Analyse van kruistabellen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Analyse van kruistabellen"

Transcriptie

1 Analyse van kruistabellen Inleiding In dit hoofdstuk, dat aansluit op hoofdstuk II-13 (deel2) van het statistiekboek wordt ingegaan op het analyseren van kruistabellen met behulp van SPSS. Met een kruistabel kan de relatie tussen twee nominale of ordinale variabelen onderzocht worden. Continue variabelen met veel verschillende waarden worden eerst ingedeeld in klassen, voordat ze in een kruistabel gebruikt kunnen worden. Zoals uit de theorie bekend is worden de toets op onafhankelijkheid, de homogeniteitstoets, en de toets voor aanpassing (Goodness of Fit) uitgevoerd met een chi-kwadraat toets, welke in dit practicum uitgebreid aan de orde komt. Tevens zal het opvragen van kritieke waarden en overschrijdingskansen uit een chi-kwadraat verdeling behandeld worden. Tenslotte zal aandacht worden besteed aan het d.m.v. SPSS berekenen van verschillende associatiematen, het relatieve risico, en de odds ratio. De onafhankelijkheid- en homogeniteitstoets middels SPSS: De procedure Crosstabs Zoals we al gezien hebben in I-3 kan middels de procedure Crosstabs een kruistabel worden gemaakt waarin de waarden van de ene variabele afgezet worden tegen de waarden van de andere variabele. De inhoud van de cellen geeft de geobserveerde frequenties weer. Voorbeeld: stel dat je wilt onderzoeken of er een verband bestaat tussen roken (SMOKE) en geslacht (SEX) in het Pulse1.SAV bestand (voor beschrijving zie bijlage 3 deel 1 van het statistiekboek). Het dialoogvenster Crosstabs maak je actief met de menuoptie Analyze Descriptive Statistics Crosstabs. In het kader onder Row(s) geef je de variabele op die de rijen vormt, bijv. SEX en in het kader onder Column(s) de kolomvariabele, bijv. SMOKE: Met behulp van de drukknop Statistics in dit dialoogvenster kun je een chikwadraat toets laten uitvoeren. Klik hiervoor op Chi-Square. Standaard vermeldt SPSS in elke cel van de kruistabel de geobserveerde frequenties (). Onder de drukknop Cells staat standaard onder s Observed II13-1

2 aangeklikt, maar en/of Expected counts is ook mogelijk. Zie I3-1 van dit Werkboek. Onder Percentages kunnen kolom-, rij- en totaalpercentages worden opgevraagd. Tenslotte kunnen onder de drukknop Exact de resultaten van de exacte toetsen als volgt opgevraagd worden: SPSS uitvoer Crosstabs: Case Processing Summary SEX * SMOKE Cases Valid Missing Total N Percent N Percent N Percent % 0.0% % SEX * SMOKE Crosstabulation SEX Total male female % within SEX % within SEX % within SEX SMOKE no yes Total % 35.1% 100.0% 57.8% 71.4% 62.0% 40.2% 21.7% 62.0% % 22.9% 100.0% 42.2% 28.6% 38.0% 29.3% 8.7% 38.0% % 30.4% 100.0% 100.0% 100.0% 100.0% 69.6% 30.4% 100.0% II13-2

3 Pearson Chi-Square Continuity Correction a Likelihood Ratio Fisher's Exact Test Chi-Square Tests Asymp. Sig. Exact Sig. Exact Sig. Value df (2-sided) (2-sided) (1-sided) b Point Probability Linear-by-Linear Association c N of Valid Cases 92 a. Computed only for a 2x2 table b. 0 cells (.0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is c. The standardized statistic is Het eerste gedeelte van de uitvoer bestaat uit een tabel met samenvattende datagegevens (aantallen en ontbrekende waarden) en vervolgens een afdruk van de kruistabel. In het voorbeeld worden de geobserveerde frequenties (), de rij-percentages (% within SEX), de kolompercentages () en de totaalpercentages () afgedrukt. Hieruit blijkt bijvoorbeeld dat 35.1% van de mannen en 22.9% van de vrouwen rookt. De laatste tabel (Chi-Square Tests) bevat de chi-kwadraat toetsen. De nulhypothese bij ieder van deze toetsen is telkens: Er is geen samenhang tussen de rij- en kolom variabele (er is onafhankelijkheid). Wij behandelen 2 van deze toetsen: De Pearson Chi-Square. Dit is de Pearson chi-kwadraat toets met als waarde van de toetsingsgrootheid (Value) en 1 vrijheidsgraad (df = (het aantal rijen - 1) * (het aantal kolommen -1)). De kolom Asymp. Sig., geeft de overschrijdingskans (p-waarde) weer (.216). Aangezien de p-waarde groter is dan alpha (=.05) wordt de nulhypothese dat SEX en SMOKE onafhankelijk zijn, niet verworpen. Hoewel uit de tabel blijkt dat er meer mannen dan vrouwen zijn die roken, is het verschil niet groot genoeg om als significant beschouwd te worden. De Likelihood Ratio toets is vergelijkbaar met de Pearson chi-square toets wanneer de steekproef groot genoeg is. In ons voorbeeld verschillen de p-waarden van beide toetsen niet veel (.216 versus.210) omdat we te maken hebben met een relatief grote steekproef (N=92). Bij kleinere aantallen heeft deze toets echter wel de voorkeur boven de Pearson chi-kwadraat toets. Eén van de aannames van van de chi-kwadraat toets is dat de verwachte frequentie in elke cel groter dan 5 is, (E) > 5. Onderaan de Chi-Square Tests tabel staat een subscript b waarin een melding wordt gemaakt van het aantal cellen met een verwachte waarde minder dan 5. In ons voorbeeld staat er: 0 cells (.0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is Er wordt dus aan de aanname voldaan. Indien er niet aan deze aanname wordt voldaan en er dus cellen zijn met een verwacht aantal kleiner dan 5 is het beter om een exacte toets te doen. De p-waarde van de exacte toetsen is in de tabel vermeld in de kolom Exact Sig. II13-3

4 Meerdere kruistabellen Als in het dialoogvenster Crosstabs meerdere variabelen onder Row(s) en onder Column(s) worden opgegeven, wordt voor elke rijvariabele met elke kolomvariabele een kruistabel gemaakt. Kruistabellen per groep Het is ook mogelijk om kruistabellen te produceren voor verschillende groepen. Bijvoorbeeld een kruistabel van Conditie (ACTIVITY) versus Roken (SMOKE) voor mannen en vrouwen (SEX) afzonderlijk (Pulse bestand). In het dialoogvenster Crosstabs geef je onder Row(s) de variabele ACTIVITY op en onder Column(s) de variabele SMOKE. Klik in het kader onder Layer en plaats hierin de variabele SEX: Het resultaat is dat voor elke waarde van de variabele SEX een kruistabel van ACTIVITY versus SMOKE gemaakt wordt: II13-4

5 SPSS uitvoer Crosstabs: ACTIVITY * SMOKE * SEX Crosstabulation SEX male female ACTIVITY Total ACTIVITY Total slight moderate a lot slight moderate a lot no SMOKE yes Total % 50.0% 100.0% 8.1% 15.0% 10.5% 5.3% 5.3% 10.5% % 37.1% 100.0% 59.5% 65.0% 61.4% 38.6% 22.8% 61.4% % 25.0% 100.0% 32.4% 20.0% 28.1% 21.1% 7.0% 28.1% % 35.1% 100.0% 100.0% 100.0% 100.0% 64.9% 35.1% 100.0% % 25.0% 100.0% 11.1% 12.5% 11.4% 8.6% 2.9% 11.4% % 23.1% 100.0% 74.1% 75.0% 74.3% 57.1% 17.1% 74.3% % 20.0% 100.0% 14.8% 12.5% 14.3% 11.4% 2.9% 14.3% % 22.9% 100.0% 100.0% 100.0% 100.0% 77.1% 22.9% 100.0% Inlezen van kruistabellen: de procedure Weight Cases Het kan voorkomen dat je alleen de beschikking hebt over een kruistabel en niet over de oorspronkelijke waarnemingen. Vergelijk onderstaande kruistabel van geslacht versus links/rechtshandigen: Man Vrouw Rechtshandig Linkshandig Onderzocht wordt of er een verband bestaat tussen geslacht en rechts/linkshandigen. Als je de gegevens op de gebruikelijke wijze in het SPSS datavenster zou invoeren, worden er 2 variabelen gedefineerd, bijv. GESLACHTen HAND. GESLACHT heeft bijv. code 0 voor Man en code 1 voor Vrouw en de variabele HAND heeft bijv. code 0 voor Rechtshandig en II13-5

6 code 1 voor Linkshandig. Voor de variabele GESLACHT zou dan 3091 keer een 0 (Man) en 3581 keer een 1 (Vrouw) ingetikt moeten worden en voor de variabele HAND 6061 keer een 0 (Rechtshandig) en 611 keer een 1 (Linkshandig). Dit is onbegonnen werk! Gelukkig biedt SPSS de mogelijkheid om dit aanzienlijk sneller te doen (zie ook hoofdstuk I-7 van dit werkboek). Maak in het datavenster een gegevensbestand met drie variabelen, Geslacht, Hand en Aantal op de volgende wijze: De variabele AANTAL geeft de geobserveerde frequenties weer. De betekenis van de eerste regel is dat er 2780 rechtshandige mannen zijn. Ga dit na! Zaak is om SPSS duidelijk te maken dat de waarden in de variabele AANTAL als frequenties beschouwd moeten worden. Daarom gaan we de variabelen wegen op basis van AANTAL. Gebruik hiervoor de menu-optie Data Weight Cases. In het dialoogvenster dat nu verschijnt klik je op Weight Cases by. Selecteer de variabele AANTAL en klik op OK. In de statusbalk rechtsonder in het SPSS scherm verschijnt de melding Weight on: Dus de eerste waarneming Man en Rechtshandig telt nu 2780 keer. Stel het als volgt voor: met behulp van Weight Cases zijn als het ware 2780 regels (=cases) gemaakt met Geslacht = 0 en Hand = 0. Vervolgens kan de chi-kwadraat toets uitgevoerd worden met behulp van de procedure Crosstabs. Selecteer HAND als rijvariabele en GESLACHT als kolomvariabele. Klik op de drukknop Statistics en vink Chi-Square aan. Dit geeft het volgende resultaat. II13-6

7 SPSS uitvoer Crosstabs: Case Processing Summary HAND * GESLACHT Cases Valid Missing Total N Percent N Percent N Percent % 0.0% % HAND * GESLACHT Crosstabulation HAND Total 0 1 % within HAND % within GESLACHT % within HAND % within GESLACHT % within HAND % within GESLACHT GESLACHT 0 1 Total % 54.1% 100.0% 89.9% 91.6% 90.8% 41.7% 49.2% 90.8% % 49.1% 100.0% 10.1% 8.4% 9.2% 4.7% 4.5% 9.2% % 53.7% 100.0% 100.0% 100.0% 100.0% 46.3% 53.7% 100.0% Pearson Chi-Square Continuity Correction a Likelihood Ratio Fisher's Exact Test Linear-by-Linear Association Chi-Square Tests Asymp. Sig. Value df (2-sided) b Exact Sig. (2-sided) Exact Sig. (1-sided) N of Valid Cases 6672 a. Computed only for a 2x2 table b. 0 cells (.0%) have expected count less than 5. The minimum expected count is Uit de uitvoer (Pearson Chi-Square) blijkt dat geslacht en links/rechtshandigheid afhankelijk zijn (Asymp. Sig. (=p-waarde) =.017). II13-7

8 Chi-kwadraat toets voor goodness of fit Met de chi-kwadraat toets voor goodness of fit kan bepaald worden of de waargenomen aantallen in verschillende klassen van een variabele overeenkomen met de verwachte frequenties in deze klassen. De chi-kwadraat toets is ook al besproken bij de procedure Crosstabs. Daar werd deze toets echter gebruikt om na te gaan of er een verband tussen twee variabelen bestond. Uitgaande van een dobbelsteenvoorbeeld wordt besproken hoe een goodness of fit toets met SPSS kan worden uitgevoerd. Goodness of Fit met SPSS 60 keer gooien met een dobbelsteen levert de volgende uitkomsten op: Uitkomst Aantal Voer de gegevens van de variabelen UITKOMST en AANTAL in het datavenster in. Omdat de variabele AANTAL niet uit op zich staande waarden bestaat maar uit frequenties, moet deze variabele eerst gewogen worden met Data Weight Cases. De chi-kwadraat toets voor één variabele wordt uitgevoerd met de procedure Analyze Nonparametric Tests Chi- Square. Het dialoogvenster Chi-Square test wordt nu geopend. Geef onder Test Variable List de variabele UITKOMST op en selecteer onder Expected values de optie All categories equal. Bevestig met OK: SPSS uitvoer Chi-Square toets voor Goodness of Fit: UITKOMST Total Observed N Expected N Residual Voor elke categorie wordt eerst de waargenomen frequentie afgedrukt (Observed N) en daarna de verwachte frequentie (Expected N). In de kolom Residual staat het verschil tussen de waargenomen en de verwachte frequentie. II13-8

9 Test Statistics Chi-Square a df Asymp. Sig. UITKOMST a. 0 cells (.0%) have expected frequencies less than 5. The minimum expected cell frequency is Het laatste stukje van de uitvoer geeft de resultaten van de chi-kwadraat toets: de berekende chi-kwadraat toetsingsgrootheid (Chi-Square ), daarnaast het aantal vrijheidsgraden (df =5 = het aantal klassen - 1) en de bijbehorende overschrijdingskans (Asymp. Sig.=.009). Dit betekent dat de nulhypothese: 'de dobbelsteen is eerlijk' verworpen wordt zelfs bij een α van 1%. Standaard wordt bij het uitvoeren van de chi-kwadraat toets voor goodness of fit ervan uitgegaan dat de verwachte frequenties voor alle klassen gelijk zijn (zie Expected values: all categories equal in het Chi-Square test dialoogvenster). Er kunnen zich ook situaties voordoen waar de verwachte frequenties verschillend zijn. Je kunt de waarden van de verwachte frequenties in het kader onder Expected Values opgeven. Klik daartoe op Values, tik de verwachte frequentie van de eerste uitkomst in en klik vervolgens op Add. Geef op deze wijze alle verwachte aantallen op. De functie CDF.CHISQ en IDF.CHISQ De cumulatieve- en inverse verdelingsfunctie zijn eerder uitvoerig aan de orde geweest met betrekking tot de normale verdeling, t- en f-verdeling. Deze verdelingsfuncties kunnen op dezelfde wijze gebruikt worden voor de chikwadraat verdeling. Met de cumulatieve verdelingsfunctie CDF.CHISQ kunnen overschrijdingskansen uit een chi-kwadraat verdeling worden opgevraagd en met de inverse verdelingsfunctie IDF.CHISQ kunnen kritieke waarden uit een chi-kwadraat verdeling worden opgevraagd. Beide functies zijn beschikbaar met Compute Variable (via de menu-optie Transform). Gebruik voor het berekenen van overschrijdingskansen de functie CDF.CHISQ(quant,df) waarbij: quant de waarde van de toetsingsgrootheid is en df het aantal vrijheidsgraden. N.B: SPSS berekent standaard de linkeroverschrijdingskans. Een voorbeeld: Gevraagd: de rechteroverschrijdingskans van 4.24 uit een chi-kwadraat verdeling met 3 vrijheidsgraden. De expressie luidt: p1 = 1 - CDF.CHISQ(4.24,3): II13-9

10 Voor p1 (de resultaatvariabele) kan men een willekeurige variabele naam invullen. De uitkomst bedraagt.24. Gebruik voor het berekenen van kritieke waarden de functie IDF.CHISQ(prob,df) waarbij: prob de linkeroverschrijdingskans is en df het aantal vrijheidsgraden. Bijvoorbeeld: Wat is de kritieke waarde bij een linkeroverschrijdingskans van 0.90 met 5 vrijheidsgraden (ofwel een rechteroverschrijdingskans van 0.10)?. De expressie luidt: k1 = IDF.CHISQ (.90, 5): II13-10

11 Dit levert een kritieke waarde op van Associatiematen Met behulp van de drukknop Statistics van de procedure Crosstabs kunnen verschillende associatiematen opgevraagd worden: Cramer s V wordt berekend door te klikken op Phi and Cramer s V in het kader onder Nominal. Goodman & Kruskal s Tau worden berekend door te klikken op Lambda in het kader onder Nominal Data. Klik op Risk (rechtsonder in het venster Statistics) om de odds ratio en de relatieve risico s te laten berekenen. II13-11

12 Beknopte aanwijzingen met betrekking tot de oefeningen van hoofdstuk II-13 Lees dit hoofdstuk eerst goed door!! De meeste oefeningen kunnen met behulp van SPSS gemaakt worden. De gegevens worden bij elke oefening in het datavenster ingevoerd. Telkens als een variabele ingevoerd wordt waarvan de waarden als frequenties beschouwd moeten worden, maak gebruik gemaakt van de menu-optie Data Weight Cases. Oefening a: Voer de waarden 1.61, 11.07, 1 en 10 in het datavenster in. Noem deze variabele bijv. K. Bereken de overschrijdingskansen met Transform Compute Variable. Geef onder target variable (resultaatvariabele) de naam van de variabele die de overschrijdingskansen gaat bevatten, bijv. P. Gebruik de numerieke expressie 1-CDF.CHISQ(K,5). Voor elke waarde van K wordt op deze wijze de rechteroverschrijdingskans berekend b: Bereken de kritieke waarde met behulp van de functie IDF.CHISQ c: Ga te werk zoals bij oefening 13.1.a en 13.1.b, maar nu met df = 10. Oefening a: Maak 2 variabelen, Uitkomst (=dag van de week, 1 t/m 5) en Frequentie (=aantal ongelukken op die dag) en voer de gegevens in. Weeg de variabele Frequentie. De chi-kwadraat toets voer je uit met Analyze Nonparametric Tests Chi-Square. De verwachte frequentie is gelijk per werkdag. Oefening 13.3 Deze oefening kan op twee manieren: 1 Maak 2 variabelen in het datavenster: LEEFTIJD en AANTAL. Weeg de variabele AANTAL. Voer vervolgens de chi-kwadraat toets uit met de procedure Analyze Nonparametric Tests Chi-Square. Bereken de verwachte frequenties door het aantal waargenomen juryleden per leeftijdscategorie te vermenigvuldigen met de gegeven procentuele leeftijdsverdeling. Vb: Leeftijd 21-40: 66*0.42 = Vul deze verwachte frequenties in het kader onder Expected values Values in. Telkens als je een waarde hebt ingetikt klik je op Add. Laat de toets uitvoeren als alle verwachte waarden zijn ingetikt. 2 Maak 2 variabelen met geobserveerde (OBS) en verwachte frequenties (VERWACHT, berekening als bij 1). Bereken de toetsingsgrootheid als volgt: - Geef met het Compute Variable commando (via Transform) de expressie: II13-12

13 Chi=(OBS-VERWACHT)**2/VERWACHT - Bereken vervolgens de som van de variabele Chi, bijv. met de procedure Descriptives en de drukknop Options. Noteer deze waarde. - Tenslotte bereken je de overschrijdingkans van deze waarde met de functie CDF.CHISQ. Oefening 13.4, 13.5 en 13.6 Als oefening 13.3 Oefening 13.8 Maak 3 variabelen: GESLACHT, STEM, en AANTAL. Weeg de variabele AANTAL met Weight Cases. Voer de chi-kwadraat toets uit met de procedure Crosstabs. Verschil van de 2 proporties en het 95%-BI met de hand uitrekenen. Oefening 13.9 Als bij oefening Oefening Bereken de aantallen voor degenen die wel resp. geen hulp nodig hebben per groep. Bijvoorbeeld bachelors-wel hulp nodig: 513*76.4=392 en bachelorsgeen hulp nodig: 513*23.6=121. Rond de aantallen af op gehele getallen. Voer de variabelen HULP, GROEP en AANTAL in het datavenster in. Weeg de variabele AANTAL. Voer de chi-kwadraat toets uit met de procedure Crosstabs Oefening Ga te werk zoals bij oefening en bereken tevens de gevraagde associatiematen (klik op de drukknop Statistics en vink het volgende aan: Chi- Square, Phi and Cramer s V en Lambda en bevestig met OK. Oefening a: Als oefening b, c, 13.12f, en 13.12g: Met de hand. (eventueel relatief risico door SPSS laten berekenen m.b.v. Risk onder de drukknop Statistics van de procedure Crosstabs. Oefening Als bij oefening 13.8 ter uitvoering chi-kwadraat test (niet expliciet gevraagd). Rest met de hand! (ter controle eventueel SPSS de relatieve risico met bijbehorend BI laten berekenen) Oefening Als bij oefening 13.8 ter uitvoering van chi-kwadraat test (niet expliciet gevraagd). Rest met de hand! (ter controle eventueel de odds ratio met bijbehorend BI berekenen met SPSS). II13-13

Basishandleiding SPSS

Basishandleiding SPSS Basishandleiding SPSS Elvira Folmer & Marieke ten Voorde SLO, Juli 2008 Deze handleiding is gebaseerd op SPSS 16.0 for Windows Inhoud 1 Het maken van een gegevensbestand in de Variable View... 4 2 Het

Nadere informatie

Open het databestand in SPSS en kies Analyze > Correlate > Bivariate. Vul vervolgens het dialoogvenster in als volgt:

Open het databestand in SPSS en kies Analyze > Correlate > Bivariate. Vul vervolgens het dialoogvenster in als volgt: INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 9 1. Een klinisch psycholoog vraagt zich af of er een verband bestaat tussen depressie en sociale vermijding in de populatie

Nadere informatie

We berekenen nog de effectgrootte aan de hand van formule 4.2 en rapporteren:

We berekenen nog de effectgrootte aan de hand van formule 4.2 en rapporteren: INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 4 1. Toets met behulp van SPSS de hypothese van Evelien in verband met de baardlengte van metalfans. Ga na of je dezelfde conclusies

Nadere informatie

SPSS 15.0 in praktische stappen voor AGW-bachelors Uitwerkingen Stap 7: Oefenen I

SPSS 15.0 in praktische stappen voor AGW-bachelors Uitwerkingen Stap 7: Oefenen I SPSS 15.0 in praktische stappen voor AGW-bachelors Uitwerkingen Stap 7: Oefenen I Hieronder volgen de SPSS uitvoer en de antwoorden van de opgaven van Stap 7: Oefenen I. Daarnaast wordt bij elke opgave

Nadere informatie

Meerderheid Zeeland voor snelle bouw brede school i.p.v. bouw MFC Grote bereidheid om de enquête van Progressief Landerd in te vullen.

Meerderheid Zeeland voor snelle bouw brede school i.p.v. bouw MFC Grote bereidheid om de enquête van Progressief Landerd in te vullen. PERSBERICHT Meerderheid Zeeland voor snelle bouw brede school i.p.v. bouw MFC Grote bereidheid om de enquête van Progressief Landerd in te vullen. Afgelopen zaterdag trotseerden leden van de politieke

Nadere informatie

Betrouwbaarheid, validiteit en overeenstemming

Betrouwbaarheid, validiteit en overeenstemming Betrouwbaarheid, validiteit en overeenstemming Inleiding Dit practicum sluit aan op het theoriegedeelte over betrouwbaarheidsanalyse van hoofdstuk II-16 (deel 2). In dit hoofdstuk wordt besproken hoe een

Nadere informatie

Fasen in het onderzoeksproces

Fasen in het onderzoeksproces Fasen in het onderzoeksproces Gegevensbestand Controleren gegevens Bewerken gegevens Analyseren gegevens Interpreteren resultaten Nieuwe vragen? ja Onderzoeksverslag 1 Bestand opmaken Variabelen definiëren:

Nadere informatie

Handleiding SPSS tabellen en kruistabellen. In een paar stappen van spss data naar bruikbare informatie.

Handleiding SPSS tabellen en kruistabellen. In een paar stappen van spss data naar bruikbare informatie. Handleiding SPSS tabellen en kruistabellen In een paar stappen van spss data naar bruikbare informatie. A) Het openen van een databestand File \ open \ data Kies de naam van je databestand, bijvoorbeeld

Nadere informatie

Opdracht 5a ----------- Kruistabellen

Opdracht 5a ----------- Kruistabellen Opdracht 5a ----------- Kruistabellen Aan elk van 36 studenten werd gevraagd of zij alcohol drinken, en zo ja, welke soort alcoholische drank de voorkeur heeft. Tevens werd voor elke student de leeftijd

Nadere informatie

Verdelingsvrije statistiek

Verdelingsvrije statistiek Verdelingsvrije statistiek Inleiding In hoofdstuk II-5 (deel ) worden een aantal verdelingsvrije toetsen (ook wel niet-parametrische toetsen) besproken, die gebruikt worden als de te onderzoeken variabele

Nadere informatie

[aanvullend hoofdstuk, behorend bij Grotenhuis, M. te & Matthijssen, A. (2006). Basiscursus SPSS, versie 10-14, Assen: Van Gorcum]

[aanvullend hoofdstuk, behorend bij Grotenhuis, M. te & Matthijssen, A. (2006). Basiscursus SPSS, versie 10-14, Assen: Van Gorcum] 6 Multiple response [aanvullend hoofdstuk, behorend bij Grotenhuis, M. te & Matthijssen, A. (2006). Basiscursus SPSS, versie 10-14, Assen: Van Gorcum] 6.1 Inleiding Het komt regelmatig voor dat respondenten

Nadere informatie

1. CTRL- en SHIFT-knop gebruiken om meerdere variabelen te selecteren

1. CTRL- en SHIFT-knop gebruiken om meerdere variabelen te selecteren SPSS: Wist je dat (1) je bij het invoeren van de variabelen in het menu door de CTRL-knop ingedrukt te houden, meerdere variabelen kunt selecteren die niet precies onder elkaar staan? Met de SHIFT-knop

Nadere informatie

Enkelvoudige lineaire regressie

Enkelvoudige lineaire regressie Enkelvoudige lineaire regressie Inleiding Dit hoofdstuk sluit aan op hoofdstuk I-9 van het statistiekboek. Er wordt hier steeds gesproken over het verband tussen één afhankelijke variabele Y en één onafhankelijke

Nadere informatie

feb 2013 Instituut CMI SPSS les 2

feb 2013 Instituut CMI SPSS les 2 feb 2013 Instituut CMI SPSS les 2 Onderzoek toont aan.. Mobiele nieuwssites populairst onder 18-34 jarigen 18 tot 34 jarigen maken over de gehele dag het meest gebruik van mobiel internet. Dit blijkt uit

Nadere informatie

SPSS. Statistiek : SPSS

SPSS. Statistiek : SPSS SPSS - hoofdstuk 1 : 1.4. fase 4 : verrichten van metingen en / of verzamelen van gegevens Gegevens gevonden bij een onderzoek worden systematisch weergegeven in een datamatrix bij SPSS De datamatrix Gebruik

Nadere informatie

Beknopte handleiding SPSS versie 18.0 1 van 28

Beknopte handleiding SPSS versie 18.0 1 van 28 Beknopte handleiding SPSS versie 18.0 1 van 28 Beknopte handleiding SPSS versie 18.0 2 van 28 Inhoudsopgave Inleiding...3 SPSS- tips...4 Kopiëren van datakenmerken...6 Van SPSS naar Excel...7 Opsturen

Nadere informatie

Menu aansturing van SPSS voorbeeld in paragraaf 6.5 van hoofdstuk 6 over multipele regressie analyses van recidive bij jongens

Menu aansturing van SPSS voorbeeld in paragraaf 6.5 van hoofdstuk 6 over multipele regressie analyses van recidive bij jongens Menu aansturing van SPSS voorbeeld in paragraaf 6.5 van hoofdstuk 6 over multipele regressie analyses van recidive bij jongens Hieronder wordt uitgelegd hoe alle analyses besproken in paragraaf 6.5 van

Nadere informatie

SPSS VOOR DUMMIES+ Werken met de NSE: enkele handige basisbeginselen. Gebaseerd op SPSS21.0 & Benchmarkbestand NSE 2014

SPSS VOOR DUMMIES+ Werken met de NSE: enkele handige basisbeginselen. Gebaseerd op SPSS21.0 & Benchmarkbestand NSE 2014 SPSS VOOR DUMMIES+ Werken met de NSE: enkele handige basisbeginselen Gebaseerd op SPSS21.0 & Benchmarkbestand NSE 2014 Huidig kennis- en ervaringsniveau?????? Beginners Gevorderden 2 Inhoud 1. Wat doe

Nadere informatie

INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 5

INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 5 INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 5 1. De onderzoekers van een preventiedienst vermoeden dat werknemers in een bedrijf zonder liften fitter zijn dan werknemers

Nadere informatie

Het gebruik van SPSS voor statistische analyses. Een beknopte handleiding.

Het gebruik van SPSS voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Het gebruik van SPSS voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. SPSS is een alom gebruikt, gebruiksvriendelijk statistisch programma dat vele analysemogelijkheden kent. Voor HBO en universitaire

Nadere informatie

SPSS Introductiecursus. Sanne Hoeks Mattie Lenzen

SPSS Introductiecursus. Sanne Hoeks Mattie Lenzen SPSS Introductiecursus Sanne Hoeks Mattie Lenzen Statistiek, waarom? Doel van het onderzoek om nieuwe feiten van de werkelijkheid vast te stellen door middel van systematisch onderzoek en empirische verzamelen

Nadere informatie

SPSS 15.0. in praktische stappen voor AGW-bachelors. auteurs: Miranda Winkelhuijzen Mickey Chenault Monique Reusken Pauline Vilters Robbie Martens

SPSS 15.0. in praktische stappen voor AGW-bachelors. auteurs: Miranda Winkelhuijzen Mickey Chenault Monique Reusken Pauline Vilters Robbie Martens SPSS 15.0 in praktische stappen voor AGW-bachelors auteurs: Miranda Winkelhuijzen Mickey Chenault Monique Reusken Pauline Vilters Robbie Martens Capaciteitsgroep Methodologie & Statistiek 2008-2009 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding.

Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Bij Excel denken de meesten niet direct aan een statistisch programma. Toch biedt Excel veel mogelijkheden tot statistische

Nadere informatie

7.1 SPSS, Een summier overzicht van een aantal faciliteiten

7.1 SPSS, Een summier overzicht van een aantal faciliteiten 7. Software 7.1 SPSS, Een summier overzicht van een aantal faciliteiten 7.1.1 Inleiding SPSS is een afkorting van Statistical Package for the Social Sciences. Het wordt veel gebruikt en is al vrij lang

Nadere informatie

Akternatieve doorrekenen. 7.2 Tabellen

Akternatieve doorrekenen. 7.2 Tabellen 7.2 Tabellen Een tabel geeft een overzicht van de uitkomsten van een berekening voor verschillende waarden van een of meerdere variabelen. Excel kent twee soorten tabellen. Een eenzijdige en een tweezijdige

Nadere informatie

Voorbeeld regressie-analyse

Voorbeeld regressie-analyse Voorbeeld regressie-analyse In dit voorbeeld wordt gebruik gemaakt van het SPSS data-bestand vb_regr.sav (dit bestand kan gedownload worden via de on-line helpdesk). We schatten een model waarin de afhankelijke

Nadere informatie

Wat zijn de verschillen tussen SPSS 9 en SPSS 10?

Wat zijn de verschillen tussen SPSS 9 en SPSS 10? Wat zijn de verschillen tussen SPSS 9 en SPSS 10? 1.1 De data-editor / het definiëren van variabelen 1.2 Het openen van bestanden 1.3 Output lezen 1.4 Mogelijke problemen 1.1.1 De data-editor Het grootste

Nadere informatie

Vandaag. Onderzoeksmethoden: Statistiek 4. Recap: Hypothese toetsen. Recap: One-sample t-toets

Vandaag. Onderzoeksmethoden: Statistiek 4. Recap: Hypothese toetsen. Recap: One-sample t-toets Vandaag Onderzoeksmethoden: Statistiek 4 Peter de Waal (gebaseerd op slides Peter de Waal, Marjan van den Akker) Departement Informatica Beta-faculteit, Universiteit Utrecht Recap: Hypothese toetsen t-toets

Nadere informatie

Onderzoeksrapport Een statistische en demografische analyse van de Tammenga Pet in Net enquete. (versie 2, 10 november 2013)

Onderzoeksrapport Een statistische en demografische analyse van de Tammenga Pet in Net enquete. (versie 2, 10 november 2013) Onderzoeksrapport Een statistische en demografische analyse van de Tammenga Pet in Net enquete. (versie 2, 10 november 2013) Opdrachtgever: Initiele SPSS analyst & uitvoerder: Data & Bijkomende SPSS analyses:

Nadere informatie

Deze menu-aansturingen zijn van toepassing op versies 14.0 en 15.0 van SPSS.

Deze menu-aansturingen zijn van toepassing op versies 14.0 en 15.0 van SPSS. Menu aansturing van SPSS voorbeeld in hoofdstuk 8 over schaalconstructie met Cronbach s α en principale componenten analyse van meningen over strafdoelen Hieronder wordt uitgelegd hoe alle analyses besproken

Nadere informatie

Nominaal Ordinaal Interval (ratio) Nominaal - Kwalitatief - Laagste niveau - Categorieën niet ordenen - Geslacht

Nominaal Ordinaal Interval (ratio) Nominaal - Kwalitatief - Laagste niveau - Categorieën niet ordenen - Geslacht Nominaal - Kwalitatief - Laagste niveau - Categorieën niet ordenen - Geslacht Ordinaal - Kwalitatief - Middelste niveau - Categorieën wel ordenen - Opleidingsniveau Interval / ratio - Kwantitatief - Hoogste

Nadere informatie

Moleculaire LevensWetenschappen stroom 1.2

Moleculaire LevensWetenschappen stroom 1.2 MLW Moleculaire LevensWetenschappen stroom 1.2 Methoden en Statistiek werkboek 2005-2006 Inhoudsopgave Blz. Rooster 1 Studiemateriaal 2 Werkvormen 2 Toetsing 2 Planningsgroep 2 Hoorcolleges 3 Werkcolleges

Nadere informatie

mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren

mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren College 5: Regressie en correlatie (2) Rosner 11.5-11.8 Arnold Kester Capaciteitsgroep Methodologie en Statistiek Universiteit Maastricht Postbus 616, 6200 MD Maastricht

Nadere informatie

1. Inleiding... 3. 6. Constructie van nieuwe variabelen... 9 6.1. Bereken nieuwe variabelen: Compute... 9 6.2. Maak nieuwe categorieën: recode...

1. Inleiding... 3. 6. Constructie van nieuwe variabelen... 9 6.1. Bereken nieuwe variabelen: Compute... 9 6.2. Maak nieuwe categorieën: recode... SPSS handleiding Geschreven door: Saskia le Cessie Klinische Epidemiologie/Medische Statistiek LUMC November 2012 1. Inleiding... 3 2. Invoeren gegevens... 3 2.1. Definitie van de variabelen... 4 2.2.

Nadere informatie

1. Inleiding... 3. 6. Constructie van nieuwe variabelen... 9 6.1. Bereken nieuwe variabelen: Compute... 9 6.2. Maak nieuwe categorieën: recode...

1. Inleiding... 3. 6. Constructie van nieuwe variabelen... 9 6.1. Bereken nieuwe variabelen: Compute... 9 6.2. Maak nieuwe categorieën: recode... SPSS handleiding Geschreven door: Saskia le Cessie Klinische Epidemiologie/Medische Statistiek LUMC November 2012 1. Inleiding... 3 2. Invoeren gegevens... 3 2.1. Definitie van de variabelen... 4 2.2.

Nadere informatie

waarin u gegevens in verschillende het wel goed doen Internet Opleidingscentrum

waarin u gegevens in verschillende het wel goed doen Internet Opleidingscentrum 8 Kruistabellen 8.1 Inleiding Stel dat u een rapport wilt maken dat het aantal verkochte producten per provincie laat zien. u kunt dan een rapport maken waarin u gegevens groepeert per provincie en/of

Nadere informatie

U ziet de progressie van de download aan de groene blokjes in het balkje helemaal onder aan de pagina.

U ziet de progressie van de download aan de groene blokjes in het balkje helemaal onder aan de pagina. Gegevens exporteren en bewerken vanuit GRIEL Stap 1. Selecteer de juiste gegevens en download deze 1. Stel het datumfilter in op de gewenste periode. Druk op ververs. 2. Maak met behulp van het filter

Nadere informatie

Appendix B Computeranalyse van kwantitatieve data

Appendix B Computeranalyse van kwantitatieve data Appendix B Computeranalyse van kwantitatieve data Ten behoeve van de analyse van kwantitatieve data worden verschillende programmapakketten gebruikt, zoals SAS (Statistical Analyzing System) en SPSS, naast

Nadere informatie

Zomerschool Vakdidactisch Onderzoek Leuven, 8-10 september 2010 Sessie 8: Analyse van kwantitatieve data

Zomerschool Vakdidactisch Onderzoek Leuven, 8-10 september 2010 Sessie 8: Analyse van kwantitatieve data Zomerschool Vakdidactisch Onderzoek Leuven, 8-10 september 2010 Sessie 8: Analyse van kwantitatieve data An Carbonez Leuven Statistics Research Centre Katholieke Universiteit Leuven Voorstelling van de

Nadere informatie

Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y

Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y 1 Regressie analyse Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y Regressie: wel een oorzakelijk verband verondersteld: X Y Voorbeeld

Nadere informatie

Deze menu-aansturingen zijn van toepassing op versies 14.0 en 15.0 van SPSS.

Deze menu-aansturingen zijn van toepassing op versies 14.0 en 15.0 van SPSS. Menu aansturing van SPSS voorbeeld in hoofdstuk 9 over multipele correspondentie (HOMALS) en niet-linaire principale componenten analyse (PRINCALS) van kenmerken van moorden Hieronder wordt uitgelegd hoe

Nadere informatie

Grafieken Cirkeldiagram

Grafieken Cirkeldiagram Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

5. Functies. In deze module leert u:

5. Functies. In deze module leert u: 5. Functies In deze module leert u: - Wat functies zijn; - Functies uitvoeren; - De verschillende functies van Calc kennen. - Naar een ander werkblad verwijzen. U kunt eenvoudige berekeningen, zoals aftrekken,

Nadere informatie

Opgave 1: (zowel 2DM40 als 2S390)

Opgave 1: (zowel 2DM40 als 2S390) TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek voor BMT (DM4 en S39) op donderdag, 4.-7. uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine

Nadere informatie

M M M M M M M M M M M M M M La La La La La La La Mid Mid Mid Mid Mid Mid Mid 65 56 83 68 64 47 59 63 93 65 75 68 68 51

M M M M M M M M M M M M M M La La La La La La La Mid Mid Mid Mid Mid Mid Mid 65 56 83 68 64 47 59 63 93 65 75 68 68 51 INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 7 1. Een onderzoeker wil nagaan of de fitheid van jongeren tussen 14 en 18 jaar (laag, matig, hoog) en het geslacht (M, V) een

Nadere informatie

Statistiek 1 Blok 6, Werkgroepopdrachten 11-6-2009

Statistiek 1 Blok 6, Werkgroepopdrachten 11-6-2009 Statistiek 1 Blok 6, Werkgroepopdrachten 11-6-2009 Opdracht 1 Onderstaande tabel bevat metingen aan de opbrengst van rozen bij verschillende mate van stikstofen fosfortoevoer. rozen/snijvak/dag fosfaatniveau

Nadere informatie

Manfred te Grotenhuis & Anneke Matthijssen

Manfred te Grotenhuis & Anneke Matthijssen Manfred te Grotenhuis & Anneke Matthijssen Het statistische programma SPSS is al geruime tijd op de Nederlandse markt. In die periode zijn er veel leerboeken verschenen waarin het programma uitvoerig werd

Nadere informatie

Marktonderzoek DCOM 1 / Groep 1

Marktonderzoek DCOM 1 / Groep 1 Marktonderzoek DCOM 1 / Groep 1 Amir Farokhian stu nr. 446655 Michael Jansen stu nr. 4224877 Carolien de Lorm stu nr. 451539 Anna van Schelven stu nr. 01401352 Linda van der Werff stu nr. 4950470 I. Voorwoord

Nadere informatie

II. ZELFGEDEFINIEERDE FUNCTIES

II. ZELFGEDEFINIEERDE FUNCTIES II. ZELFGEDEFINIEERDE FUNCTIES In Excel bestaat reeds een uitgebreide reeks van functies zoals SOM, GEMIDDELDE, AFRONDEN, NU enz. Het is de bedoeling om functies aan deze lijst toe te voegen door in Visual

Nadere informatie

Interim Toegepaste Biostatistiek deel 1 14 december 2009 Versie A ANTWOORDEN

Interim Toegepaste Biostatistiek deel 1 14 december 2009 Versie A ANTWOORDEN Interim Toegepaste Biostatistiek deel december 2009 Versie A ANTWOORDEN C 2 B C A 5 C 6 B 7 B 8 B 9 D 0 D C 2 A B A 5 C Lever zowel het antwoordformulier als de interim toets in Versie A 2. Dit tentamen

Nadere informatie

K ruistabellen. Wat is een kruistabel?

K ruistabellen. Wat is een kruistabel? 12 K ruistabellen In dit hoofdstuk bespreken we frequentieverdelingen van twee of meer variabelen. Ook deze kunnen worden weergegeven via (kruis)tabellen en grafische voorstellingen. We gaan uitvoerig

Nadere informatie

Formules Excel Bedrijfsstatistiek

Formules Excel Bedrijfsstatistiek Formules Excel Bedrijfsstatistiek Hoofdstuk 2 Data en hun voorstelling AANTAL.ALS vb: AANTAL.ALS(A1 :B6,H1) Telt hoeveel keer (frequentie) de waarde die in H1 zit in A1:B6 voorkomt. Vooral bedoeld voor

Nadere informatie

ZON OP DE DAKEN, ZONNIGE GEZICHTEN?

ZON OP DE DAKEN, ZONNIGE GEZICHTEN? ECN-C--05-002b ZON OP DE DAKEN, ZONNIGE GEZICHTEN? Achterliggende gegevens A. Kets M. Menkveld W.G. van Arkel Januari 2005 Verantwoording Dit rapport geeft de achterliggende gegevens die gebruikt zijn

Nadere informatie

toetsende statistiek deze week: wat hebben we al geleerd? Frank Busing, Universiteit Leiden

toetsende statistiek deze week: wat hebben we al geleerd? Frank Busing, Universiteit Leiden toetsende statistiek week 1: kansen en random variabelen week 2: de steekproevenverdeling week 3: schatten en toetsen: de z-toets week 4: het toetsen van gemiddelden: de t-toets Moore, McCabe, and Craig.

Nadere informatie

Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing

Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing HOGESCHOOL VAN ARNHEM EN NIJMEGEN Februari 2016 Opgesteld door: Jan-Willem Handleiding voor het maken van een online

Nadere informatie

Regressie-analyse doel menu hulp globale werkwijze aandachtspunten Doel: Voor de uitvoering in SPSS: Missing Values Globale werkwijze

Regressie-analyse doel menu hulp globale werkwijze aandachtspunten Doel: Voor de uitvoering in SPSS: Missing Values Globale werkwijze Regressie-analyse Regressie-analyse is gericht op het voorspellen van één (numerieke) afhankelijke variabele met behulp van een of meerdere onafhankelijke variabelen (numerieke en/of dummy-variabelen).

Nadere informatie

TIENERMAGAZINES EN GENDERIDENTITEIT: EEN INTERNATIONALE VERGELIJKING

TIENERMAGAZINES EN GENDERIDENTITEIT: EEN INTERNATIONALE VERGELIJKING KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN FACULTEIT SOCIALE WETENSCHAPPEN OPLEIDING COMMUNICATIEWETENSCHAPPEN TIENERMAGAZINES EN GENDERIDENTITEIT: EEN INTERNATIONALE VERGELIJKING Promotor : Prof. Dr. K. ROE Verslaggever

Nadere informatie

Spreadsheets (Excel 2003)

Spreadsheets (Excel 2003) Spreadsheets (Excel 2003) 14 Toevoegen paragraaf 14.5 14.5 Subtotalen, draaitabellen en ALS In deze paragraaf bespreken we een aantal aanvullende functies in Excel. We beginnen met de subtotalen. Een subtotaal

Nadere informatie

Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing

Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing Handleiding voor het maken van een online enquête formulier. Google Drive toepassing HOGESCHOOL VAN ARNHEM EN NIJMEGEN Januari 7 2014 Opgesteld door: Jan-Willem 1//2014 Handleiding voor het maken van een

Nadere informatie

Tabel 13.1. De verdeling van preferenties over vier automerken. Mercedes BMW Porsche Alfa Romeo Totaal

Tabel 13.1. De verdeling van preferenties over vier automerken. Mercedes BMW Porsche Alfa Romeo Totaal 13. NON-PARAMETRISCHE TOETSEN 13.1 Inleiding Wanneer de verzamelde gegevens niet op intervalniveau gemeten zijn, maar op ordinaal of nominaal niveau, of wanneer de verdeling van de scores verre van normaal

Nadere informatie

Introductie SPSS. Hogeschool Gent. Mei 2010. Inhoudsopgave. 1 Introductie 2. 2 One-sample T-test 11. 3 Two-sample T-test 14. 4 Paired T-test 18

Introductie SPSS. Hogeschool Gent. Mei 2010. Inhoudsopgave. 1 Introductie 2. 2 One-sample T-test 11. 3 Two-sample T-test 14. 4 Paired T-test 18 Introductie SPSS Hogeschool Gent Mei 2010 Inhoudsopgave 1 Introductie 2 2 One-sample T-test 11 3 Two-sample T-test 14 4 Paired T-test 18 5 Anova 21 6 Categorische Data-analyse 26 6.1 Binomiaaltoets.................................

Nadere informatie

Initiële Data Analyse. (Truuks en Flessenhalzen)

Initiële Data Analyse. (Truuks en Flessenhalzen) Slide 1 Initiële data analyse (Truuks en Flessenhalzen) Herman Adèr 13 Mei, 2003 Overzicht Slide 2 Fasen in de data analyse Data kwaliteit Initiële Data Analyse Behoud van informatie Ontbrekende waarnemingen

Nadere informatie

HANDLEIDING LVS. versie 2.0 dd 15/4/15

HANDLEIDING LVS. versie 2.0 dd 15/4/15 HANDLEIDING LVS versie 2.0 dd 15/4/15 Inhoudstabel 1 INLEIDING... 3 2 BEHEER LVS... 3 3 HET LVS OPENEN... 4 4 INGEVEN VAN DE LVS RESULTATEN... 5 4.1 LEZEN... 5 4.2 SPELLING... 6 4.3 WISKUNDE... 7 5 RAPPORTAGE

Nadere informatie

Hoofdstuk 26: Modelleren in Excel

Hoofdstuk 26: Modelleren in Excel Hoofdstuk 26: Modelleren in Excel 26.0 Inleiding In dit hoofdstuk leer je een aantal technieken die je kunnen helpen bij het voorbereiden van bedrijfsmodellen in Excel (zie hoofdstuk 25 voor wat bedoeld

Nadere informatie

PROS1E1 Gestructureerd programmeren in C Dd/Kf/Bd

PROS1E1 Gestructureerd programmeren in C Dd/Kf/Bd Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Toekenning- en herhalingsopdrachten (for loop)... 2 2.1 De wet van Ohm... 3 2.2 De spaarrekening... 3 2.3 De transformator... 3 3 Keuze- en herhalingsopdrachten (if, switch,

Nadere informatie

Hoofdstuk 13: Sorteren & Filteren* 2010

Hoofdstuk 13: Sorteren & Filteren* 2010 Hoofdstuk 13: Sorteren & Filteren* 2010 13.0 Inleiding Spreadsheets bieden meer grip op gegevens. De twee beste manieren om meer grip te krijgen, is door de gegevens te sorteren of door bepaalde waarden

Nadere informatie

Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op woensdag 10 april 2013 14.00-17.00 uur

Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op woensdag 10 april 2013 14.00-17.00 uur Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op woensdag 10 april 2013 14.00-17.00 uur Bij het tentamen mag alleen gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine. Het

Nadere informatie

ICT en grote datasets havo wiskunde A en vwo wiskunde A/C

ICT en grote datasets havo wiskunde A en vwo wiskunde A/C ICT en grote datasets havo wiskunde A en vwo wiskunde A/C Workshop Noordhoff wiskundecongres 19 november 2015 Matthijs van Maarseveen, Stijn Voets en Mark Haneveld Opbouw workshop 1. Demonstratie Exceltabellen

Nadere informatie

6.8 Lijsten: oefeningen

6.8 Lijsten: oefeningen 6.8 Lijsten: oefeningen Opgaven 44.: Records zoeken Open het document "Autokosten". Klik in de lijst. Kies de opdracht 'Data - Formulier' [Data - Form]. Klik de knop 'Criteria' [Criteria]. Vul als zoekcriterium

Nadere informatie

Richtlijn wegen voor GGD-epidemiologen

Richtlijn wegen voor GGD-epidemiologen Richtlijn wegen voor GGD-epidemiologen Richtlijn wegen voor GGD-epidemiologen 2 Richtlijn wegen voor GGD-epidemiologen Carolien van den Brink; RIVM Daan Uitenbroek; GGD Amsterdam en www.quantitativeskills.com

Nadere informatie

tul Moleculaire Levenswetenschappen Stroom 2.1 2005-2006 Statistisch modelleren Werkboek

tul Moleculaire Levenswetenschappen Stroom 2.1 2005-2006 Statistisch modelleren Werkboek tul Moleculaire Levenswetenschappen Stroom 2.1 2005-2006 Statistisch modelleren Werkboek Inhoudsopgave Rooster 2 Studiemateriaal 2 Werkvormen 2 Toetsing 3 Planningsgroep 3 Traject 4 1 Rooster Dag Datum

Nadere informatie

DATABASEBEHEER IN EXCEL

DATABASEBEHEER IN EXCEL DATABASEBEHEER IN EXCEL 1. LIJSTEN Een lijst is een reeks van rijen met gelijksoortige gegevens waarvan de eerste rij de labels (veldnamen) bevat. Een voorbeeld: Je kunt een lijst beschouwen als een eenvoudige

Nadere informatie

Grote hoeveelheid gegevens analyseren: draaitabellen

Grote hoeveelheid gegevens analyseren: draaitabellen Excellerend Heemraadweg 21 2741 NC Waddinxveen 06 5115 97 46 richard@excellerend.nl BTW: NL0021459225 BANK: NL72ABNA0536825491 KVK: 24389967 Grote hoeveelheid gegevens analyseren: draaitabellen Het kan

Nadere informatie

Hoofdstuk 19: Macro s

Hoofdstuk 19: Macro s Hoofdstuk 19: Macro s 19.0 Inleiding Als je steeds dezelfde actie moet uitvoeren in Excel, dan kan het de moeite waard zijn om in plaats daarvan een macro uit te voeren (afgeleid van het Griekse "μάκρο",

Nadere informatie

Basisvaardigheden Microsoft Excel

Basisvaardigheden Microsoft Excel Basisvaardigheden Microsoft Excel Met behulp van deze handleiding kun je de basisvaardigheden leren die nodig zijn om meetresultaten van een practicum te verwerken. Je kunt dan het verband tussen twee

Nadere informatie

Evaluatie Introductie stressreductie, inspiratieweek 1.1 Januari 2013. Door Yolanda de Milde & Leo van Vegchel

Evaluatie Introductie stressreductie, inspiratieweek 1.1 Januari 2013. Door Yolanda de Milde & Leo van Vegchel Evaluatie Introductie reductie, inspiratieweek 1.1 Januari 2013 Door Yolanda de Milde & Leo van Vegchel Inhoudsopgave Inleiding... 3 Hoofdstuk 1 Stress en de relatie tot het begrip mindfulness... 4 Stress

Nadere informatie

Direct aan de slag met SPSS

Direct aan de slag met SPSS SERIE Marktonderzoek voor het Hoger Onderwijs Direct aan de slag met SPSS Harm Stumpel Derde druk Serie Marktonderzoek voor het Hoger Onderwijs Direct aan de slag met SPSS Serie Marktonderzoek voor het

Nadere informatie

Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar

Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar ! Bijlage inlezen nieuwe tarieven (vanaf 3.2) Bijlage Inlezen nieuwe tarieven per verzekeraar Scipio 3.303 biedt ondersteuning om gebruikers alle tarieven van de verschillende verzekeraars in één keer

Nadere informatie

Databank - Basis 1. Inhoud. Computervaardigheden en Programmatie. Hoofdstuk 4 Databank - Basis. Terminologie. Navigeren door een Venster

Databank - Basis 1. Inhoud. Computervaardigheden en Programmatie. Hoofdstuk 4 Databank - Basis. Terminologie. Navigeren door een Venster 4. 4. Inhoud rste BAC Toegepaste Biologische Wetenschappen Hoofdstuk 4 Databank Terminologie, Navigeren, Importeren Tabellen Records/Velden manipuleren Queries (Vragen) [Ook in SQL] sorteren filter volgens

Nadere informatie

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40), op maandag 5 januari 2009 14.00-17.00 uur

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40), op maandag 5 januari 2009 14.00-17.00 uur Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek voor BMT (2DM4), op maandag 5 januari 29 4.-7. uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine en van een onbeschreven

Nadere informatie

lengte aantal sportende broers/zussen

lengte aantal sportende broers/zussen Oefening 1 Alvorens opgenomen te worden in een speciaal begeleidingsprogramma s voor jonge talentvolle lopers, worden jonge atleten eerst onderworpen aan een aantal vragenlijsten en onderzoeken. Uit het

Nadere informatie

Sorteren, groeperen en totaliseren

Sorteren, groeperen en totaliseren 6 Sorteren, groeperen en totaliseren 6.1 Inleiding Een rapport maken begint met het selecteren van de tabellen en het plaatsen van de velden die u in uw rapport wilt afdrukken. Vervolgens sorteert, groepeert

Nadere informatie

Toelichting LBZ foutenrapporten

Toelichting LBZ foutenrapporten Toelichting LBZ foutenrapporten 1 Inleiding Als u een LBZ inzending heeft gedaan, ontvangt u een verwerkingsrapportage in PDF-format en een in CSV-format. Het PDF rapport bevat de algemene gegevens van

Nadere informatie

Technische uitwerkingen voor het SPSS practicum Inleiding M&T.

Technische uitwerkingen voor het SPSS practicum Inleiding M&T. Technische uitwerkingen voor het SPSS practicum Inleiding M&T. NB Voor de SPSS opgaven wordt alleen aangegeven hoe het door de opgave gevraagde resultaat kan worden bereikt. C. J. Verduin October 19, 2012

Nadere informatie

6. Absolute en relatieve celadressering

6. Absolute en relatieve celadressering 6. Absolute en relatieve celadressering In deze module leert u: - Wat absolute en relatieve celadressering is; - De relatieve celadressering toepassen; - De absolute celadressering toepassen; - De absolute

Nadere informatie

www.digitalecomputercursus.nl 6. Reeksen

www.digitalecomputercursus.nl 6. Reeksen 6. Reeksen Excel kan datums automatisch uitbreiden tot een reeks. Dit betekent dat u na het typen van een maand Excel de opdracht kan geven om de volgende maanden aan te vullen. Deze voorziening bespaart

Nadere informatie

Documentenbalie (medewerkers) Versie 1.1 DIENST INFORMATIEVOORZIENING & AUTOMATISERING 11-09-2015

Documentenbalie (medewerkers) Versie 1.1 DIENST INFORMATIEVOORZIENING & AUTOMATISERING 11-09-2015 Documentenbalie (medewerkers) Versie 1.1 DIENST INFORMATIEVOORZIENING & AUTOMATISERING 11-09-2015 INHOUDSOPGAVE DOCUMENTENBALIE OPENEN 2 IN TE LEVEREN DOCUMENTEN 2 Een inlevermoment toevoegen 2 Een inlevermoment

Nadere informatie

Basisvaardigheden Microsoft Excel

Basisvaardigheden Microsoft Excel Basisvaardigheden Microsoft Excel Met behulp van deze handleiding kun je de basisvaardigheden leren die nodig zijn om meetresultaten van een practicum te verwerken. Je kunt dan het verband tussen twee

Nadere informatie

Basiscursus digitaal toetsen in Blackboard

Basiscursus digitaal toetsen in Blackboard Basiscursus digitaal toetsen in Blackboard Manfred te Grotenhuis INHOUD: 1. Digitale toets maken 2. Digitale toets openstellen 3. Digitale toets controleren 4. Uitslagen bekijken 5. Resultaten wegschrijven

Nadere informatie

Grafiek en dynamisch bereik

Grafiek en dynamisch bereik Excellerend Heemraadweg 21 2741 NC Waddinxveen 06 5115 97 46 richard@excellerend.nl BTW: NL0021459225 ABN/AMRO: NL72ABNA0536825491 KVK: 24389967 Grafiek en dynamisch bereik Iedereen die vaak met tabellen

Nadere informatie

Handleiding Biljartcomputer

Handleiding Biljartcomputer Handleiding Biljartcomputer Inhoudsopgave Blz. 1. Aansluitschema 2 2. Verkorte handleiding scorebord: 3 2.1. Opstarten van het systeem 2.2. Service menu 2.3. Afstandsbediening 2.4. Menu 2.5. Tijdens een

Nadere informatie

Handleiding LVS-bestand

Handleiding LVS-bestand Tabblad Niveaus 1. Leerlingen(groepen) invoeren. 2. Nieuwe leerling toevoegen. 3. Leerlingen verwijderen. 4. Behaalde niveaus invoeren. Tabblad Gemiddelden 1. Waarom dit tabblad? 2. Opmerking toevoegen.

Nadere informatie

Statistiek met Excel. Schoolexamen en Uitbreidingsopdrachten. Dit materiaal is gemaakt binnen de Leergang Wiskunde schooljaar 2013/14

Statistiek met Excel. Schoolexamen en Uitbreidingsopdrachten. Dit materiaal is gemaakt binnen de Leergang Wiskunde schooljaar 2013/14 Statistiek met Excel Schoolexamen en Uitbreidingsopdrachten 2 Inhoudsopgave Achtergrondinformatie... 4 Schoolexamen Wiskunde VWO: Statistiek met grote datasets... 5 Uibreidingsopdrachten vwo 5... 6 Schoolexamen

Nadere informatie

Release notes Swing 5.0.6 & 5.0.7

Release notes Swing 5.0.6 & 5.0.7 Release notes Swing 5.0.6 & 5.0.7 Copyright 2016 Swing Jive Swing is een product van ABF Research Jive Full screen weergave Swing 5 beschikt nu ook over een full screen weergave. Deze is te activeren via

Nadere informatie

Inductieve statistiek voor informatiewetenschappers

Inductieve statistiek voor informatiewetenschappers INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR INFORMATIEWETENSCHAPPERS I 570 1 Inductieve statistiek voor informatiewetenschappers HENK VOORBIJ 1. Inleiding Er zijn twee soorten statistiek: beschrijvende en inductieve (ook

Nadere informatie

Profielwerkstuk Infrageluid

Profielwerkstuk Infrageluid Infrageluid Ik voel je wel, maar ik hoor je niet! www.havovwo.nl 1 Inhoudsopgave Voorwoord Blz. 3 Inleiding Blz. 3 Hoofdstuk 1 1. Wat is infrageluid? Blz. 5 2. Waardoor wordt infrageluid veroorzaakt? Blz.

Nadere informatie

W2105 Import Externe Bestanden

W2105 Import Externe Bestanden W2105 Import Externe Bestanden www.mpluskassa.nl Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 2 Toevoegen artikel import...4 3 Wijzigen artikel import...9 W2105 Import Externe Bestanden 2 1 Inleiding In deze handleiding

Nadere informatie

1 De werkmap beschermen

1 De werkmap beschermen 1 De werkmap beschermen Er zijn veel redenen om een werkmap, of delen ervan, te willen afschermen of beschermen. Het kan zijn dat delen van een werkblad gegevens bevatten die nodig zijn bij een berekening,

Nadere informatie

Excellerend Kwartaaltip 2015-3

Excellerend Kwartaaltip 2015-3 Draaitabellen III Draaitabel over meerdere tabbladen In de voorgaande twee kwartaaltips heb ik wat mogelijkheden laten zien van een draaitabel die gegevens samenvat vanuit één tabel. Maar wat moet je nu

Nadere informatie

8. Adresetiketten maken

8. Adresetiketten maken 8. Adresetiketten maken In deze module leert u: - Hoe u een adressenbestand kunt maken; - Hoe u een adressenbestand kunt koppelen aan Writer; - Hoe u adresetiketten van dat adressenbestand kunt maken;

Nadere informatie