabigatran etexilate 110 mg bid N=6000 Dabigatran etexilate 150 mg bid N=6000 Primary objective: Establish non-inferiority of dabigatran to warfarin Minimum 1 year follow-up, maximum of 3 years and mean of 2 years of follow-up Ezekowitz et al, Am Heart J 2009;157:805-

70 Cumulative hazard rates Tijd tot Stroke of Systemische Embolie Warfarin Dabigatran 110 mg Dabigatran 150 mg p<0.001 (NI) p=0.34 (Sup) p<0.001 (NI) p<0.001 (Sup) RRR 34% Years Connolly et al, NEJM 2009;361:

71 Cumulative hazard rates Tijd tot Eerste Intracraniele Bloeding 0.02 Warfarin Dabigatran 110 mg Dabigatran 150 mg 0.01 p<0.001 (Sup) RRR 60% RRR 69% 0.0 p<0.001 (Sup) Years Connolly et al, NEJM 2009;361:

72 RELY - Ernstige Bloedingen D 110 mg D 150 mg Warfarin P-value 110 vs. W P-value 150 vs. W Aantal patiënten (n) Ernstige bloeding (%/jaar) Levensbedreigend - Niet levensbedreigend - Gastrointestinaal < <0.001 Connolly et al, NEJM 2009;361:

73 Ernstige bloedingen D 110 mg D 150 mg Warfarin P-value 110 vs. W P-value 150 vs. W Aantal patiënten (n) Ernstige bloeding (%/jaar) Levensbedreigend - Niet levensbedreigend - Gastrointestinaal < <0.001 Connolly et al, NEJM 2009;361:

74 Ernstige bloedingen D 110 mg D 150 mg Warfarin P-value 110 vs. W P-value 150 vs. W Aantal patiënten (n) Ernstige bloeding (%/jaar) Levensbedreigend - Niet levensbedreigend - Gastrointestinaal < <0.001 Connolly et al, NEJM 2009;361:

75 Subanalyse naar Leeftijd Dabigatran 110 vs. Warfarin P(INTER) Dabigatran 150 vs. Warfarin P(INTER) AGE <65 AGE AGE >= Dabigatran better Warfarin better Dabigatran better Warfarin better Eikelboom J et al. Circulation. 2011;123:

76 Eindpunt Dood? Geen significant verschil tussen de groepen.

77 Meest Voorkomende Bijwerkingen Dabigatran 110 mg % Dabigatran 150 mg % Warfarin % Dyspepsia* Dyspnea Dizziness Peripheral edema Fatigue Cough Chest pain Arthralgia Back pain Nasopharyngitis Diarrhea Urinary tract infection Upper respiratory tract infection

78 RE-LY: Samenvatting Dabigatran in dosis van 110 en 150 mg 2x/dag reduceert incidentie van ischemisch herseninfarct in patiënten met non-valvular AF: 110 mg 2x/dag is vergelijkbaar met warfarin met significant minder bloedingen. 150 mg 2x/dag is superieur aan warfarin met vergelijkbaar bloedingrisico.

79 W vs placebo W vs W low dose W vs ASA W vs ASA + clopidogrel W vs ximelagatran W vs dabigatran 150 RE-LY: Perspectief Meta-analysis of ischaemic stroke or systemic embolism Category Favours warfarin Favours other treatment Camm J.: Oral presentation at ESC on Aug 30th 2009

80 Kosten! Coumarines: Prijs per dag: 0,05 Dabigatran: Behandelkosten / dag: 2,67

81 Rivaroxaban Once-daily oral direct factor Xa inhibition Compared with vitamin K antagonism for prevention of stroke and Embolism Trial in Atrial Fibrillation

82 Atrial Fibrillation Risk Factors CHF Hypertension At least 2 or Age 75 3 required* Diabetes OR Stroke, TIA or Systemic embolus Rivaroxaban 20 mg daily 15 mg for Cr Cl ml/min Randomize Double Blind / Double Dummy (n ~ 14,000) Warfarin INR target ( inclusive) Monthly Monitoring Adherence to standard of care guidelines Primary Endpoint: Stroke or non-cns Systemic Embolism * Enrollment of patients without prior Stroke, TIA or systemic embolism and only 2 factors capped at 10%

83 Cumulative Event Rate (%) 6 5 ITT Analyse*: Stroke en Perifere Embolie Rivaroxaban Warfarin Rate/100 PTY Days From Randomization Rivaroxaban Warfarin HR (95% CI): 0.88 ( ) Noninferiority P value <.001 Superiority P value *Included all randomized subjects followed for events both on and off study drug until end of study site notification (N=14171). Patel et al., NEJM 2011

84 ROCKET AF: Bloedingen Patel et al., NEJM 2011

85 AVERROES: Apixaban vs. ASA in pts ongeschikt voor VKA AF and 1 risk factor, unsuitable for VKA Double-Blind R Apixaban 5 mg BID 5600 patients ASA ( mg/d) Primary Outcome: Stroke or Systemic Embolic Event (SEE) N Engl J Med. 2011;364:

86 Cumulative Risk Stroke of Perifere Embolie RR= %CI= p<0.001 ASA Apixaban Months No. at Risk ASA Apix N Engl J Med. 2011;364:

87 AVERROES: Ernstige Bloeding N Engl J Med. 2011;364:

88 Atrial Fibrillation with at Least One Additional Risk Factor for Stroke Inclusion risk factors Age 75 years Prior stroke, TIA, or SE HF or LVEF 40% Diabetes mellitus Hypertension Randomize double blind, double dummy (n = 18,201) Major exclusion criteria Mechanical prosthetic valve Severe renal insufficiency Need for aspirin plus thienopyridine Apixaban 5 mg oral twice daily (2.5 mg BID in selected patients) Warfarin (target INR 2-3) Warfarin/warfarin placebo adjusted by INR/sham INR based on encrypted point-of-care testing device Primary outcome: stroke or systemic embolism Hierarchical testing: non-inferiority for primary outcome, superiority for primary outcome, major bleeding, death Courtesy of dr. C. Granger NEJM 2011

89 Enrollment 18,201 patients, 1034 sites, 39 countries Norway: 90 Poland: 314 Sweden: 217 Finland: 26 Hungary: 455 Canada: 1057 United States: 3433 Mexico: 609 Colombia: 111 Peru: 213 Denmark: 339 U.K.: 434 Netherlands: 309 Belgium: 194 Germany: 854 France: 35 Spain: 230 Czech Rep: 165 Austria: 34 Italy: 178 Brazil: 700 Israel: 344 Romania: 274 Ukraine: 956 Turkey: 6 Russia: 1800 India: 601 Malaysia: 126 Singapore: 40 China: 843 Japan: 336 South Korea: 310 Taiwan: 57 Hong Kong: 76 Philippines: 205 Chile: 258 South Africa: 89 Australia: 322 Argentina: 1561 Courtesy of dr. C. Granger

90 Primary Outcome Stroke (ischemic or hemorrhagic) or systemic embolism P (non-inferiority)< % RRR Apixaban 212 patients, 1.27% per year Warfarin 265 patients, 1.60% per year HR 0.79 (95% CI, ); P (superiority)=0.011 No. at Risk Apixaban Warfarin Courtesy of dr. C. Granger NEJM 2011

91 Efficacy Outcomes Outcome Apixaban (N=9120) Event Rate (%/yr) Warfarin (N=9081) Event Rate (%/yr) HR (95% CI) P Value Stroke or systemic embolism* (0.66, 0.95) Stroke (0.65, 0.95) Ischemic or uncertain (0.74, 1.13) 0.42 Hemorrhagic (0.35, 0.75) <0.001 Systemic embolism (SE) (0.44, 1.75) 0.70 All-cause death* (0.80, 0.998) Stroke, SE, or all-cause death (0.81, 0.98) Myocardial infarction (0.66, 1.17) 0.37 * Part of sequential testing sequence preserving the overall type I error Courtesy of dr. C. Granger

92 Major Bleeding ISTH definition 31% RRR Apixaban 327 patients, 2.13% per year Warfarin 462 patients, 3.09% per year HR 0.69 (95% CI, ); P<0.001 No. at Risk Apixaban Warfarin Courtesy of dr. C. Granger NEJM 2011

93 Bleeding Outcomes Outcome Primary safety outcome: ISTH major bleeding* Apixaban (N=9088) Event Rate (%/yr) Warfarin (N=9052) Event Rate (%/yr) HR (95% CI) P Value (0.60, 0.80) <0.001 Intracranial (0.30, 0.58) <0.001 Gastrointestinal (0.70, 1.15) 0.37 Major or clinically relevant non-major bleeding (0.61, 0.75) <0.001 Any bleeding (0.68, 0.75) <0.001 * Part of sequential testing sequence preserving the overall type I error

94 Subgroups for Stroke and Systemic Embolism (1 of 2) Courtesy of dr. C. Granger

95 Subgroups for Stroke and Systemic Embolism (2 of 2) Courtesy of dr. C. Granger

96 Compared with warfarin, apixaban (over 1.8 years) prevented 6 Strokes 15 Major bleeds 4 hemorrhagic 2 ischemic/uncertain type 8 Deaths per 1000 patients treated. Courtesy of dr. C. Granger

97 Samenvatting Treatment with apixaban as compared to warfarin in patients with AF and at least one additional risk factor for stroke: Reduces stroke or systemic embolism by 21% (p=0.01) Reduces major bleeding by 31% (p<0.001) Reduces mortality by 11% (p=0.047) with consistent effects across all major subgroups and with fewer study drug discontinuations on apixaban than on warfarin, consistent with good tolerability.

98 Nieuwe Anticoagulantia Geen vergelijkende studies RELY ROCKET AF ARISTOTLE CHADS

99 Nieuwe Anticoagulantia Kunnen wij de nieuwe middelen indirect vergelijken door de behandeleffecten van elke studie te vergelijken?

100 Nieuwe Anticoagulantia vs. Warfarine Stroke of perifere embolie: Dabigatran 150 mg b.i.d. Dabigatran 110 mg b.i.d. Rivaroxaban 20 mg o.d. Abixaban 5 mg b.i.d Andere beter Warfarine beter Connolly S et al NEJM 2009; Patel M et al NEJM 2011; Granger CB et al NEJM 2011

101 Nieuwe Anticoagulantia vs. Warfarine Stroke van ischemische of onbekende type: Dabigatran 150 mg b.i.d. Dabigatran 110 mg b.i.d. Rivaroxaban 20 mg o.d. Abixaban 5 mg b.i.d Andere beter Warfarine beter Connolly S et al NEJM 2009; Patel M et al NEJM 2011; Granger CB et al NEJM 2011

102 Nieuwe Anticoagulantia vs. Warfarine Ernstige bloeding: Dabigatran 150 mg b.i.d. Dabigatran 110 mg b.i.d. Rivaroxaban 20 mg o.d. Abixaban 5 mg b.i.d Andere beter Warfarine beter Connolly S et al NEJM 2009; Patel M et al NEJM 2011; Granger CB et al NEJM 2011

103 Nieuwe Anticoagulantia vs. Warfarine Intracraniële bloeding: Dabigatran 150 mg b.i.d. Dabigatran 110 mg b.i.d. Rivaroxaban 20 mg o.d. Abixaban 5 mg b.i.d Andere beter Warfarine beter Connolly S et al NEJM 2009; Patel M et al NEJM 2011; Granger CB et al NEJM 2011

104 Nieuwe Anticoagulantia vs. Warfarine All-cause Mortaliteit: Dabigatran 150 mg b.i.d. Dabigatran 110 mg b.i.d. Rivaroxaban 20 mg o.d. Abixaban 5 mg b.i.d. 0.5 Andere beter 1 Warfarine beter 2 Connolly S et al NEJM 2009; Patel M et al NEJM 2011; Granger CB et al NEJM 2011

105 Vragen! Moeten alle patiënten die voor het eerst OAC gebruiken, ingesteld worden op een van de nieuwe anticoagulantia? Moeten alle patiënten die coumarines gebruiken, omgezet worden op een van de nieuwe anticoagulantia?

106 Warfarine en Risico op Intracraniële Bloeding Trial Warfarin Comparator ACTIVE W ~0.6% ~0.3% Historical Warfarin Trials ~0.3% ~0.1% RE-LY 0.74% % ROCKET-AF 0.74% 0.49% ARISTOTLE 0.80% 0.33% Connolly S et al NEJM 2009; Patel M et al NEJM 2011; Granger CB et al NEJM 2011

107 Median of Patients TTR in Different Countries

108 % per year Intracraniële Bloeding: According to center based time in therapeutic range (cttr) Q1: cttr < 57.1% Q2: cttr % 1 Q3: cttr % Q4: cttr > 72.6% W D* D W D* D W D* D W D* D Q1 Q2 Q3 Q Wallentin L., et al. Lancet 2010; Published online August 29, DOI:S (10)

109 Stroke/SE By Prior Warfarin Use: ROCKET AF/ RE-LY/ ARISTOTLE RE-LY (150 mg) HR Warfarin naïve 0.63 Warfarin experienced 0.66 ROCKET-AF (ITT) Warfarin naive 0.76 Warfarin experienced 0.97 ARISTOTLE Warfarin naive Warfarin experienced Hazard Ratio (95% CI) Study Drug Favors Warfarin P int =0.81 P int =0.16 P int = Connolly S et al NEJM 2009; Ezekowitz M et al Circulation 2011; Patel M et al NEJM 2011; Granger CB et al NEJM 2011

110 Orale Anticoagulantia bij AF: De helft van de patiënten die OAC bij AF zouden moeten gebruiken, doen dit niet of zijn niet effectief ingesteld, resulterend in tienduizenden voorkombare cerebrale infarcten/jaar. 25% van de patiënten die starten met OAC gebruiken, stoppen binnen 1 jaar. De belangrijkste redenen hiervoor zijn tolerabiliteit en bloeding.

111 Vragen! Moeten alle patiënten die voor het eerst OAC gebruiken, ingesteld worden op een van de nieuwe anticoagulantia? Moeten alle patiënten die coumarines gebruiken, omgezet worden op een van de nieuwe anticoagulantia?

112 Discussie Circulation 2012

113 Discussie

114 In Voordeel Nieuwe Middelen: Op zijn minst zo effectief als OAC bij preventie van cerebrale trombo-embolie bij patiënten met AF. Minder intracraniële bloedingen. Geen monitoring noodzakelijk. Geen interactie met voedsel. Vaste dosis, breed therapeutisch bereik. (Lagere mortaliteit)

115 In Nadeel Nieuwe Middelen: Geen monitoring noodzakelijk Therapietrouw! Geen antidotum! Geen ervaring bij valvulair AF. Weinig ervaring bij patiënten met nierfunctiestoornissen en leverafwijkingen. Geen overtuigende argumenten bij patiënten op coumarines met een goede INR controle. Kosten!

116 Dabigatran blijkt kosten-effectief te zijn. Thromb Haemost 2011; 105: Freeman JV, Zhu RP, Owens DK, et al. Ann Intern Med 2011;154:1-11. Pink et al. BMJ 2011; 343:d6333 Circulation 2011; 123:

117 Conclusies De nieuwe anticoagulantia bieden een belangrijke mogelijkheid om de zorg voor patiënten met atriumfibrilleren te verbeteren. Optimaal gebruik van de nieuwe anticoagulantia zal ook afhankelijk zijn van het begrijpen van monitoring, peri-procedureel management en management van acute bloedingen.

118 Conclusies We moeten de sterke punten en de beperkingen van elk middel begrijpen om uiteindelijk de goede keuze voor de patiënt te kunnen maken. De nieuwe anticoagulantia staan klaar om de coumarines te vervangen, maar alleen in de juiste patiënten.

119 Humanity s greatest advances are not in its discoveries but in how those discoveries are applied... Bill Gates, June 7, 2007 Harvard Commencement Address

120 Hartelijk dank voor uw aandacht Peter Loh, MD, PhD University of Utrecht Heart Lung Center Utrecht

De nieuwe orale anticoagulantia

De nieuwe orale anticoagulantia De nieuwe orale anticoagulantia Dr Tom Vydt o AZ Sint-Maarten (Mechelen & Duffel) o Hanswijkstraat, Mechelen Coumarines o o o Afgeleide van dicoumarol (stof voorkomend in rotte klaver => bloedingen bij

Nadere informatie

Atriumfibrilleren. Programma. Atriumfibrilleren 1-11-2012. UFO 1 november 2012 Tom Schalekamp

Atriumfibrilleren. Programma. Atriumfibrilleren 1-11-2012. UFO 1 november 2012 Tom Schalekamp Atriumfibrilleren UFO 1 november 2012 Tom Schalekamp Programma Definitie, indeling, risico s Pathofysiologie Farmacotherapie atriumfibrilleren Ritmecontrole Frequentiecontrole Diverse middelen afzonderlijk

Nadere informatie

Boezemfibrilleren en antistolling: consequenties voor de kwetsbare bejaarde

Boezemfibrilleren en antistolling: consequenties voor de kwetsbare bejaarde Boezemfibrilleren en antistolling: consequenties voor de kwetsbare bejaarde Dr. T.A. Simmers, cardioloog Verenso, 25-11-2011 De mythe van de vallende bejaarde Dr. T.A. Simmers, cardioloog Verenso, 25-11-2011

Nadere informatie

NOAC s. Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog

NOAC s. Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog NOAC s Bossche Samenscholingsdagen 2014 N. Péquériaux Laboratoriumarts/Medisch leider trombosedienst M. Jacobs Cardioloog Antistollingsmedicatie Toegepast ter preventie en behandeling van arteriële en

Nadere informatie

Wat is nieuw in Antistollingswereld?

Wat is nieuw in Antistollingswereld? Wat is nieuw in Antistollingswereld? Peter Verhamme Bloedings- en vaatziekten UZ Leuven NOACs/DOACs - Antistolling bij VKF: Waarom we NOACs verkiezen! - Peri-operatief beleid 1 Nieuwe orale anticoagulantia

Nadere informatie

Nieuwe anticoagulantia in de praktijk De evidence in vogelvlucht en interactieve casuïstiek

Nieuwe anticoagulantia in de praktijk De evidence in vogelvlucht en interactieve casuïstiek Nieuwe anticoagulantia in de praktijk De evidence in vogelvlucht en interactieve casuïstiek Dr. P.W. Kamphuisen - internist Universitair Medisch Centrum Groningen Nieuwe orale antistollingsmiddelen in

Nadere informatie

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors Gender differences in heart disease Dr Danny Schoors Women are meant to be loved, not to be understood Oscar Wilde (1854-1900) 2 05/01/16 Inleiding Cardiovasculaire ziekte 7 tot 10 jaar later dan bij mannen

Nadere informatie

casuistiek: bloedingscomplicaties bij het gebruik van de nieuwe generaties antistollingsmiddelen

casuistiek: bloedingscomplicaties bij het gebruik van de nieuwe generaties antistollingsmiddelen casuistiek: bloedingscomplicaties bij het gebruik van de nieuwe generaties antistollingsmiddelen Dr. Marieke JHA Kruip Internist- hematoloog Erasmus MC inhoud casus indica>es nieuwe orale middelen risico

Nadere informatie

Boezemfibrilleren bij ouderen

Boezemfibrilleren bij ouderen Boezemfibrilleren bij ouderen Thema Jong tot Oud CarVasZ 20 november 2015 Cyril Camaro, cardioloog Programma: boezemfibrilleren 1. is een ziekte van de oudere patiënt! 3. een casus uit de praktijk Probleemstelling,

Nadere informatie

Atriumfibrilleren, je zou er hartkloppingen van krijgen!

Atriumfibrilleren, je zou er hartkloppingen van krijgen! Atriumfibrilleren, je zou er hartkloppingen van krijgen! ATRIUMFIBRILLEREN EN ANTISTOLLING RECENTE ONTWIKKELINGEN WETENSCHAPPELIJKE BIJEENKOMST 2012 Drs. S Rutten- de Jong, cardioloog Elkerliek ziekenhuis

Nadere informatie

Richtlijnen voor de behandeling van voorkamerfibrillatie. Dr E Raymenants Cardiologie St Maarten

Richtlijnen voor de behandeling van voorkamerfibrillatie. Dr E Raymenants Cardiologie St Maarten Richtlijnen voor de behandeling van voorkamerfibrillatie Dr E Raymenants Cardiologie St Maarten Inhoud o Epidemiologie Prevalentie Prognose Associatie met CV en andere aandoeningen o Definities & types

Nadere informatie

Chemotherapie en stolling

Chemotherapie en stolling Chemotherapie en stolling Therapie, preventie en risicofactoren Karen Geboes UZ Gent 4 december 2015 Avastin en longembolen: hoe behandelen en Avastin al dan niet verder? Chemotherapie en stolling: Therapie,

Nadere informatie

Antistolling: Oh FAQ!

Antistolling: Oh FAQ! Antistolling: Oh FAQ! FTTO 5 februari 2014 Sponsoren www.astrazeneca.nl www.bayer.nl www.boehringer-ingelheim.nl www.pfizer.nl 1 Programma 17.30 uur Ontvangst met broodjes en gelegenheid om stands te bezoeken

Nadere informatie

Farmacotherapeutisch rapport rivaroxaban (Xarelto ) bij de indicatie Preventie van CVA en systemische embolie bij patiënten met nonvalvulair atriumfibrilleren 5 10 15 20 Geneesmiddel. Rivaroxaban (Xarelto

Nadere informatie

NOAC s: New Oral Anticoagulants

NOAC s: New Oral Anticoagulants NOAC Safety protocol NOAC s: New Oral Anticoagulants Willem Bax, Internist-nefroloog-vasculair geneeskundige Namens Werkgroep NOAC s Werkgroep safety protocol NOAC s Matthijs Westerman, Internist Hematoloog

Nadere informatie

Preventie en behandeling trombo-embolische aandoeningen. FTO 15-10-13 Paul van Buuren

Preventie en behandeling trombo-embolische aandoeningen. FTO 15-10-13 Paul van Buuren Preventie en behandeling trombo-embolische aandoeningen FTO 15-10-13 Paul van Buuren Inhoud Trombo-embolische preventie bij ouderen Preventie bij atriumfibrilleren en behandeling longembolie Formularium

Nadere informatie

FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10)

FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10) FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10) Summery India was sinds 2000 sterk in opkomst als exporteur van druiven. In 2000 ging het nog om een hoeveelheid van 16.000 ton en in 2008 bereikte

Nadere informatie

Antistolling Oh FAQ. Ze prikken mij lek. Pt, een man van 58 komt bij huisarts, VG PAF sinds 2009, 3 x cardioversie RR, TIA, normaal echo cor

Antistolling Oh FAQ. Ze prikken mij lek. Pt, een man van 58 komt bij huisarts, VG PAF sinds 2009, 3 x cardioversie RR, TIA, normaal echo cor Antistolling Oh FAQ Casus, aan de hand van FAQs Congressponsoren AstraZeneca Bayer BoehringerIngelheim Pfizer/BMS Paul Smits, kaderarts HartVaatziekten io. Zoetermeer Eelko Ronner, cardioloog Reinier de

Nadere informatie

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG

Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG > Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG 0530.2015107627 Zorginstituut Nederland Pakket Eekholt 4 1112 XH Diemen Postbus

Nadere informatie

Voorkom bloedingen. de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren. Eindhoven, 19 juni 2014

Voorkom bloedingen. de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren. Eindhoven, 19 juni 2014 Voorkom bloedingen de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren Eindhoven, 19 juni 2014 dr. M.R. Nijziel, internist-hematoloog Indeling stollingssysteem oude antistollingsmiddelen

Nadere informatie

NOACs in de dagelijkse praktijk. Menno Huisman Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden m.v.huisman@lumc.nl

NOACs in de dagelijkse praktijk. Menno Huisman Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden m.v.huisman@lumc.nl NOACs in de dagelijkse praktijk Menno Huisman Afdeling Trombose en Hemostase LUMC Leiden m.v.huisman@lumc.nl Belangen Voordrachten tijdens wetenschappelijke verenigingen ondersteund door farma; honoraria

Nadere informatie

Waarom komen hersenbloedingen minder voor bij NOACs dan bij VKA?

Waarom komen hersenbloedingen minder voor bij NOACs dan bij VKA? Waarom komen hersenbloedingen minder voor bij NOACs dan bij VKA? Ewoud van Dijk, neuroloog 9 e Na5onaal Trombose Congres 2015 Disclosure Financiële ondersteuning: Subsidie van ZON- MW (GGG) voor onderzoek

Nadere informatie

Atriumfibrilleren. Ineke Baas-Arends Verpleegkundig Specialist Cardiologie Poli Atriumfibrilleren en Hartfalen Martini Ziekenhuis

Atriumfibrilleren. Ineke Baas-Arends Verpleegkundig Specialist Cardiologie Poli Atriumfibrilleren en Hartfalen Martini Ziekenhuis Atriumfibrilleren Ineke Baas-Arends Verpleegkundig Specialist Cardiologie Poli Atriumfibrilleren en Hartfalen Martini Ziekenhuis Inhoud Atriumfibrilleren De polikliniek Atriumfibrilleren in het MZH Casuïstiek

Nadere informatie

Hypertensie bij ouderen

Hypertensie bij ouderen Medisch Symposium: Geriatrie voor Huisartsen 01/10/2011 Hypertensie bij ouderen Em. Prof. R. Fagard Afdeling Hypertensie en Cardiovasculaire Revalidatie KU Leuven SBP and DBP (mmhg) Bloeddruk vs leeftijd

Nadere informatie

Anticoagulatie in veneuze thromboembolie: Dr Mathias Leys Pneumologie AZ Groeninge - Kortrijk

Anticoagulatie in veneuze thromboembolie: Dr Mathias Leys Pneumologie AZ Groeninge - Kortrijk Anticoagulatie in veneuze thromboembolie: nieuwe concepten Dr Mathias Leys Pneumologie AZ Groeninge - Kortrijk Na een diepe veneuze thrombose (DVT) of longembolen (LE) zijn recidieven frequent, vooral

Nadere informatie

Persbericht. ESC Congress 2014 Hot Line Sessie: Pradaxa toont gunstig effect op nierfunctie vergeleken met warfarine

Persbericht. ESC Congress 2014 Hot Line Sessie: Pradaxa toont gunstig effect op nierfunctie vergeleken met warfarine BE/PRA-141770 09/2014 ESC Congress 2014 Hot Line Sessie: Pradaxa toont gunstig effect op nierfunctie vergeleken met warfarine RE-LY subanalyse toont aan dat behandeling met Pradaxa in de loop van de tijd

Nadere informatie

Linker hartoor sluiting: WATCHMAN

Linker hartoor sluiting: WATCHMAN Linker hartoor sluiting: WATCHMAN Y.J. Stevenhagen, cardioloog, Medisch Spectrum Twente DRES 1 Inhoud Workshop Casus Achtergrond behandeling atriumfibrilleren Waarom linker hartoor afsluiting Procedure

Nadere informatie

Behandeling na een acuut coronair syndroom

Behandeling na een acuut coronair syndroom Behandeling na een acuut coronair syndroom Een nieuwe uitdaging in de ketenzorg CVRM Nascholing Stedelijke werkgroep Amsterdam 9 en 14 juni 2010 A.L.M. Bakx, cardioloog, BovenIJ Ziekenhuis SECUNDAIRE PREVENTIE

Nadere informatie

Deze online versie bevat alle beschikbare updates over de aanpak van voorkamerfibrillatie, gevolgd door de Transparantiefiche van juni 2008.

Deze online versie bevat alle beschikbare updates over de aanpak van voorkamerfibrillatie, gevolgd door de Transparantiefiche van juni 2008. Deze online versie bevat alle beschikbare updates over de aanpak van voorkamerfibrillatie, gevolgd door de Transparantiefiche van juni 2008. Voorkamerfibrillatie Publicatiedatum tot 15 september 2015 Epidemiologische

Nadere informatie

Zorg voor het acute myocardinfarct: van locaal initiatief tot landelijke organisatie. Gert van Houwelingen interventiecardioloog

Zorg voor het acute myocardinfarct: van locaal initiatief tot landelijke organisatie. Gert van Houwelingen interventiecardioloog Zorg voor het acute myocardinfarct: van locaal initiatief tot landelijke organisatie Gert van Houwelingen interventiecardioloog Samenwerken in de keten: expertgroep myocardinfarct Prehistorie: geen keten,

Nadere informatie

Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties. Haffner, NEJM 1998 UKPDS. T2DM, HbA1c, en HVZ 12-7-2011

Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties. Haffner, NEJM 1998 UKPDS. T2DM, HbA1c, en HVZ 12-7-2011 Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties Haffner, NEJM 998 microvasculaire afwijkingen nefropathie retinopathie neuropathie macrovasculaire afwijkingen coronaire hartziekten cerebrovasculaire

Nadere informatie

Behandeling van het acute herseninfarct

Behandeling van het acute herseninfarct Behandeling van het acute herseninfarct VPL symposium 14-03-2014 Puck Fransen, onderzoeker neurologie, Erasmus MC Inhoud Achtergrond (epidemiologie/etiologie) Behandeling endovasculaire behandeling Huidige

Nadere informatie

Nieuwe anticoagulantia Ze komen er echt aan. Saskia Middeldorp Vasculaire Geneeskunde AMC, Amsterdam

Nieuwe anticoagulantia Ze komen er echt aan. Saskia Middeldorp Vasculaire Geneeskunde AMC, Amsterdam Nieuwe anticoagulantia Ze komen er echt aan Saskia Middeldorp Vasculaire Geneeskunde AMC, Amsterdam Classes of new anticoagulants I Initiation Recombinant TFPI (tifacogin) NAPc2 II Xa formation Direct:

Nadere informatie

22-11-2013 DE NIEUWE ANTISTOLLINGSMIDDELEN IN DE CARDIOLOGISCHE PRAKTIJK CONFLICT OF INTEREST STATEMENT BIJDRAGE PRESENTATIE VRAAG VRAAG VRAAG

22-11-2013 DE NIEUWE ANTISTOLLINGSMIDDELEN IN DE CARDIOLOGISCHE PRAKTIJK CONFLICT OF INTEREST STATEMENT BIJDRAGE PRESENTATIE VRAAG VRAAG VRAAG DE NIEUWE ANTISTOLLINGSMIDDELEN IN DE CARDIOLOGISCHE PRAKTIJK Martin Jan Schalij Hartcentrum Leiden Leids Universitair Medisch Centrum CONFLICT OF INTEREST STATEMENT Geen persoonlijke belangen. De afdeling

Nadere informatie

Het kind met een stolsel

Het kind met een stolsel Het kind met een stolsel Heleen van Ommen EKZ AMC, Amsterdam Casus: meisje 15 jr Anamnese Sinds een aantal dagen benauwd en pijn op de borst, vastzittend aan de ademhaling, mn links Voorgeschiedenis: Week

Nadere informatie

De connected shopper journey

De connected shopper journey Over mij Nienke Smit Director Retail & Shopper TNS NIPO TNS NIPO Grote Bickersstraat 74 PO box 247 Amsterdam 1000 AE Amsterdam 020 5225 444 www.tns-nipo.com 2 Het was ooit heel simpel Behoefte Aankoop

Nadere informatie

KGBN. Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines.

KGBN. Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines. KGBN Zin en onzin van statines bij de hoogbejaarde patiënt. De neuroloog & statines. A/ ISCHEMIC STROKE / TIA & geen CHD : Heart Protection Study : Subgroep stroke antec. gerandomiseerd naar simvastatine

Nadere informatie

FACTSHEET CUT FLOWERS RUSSIA import jan-may 2015

FACTSHEET CUT FLOWERS RUSSIA import jan-may 2015 IMPORT IN MILLION DOLLAR Factsheet RUSSIA cut flowers FACTSHEET CUT FLOWERS RUSSIA import Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com RUSSISCHE IMPORT SNIJBLOEMEN BEGIN DIT

Nadere informatie

Anemie en transfusies bij cardiochirurgie

Anemie en transfusies bij cardiochirurgie Anemie en transfusies bij cardiochirurgie Sanquinavond, 4 Maart 2015 Leo van de Watering Sanquin Bloedvoorziening Nederland Divisie Research, CCTR Divisie Bloedbank, UTG Anemie en transfusies bij cardiochirurgie

Nadere informatie

Aandachtspunten voor de huisarts Dr. Johan Vijgen Electrofysioloog Virga Jesse Ziekenhuis Hasselt

Aandachtspunten voor de huisarts Dr. Johan Vijgen Electrofysioloog Virga Jesse Ziekenhuis Hasselt Voorkamerfibrillatie Aandachtspunten voor de huisarts Dr. Johan Vijgen Electrofysioloog Virga Jesse Ziekenhuis Hasselt Casus 1: 75 jarige patiënte Voorgeschiedenis Diabetes type II Arteriële hypertensie

Nadere informatie

Aortaklepkeuze: Naar optimale beslisvorming

Aortaklepkeuze: Naar optimale beslisvorming Aortaklepkeuze: Naar optimale beslisvorming Prof Dr JJM Takkenberg Afdeling Thoraxchirurgie Erasmus MC Disclosures: none Deze presentatie Aortaklepvervanging: Hoe bepalen we de beste optie voor de individuele

Nadere informatie

Hemofilie en antistolling: de hond of de kat

Hemofilie en antistolling: de hond of de kat Hemofilie en antistolling: de hond of de kat Roger Schutgens Van Creveldkliniek Afd. Hematologie UMC Utrecht Hemofilie: Genetica Maar: 33% heeft spontane mutatie Fenotype hemofilie Type FVIII/IX Prevalentie

Nadere informatie

Hartfalen: Wat is de optimale samenwerking voor de patient?

Hartfalen: Wat is de optimale samenwerking voor de patient? Hartfalen: Wat is de optimale samenwerking voor de patient? Arend Mosterd VITHas symposium Leusden 11 oktober 2013 VITHaS VITHaS Vereniging van Invasief Technische Hartstimulatie Specialisten Hartfalen

Nadere informatie

FACTSHEETshort PEPPERS

FACTSHEETshort PEPPERS FACTSHEETshort PEPPERS Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts15@gmail.com Paprika s: Nederland verliest terrein aan Spanje Export Nederland dit jaar fors gedaald De Nederlands export

Nadere informatie

THROMBOPROFYLAXIE BIJ MAJEURE ORTHOPEDISCHE CHIRURGIE

THROMBOPROFYLAXIE BIJ MAJEURE ORTHOPEDISCHE CHIRURGIE Lok ortho THROMBOPROFYLAXIE BIJ MAJEURE ORTHOPEDISCHE CHIRURGIE Maart 2011 Dr P.Verstraeten alle 3 componenten van de Virchow- triade betrokken bij Orthopedische chirurgie! Hypercoagulabele status Endotheliale

Nadere informatie

Factor Xa remmers en directe trombine remmers. (nieuwe orale anticoagulantia, NOAC) bij kwetsbare

Factor Xa remmers en directe trombine remmers. (nieuwe orale anticoagulantia, NOAC) bij kwetsbare Factor Xa remmers en directe trombine remmers (nieuwe orale anticoagulantia, NOAC) bij kwetsbare ouderen? Standpunt van de Werkgroep Klinische Gerontofarmacologie (WKGF) van de Nederlandse Vereniging van

Nadere informatie

OLIJFdag 3 oktober 2015

OLIJFdag 3 oktober 2015 OLIJFdag 3 oktober 2015 Nieuwe behandelingen bij eierstokkanker Els Witteveen Internist-oncoloog Huidige en nieuwe inzichten Intraperitoneale toediening Toevoeging van bevacizumab Dose dense toediening

Nadere informatie

De oudere patiënt met comorbiditeit

De oudere patiënt met comorbiditeit De oudere patiënt met comorbiditeit Dr. Arend Mosterd cardioloog Meander Medisch Centrum, Amersfoort Dr. Irène Oudejans klinisch geriater Elkerliek ziekenhuis, Helmond Hartfalen Prevalentie 85 plussers

Nadere informatie

Significante Fase III Studies in de Oncologie Wat betekent dit voor de practicus?

Significante Fase III Studies in de Oncologie Wat betekent dit voor de practicus? Significante Fase III Studies in de Oncologie Wat betekent dit voor de practicus? Dr. L. Dirix Medische Oncologie Behandeling van vaste tumoren Adjuverende therapie Uitgezaaide ziekte Gerandomizeerd onderzoek

Nadere informatie

dit getal in de komende 50 jaar minstens verdubbelen. 6,7 Eén op de vijf beroertes is het gevolg van AF. 6

dit getal in de komende 50 jaar minstens verdubbelen. 6,7 Eén op de vijf beroertes is het gevolg van AF. 6 Lixiana eenmaal daags van Daiichi Sankyo in Zwitserland goedgekeurd voor preventie van beroerte en systemische embolie bij non-valvulair atriumfibrilleren en voor de behandeling en preventie van recidiverende

Nadere informatie

Deze online versie bevat alle beschikbare updates over de aanpak van voorkamerfibrillatie, gevolgd door de Transparantiefiche van juni 2008.

Deze online versie bevat alle beschikbare updates over de aanpak van voorkamerfibrillatie, gevolgd door de Transparantiefiche van juni 2008. Deze online versie bevat alle beschikbare updates over de aanpak van voorkamerfibrillatie, gevolgd door de Transparantiefiche van juni 2008. Voorkamerfibrillatie Zoekdatum tot 1 september 2013 Nieuwe gegevens

Nadere informatie

Perioperatief antistollingsbeleid UMCG. Samenvatting

Perioperatief antistollingsbeleid UMCG. Samenvatting 1 2 Perioperatief antistollingsbeleid UMCG Samenvatting Patiënten ingesteld op antistollingsmiddelen hebben bij continuatie van de antistolling een verhoogde kans op bloedverlies en bij het staken van

Nadere informatie

VUmc Basispresentatie

VUmc Basispresentatie Samenwerking waarover? Richtlijnen en zorgstandaarden Cardiovasculair risicomanagement (zorgstandaard) Samenwerking e en e lijn Prof dr Piet ter Wee Afdeling Nefrologie Hypertensie Diabetes mellitus (zorgstandaard)

Nadere informatie

Bloed (anti) stollend 2012. Grensverleggend? Margriet Piersma, internist Trombosedienst Groningen

Bloed (anti) stollend 2012. Grensverleggend? Margriet Piersma, internist Trombosedienst Groningen Bloed (anti) stollend 2012 Grensverleggend? Margriet Piersma, internist Trombosedienst Groningen Trombosedienst historie functie Keten trombosezorg niet sluitend Rol trombosedienst Nieuwe antistollingsmiddelen

Nadere informatie

Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs)

Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs) Nieuwe Orale Anticoagulantia (NOACs) Regionaal Formularium Zwolle Daphne Bertholee, ziekenhuisapotheker i.o. Douwe van der Meer, coördinator Regionaal Formularium Zwolle FTO 15 oktober 2013 Isala Inleiding

Nadere informatie

Workshop hypertensie op jonge leeftijd

Workshop hypertensie op jonge leeftijd Workshop hypertensie op jonge leeftijd Monika Hollander, kaderhuisarts HVZ Bert-Jan van den Born, internist-vasc. geneeskundige, AMC Doel workshop Consensus tav diagnostiek en behandeling van jonge patienten

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Datum 8 september 2015 Betreft GVS rapport 15/13 edoxaban (Lixiana ) bij veneuze trombo-embolie

Datum 8 september 2015 Betreft GVS rapport 15/13 edoxaban (Lixiana ) bij veneuze trombo-embolie > Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG 0530.2015109188 Datum 8 september 2015 Betreft GVS rapport 15/13 edoxaban

Nadere informatie

Schrik om het hart! CoRPS. Dr. Annelieke Roest. Promotoren: Peter de Jonge, PhD. Johan Denollet, PhD

Schrik om het hart! CoRPS. Dr. Annelieke Roest. Promotoren: Peter de Jonge, PhD. Johan Denollet, PhD Schrik om het hart! Center of Research on Psychology in Somatic diseases Promotoren: Peter de Jonge, PhD Johan Denollet, PhD Dr. Annelieke Roest Anxiety and Depression In Coronary Heart Disease: Annelieke

Nadere informatie

Van harte welkom! 25 juni 2015

Van harte welkom! 25 juni 2015 Van harte welkom! 25 juni 2015 Programma 20.00: Welkom en opening Wendy Valk, verpleegkundig specialist cardiologie 20.05: De Hart&Vaatgroep; patiëntenbelang telt! Margo Weerts, directeur 20.15: Boezemfibrilleren,

Nadere informatie

Over de ENGAGE AF-TIMI 48-studie

Over de ENGAGE AF-TIMI 48-studie Lixiana (edoxaban) eenmaal daags van Daiichi Sankyo krijgt positieve CHMP-opinie in Europa voor preventie van beroerte en systemische embolie bij non-valvulair atriumfibrilleren en voor de behandeling

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

Cutflowers: Export Netherlands and other countries - 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

Cutflowers: Export Netherlands and other countries - 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 in million euro Factsheet cutflowers export worldwide november 2015 FACTSHEET CUTFLOWERS Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com WERELDHANDEL SNIJBLOEMEN: 7 MILJARD EURO

Nadere informatie

Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling. Sterfte en HbA1c. ACCORD-studie. HbA1c en gezondheidstoestand

Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling. Sterfte en HbA1c. ACCORD-studie. HbA1c en gezondheidstoestand Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling Is de NHG-Standaard nog up-to-date? MONITORING VAN ONDERBEHANDELING! Simon Verhoeven en Daniel Tavenier MAAR HOE ZIT HET MET OVERBEHANDELING? Sterfte

Nadere informatie

4e Post EAUN Meeting. Men s Health. Willem de Blok Verpleegkundig specialist oncologie-urologie Antoni van Leeuwenhoek Amsterdam Board member EAUN

4e Post EAUN Meeting. Men s Health. Willem de Blok Verpleegkundig specialist oncologie-urologie Antoni van Leeuwenhoek Amsterdam Board member EAUN 4e Post EAUN Meeting Men s Health Willem de Blok Verpleegkundig specialist oncologie-urologie Antoni van Leeuwenhoek Amsterdam Board member EAUN Weergave presentatie Ian Banks 14-6-2011 Brussel Men s Health

Nadere informatie

Boezemfibrilleren Medicamenteuze behandeling

Boezemfibrilleren Medicamenteuze behandeling Boezemfibrilleren Medicamenteuze behandeling H.A. Hauer Cardioloog Cardiologie Centra Nederland 18 maart 2014 Definitie Ongeorganiseerde asynchrone, gefractioneerde atriale electrische activiteit, herkenbaar

Nadere informatie

Nascholing Antistolling

Nascholing Antistolling Nascholing Antistolling Algemene module nivo 3 Een initiatief van de Stuurgroepketen Antistollingsbehandeling Dr. R. Fijnheer, versie 4, juli 2012 de stollingsbalans trombose te veel stolling antistolling

Nadere informatie

Nurse Specialist in Hartfalen: What s in a name

Nurse Specialist in Hartfalen: What s in a name BWGCVN Nurse Specialist in Hartfalen: What s in a name Jan Vercammen Hartfalenverpleegkundige ZOL Genk Voorzitter Belgian Heart Failure Nurses Wat is hartfalen Definitie: The inability of the heart to

Nadere informatie

To ventilate or not to ventilate, that s the question

To ventilate or not to ventilate, that s the question To ventilate or not to ventilate, that s the question Prof Jan Bakker Afdelingshoofd Intensive Care Volwassenen jan.bakker@erasmusmc.nl VRAAG Opname op Intensive Care? JA Kan ik nog niet zeggen Doet opname

Nadere informatie

Klinische relevantie en validatieprocedure. Behandeling van non-valvulair atriumfibrilleren met orale anticoagulantia

Klinische relevantie en validatieprocedure. Behandeling van non-valvulair atriumfibrilleren met orale anticoagulantia Klinische relevantie en validatieprocedure Behandeling van non-valvulair atriumfibrilleren met orale anticoagulantia Klinische relevantie en validatieprocedure Behandeling van non-valvulair atriumfibrilleren

Nadere informatie

Indicatie antistolling. NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Indicaties VKA in NL Wat gebruikten we. Het stollingsmechanisme

Indicatie antistolling. NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Indicaties VKA in NL Wat gebruikten we. Het stollingsmechanisme Indicatie antistolling NOAC/DOAC Is de praktijk net zo verwarrend als de naam.? Behandeling DVT/ longembolie Atriumfibrilleren Mechanische hartklep Arterieel vaatlijden Hartfalen met kamerdilatatie ( alleen

Nadere informatie

Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS. New Class Warnings

Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS. New Class Warnings HMG-CoA Reductase Inhibitors and safety the risk of new onset diabetes/impaired glucose metabolism Final SmPC and PL wording agreed by PhVWP December 2011 Doc.Ref.: CMDh/PhVWP/042/2012 January 2012 SUMMARY

Nadere informatie

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Inhoudsweergave Wie is at risk & Diagnose Prevalentie Klinisch belang van

Nadere informatie

Sociaal Kwetsbaren in Beeld :

Sociaal Kwetsbaren in Beeld : Sociaal Kwetsbaren in Beeld : wat kan interrai daarvoor betekenen? Ronald Baas, psychiater Fellow interrai www.interrai.org www.nedrai.org 14 april 2015 Agenda Wat is interrai? Wat kan je ermee? Hoe werkt

Nadere informatie

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes Nieuwe guidelines voor preventie Cardio 2013 Johan Vaes Waarom is preventie nodig? CV ziekten blijven belangrijkste doodsoorzaak Zowel mannen als vrouwen Overlijden voor 75 j is ten gevolge van CV ziekten

Nadere informatie

Antistolling in het pijncentrum

Antistolling in het pijncentrum Antistolling in het pijncentrum Dr. Veerle Dirckx mariaziekenhuis.be Mensen zorgen voor mensen Overzicht Ter opfrissing de stollingscascade Wat is er allemaal op de markt? Wat werkt waarop in? Hoelang

Nadere informatie

MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB

MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB MDO september 2014 CAT: bewijs voor nimodipine bij SAB B. J. Snel AIOS anesthesiologie Rowland MJ, Hadjipavlou G. Delayed cerebral ischemia after subarachnoid haemorrage: looking beyond vasospasm. Br J

Nadere informatie

Cardiovasculair Risicomanagement bij DM2

Cardiovasculair Risicomanagement bij DM2 Cardiovasculair Risicomanagement bij DM2 Guy Rutten Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns Geneeskunde DiHAG Sterrencursus 2009 Relevantie Van de mensen met DM 2 sterft 50-70% aan

Nadere informatie

Kanker en het hart. de ultieme uitdaging?

Kanker en het hart. de ultieme uitdaging? Kanker en het hart de ultieme uitdaging? Rienk Rienks, cardioloog UMCU/CMH Hoe groot is het probleem? Stollingstoornissen bij kanker Kanker van het hart Hartproblemen bij (de behandeling van) kanker Nederland:

Nadere informatie

toerisme in cijfers tourism in figures 2011 08 aantal aankomsten naar logiesvorm 2011 number of arrivals by type of accommodation 2011

toerisme in cijfers tourism in figures 2011 08 aantal aankomsten naar logiesvorm 2011 number of arrivals by type of accommodation 2011 in cijfers tourism in figures 2011 XL 08 aantal aankomsten naar logiesvorm 2011 number of arrivals by type of accommodation 2011 Kennisbeheer Juni 2012 2 AANTAL AANKOMSTEN NAAR LOGIESVORM, 2011 Tabel P.

Nadere informatie

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren INHOUD Presentatie (20-25 minuten) Inleiding Medicamenteuze behandeling atriumfibrilleren Geneesmiddelgroepen Bijwerkingen

Nadere informatie

An#stolling in atriumfibrilleren - een nieuwe genera#e in opkomst -

An#stolling in atriumfibrilleren - een nieuwe genera#e in opkomst - An#stolling in atriumfibrilleren - een nieuwe genera#e in opkomst - Nurse Academy 2014 Naoual Bennaghmouch Arts- onderzoekster Cardiologie 17 November 2014 Disclosure (poten#ële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

Perioperatief beleid. van patiënten behandeld met bloedverdunners

Perioperatief beleid. van patiënten behandeld met bloedverdunners Perioperatief beleid van patiënten behandeld met bloedverdunners Perioperatief beleid van patiënten behandeld met plaatjesremmers Aspirine en/of ADP receptor inhibitor (Plavix of clopidogrel, Efient of

Nadere informatie

De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2

De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2 De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2 F. Holleman Belangenverstrengeling Academisch prestige: AMC Adviesraden: sanofi, Eli Lilly Onderzoekssponsoring: MSD Alle (neven)inkomsten afkomstig van

Nadere informatie

Quiz. Hart en Vrouw. Doel. Opzet. Juist / Onjuist? Onjuist Hart en vaatziekten als doodsoorzaak. Het herkennen van sekseverschillen in risicofactoren

Quiz. Hart en Vrouw. Doel. Opzet. Juist / Onjuist? Onjuist Hart en vaatziekten als doodsoorzaak. Het herkennen van sekseverschillen in risicofactoren Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Zie hieronder > geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Bedrijfsnamen Sponsoring Sanofi Geen Takeda Nederland BV

Nadere informatie

Leefstijlinterventies met stip op 1! Inhoud. Over de zgn. Preventieparadox. The Epidemiological Evidence. Edith Feskens, edith.feskens@wur.

Leefstijlinterventies met stip op 1! Inhoud. Over de zgn. Preventieparadox. The Epidemiological Evidence. Edith Feskens, edith.feskens@wur. Leefstijlinterventies met stip op 1! The Epidemiological Evidence Edith Feskens, edith.feskens@wur.nl Inhoud Waarom is rol voor leefstijl lang onderbelicht geweest? Voeding en Bloeddruk Preventie van type

Nadere informatie

Leefstijlinterventies met stip op 1!

Leefstijlinterventies met stip op 1! Leefstijlinterventies met stip op 1! The Epidemiological Evidence Edith Feskens, edith.feskens@wur.nl Inhoud Waarom is rol voor leefstijl lang onderbelicht geweest? Voeding en Bloeddruk Preventie van type

Nadere informatie

Inhoud. Leefstijlinterventies met stip op 1! Voorbeeld van de PP: het effect van bloeddrukverlaging op sterfte. Over de zgn.

Inhoud. Leefstijlinterventies met stip op 1! Voorbeeld van de PP: het effect van bloeddrukverlaging op sterfte. Over de zgn. Leefstijlinterventies met stip op 1! Inhoud The Epidemiological Evidence Edith Feskens, edith.feskens@wur.nl Waarom is rol voor leefstijl lang onderbelicht geweest? Voeding en Bloeddruk Preventie van type

Nadere informatie

Is valpreventie kosteneffectief?

Is valpreventie kosteneffectief? Is valpreventie kosteneffectief? Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be Maart 2014 1 Reactie van de overheden op de crisis Jaarlijkse

Nadere informatie

casus presentatie Rob Roudijk, Keuzecoschap intensive care 12-1-2015

casus presentatie Rob Roudijk, Keuzecoschap intensive care 12-1-2015 Ventrikel septum ruptuur casus presentatie Rob Roudijk, Keuzecoschap intensive care 12-1-2015 Casus 70 jarige man RVO: post operatief na VSR correctie en triscuspidalisplastiek Dyspneu verdenking pneumonie,

Nadere informatie

Kwaliteit van Leven na Hartchirurgie

Kwaliteit van Leven na Hartchirurgie Kwaliteit van Leven na Hartchirurgie 15 april 2014 Thanasie Markou Cardio-thoracaal chirurg A.L.P. Markou Quality of life after cardiac surgery Quality of life after cardiac surgery A.L.P. Markou Kwaliteit

Nadere informatie

De nieuwe orale anticoagulantia ter preventie van trombo-embolische events bij voorkamerfibrillatie: efficaciteit en veiligheid

De nieuwe orale anticoagulantia ter preventie van trombo-embolische events bij voorkamerfibrillatie: efficaciteit en veiligheid Academiejaar 2013 2014 De nieuwe orale anticoagulantia ter preventie van trombo-embolische events bij voorkamerfibrillatie: efficaciteit en veiligheid De Beule Griele, Universiteit Gent Promotor: professor

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 198 Het eerste deel van dit proefschrift beschrijft de effectiviteit van clopidogrel en tirofiban in patiënten met een acuut hart infarct verwezen voor een spoed dotter behandeling. In hoofdstuk 1 werd

Nadere informatie

Bloedplaatjes (over) belicht

Bloedplaatjes (over) belicht Bloedplaatjes (over) belicht Jean-Louis Kerkhoffs Er is een leven na HOVON 82 Sanquin Bloodbank, Dept. of Research & Development, The Netherlands 1 Pathogeen reductie van bloedplaatjes Algemene introductie

Nadere informatie

Nieuwe anticoagulantia: een betere manier van antistollen?

Nieuwe anticoagulantia: een betere manier van antistollen? ieuwe anticoagulantia: een betere manier van antistollen? Hugo ten Cate Prof. dr. H. ten Cate, internist-vasculair geneeskundige, Maastricht Universitair Medisch Centrum (MUMC+) en Cardiovasculair Research

Nadere informatie

Anemie, DM en CNS: hoe verder na TREAT?

Anemie, DM en CNS: hoe verder na TREAT? Anemie, DM en CNS: hoe verder na TREAT? Dr M van Buren internist-nefroloog HAGA ziekenhuis Den Haag Dr CAJM Gaillard internist-nefroloog Meander Medisch Centrum Amersfoort VU Medisch Centrum Amsterdam

Nadere informatie

Therapie Stabiel Coronairlijden

Therapie Stabiel Coronairlijden Therapie Stabiel Coronairlijden Dr. Luc Muyldermans Dr. Yves Vandekerckhove Dr. Luc Missault Dr. Daniël Dendooven Dr. Patrick Coussement Prof. Mattias Duytschaever Prof. René Tavernier Dr. Philippe Debonnaire

Nadere informatie

INTERACT-in-HF. Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure. A European Heart Failure Network

INTERACT-in-HF. Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure. A European Heart Failure Network INTERACT-in-HF Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure A European Heart Failure Network RECAP - Regional Care Portals InterReg IVB, e-ucare, WP2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Osteonecrosis of the jaw (ONJ)

Osteonecrosis of the jaw (ONJ) INLEIDING Welkom 1 2 Osteonecrosis of the jaw (ONJ) Hoe kunnen we dit voorkomen en als het toch optreedt, hoe kunnen we het managen? 3 Complication of bisphosphonate and denosumab use 1 Dit ga je echter

Nadere informatie