tul Moleculaire Levenswetenschappen Stroom Statistisch modelleren Werkboek

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "tul Moleculaire Levenswetenschappen Stroom 2.1 2005-2006 Statistisch modelleren Werkboek"

Transcriptie

1 tul Moleculaire Levenswetenschappen Stroom Statistisch modelleren Werkboek Inhoudsopgave Rooster 2 Studiemateriaal 2 Werkvormen 2 Toetsing 3 Planningsgroep 3 Traject 4 1

2 Rooster Dag Datum Tijd Tijd Tijd Hoor1 A SPSS1 W x Hoor2 A SPSS2 W Owgb1 A, K Hoor3 K SPSS3 W Owgb2 A, K Hoor4 K SPSS4 W Owgb3 A, K Hoor5 K SPSS5 W Owgb4 A, K Hoor6 K SPSS6 W Owgb5 A, K Hoor7 A SPSS7 W Owgb6 A, K Hoor8 A SPSS8 W Owgb7 A, K Hoor9 A SPSS9 W Owgb8 A, K Respo A x Owgb9 A, K Toets is op Hoor1 = Hoorcollege SPSS1 = SPSS practicum Owg1 = Onderwijsgroepbijeenkomst Respo = Responsiecollege Docenten: A = Ambergen, K = Kester, W = Winkelhuijzen Studiemateriaal Boek: Rosner, B. (2000), Fundamentals of Biostatistics (Fifth Edition), Duxbury Press. Dit werkboek. Website: Kopieën van collegetransparanten: via de website Werkvormen Hoorcolleges: inleiding tot de stof. Onderwijsgroepbijeenkomsten: bespreken computeropgaven, bespreken pen en papier opgaven, aanwezigheid verplicht: dit is 7 van de 9 keer aanwezig. SPSS practicum: computeropgaven maken, inleveren, moeten allemaal voldoende zijn. 2

3 Toetsing Schriftelijke toets: Stof: par7.5, par7.6, par8.10, hfdst 9, 10, 11, 12. Niet de paragrafen: , en SPSS uitvoer interpreteren, pen en papier opgaven. Open vragen. Open boek, kopieën van de college transparanten mogen gebruikt worden. Aftekening: 1 toetscijfer 6 of meer, plus 2 alle SPSS opgaven voldoende, plus 3 onderwijsgroepbijeenkomsten voldoende aanwezigheid Planningsgroep T.Ambergen (coördinator) P. Debyeplein 1 Kamer B 2.15 Tel / A.Kester P.Debyeplein 1 Kamer B 2.10 Tel / M.Winkelhuijzen P.Debyeplein 1 Kamer B 2.15 Tel /

4 Traject Hoofdstuk 9: Niet-parametrische methoden Doelstelling In de cursus methoden en statistiek van het eerste jaar bachelor werden betrouwbaarheidsintervallen geconstrueerd en hypothesen getoetst voor continue gegevens en voor binaire gegevens. Het statistische probleem kon daar steeds geformuleerd worden in termen van een parameter, daartoe was het wel nodig om bepaalde onderstellingen te maken omtrent de onderliggende verdeling, bijvoorbeeld normaliteit van de onderliggende verdeling. In dit hoofdstuk worden niet-parametrische toetsen bestudeerd. Met dit type toets wordt het mogelijk problemen te bekijken waarvoor ordinale gegevens beschikbaar zijn en wordt het mogelijk de onderstelling van normaliteit af te zwakken. Hoorcollege 1 1. (par 9.1) Soorten gegevens. 2. Niet-parametrische alternatieven voor de t-toets voor gekoppelde waarnemingen (gepaarde metingen). (par 9.2) Twee behandelingen vergelijken met behulp van de tekentoets (sign test). ((5.7) inclusief een korte inleiding omtrent de continuïteitscorrectie). (par 9.3) Twee behandelingen vergelijken met behulp van de Wilcoxon signed-rank test (een verfijnd alternatief voor de tekentoets). 3. Een niet-parametrisch alternatief voor de twee-steekproeven t-toets. (par 9.4) Twee groepen vergelijken met behulp van de Wilcoxon rank-sum test. SPSS practicum 1 1. Bij 10 patiënten is de systolische bloeddruk gemeten. Gegevens: 120, 134, 156, 144, 163, 139, 159, 174, 142, 150 mmhg. Toets of de mediane bloeddruk 140 mmhg is. Gebruik een niet-parametrische toets. SPSS aanwijzing: Zelf gegevens intypen. Daarna: Analyze / Nonparametric Tests. 2. Voor acht patiënten wordt de ademhalingscapaciteit gemeten voor en na een zekere behandeling. De resultaten zijn als volgt: Persoon Capaciteit voor behandeling Capaciteit na behandeling

5 Stel d = capaciteit na behandeling capaciteit voor behandeling en dat de mediaan is van de d i s, i = 1,, 8. Toets H 0 : = 0 versus H a : 0 SPSS aanwijzing: Analyze / Nonparametric Tests. 3. Problems: Gegevens van Table 9.9 zelf intypen. SPSS aanwijzing: Analyze / Nonparametric Tests. 4. Reproduceer de analyse gegeven in Table 9.5 op p Gegevens van Table 9.4 zelf intypen. SPSS aanwijzing: gebruik hiervoor drie kolommen: 1 e -kolom met de naam groep (1, 2), 2 e -kolom met de naam score (0, 1, 2, 3) en 3 e -kolom met de naam aantal (24, ). Pas vervolgens met het SPSS menu het wegen van cases toe: Data / Weight Cases. Dus eerste regel bevat groep=1 en score =0 en aantal=24. Na toepassing van Data / Weight Cases beschouwt SPSS deze regel als 24 cases met groep=1 en score =0. Daarna: Analyze / Nonparametric Tests. Onderwijsgroepbijeenkomst 1 Pen en papieropgaven 1. Problem: Problems: Problems:

6 Hoofdstuk 10: Categorische gegevens Doelstelling In het eerste gedeelte van dit hoofdstuk worden de populatieproporties van twee groepen vergeleken. Bekijken we een binaire (0/1 uitkomst) als een codering voor goed (=1) en slecht (=0) dan voorziet dit in een manier om categorische gegevens (in dit geval met twee categorieën) te vergelijken. Verder wordt aangetoond dat het vergelijken van twee binomiale proporties equivalent is met het analyseren van 2x2 kruistabellen. In het tweede gedeelte worden algemene rxc kruistabellen behandeld; op die manier kan de associatie tussen twee variabelen bestudeerd worden. Verder komen de McNemar toets aan bod (voor gepaarde waarnemingen) en wordt de Kappa statistiek geïntroduceerd, deze laatste geeft een maat voor de graad van overeenkomst tussen twee categorische variabelen. Hoorcollege 2 1. Twee-steekproeven toets voor het vergelijken van binomiale proporties. (10.2) Grote steekproeven: normale benadering (met continuïteitscorrectie) en deequivalente aanpak via kruistabellen. (10.3) Kleine steekproeven: Fisher s exact test (inclusief een korte inleiding over de hypergeometrische verdeling). 2. (10.4) Het vergelijken van binomiale proporties voor gekoppelde waarnemingen (matched pairs): McNemar s test. 3. (10.6.1) Kruistabellen (herhaling van wat gezien is in het eerste jaar). 4. (10.8) De Kappa statistiek. SPSS practicum 2 1. Reproduceer de oplossing gegeven in Example met SPSS. SPSS aanwijzing: maak eerst een 2x2-table bijvoorbeeld via de methode van opgave 3 van SPSS practicum 1. Daarna: Analyze / Descriptive Statistics / Crosstabs. 2. Toon aan dat de oplossing gegeven in Example 10.5 ook kan gevonden worden door de chi-kwadraat toets te gebruiken voor de gegevens in Table SPSS aanwijzing: Analyze / Descriptive Statistics / Crosstabs. 3. Reproduceer met SPSS de oplossing van de McNemar test uit Example SPSS aanwijzing: Analyze / Descriptive Statistics / Crosstabs. 4. Reproduceer de oplossing gegeven in Example met SPSS. SPSS aanwijzing: Analyze / Descriptive Statistics / Crosstabs. 6

7 5. Reproduceer met SPSS de oplossing gegeven in Example SPSS aanwijzing: Analyze / Descriptive Statistics / Crosstabs. Onderwijsgroepbijeenkomst 2 Pen en papieropgaven 1. Problems: Problems: Problems:

8 Hoofdstukken , 8.10 en 10.5 Doelstelling Bij het toetsen van hypothesen kunnen twee soorten fouten gemaakt worden: de Type I fout (de nulhypothese verwerpen als ze juist is) en de Type II fout (de alternatieve hypothese verwerpen als ze juist is). Men definieert het onderscheidingsvermogen (power) van een toets als P(H 1 H 1 ), of in woorden: de kans dat je de alternatieve hypothese accepteert gegeven dat de alternatieve hypothese juist is. Merk op dat P(H 1 H 1 ) = 1 - P(H 0 H 1 ), of in woorden: het onderscheidingsvermogen is één min de kans op een Type II fout. Het significantieniveau (α = P(H 1 H 0 )) samen met het onderscheidingsvermogen bepalen de kwaliteit van een toetsingsprocedure. In dit hoofdstuk zullen we daarom het onderscheidingsvermogen bestuderen en zullen we aantonen hoe we voor een aantal toetsingsproblemen de steekproefgrootte kunnen bepalen zodat het halen van een gegeven significantieniveau en een gegeven power gegarandeerd is. Het bepalen van een gepaste steekproefgrootte is van cruciaal belang bij het uitvoeren van medische experimenten (klinische studies). Hoorcollege 3 1. (7.5) (7.6.1) (7.6.2) De z-test: onderscheidingsvermogen en steekproefgrootte. 2. (8.10) Het vergelijken van twee gemiddelden: onderscheidingsvermogen en steekproefgrootte. 3. (10.5.1) Het vergelijken van twee proporties (onafhankelijke steekproeven): onderscheidingsvermogen en steekproefgrootte. (10.5.2) Het vergelijken van twee proporties (gepaarde metingen): onderscheidingsvermogen en steekproefgrootte. SPSS practicum 3 1. Neem Example 7.26 (α =.05, σ = 24, n = 100, µ 0 = 120). Maak met SPSS een grafiek van de power tegen µ 1 (power verticaal, µ 1 horizontaal). Gebruik µ 1 < 120. Eenzijdig alternatief. SPSS aanwijzing: Transform / Compute. Gebruik de functie cdf.normal(z, 0, 1). Voorbeeld: p = cdf.normal(2.15, 0, 1) = P(Z < 2.15) = waarbij Z standaard normaal verdeeld is. Gebruik eventueel ook de functie idf.normal(p,0,1). Voorbeeld: z = idf.normal(0.975,0,1) = Zet waarden van µ 1 in een kolom en laat SPSS de bijbehorende waarden voor power berekenen. Deze powerwaarden zet SPSS dan in een andere kolom. Daarna: Graphs / Scatter / Simpel. Dubbelklik op de Graph en gebruik interpolatie om de punten met elkaar te verbinden. 8

9 2. Neem Example 7.32 (α =.05, σ = 10, n = 20, µ 0 = 65). Maak met SPSS een grafiek van de power tegen µ 1. Tweezijdig alternatief. SPSS aanwijzing: als bij opgave 1. Onderwijsgroepbijeenkomst 3 Pen en papieropgaven 1. Werk Examples uit. Ga telkens na of de uitleg bij de vraag what does that mean duidelijk is? Schets in elk geval de verdelingskrommen van de nulhypothese en van de alternatieve hypothese, de kritieke waarde en het onderscheidingsvermogen en controleer in het plaatje dat de berekende waarden ongeveer kloppen. 2. Werk Example 7.35 uit met α = Werk Example 7.37 uit met α = Twee gemiddelden vergelijken: steekproefgrootte bepaling: los problem 8.91 op. 5. Werk Example uit met α = Werk Example uit met α =.10. 9

10 Hoofdstuk 11: Regressie en correlatie Doelstelling Door middel van een t-toets kunnen we nagaan of het gemiddelde van een normaal verdeelde variabele Y van de groepsindeling X=0 of X=1 afhangt. In dit hoofdstuk veralgemeniseren we dit naar de vraag naar een verband tussen een uitkomstvariabele Y en een verklarende variabele X waarin X ook een continue variabele mag zijn. Vervolgens wordt correlatie behandeld, een gestandaardiseerde maat voor de samenhang van twee continue variabelen. Tenslotte komt meervoudige regressie aan de orde, waarin het enkelvoudig regressiemodel wordt uitgebreid naar meer dan een verklarende variabele. Het geheel wordt gepresenteerd in drie hoorcolleges: 4, 5 en 6. Hoorcollege 4 1. (11.2) Hoe hangt uitkomst van predictorvariabele af? Het regressiemodel. 2. Interpretatie van de regressiecoëfficiënten. 3. Aansluiting bij de t-toets: Hoe hangt uitkomst van groep af? (niet in Rosner). 4. Kwalitatieve beoordeling van de model fit. 5. (11.3) Berekening van de regressiecoëfficiënten. 6. (11.4) Regression mean square, residual mean square en F-toets. 7. Standaardfouten van de regressiecoëfficiënten. 8. t-toets voor een regressiehelling. SPSS practicum 4 1. Reproduceer de analyse van tabel 11.3 (blz 439) (data: estriol.sav), en de plot van figuur 11.1 (blz 426), laat SPSS de regressielijn in de plot zetten. Controleer de geschatte coëfficiënten a en b zoals berekend op pagina 432. Constateer aan de hand van het plotje dat de geschatte coëfficiënten kloppen. SPSS aanwijzing: Analyze / Regression / Linear. Voor de grafiek: Graphs / Scatter / Simpel. Dubbelklik op de grafiek om SPSS via optie fit de regressielijn te laten zetten. 2. Gebruik het lead_ch11.sav bestand en doe een t-toets voor het vergelijken van MAXFWT tussen de groepen CSCN2=0 en CSCN2=1. Laat zien dat de uitkomst van een lineair regressiemodel met Y= MAXFWT en X= CSCN2 hiermee overeen komt. 10

11 SPSS aanwijzing: Analyze / Compare Means / Independent-Samples T Test. Voor de regressie: Analyze / Regression / Linear (Hospital.sav), zie ook hieronder: SPSS aanwijzing: Analyze / Regression / Linear. Neem de regressie vergelijking die SPSS produceert over in je verslag Neem de p-waarde over in je verslag. Vermeld expliciet de nulhypothese en de alternatieve hypothese in je verslag. Vermeld de voorwaarden R-kwadraat staat in de uitvoer. Onderwijsgroepbijeenkomst 4 Pen en papieropgaven 1. De scores Y op een vragenlijst naar lichamelijk welbevinden in twee groepen patienten zijn X Y X Y X Y X Y In de groepen (X = 0 en X = 1) hebben we de volgende sommen en kwadratensommen: Groep (X = 0): n = 10, Σ Y = 50, Σ Y 2 = 272 Groep (X = 1): n = 10, Σ Y = 60, Σ Y 2 = 382 (a) Bereken de twee-steekproeven t-toets (veronderstel gelijke varianties). (b) Toets of de groepsgemiddelden significant verschilllen. (c) Bereken de regressielijn van Y op X. (d) Toets de significantie van de helling. (e) Verklaar de overeenkomst bij onderdelen (b) en (d). 2. Problems en en

12 Hoorcollege 5 1. (11.5) Intervalschatting van regressieparameters. 2. Voorspellingsinterval voor nieuwe data. 3. (11.6) Kwantitatieve beoordeling van de model fit. 4. Modelvoorwaarden en controle van de modelvoorwaarden. 5. (11.7) Verband tussen variabelen, berekening correlatiecoëfficiënt. 6. (11.8) Toetsen van de correlatiecoëfficiënt. 7. Betrouwbaarheidsinterval voor de correlatiecoëfficiënt. 8. Vergelijken van twee onafhankelijke correlatiecoëfficiënten. SPSS practicum 5 1. Gebruik de hospital.sav data. a. In hoeverre hangt het aantal witte bloedcellen van de leeftijd af? Bepaal de regressielijn. b. Toets de helling, vermeld de p-waarde. c. Geef een 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de helling. d. Beoordeel aan de hand van normal probability plot, histogram en residuenplot of aan de voorwaarden voldaan is. SPSS aanwijzing: Analyze / Regression / Linear / Statistics. Voor betrouwbaarheidsinterval: Confidence interval. Analyze / Regression / Linear / Plots. Voorwaarde normaliteit: Histogram en Normal probalility plot. Voorwaarden lineariteit en constante variantie: In scatterplot: *zresid versus *zpred (residuenplot: gestandaardiseerd residu versus gestandaardiseerde voorspelde waarde). Voorwaarde onafhankelijke errortermen: hoef je niet na te gaan. 2. Doe hetzelfde voor de afhankelijkheid van wbc van de lichaamstemperatuur. SPSS aanwijzing: zie opgave 1. Onderwijsgroepbijeenkomst 5 Pen en papieropgaven

13 Hoorcollege 6 1. (11.9) Meervoudige regressie: het model. 2. Schatten van de coëfficiënten met de computer, 3. Toetsen van hypothesen, 4. Beoordelen van de model-fit: residuenplots, partiële residuenplots. 5. (11.10) Case study: loodblootstelling bij kinderen. 6. (11.11) Partiële en multipele correlatie. 7. (11.12) Rangcorrelatie. 8. (11.13) Samenvatting: flowchart. SPSS practicum 6 1. Gebruik de fev.sav data. a. Maak een plot van FEV tegen HGT. Onderscheid in deze plot mannen van vrouwen. Maak ook een plot van LNFEV (logarithme van FEV) tegen HGT. Onderscheid weer de mannen van de vrouwen. SPSS aanwijzing: Graph / Scatterplot. b. Onderzoek het verband tussen lengte, sexe en lnfev. Gebruik hierbij het model waarbij de logarithme van fev (lnfev) de afhankelijke variabele is. Afhankelijke variabele: LNFEV, onafhankelijke variabelen: HGT en SEX. SPSS aanwijzing: Analyze / Regression / Linear. c. Geef de regressievergelijking van een model met uitsluitend significante variabelen. Vermeld in je verslag ook de FEV als functie van de gevonden significante variabelen. SPSS aanwijzing: Analyze / Regression / Linear. d. Ga na of de voldaan is aan de voorwaarden voor lineaire regressie. SPSS aanwijzing: Analyze / Regression / Linear. Onderwijsgroepbijeenkomst 6 Pen en papieropgaven

14 Hoofdstuk 12: Variantie analyse Doelstelling In dit hoofdstuk worden gemiddelden van meer dan twee normale verdelingen vergeleken. Hoorcollege 7 1) Vergelijken van gemiddelden van meer dan twee normale verdelingen door middel van een-weg variantie analyse. Dit is een uitbreiding van de situatie waarin twee gemiddelden vergeleken worden. Daarvoor werd in hoofdstuk 8 de tweesteekproeven t-toets voor onafhankelijke steekproeven besproken. (par 12.1 Introduction to one-way analysis of variance, par 12.2 One-way analysis of variance - Fixed effects model, par 12.3 Hypothesis testing in one-way ANOVA - Fixed-effects model, par Comparison of specific groups in one-way ANOVA, par t Test for comparison of pairs of groups). 2) Indien de een-weg variantie analyse een significant verschil oplevert, kan met lineaire contrasten, LSD, Bonferroni en Scheffé bepaald worden welke groepen significant verschillen. (par Linear contrasts, par Multiple comparisons- Bonferroni Approach, par Multiple comparisons procedures for linear contrasts, par Case study, par Application of one way anova). SPSS practicum 7 1) Maak met SPSS de tabel Gebruik hiervoor het bestand lead12.sav. SPSS aanwijzing: Analyze / Compare Means / Means. 2) Maak met SPSS de tabel SPSS aanwijzing: Analyze / General Linear Model / Univariate. 3) Verkrijg met SPSS de p-waarden van de verschillen van groepsgemiddelden (tabel 12.7). SPSS aanwijzing: Analyze / General Linear Model / Univariate // Post Hoc. 4) Verkrijg met SPSS de 95% betrouwbaarheidsintervallen van de verschillen van groepsgemiddelden (tabel 12.8). SPSS aanwijzing: Analyze / General Linear Model / Univariate // Post Hoc. Onderwijsgroepbijeenkomst 7 Pen en papieropgaven 1. Opgaven 12.1, 12.2, 12.3, 12.4, Opgaven 12.14, 12.15, 12.16, 12.17, 12.18,

15 Hoorcollege 8 1) Relatie tussen regressie analyse en anova. Met behulp van een speciale codering voor groepen kan met regressie analyse de anova nagebootst worden. (par Relationship between one way anova and multiple regression). 2) Een-weg covariantie analyse: vergelijken van groepsgemiddelden indien er covariaten zijn. (par One-way analysis of covariance). 3) Twee-weg variantie analyse: vergelijken van groepsgemiddelden waarbij die groepen ontstaan zijn door twee categorale variabelen te kruisen. (par Two-way analysis of variance, par Hypothesis testing in twoway anova). 4) Twee-weg covariantie analyse: vergelijken van groepsgemiddelden waarbij de groepen ontstaan zijn door twee categorale variabelen te kruisen. Bovendien is er nog tenminste een covariaat. (par Two-way analysis of covariance). SPSS practicum 8 Maak met SPSS de tabellen t/m Gebruik hiervoor het bestand lead12.sav. Aanwijzingen zie hieronder: Tabel Vermeld in je verslag de verkregen regressie vergelijking. SPSS aanwijzing: Analyze / Regression / Linear. Gebruik de dummies dum1, dum2 en dum3. Tabel SPSS aanwijzing: Analyze / General Linear Model / Univariate // Post Hoc. Tabel Vermeld in je verslag de verkregen regressie vergelijking. SPSS aanwijzing: Analyze / General Linear Model / Univariate // Options // Parameter estimates. En: Analyze / General Linear Model / Univariate // Options // Estimated Marginal Means. Onderwijsgroepbijeenkomst 8 Pen en papieropgaven 1. Opgaven en

16 Hoorcollege 9 1) Gebruik van het een-weg anova random effect model bij herhaalde metingen, bv meedere bloeddrukmetingen bij dezelfde personen. De variatie in gemeten bloeddrukken tussen personen kan vergeleken worden met de variatie in gemeten bloeddrukken binnen personen. (par 12.8 One-way ANOVA - The random - Effects Model) 2) Gebruik van de intraclass correlatie coefficient als maat voor de reproduceerbaarheid van metingen. (par 12.9 The intraclass correlation coefficient) SPSS practicum 9 Opgave 1. Problem blz 570. Zelf gegevens in spssfile intypen: een kolom met dag en een kolom met bloeddruk. Extra: bereken ook de intra-class-correlatie-coëfficiënt. SPSS aanwijzing: kan op vele manieren: Analyze / Compare Means / One way ANOVA. Analyze / General Linear Model / Univariate (dag fixed). Analyze / General Linear Model / Univariate (dag random). Analyze / Mixed Models / Linear ( dag random). Opgave 2. Problem en blz 572 en 474. Gebruik het bestand endocrin12.sav. Bereken NIET de 95% betrouwbaarheidsintervallen voor de intra-class-correlatiecoëfficiënten. SPSS aanwijzing: zie bij opgave 1. Onderwijsgroepbijeenkomst 9 Bespreken van door studenten ingebrachte opgaven Einde

Meervoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

Meervoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

mlw stroom 2.2 Biostatistiek en Epidemiologie College 9: Herhaalde metingen (2) Syllabus Afhankelijke Data Hoofdstuk 4, 5.1, 5.2

mlw stroom 2.2 Biostatistiek en Epidemiologie College 9: Herhaalde metingen (2) Syllabus Afhankelijke Data Hoofdstuk 4, 5.1, 5.2 mlw stroom 2.2 Biostatistiek en Epidemiologie College 9: Herhaalde metingen (2) Syllabus Afhankelijke Data Hoofdstuk 4, 5.1, 5.2 Bjorn Winkens Methodologie en Statistiek Universiteit Maastricht 21 maart

Nadere informatie

mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren

mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren College 5: Regressie en correlatie (2) Rosner 11.5-11.8 Arnold Kester Capaciteitsgroep Methodologie en Statistiek Universiteit Maastricht Postbus 616, 6200 MD Maastricht

Nadere informatie

Enkelvoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

Enkelvoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

Beschrijvende statistiek

Beschrijvende statistiek Beschrijvende statistiek Beschrijvende en toetsende statistiek Beschrijvend Samenvatting van gegevens in de steekproef van onderzochte personen (gemiddelde, de standaarddeviatie, tabel, grafiek) Toetsend

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek 2 voor TeMa (2S195) op dinsdag , uur.

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek 2 voor TeMa (2S195) op dinsdag , uur. TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Statistiek voor TeMa (S95) op dinsdag 3-03-00, 9- uur. Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine en

Nadere informatie

4 Domein STATISTIEK - versie 1.2

4 Domein STATISTIEK - versie 1.2 USolv-IT - Boomstructuur DOMEIN STATISTIEK - versie 1.2 - c Copyrighted 42 4 Domein STATISTIEK - versie 1.2 (Op initiatief van USolv-IT werd deze boomstructuur mede in overleg met het Universitair Centrum

Nadere informatie

Verband tussen twee variabelen

Verband tussen twee variabelen Verband tussen twee variabelen Inleiding Dit practicum sluit aan op hoofdstuk I-3 van het statistiekboek en geeft uitleg over het maken van kruistabellen, het berekenen van de correlatiecoëfficiënt en

Nadere informatie

College 6 Eenweg Variantie-Analyse

College 6 Eenweg Variantie-Analyse College 6 Eenweg Variantie-Analyse - Leary: Hoofdstuk 11, 1 (t/m p. 55) - MM&C: Hoofdstuk 1 (t/m p. 617), p. 63 t/m p. 66 - Aanvullende tekst 6, 7 en 8 Jolien Pas ECO 01-013 Het Experiment: een voorbeeld

Nadere informatie

Bij factor ANOVA is er een tweede onafhankelijke variabele in de analyse bij gekomen. Er zijn drie soorten designs mogelijk:

Bij factor ANOVA is er een tweede onafhankelijke variabele in de analyse bij gekomen. Er zijn drie soorten designs mogelijk: 13. Factor ANOVA De theorie achter factor ANOVA (tussengroep) Bij factor ANOVA is er een tweede onafhankelijke variabele in de analyse bij gekomen. Er zijn drie soorten designs mogelijk: 1. Onafhankelijke

Nadere informatie

Zomerschool Vakdidactisch Onderzoek Leuven, 8-10 september 2010 Sessie 8: Analyse van kwantitatieve data

Zomerschool Vakdidactisch Onderzoek Leuven, 8-10 september 2010 Sessie 8: Analyse van kwantitatieve data Zomerschool Vakdidactisch Onderzoek Leuven, 8-10 september 2010 Sessie 8: Analyse van kwantitatieve data An Carbonez Leuven Statistics Research Centre Katholieke Universiteit Leuven Voorstelling van de

Nadere informatie

Enkelvoudige lineaire regressie

Enkelvoudige lineaire regressie Enkelvoudige lineaire regressie Inleiding Dit hoofdstuk sluit aan op hoofdstuk I-9 van het statistiekboek. Er wordt hier steeds gesproken over het verband tussen één afhankelijke variabele Y en één onafhankelijke

Nadere informatie

Kruis per vraag slechts één vakje aan op het antwoordformulier.

Kruis per vraag slechts één vakje aan op het antwoordformulier. Toets Stroom 1.2 Methoden en Statistiek tul, MLW 7 april 2006 Deze toets bestaat uit 25 vierkeuzevragen. Kruis per vraag slechts één vakje aan op het antwoordformulier. Vraag goed beantwoord dan punt voor

Nadere informatie

Moleculaire LevensWetenschappen stroom 1.2

Moleculaire LevensWetenschappen stroom 1.2 MLW Moleculaire LevensWetenschappen stroom 1.2 Methoden en Statistiek werkboek 2005-2006 Inhoudsopgave Blz. Rooster 1 Studiemateriaal 2 Werkvormen 2 Toetsing 2 Planningsgroep 2 Hoorcolleges 3 Werkcolleges

Nadere informatie

INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 5

INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 5 INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 5 1. De onderzoekers van een preventiedienst vermoeden dat werknemers in een bedrijf zonder liften fitter zijn dan werknemers

Nadere informatie

Antwoordvel Versie A

Antwoordvel Versie A Antwoordvel Versie A Interimtoets Toegepaste Biostatistiek 13 december 013 Naam:... Studentnummer:...... Antwoorden: Vraag Antwoord Antwoord Antwoord Vraag Vraag A B C D A B C D A B C D 1 10 19 11 0 3

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Statistiek voor TeMa (S95) Avondopleiding. donderdag 6-6-3, 9.-. uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine

Nadere informatie

introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets

introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets toetsende statistiek week 1: kansen en random variabelen week : de steekproevenverdeling week 3: schatten en toetsen: de z-toets week : het toetsen van gemiddelden: de t-toets week 5: het toetsen van varianties:

Nadere informatie

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40) woensdag 2 november 2011, uur

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40) woensdag 2 november 2011, uur Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40) woensdag 2 november 2011, 9.00-12.00 uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine en van een onbeschreven

Nadere informatie

HOOFDSTUK VIII VARIANTIE ANALYSE (ANOVA)

HOOFDSTUK VIII VARIANTIE ANALYSE (ANOVA) HOOFDSTUK VIII VARIANTIE ANALYSE (ANOVA) DATA STRUKTUUR Afhankelijke variabele: Eén kontinue variabele Onafhankelijke variabele(n): - één discrete variabele: één gecontroleerde factor - twee discrete variabelen:

Nadere informatie

College 2 Enkelvoudige Lineaire Regressie

College 2 Enkelvoudige Lineaire Regressie College Enkelvoudige Lineaire Regressie - Leary: Hoofdstuk 7 tot p. 170 (Advanced Correlational Strategies) - MM&C: Hoofdstuk 10 (Inference for Regression) - Aanvullende tekst 3 Jolien Pas ECO 011-01 Correlatie:

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek 2 voor TeMa (2S195) op vrijdag , 9-12 uur.

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek 2 voor TeMa (2S195) op vrijdag , 9-12 uur. TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Statistiek 2 voor TeMa (2S95) op vrijdag 29-04-2004, 9-2 uur. Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine

Nadere informatie

EIND TOETS TOEGEPASTE BIOSTATISTIEK I. 30 januari 2009

EIND TOETS TOEGEPASTE BIOSTATISTIEK I. 30 januari 2009 EIND TOETS TOEGEPASTE BIOSTATISTIEK I 30 januari 2009 - Dit tentamen bestaat uit vier opgaven onderverdeeld in totaal 2 subvragen. - Geef bij het beantwoorden van de vragen een zo volledig mogelijk antwoord.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Deel I Schatters en toetsen 1

Inhoudsopgave. Deel I Schatters en toetsen 1 Inhoudsopgave Deel I Schatters en toetsen 1 1 Hetschattenvanpopulatieparameters.................. 3 1.1 Inleiding:schatterversusschatting................. 3 1.2 Hetschattenvaneengemiddelde..................

Nadere informatie

SPSS. Statistiek : SPSS

SPSS. Statistiek : SPSS SPSS - hoofdstuk 1 : 1.4. fase 4 : verrichten van metingen en / of verzamelen van gegevens Gegevens gevonden bij een onderzoek worden systematisch weergegeven in een datamatrix bij SPSS De datamatrix Gebruik

Nadere informatie

Fasen in het onderzoeksproces

Fasen in het onderzoeksproces Fasen in het onderzoeksproces Gegevensbestand Controleren gegevens Bewerken gegevens Analyseren gegevens Interpreteren resultaten Nieuwe vragen? ja Onderzoeksverslag 1 Bestand opmaken Variabelen definiëren:

Nadere informatie

M M M M M M M M M M M M M M La La La La La La La Mid Mid Mid Mid Mid Mid Mid 65 56 83 68 64 47 59 63 93 65 75 68 68 51

M M M M M M M M M M M M M M La La La La La La La Mid Mid Mid Mid Mid Mid Mid 65 56 83 68 64 47 59 63 93 65 75 68 68 51 INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 7 1. Een onderzoeker wil nagaan of de fitheid van jongeren tussen 14 en 18 jaar (laag, matig, hoog) en het geslacht (M, V) een

Nadere informatie

Het gebruik van SPSS voor statistische analyses. Een beknopte handleiding.

Het gebruik van SPSS voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Het gebruik van SPSS voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. SPSS is een alom gebruikt, gebruiksvriendelijk statistisch programma dat vele analysemogelijkheden kent. Voor HBO en universitaire

Nadere informatie

toetsende statistiek deze week: wat hebben we al geleerd? Frank Busing, Universiteit Leiden

toetsende statistiek deze week: wat hebben we al geleerd? Frank Busing, Universiteit Leiden toetsende statistiek week 1: kansen en random variabelen week 2: de steekproevenverdeling week 3: schatten en toetsen: de z-toets week 4: het toetsen van gemiddelden: de t-toets Moore, McCabe, and Craig.

Nadere informatie

Opgave 1: (zowel 2DM40 als 2S390)

Opgave 1: (zowel 2DM40 als 2S390) TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek voor BMT (DM4 en S39) op donderdag, 4.-7. uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine

Nadere informatie

Aanpassingen takenboek! Statistische toetsen. Deze persoon in een verdeling. Iedereen in een verdeling

Aanpassingen takenboek! Statistische toetsen. Deze persoon in een verdeling. Iedereen in een verdeling Kwantitatieve Data Analyse (KDA) Onderzoekspracticum Sessie 2 11 Aanpassingen takenboek! Check studienet om eventuele verbeteringen te downloaden! Huidige versie takenboek: 09 Gjalt-Jorn Peters gjp@ou.nl

Nadere informatie

Examen G0N34 Statistiek

Examen G0N34 Statistiek Naam: Richting: Examen G0N34 Statistiek 8 september 2010 Enkele richtlijnen : Wie de vragen aanneemt en bekijkt, moet minstens 1 uur blijven zitten. Je mag gebruik maken van een rekenmachine, het formularium

Nadere informatie

We berekenen nog de effectgrootte aan de hand van formule 4.2 en rapporteren:

We berekenen nog de effectgrootte aan de hand van formule 4.2 en rapporteren: INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 4 1. Toets met behulp van SPSS de hypothese van Evelien in verband met de baardlengte van metalfans. Ga na of je dezelfde conclusies

Nadere informatie

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40), op maandag 5 januari 2009 14.00-17.00 uur

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40), op maandag 5 januari 2009 14.00-17.00 uur Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek voor BMT (2DM4), op maandag 5 januari 29 4.-7. uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine en van een onbeschreven

Nadere informatie

Onderzoek. B-cluster BBB-OND2B.2

Onderzoek. B-cluster BBB-OND2B.2 Onderzoek B-cluster BBB-OND2B.2 Succes met leren Leuk dat je onze bundels hebt gedownload. Met deze bundels hopen we dat het leren een stuk makkelijker wordt. We proberen de beste samenvattingen voor jou

Nadere informatie

Analyse van kruistabellen

Analyse van kruistabellen Analyse van kruistabellen Inleiding In dit hoofdstuk, dat aansluit op hoofdstuk II-13 (deel2) van het statistiekboek wordt ingegaan op het analyseren van kruistabellen met behulp van SPSS. Met een kruistabel

Nadere informatie

Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen

Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen R.J. Baars, MSc Kruytgebouw N710 r.j.baars@uu.nl februari 2014 Opbouw van statistiek Statistiek 1 (periode 2: vandaag) Dit college + zelfstudie +

Nadere informatie

Regressie-analyse doel menu hulp globale werkwijze aandachtspunten Doel: Voor de uitvoering in SPSS: Missing Values Globale werkwijze

Regressie-analyse doel menu hulp globale werkwijze aandachtspunten Doel: Voor de uitvoering in SPSS: Missing Values Globale werkwijze Regressie-analyse Regressie-analyse is gericht op het voorspellen van één (numerieke) afhankelijke variabele met behulp van een of meerdere onafhankelijke variabelen (numerieke en/of dummy-variabelen).

Nadere informatie

a. Wanneer kan men in plaats van de Pearson correlatie coefficient beter de Spearman rangcorrelatie coefficient berekenen?

a. Wanneer kan men in plaats van de Pearson correlatie coefficient beter de Spearman rangcorrelatie coefficient berekenen? Opdracht 15a ------------ Spearman rangcorrelatie coefficient (non-parametrische tegenhanger van de Pearson correlatie coefficient) Wilcoxon symmetrie-toets (non-parametrische tegenhanger van de t-procedure

Nadere informatie

Verdelingsvrije statistiek

Verdelingsvrije statistiek Verdelingsvrije statistiek Inleiding In hoofdstuk II-5 (deel ) worden een aantal verdelingsvrije toetsen (ook wel niet-parametrische toetsen) besproken, die gebruikt worden als de te onderzoeken variabele

Nadere informatie

Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek. Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015

Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek. Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015 Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015 Centrale tendentie Centrale tendentie wordt meestal afgemeten aan twee maten: Mediaan: de middelste waarneming, 50%

Nadere informatie

Meervoudige lineaire regressie

Meervoudige lineaire regressie Meervoudige lineaire regressie Inleiding In dit hoofdstuk dat aansluit op hoofdstuk II- (deel 2) wordt uitgelegd hoe een meervoudige regressieanalyse uitgevoerd kan worden met behulp van SPSS. Aan de hand

Nadere informatie

College 3 Meervoudige Lineaire Regressie

College 3 Meervoudige Lineaire Regressie College 3 Meervoudige Lineaire Regressie - Leary: Hoofdstuk 8 p. 165-169 - MM&C: Hoofdstuk 11 - Aanvullende tekst 3 (alinea 2) Jolien Pas ECO 2012-2013 'Computerprogramma voorspelt Top 40-hits Bron: http://www.nu.nl/internet/2696133/computerprogramma-voorspelt-top-40-hits.html

Nadere informatie

Wiskunde B - Tentamen 1

Wiskunde B - Tentamen 1 Wiskunde B - Tentamen Tentamen 57 Wiskunde B voor CiT vrijdag januari 5 van 9. tot. uur Dit tentamen bestaat uit 6 opgaven, formulebladen en tabellen. Vermeld ook uw studentnummer op uw werk en tentamenbriefje.

Nadere informatie

Berekenen en gebruik van Cohen s d Cohen s d is een veelgebruikte manier om de effectgrootte te berekenen en wordt

Berekenen en gebruik van Cohen s d Cohen s d is een veelgebruikte manier om de effectgrootte te berekenen en wordt A. Effect & het onderscheidingsvermogen Effectgrootte (ES) De effectgrootte (effect size) vertelt ons iets over hoe relevant de relatie tussen twee variabelen is in de praktijk. Er zijn twee soorten effectgrootten:

Nadere informatie

b) Het spreidingsdiagram ziet er als volgt uit (de getrokken lijn is de later uit te rekenen lineaire regressie-lijn): hoogte

b) Het spreidingsdiagram ziet er als volgt uit (de getrokken lijn is de later uit te rekenen lineaire regressie-lijn): hoogte Classroom Exercises GEO2-4208 Opgave 7.1 a) Regressie-analyse dicteert hier geen stricte regels voor. Wanneer we echter naar causaliteit kijken (wat wordt door wat bepaald), dan is het duidelijk dat hoogte

Nadere informatie

G0N11a Statistiek en data-analyse: project Eerste zittijd Modeloplossing

G0N11a Statistiek en data-analyse: project Eerste zittijd Modeloplossing G0N11a Statistiek en data-analyse: project Eerste zittijd 2007-2008 Modeloplossing Opmerking vooraf: Deze modeloplossing is een heel volledig antwoord op de gestelde vragen. Om de maximumscore op een vraag

Nadere informatie

HOOFDSTUK VI NIET-PARAMETRISCHE (VERDELINGSVRIJE) STATISTIEK

HOOFDSTUK VI NIET-PARAMETRISCHE (VERDELINGSVRIJE) STATISTIEK HOOFDSTUK VI NIET-PARAMETRISCHE (VERDELINGSVRIJE) STATISTIEK 1 1. INLEIDING Parametrische statistiek: Normale Verdeling Niet-parametrische statistiek: Verdelingsvrij Keuze tussen de twee benaderingen I.

Nadere informatie

Faculteit der Wiskunde en Informatica

Faculteit der Wiskunde en Informatica Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek voor BMT (DM4), op woensdag 7 januari 4.-7. uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine en van een onbeschreven

Nadere informatie

Toegepaste data-analyse: oefensessie 2

Toegepaste data-analyse: oefensessie 2 Toegepaste data-analyse: oefensessie 2 Depressie 1. Beschrijf de clustering van de dataset en geef aan op welk niveau de verschillende variabelen behoren Je moet weten hoe de data geclusterd zijn om uit

Nadere informatie

Interim Toegepaste Biostatistiek deel 1 14 december 2009 Versie A ANTWOORDEN

Interim Toegepaste Biostatistiek deel 1 14 december 2009 Versie A ANTWOORDEN Interim Toegepaste Biostatistiek deel december 2009 Versie A ANTWOORDEN C 2 B C A 5 C 6 B 7 B 8 B 9 D 0 D C 2 A B A 5 C Lever zowel het antwoordformulier als de interim toets in Versie A 2. Dit tentamen

Nadere informatie

Voorbeeld regressie-analyse

Voorbeeld regressie-analyse Voorbeeld regressie-analyse In dit voorbeeld wordt gebruik gemaakt van het SPSS data-bestand vb_regr.sav (dit bestand kan gedownload worden via de on-line helpdesk). We schatten een model waarin de afhankelijke

Nadere informatie

Statistiek II. 1. Eenvoudig toetsen. Onderdeel toetsen binnen de cursus: Toetsen en schatten ivm één statistiek of steekproef

Statistiek II. 1. Eenvoudig toetsen. Onderdeel toetsen binnen de cursus: Toetsen en schatten ivm één statistiek of steekproef Statistiek II Onderdeel toetsen binnen de cursus: 1. Eenvoudig toetsen Toetsen en schatten ivm één statistiek of steekproef Via de z-verdeling, als µ onderzocht wordt en gekend is: Via de t-verdeling,

Nadere informatie

College 7. Regressie-analyse en Variantie verklaren. Inleiding M&T Hemmo Smit

College 7. Regressie-analyse en Variantie verklaren. Inleiding M&T Hemmo Smit College 7 Regressie-analyse en Variantie verklaren Inleiding M&T 2012 2013 Hemmo Smit Neem mee naar tentamen Geslepen potlood + gum Collegekaart (alternatief: rijbewijs, ID-kaart, paspoort) (Grafische)

Nadere informatie

Methoden van Onderzoek en Statistiek, Deeltentamen 2, 29 maart 2012 Versie 2

Methoden van Onderzoek en Statistiek, Deeltentamen 2, 29 maart 2012 Versie 2 Vraag 1. Voor welk van de onderstaande variabelen zal een placebo effect waarschijnlijk het grootst zijn? 1. Haarlengte. 2. Lichaamstemperatuur. 3. Mate van tevredenheid met de behandeling. 4. Hemoglobinegehalte

Nadere informatie

Beknopte handleiding SPSS versie 18.0 1 van 28

Beknopte handleiding SPSS versie 18.0 1 van 28 Beknopte handleiding SPSS versie 18.0 1 van 28 Beknopte handleiding SPSS versie 18.0 2 van 28 Inhoudsopgave Inleiding...3 SPSS- tips...4 Kopiëren van datakenmerken...6 Van SPSS naar Excel...7 Opsturen

Nadere informatie

Meervoudige variantieanalyse

Meervoudige variantieanalyse Meervoudige variantieanalyse Inleiding In dit hoofdstuk, dat aansluit op hoofdstuk II-12 (deel2) van het statistiekboek, wordt besproken hoe met SPSS gemiddelden van verschillende groepen met elkaar vergeleken

Nadere informatie

Examen Data Analyse II - Deel 2

Examen Data Analyse II - Deel 2 Examen Data Analyse II - Deel 2 Tweede Bachelor Biomedische Wetenschappen 10 januari 2011 Naam....................................... 1. De systolische bloeddruk (in mmhg) van 21 mannen is weergegeven

Nadere informatie

HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE

HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE 1 DOEL VAN REGRESSIE ANALYSE De relatie te bestuderen tussen een response variabele en een verzameling verklarende variabelen 1. LINEAIRE REGRESSIE Veronderstel dat gegevens

Nadere informatie

Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op woensdag 22 april uur

Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op woensdag 22 april uur Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op woensdag 22 april 2009 9.00-12.00 uur Bij het tentamen mag alleen gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine. Het

Nadere informatie

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40) woensdag 28 oktober 2009, 9.00-12.00 uur

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40) woensdag 28 oktober 2009, 9.00-12.00 uur Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek voor BMT (DM4) woensdag 8 oktober 9, 9.-. uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine en van een onbeschreven Statistisch

Nadere informatie

Experimenteel en Correlationeel Onderzoek

Experimenteel en Correlationeel Onderzoek Experimenteel en Correlationeel Onderzoek In veel onderzoek is het doel: Het vaststellen van oorzaak-gevolg (causale) relaties Criteria voor causaliteit 1. Samenhang (correlatie, covariantie) 2. Opeenvolging

Nadere informatie

Extra Opgaven. 3. Van 10 personen meten we 100 keer de hartslag na het sporten. De gemiddelde hartslag van

Extra Opgaven. 3. Van 10 personen meten we 100 keer de hartslag na het sporten. De gemiddelde hartslag van Extra Opgaven 1. Een persoon doet een HIV-test. Helaas is de uitslag positief. De test is echter niet perfect. De persoon vraagt zich af wat de kans is dat hij nu ook echt HIV heeft. Gegeven is: de kans

Nadere informatie

Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op dinsdag 5 april 2011 9.00-12.00 uur

Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op dinsdag 5 april 2011 9.00-12.00 uur Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op dinsdag 5 april 2011 9.00-12.00 uur Bij het tentamen mag alleen gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine. Het gebruik

Nadere informatie

Experimenteel en Correlationeel Onderzoek (ECO)

Experimenteel en Correlationeel Onderzoek (ECO) Experimenteel en Correlationeel Onderzoek (ECO) In veel onderzoek is het ultieme doel: Het vaststellen van oorzaak-gevolg (causale) relaties Rode draad ECO: Met behulp van onderzoek zo goed mogelijk uitspraken

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek 2 voor TeMa (2S195) op maandag ,

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek 2 voor TeMa (2S195) op maandag , TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Statistiek 2 voor TeMa (2S95) op maandag 08-03-2004, 9.00-2.00 uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine,

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamenopgaven Statistiek (2DD71) op xx-xx-xxxx, xx.00-xx.00 uur.

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamenopgaven Statistiek (2DD71) op xx-xx-xxxx, xx.00-xx.00 uur. VOORAF: Hieronder staat een aantal opgaven over de stof. Veel meer dan op het tentamen zelf gevraagd zullen worden. Op het tentamen zullen in totaal 20 onderdelen gevraagd worden. TECHNISCHE UNIVERSITEIT

Nadere informatie

Beschrijvende statistieken

Beschrijvende statistieken Elske Salemink (Klinische Psychologie) heeft onderzocht of het lezen van verhaaltjes invloed heeft op angst. Studenten werden at random ingedeeld in twee groepen. De ene groep las positieve verhaaltjes

Nadere informatie

Residual Plot for Strength. predicted Strength

Residual Plot for Strength. predicted Strength Uitwerking tentamen DS mei 4 Opgave Een uitwerking geven is hier niet mogelijk. Het is van belang het iteratieve optimaliseringsproces goed uit te voeren (zie ook de PowerPoint sheets): screening design

Nadere informatie

Feedback examen Statistiek II Juni 2011

Feedback examen Statistiek II Juni 2011 Feedback examen Statistiek II Juni 2011 Bij elke vraag is alternatief A correct. 1 De variabele X is Student verdeeld in een bepaalde populatie, met verwachting µ X en variantie σ 2 X. Je trekt steekproeven

Nadere informatie

1. De volgende gemiddelden zijn gevonden in een experiment met de factor Conditie en de factor Sekse.

1. De volgende gemiddelden zijn gevonden in een experiment met de factor Conditie en de factor Sekse. Oefentoets 1 1. De volgende gemiddelden zijn gevonden in een experiment met de factor Conditie en de factor Sekse. Conditie = experimenteel Conditie = controle Sekse = Vrouw 23 33 Sekse = Man 20 36 Van

Nadere informatie

Oplossingen hoofdstuk XI

Oplossingen hoofdstuk XI Oplossingen hoofdstuk XI. Hierbij vind je de resultaten van het onderzoek naar de relatie tussen een leestest en een schoolrapport voor lezen. Deze gegevens hebben betrekking op een regressieanalyse bij

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Statistiek 2 voor TeMa (2S95) dinsdag 2-08-2003, 4.00-7.00 uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine,

Nadere informatie

Het gebruik van een grafische rekenmachine is toegestaan tijdens dit tentamen, alsmede één A4-tje met aantekeningen.

Het gebruik van een grafische rekenmachine is toegestaan tijdens dit tentamen, alsmede één A4-tje met aantekeningen. Het gebruik van een grafische rekenmachine is toegestaan tijdens dit tentamen, alsmede één A4-tje met aantekeningen. 1. (a) In de appendix van deze vraag, is een dataset gegeven met de corresponderende

Nadere informatie

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Business Administration / Bedrijfskunde Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Algemeen Vak : Statistische Methoden Groep : niet van toepassing en Technieken Vakcode : BKB009t Soort tentamen : gesloten boek

Nadere informatie

Technische uitwerkingen voor het SPSS + R practicum Experimenteel en Correlationeel Onderzoek

Technische uitwerkingen voor het SPSS + R practicum Experimenteel en Correlationeel Onderzoek Technische uitwerkingen voor het SPSS + R practicum Experimenteel en Correlationeel Onderzoek NB Voor de SPSS en R opgaven wordt alleen aangegeven hoe het door de opgave gevraagde resultaat kan worden

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek voor BMT (2DM4 en 2S39) op maandag 2--27, 4.-7. uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine

Nadere informatie

Sheets hoorcollege 1 (over paragraaf 7.1) Uitgewerkte opgaven week 6 Antwoorden uitgewerkte opgaven week 6

Sheets hoorcollege 1 (over paragraaf 7.1) Uitgewerkte opgaven week 6 Antwoorden uitgewerkte opgaven week 6 MATERIALEN BIJ STATISTIEK (1991) JANUARI 010 Sheets hoorcollege 1 (over paragraaf 7.1) Uitgewerkte opgaven week 1 Antwoorden uitgewerkte opgaven week 1 11 15 Power-point sheets hoorcollege (over paragraaf

Nadere informatie

Wiskunde B - Tentamen 2

Wiskunde B - Tentamen 2 Wiskunde B - Tentamen Tentamen van Wiskunde B voor CiT (57) Donderdag 4 april 005 van 900 tot 00 uur Dit tentamen bestaat uit 8 opgaven, 3 tabellen en formulebladen Vermeld ook je studentnummer op je werk

Nadere informatie

SPSS Introductiecursus. Sanne Hoeks Mattie Lenzen

SPSS Introductiecursus. Sanne Hoeks Mattie Lenzen SPSS Introductiecursus Sanne Hoeks Mattie Lenzen Statistiek, waarom? Doel van het onderzoek om nieuwe feiten van de werkelijkheid vast te stellen door middel van systematisch onderzoek en empirische verzamelen

Nadere informatie

Hoofdstuk 18. Verbanden tussen variabelen vaststellen en interpreteren

Hoofdstuk 18. Verbanden tussen variabelen vaststellen en interpreteren Hoofdstuk 18 Verbanden tussen variabelen vaststellen en interpreteren Analyse van verbanden Analyse van verbanden: bij de analyse van verbanden stel je vast of er een stabiel verband bestaat tussen twee

Nadere informatie

Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y

Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y 1 Regressie analyse Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y Regressie: wel een oorzakelijk verband verondersteld: X Y Voorbeeld

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Tentamen Biostatistiek voor BMT (2S390) op 17-11-2003 U mag alleen gebruik maken van een onbeschreven Statistisch Compendium (dikt. nr. 2218) en van een zakrekenmachine.

Nadere informatie

Examen Statistische Modellen en Data-analyse. Derde Bachelor Wiskunde. 14 januari 2008

Examen Statistische Modellen en Data-analyse. Derde Bachelor Wiskunde. 14 januari 2008 Examen Statistische Modellen en Data-analyse Derde Bachelor Wiskunde 14 januari 2008 Vraag 1 1. Stel dat ɛ N 3 (0, σ 2 I 3 ) en dat Y 0 N(0, σ 2 0) onafhankelijk is van ɛ = (ɛ 1, ɛ 2, ɛ 3 ). Definieer

Nadere informatie

DEEL 1 Probleemstelling 1

DEEL 1 Probleemstelling 1 DEEL 1 Probleemstelling 1 Hoofdstuk 1 Van Probleem naar Analyse 1.1 Notatie 4 1.1.1 Types variabelen 4 1.1.2 Types samenhang 5 1.2 Sociaalwetenschappelijke probleemstellingen en hun basisformat 6 1.2.1

Nadere informatie

1 Inleiding spss; Aanwijzingen.

1 Inleiding spss; Aanwijzingen. 1 INLEIDING SPSS; AANWIJZINGEN. 24 april 2007: A.K. en M.d.L. 1 Inleiding spss; Aanwijzingen. = Start Windows Internet Explorer op. Ga naar www.stat.unimaas.nl. Klik op education. Klik op Statistics for

Nadere informatie

toetskeuze schema verschillen in gemiddelden

toetskeuze schema verschillen in gemiddelden toetsende statistiek week 1: kansen en random variabelen week 2: de steekproevenverdeling week 3: schatten en toetsen: de z-toets week 4: het toetsen van gemiddelden: de t-toets week 5: het toetsen van

Nadere informatie

Hoofdstuk 19. Voorspellende analyse bij marktonderzoek

Hoofdstuk 19. Voorspellende analyse bij marktonderzoek Hoofdstuk 19 Voorspellende analyse bij marktonderzoek Voorspellen begrijpen Voorspelling: een uitspraak over wat er naar verwachting in de toekomst zal gebeuren op basis van ervaringen uit het verleden

Nadere informatie

De data worden ingevoerd in twee variabelen, omdat we te maken hebben met herhaalde metingen:

De data worden ingevoerd in twee variabelen, omdat we te maken hebben met herhaalde metingen: INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 6 1. De 15 leden van een kleine mountainbikeclub vragen zich af in welk mate de omgevingstemperatuur een invloed heeft op hun

Nadere informatie

Toegepaste Statistiek, Week 6 1

Toegepaste Statistiek, Week 6 1 Toegepaste Statistiek, Week 6 1 Eén ordinale en één nominale variabele Nominale variabele met TWEE categorieën, 1 en 2 Ordinale variabele normaal verdeeld binnen iedere categorie? Variantie in beide categorieën

Nadere informatie

Kansrekening en Statistiek

Kansrekening en Statistiek Kansrekening en Statistiek College 16 Donderdag 4 November 1 / 25 2 Statistiek Indeling: Schatten Correlatie 2 / 25 Schatten 3 / 25 Schatters: maximum likelihood schatters Def. Zij Ω de verzameling van

Nadere informatie

Kansrekening en Statistiek

Kansrekening en Statistiek Kansrekening en Statistiek College 14 Donderdag 28 Oktober 1 / 37 2 Statistiek Indeling: Hypothese toetsen Schatten 2 / 37 Vragen 61 Amerikanen werd gevraagd hoeveel % van de tijd zij liegen. Het gevonden

Nadere informatie

EIND TOETS TOEGEPASTE BIOSTATISTIEK I. 3 februari 2012

EIND TOETS TOEGEPASTE BIOSTATISTIEK I. 3 februari 2012 EIND TOETS TOEGEPASTE BIOSTATISTIEK I 3 februari 2012 - Dit tentamen bestaat uit vier opgaven onderverdeeld in totaal 27 subvragen. - Geef bij het beantwoorden van de vragen een zo volledig mogelijk antwoord.

Nadere informatie

Redactieraad statistiek, statistiek taxonomie en itemconstructie procedures

Redactieraad statistiek, statistiek taxonomie en itemconstructie procedures Redactieraad statistiek, statistiek taxonomie en itemconstructie procedures Bert Esmeijer, Dirk Tempelaar, Emile van Berkum, Adriaan Kalwij,Jan Renaud, & Maarten Boerlijst Deliverable 3.3 Inleiding Op

Nadere informatie

Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding.

Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Bij Excel denken de meesten niet direct aan een statistisch programma. Toch biedt Excel veel mogelijkheden tot statistische

Nadere informatie

Technische uitwerkingen voor het SPSS practicum Toetsende Statistiek

Technische uitwerkingen voor het SPSS practicum Toetsende Statistiek Technische uitwerkingen voor het SPSS practicum Toetsende Statistiek NB Voor de SPSS opgaven wordt alleen aangegeven hoe het door de opgave gevraagde resultaat kan worden bereikt. C. J. Verduin 11 december

Nadere informatie

STUDEERWIJZER 2009/2010 voor STATISTIEK 1 (2DD29)

STUDEERWIJZER 2009/2010 voor STATISTIEK 1 (2DD29) STUDEERWIJZER 2009/2010 voor STATISTIEK 1 (2DD29) Docent college E.E.M.v. Berkum Docenten instructie F.M.Y. Guillaume, J.A.C. Resing, S. Dommers, E.E.M. van Berkum. Onderwijsvorm en data Hoorcolleges (afwisselend

Nadere informatie

Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op woensdag 10 april 2013 14.00-17.00 uur

Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op woensdag 10 april 2013 14.00-17.00 uur Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op woensdag 10 april 2013 14.00-17.00 uur Bij het tentamen mag alleen gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine. Het

Nadere informatie

Statistiek voor A.I. College 2. Donderdag 13 September 2012

Statistiek voor A.I. College 2. Donderdag 13 September 2012 Statistiek voor A.I. College 2 Donderdag 13 September 2012 1 / 42 1 Beschrijvende statistiek 2 / 42 Extrapolatie 3 / 42 Verkiezingen 2012 4 / 42 Verkiezingen 2012 5 / 42 1 Beschrijvende statistiek Vandaag:

Nadere informatie

We illustreren deze werkwijze opnieuw a.h.v. de steekproef van de geboortegewichten

We illustreren deze werkwijze opnieuw a.h.v. de steekproef van de geboortegewichten Hoofdstuk 8 Betrouwbaarheidsintervallen In het vorige hoofdstuk lieten we zien hoe het mogelijk is om over een ongekende karakteristiek van een populatie hypothesen te formuleren. Een andere manier van

Nadere informatie