Moleculaire LevensWetenschappen stroom 1.2

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Moleculaire LevensWetenschappen stroom 1.2"

Transcriptie

1 MLW Moleculaire LevensWetenschappen stroom 1.2 Methoden en Statistiek werkboek Inhoudsopgave Blz. Rooster 1 Studiemateriaal 2 Werkvormen 2 Toetsing 2 Planningsgroep 2 Hoorcolleges 3 Werkcolleges 4 SPSS practicum 13 Rooster Dag Datum Hoorcollege 1 TA Hoorcollege 2 TA SPSS practicum 2 MW Werkcollege 1 TA, BW Hoorcollege 3 TA Werkcollege 2 TA, BW Hoorcollege 4 TA Werkcollege 3 TA, BW Hoorcollege 5 TA Werkcollege 4 TA, BW Hoorcollege 6 TA SPSS practicum 6 MW Werkcol lege 5 TA, BW Hoorcollege 7 TA SPSS practicum 7 MW Werkcollege 6 TA, BW Hoorcollege 8 TA SPSS practicum 8 MW Werkcollege 7 TA, BW Hoorcollege 9 BW SPSS practicum 9 MW Werkcollege 8 TA, BW Hoorcollege10 BW Werkcollege 9 TA, BW 7-4 Toets Docenten: TA = T.Ambergen, MW = M.Winkelhuijzen, BW = B.Winkens. 1

2 Studiemateriaal Boek: Rosner, B. (2006), Fundamentals of Biostatistics, Duxbury Press, 6-e editie. Dit werkboek Kopieën van college transparanten: zie website Website: Werkvormen Hoorcolleges: kopieën van college transparanten: zie website SPSS practica: computeropgaven maken, inleveren, moeten voldoende zijn. Werkcolleges: bespreken computeropgaven, bespreken pen en papier opgaven, aanwezigheid verplicht: dit is 7 van de 9 keer aanwezig. Toetsing Rosner Editie 5 Toets: Stof: Hoofdstukken 1 tot en met 8, maar NIET de secties 6.3 en 6.10 en 7.5 en 7.6 en en 8.9 en 8.10 en Ook behoort tot de toetsstof Maximum-Likelihood Estimation blz uit sectie 6.8 van editie 6. Rosner Editie 6 Toets: Stof: Hoofdstukken 1 tot en met 8, maar NIET de secties 3.8, 6.3 en 6.10 en 7.5 en 7.6 en 7.8 en Power and Sample-Size Estimation uit sectie 7.10 vanaf blz 274, en 8.9 en 8.10 en SPSS uitvoer interpreteren, pen en papier opgaven. Gesloten vragen = meerkeuze vragen. Open boek. Kopieën van de college transparanten mogen gebruikt worden. Aftekening: 1 toetscijfer 6 of meer, plus 2 alle SPSS opgaven voldoende, plus 3 werkcolleges voldoende aanwezigheid: 7 van de 9 keer 2

3 Planningsgroep T.Ambergen (coördinator) P.Debyeplein 1 Kamer B 2.15 Tel / M.Winkelhuijzen (SPSS) P.Debyeplein 1 Kamer B 2.15 Tel / B.Winkens P.Debyeplein 1 Kamer B 2.12 Tel / Hoorcolleges Hoorcollege 1... Hoofdstukken 1 en 2 uit Rosner editie 6 Hoorcollege 2... Hoofdstuk 3 Hoorcollege 3... Hoofdstuk 4 Hoorcollege 4... Hoofdstuk 5 Hoorcollege 5... Hoofdstuk 6, eerste deel = 6.1 t/m 6.6 niet 6.3 Hoorcollege 6... Hoofdstuk 6, tweede deel = rest, niet sectie 6.10 Hoorcollege 7... Hoofdstuk 7, eerste deel = 7.1 t/m 7.4 Hoorcollege 8... Hoofdstuk 7, tweede deel = rest, niet secties 7.5 en 7.6 en blz 274 en 275 uit sectie 7.10 Hoorcollege 9... Hoofdstuk 8, eerste deel = 8.1 t/m 8.5 Hoorcollege 10.. Hoofdstuk 8, tweede deel = rest, niet secties 8.9 en 8.10 en

4 Werkcolleges Werkcollege 1 Opgave 1 Maak opgave 2.1 en 2.2 uit Rosner blz 37 (editie 5: Maak opgave 2.1 en 2.2 uit Rosner blz 40) Opgave 2 Maak opgave 2.8 en 2.9 en 2.10 uit Rosner blz 37 (editie 5: Maak opgave 2.8 en 2.9 en 2.10 uit Rosner blz 40) Opgave 3 Maak opgave 2.14 en 2.16 uit Rosner blz 38. (editie 5: Maak opgave 2.13 en 2.15 uit Rosner blz 41.) Opgave 4 Maak opgave 2.33 en 2.34 uit Rosner blz 41. (editie 5: Maak opgave 2.31 en 2.32 uit Rosner blz 43.) 4

5 Werkcollege 2 Opgave 1 Maak problem 3.12 en 3.13 uit Rosner blz 67 (editie 5: Maak problem 3.12 en 3.13 uit Rosner blz 67) Opgave 2 Maak problem 3.14 en 3.15 en 3.16 uit Rosner blz 67 (editie 5: Maak problem 3.14 en 3.15 en 3.16 uit Rosner blz 67) Opgave 3 Maak problem 3.17 en 3.18 en 3.19 en 3.20 uit Rosner blz 67 (editie 5: Maak problem 3.17 en 3.18 en 3.19 en 3.20 uit Rosner blz 67) Opgave 4 Maak problem 3.27 en 3.28 uit Rosner blz 69 (editie 5: Maak problem 3.27 en 3.28 uit Rosner blz 67-68) Opgave 5 Maak problem 3.49 en 3.51 uit Rosner blz 70 (editie 5: Maak problem 3.49 en 3.51 uit Rosner blz 69) Opgave 6 Maak problem 3.95 en 3.96 en 3.97 uit Rosner blz 75 (editie 5: Maak problem 3.94 en 3.95 en 3.96 uit Rosner blz 73) 5

6 Werkcollege 3 Opgave 1 Maak problem 4.1 en 4.2 en 4.3 en 4.4 uit Rosner blz 112 (editie 5: Maak problem 4.1 en 4.2 en 4.3 en 4.4 uit Rosner blz 108) Opgave 2 Maak problem 4.5 en 4.6 en 4.7 en 4.8 uit Rosner blz 112 (editie 5: Maak problem 4.5 en 4.6 en 4.7 en 4.8 uit Rosner blz 108) Opgave 3 Maak problem 4.11 en 4.12 en 4.13 uit Rosner blz 112/113 (editie 5: Maak problem 4.11 en 4.12 en 4.13 uit Rosner blz 108) Opgave 4 Maak problem 4.23 en 4.24 uit Rosner blz 113 (editie 5: Maak problem 4.23 en 4.24 uit Rosner blz 109) Opgave 5 Maak problem 4.32 uit Rosner blz 114 (editie 5: Maak problem 4.32 uit Rosner blz 109) Opgave 6 Maak problem 4.74 uit Rosner blz 118 (editie 5: Maak problem 4.73 uit Rosner blz 114) 6

7 Werkcollege 4 Opgave 1 Maak problem 5.1 en 5.2 en 5.3 uit Rosner blz 154 (editie 5: Maak problem 5.1 en 5.2 en 5.3 uit Rosner blz 147) Opgave 2 Maak problem 5.6 en 5.7 uit Rosner blz 154 (editie 5 : Maak problem 5.6 en 5.7 uit Rosner blz 147) Opgave 3 Maak problem 5.10 en 5.11 en 5.12 en 5.13 en 5.14 uit Rosner blz 154 (editie 5: Maak problem 5.10 en 5.11 en 5.12 en 5.13 en 5.14 uit Rosner blz 147) Opgave 4 Maak problem 5.72 en 5.73 uit Rosner blz 159 (editie 5: Maak problem 5.71 en 5.72 uit Rosner blz 152) Opgave 5 Maak problem 5.52 Rosner blz 157 (editie 5: Maak problem 5.51 Rosner blz 150) 7

8 Werkcollege 5 Opgave 1 Maak problem 6.5 en 6.6 uit Rosner blz 217 (editie 5: Maak problem 6.5 en 6.6 uit Rosner blz 203) Opgave 2 Maak problem 6.10 en 6.11 en 6.12 uit Rosner blz 218 (editie 5: Maak problem 6.10 en 6.11 en 6.12 uit Rosner blz 203) Opgave 3 Maak problem 6.31 uit Rosner blz 219 (editie 5: Maak problem 6.31 uit Rosner blz 203) Opgave 4 Maak problem 6.33 en 6.34 uit Rosner blz 219 (editie 5: Maak problem 6.33 en 6.34 uit Rosner blz 203) 8

9 Werkcollege 6 Opgave 1 Maak problem 6.17 uit Rosner blz 218 (editie 5: Maak problem 6.17 uit Rosner blz 203) Opgave 2 Maak problem 6.32 uit Rosner blz 219 (editie 5: Maak problem 6.32 uit Rosner blz 203) Opgave 3 Maak problem 6.18 en 6.19 uit Rosner blz 218 (editie 5: Maak problem 6.18 en 6.19 uit Rosner blz 203) Opgave 4 Maak problem 6.35 en 6.36 uit Rosner blz 219/220 (editie 5: Maak problem 6.35 en 6.36 uit Rosner blz 203) Opgave 5 Maak EXAMPLE 6.52 blz 209 maar nu met n = 12 ex-rokers waarvan er 8 weer beginnen met roken. (editie 5: Maak example 6.48 blz 195 maar nu met n = 12 ex-rokers waarvan er 8 weer beginnen met roken.) Opgave 6 Maak problem 6.44 en 6.45 uit Rosner blz 220 (editie 5: Maak problem 6.44 en 6.45 uit Rosner blz 205) 9

10 Werkcollege 7 Opgave 1 Maak problem 7.1 en 7.2 en 7.3 en 7.4 uit Rosner blz 285 (editie 5: Maak problem 7.1 en 7.2 en 7.3 en 7.4 uit Rosner blz 263) Opgave 2 Maak problem 7.26 en 7.27 en 7.28 uit Rosner blz 286/287 (editie 5: Maak problem 7.26 en 7.27 en 7.28 uit Rosner blz 264) Opgave 3 Maak problem 7.61 en 7.62 uit Rosner blz 289 (editie 5: Maak problem 7.61 en 7.62 uit Rosner blz 267) 10

11 Werkcollege 8 Opgave 1 Maak problem 7.47 en 7.48 en 7.49 uit Rosner blz 288 (editie 5: Maak problem 7.47 en 7.48 en 7.49 uit Rosner blz 266) Opgave 2 Maak problem 7.34 en 7.35 en 7.36 uit Rosner blz 287 (editie 5: Maak problem 7.34 en 7.35 en 7.36 uit Rosner blz 265) Opgave 3 Maak problem 7.76 en 7.77 uit Rosner blz 291 (editie 5: Maak problem 7.80 en 7.81 uit Rosner blz 269) Opgave 4 Maak problem 7.53 en 7.54 uit Rosner blz 288 (editie 5: Maak problem 7.53 en 7.54 uit Rosner blz 266) 11

12 Werkcollege 9 Opgave 1 Maak problem 8.1 en 8.2 uit Rosner blz 339 (editie 5: Maak problem 8.1 en 8.2 uit Rosner blz 314) Opgave 2 Maak problem 8.5 en 8.6 en 8.7 en 8.8 en 8.9 uit Rosner blz 339 (editie 5: Maak problem 8.5 en 8.6 en 8.7 en 8.8 en 8.9 uit Rosner blz 314) Opgave 3 Maak problem 8.46 en 8.47 en 8.48 uit Rosner blz 342 (editie 5: Maak problem 8.46 en 8.47 en 8.48 uit Rosner blz 317) 12

13 SPSS practicum Beginnen met SPSS Na het opstarten van SPSS verschijnt het volgende scherm op de desktop: Met File / Open / Data en na enig bladeren kom je in de subdirectory T:\tUL. De SPSS data files hebben de extensie.sav. Klik nu op kids1296.sav je krijgt dan het volgende scherm: Klik vervolgens op de knop Openen, je krijgt dan het SPSS Data Editor scherm te zien: 13

14 Ook krijg je het scherm genaamd Output1 SPSS Viewer te zien: In dit output venster komt alle uitvoer terecht en ook het commando behorende bij de uitgevoerde actie. In dit geval het commando GET voor het openen van een spss data file. Mocht het zijn dat dit commando toch niet te zien is dan kan dit alsnog bereikt worden via Edit / Options / Viewer en het aanvinken van Display commands in the log en vervolgens op de OK knop te klikken: 14

15 Hierna komen alle commando s in het output venster te staan. Dit is handig om acheraf na te gaan of de gewenste actie ook inderdaad uitgevoerd is. 2.2 Beschrijvende statistiek met SPSS a) Frequentietabel Met Analyze / Descriptive Statistics / Frequencies kom je bij het volgende scherm: 15

16 Klik nu op de variable met de naam sex en daarna op het pijltje naar rechts en dan op de OK knop. Je ziet dan een tabel waarin te zien is dat voor de variabele sex 648 keer de waarde 0 en ook 648 keer de waarde 1 ingevuld is. In totaal zijn er 1296 waarden ingevuld. SEX Valid 0 1 Total Cumulative Frequency Percent Valid Percent Percent Voer dezelfde actie uit voor de variabele blgk. Je krijgt dan de frequentietabel van blgk te zien. b) Listing Met Analyze / Reports / Case summaries / limit cases to first 10 kun je een listing van de eerste 10 cases verkrijgen: Case Summaries a SEX BLGK LGTK1 GEWK Total N a. Limited to first 10 cases. c) Staafdiagram Een staafdiagram verkrijg je met Graphs / Bar / Simple / Summaries for groups of cases / Bars represent : N of cases. Zet in het witte vakje onder Category Axis: de variabele blgk. 16

17 Klik daarna op de knop Ok. Het staafdiagram ziet er alsvolgt uit: Count BLGK d) Histogram Een histogram verkrijg je met Graphs / Histogram: 17

18 Std. Dev =.52 Mean = 3.37 N = GEWK Door te dubbellikken met de muis op het histogram kom je in de grafische editor terecht. Via Chart / Axis / Interval / Intervals / Custom / Define kom je in een menuutje waarin je het aantal klassen kunt wijzigen. e) Stengel-en-blad diagram Met Analyze / Descriptive Statistics / Explore kun je een stengel-en-blad grafiek verkrijgen: GEWK1 Stem-and-Leaf Plot Frequency Stem & Leaf Extremes (=<2.18) Extremes (>=4.58) Stem width:.10 Each leaf: 3 case(s) 18

19 Open op dezelfde manier als analyse met File / Open / Data de file kids1296.sav, die in de directory T:\tUL staat. f) Gemiddelde, minimum, maximum, standaarddeviatie Met Analyze / Descriptive Statistics / Descriptives kun je het gemiddelde, minimum, maximum en standaarddeviatie verkrijgen. Descriptive Statistics BLGK Valid N (listwise) N Minimum Maximum Mean Std. Deviation g) Boxplot Een boxplot wordt verkregen mer Graphs / Boxplot /Simple / Summaries in separate variables: N = 1296 BLGK 2.3 Invoeren en opslaan van data. In plaats van een bestaande SPSS data file openen kun je ook zelf een data file maken. Start SPSS op. Je komt dan in de SPSS Data Editor. Voer in de eerste kolom de leeftijden in van een aantal studenten: 19

20 Klik vervolgens linksonder op de Variable View tab. Verander variabele naam var0001 in leeftijd en zet het aantal decimalen op 0. Klik vervolgens linksonder op Data View. Voer de technieken uit die je in de vorige paragraaf hebt geleerd. Als je daar mee klaar bent kun je de data file bewaren. Dat wil zeggen opslaan op de harde schijf zodat je een volgende keer deze de file weer kunt gebruiken. Opslaan van de data file gaat via: File / Save As. Er verschijnt dan een window met de naam Save Data As. Controleer of in het witte veld rechts van Opslaan in: de juiste subdirectory staat. Zonee, wijzig dan de subdirectorynaam in de gewenste subdirectorynaam. Type vervolgens een naam in de witte regel rechts van Bestandsnaam: 20

21 Druk op de knop Opslaan. De data file krijgt automatisch de extensie.sav en is terug te vinden onder de naam T:\tUL\opdracht1.sav. 2.4 Opgaven De uitvoer van de opgaven 1 en 2 dien je in te leveren. De uitvoer van het voorgaande niet inleveren. Wellicht is het het handigst als je nu met een nieuwe uitvoerfile begint. Opgave Start het programma Word en maximaliseer eventueel het venster Start het programma SPSS en maximaliseer eventueel het venster Open de file kids200.sav. in T:\tUL. Iedere regel in dit bestand karakteriseert een gezin. Sex = geslacht, 0=meisje, 1=jongen Blgk = bloedgroep, kind, 1=0-, 2=A-, 3=B-, 4=AB-, 5=0+, 6=A+, 7=B+, 8=AB+ Blgm = bloedgroep, moeder, 1=0-, 2=A-, 3=B-, 4=AB-, 5=0+, 6=A+, 7=B+, 8=AB+ Lgtk1 = lengte van kind bij geboorte, in cm Lgtk2 = lengte van kind als het 10 jaar oud is, in cm Lgtm2 = lengte van moeder als kind 10 jaar oud is, in cm Gewk1 = gewicht van kind bij geboorte, in kg Gewk2 = gewicht van kind als het 10 jaar oud is, in kg Gewm1 = gewicht van moeder bij geboorte van kind, in kg Gewm2 = gewicht van moeder als kind 10 jaar oud is, in kg Maand = geboortemaand van kind, januari =1 Dag = geboortedag van kind, zondag =1 Uur = geboorteuur van kind, 1, 2,..., 24 Oudm1 = leeftijd moeder bij geboorte van kind, in jaren 21

22 Breng telkens de uitvoergegevens vanuit het uitvoerscherm van SPSS naar het Worddocument. Voeg zonodig tekst toe Maak een frequentietabel van de lengte van de kinderen bij geboorte Maak een histogram van de lengte van de kinderen bij geboorte Maak stengel-en-blad diagram van de lengte van de kinderen bij de geboorte. Gebruik voor de onderstaande opgaven Data / Select Cases of Data / Split File Maak een frequentietabel van de lengte van de meisjes bij geboorte Maak een histogram van de lengte van de meisjes bij geboorte Maak stengel-en-blad diagram van de lengte van de meisjes bij de geboorte Maak een frequentietabel van de lengte van de jongetjes bij geboorte Maak een histogram van de lengte van de jongetjes bij geboorte Maak stengel-en-blad diagram van de lengte van de jongetjes bij de geboorte Breng uitvoergegevens van het uitvoer scherm van SPSS naar het Worddocument. Voeg zonodig tekst toe. Opgave 2 Voer de onderstaande opdrachten uit met SPSS. Gebruikt wordt het bestand kids200.sav. Iedere regel in dit bestand karakteriseert een gezin. Zie vorige paragraaf voor de betekenis van de variabelen Maak een boxplot van het gewicht van de kinderen bij geboorte Bepaal het gemiddelde, de mediaan, minimum, maximum, de standaardafwijking, de kwartielen van het gewicht van de kinderen bij geboorte Maak een boxplot van het gewicht van de meisjes bij geboorte Bepaal het gemiddelde, de mediaan, minimum, maximum, de standaardafwijking, de kwartielen van het gewicht van de meisjes bij geboorte Maak een boxplot van het gewicht van de jongetjes bij geboorte Bepaal het gemiddelde, de mediaan, minimum, maximum, de standaardafwijking, de kwartielen van het gewicht van de jongetjes bij geboorte Breng de gevonden resultaten vanuit het uitvoerscherm van SPSS naar Word. 22

23 Zet bijpassende onderschriften bij de verschillende uitvoergrafieken. Pas de layout van het Word document aan zodat het er netjes uitziet. Lever de papieren versie van de uitwerkingen van opgave 1 en 2 in. 23

24 SPSS practicum Puntschattingen We illustreren de begrippen aan de hand van het bestand kids200.sav. We veronderstellen dat de steekproef bestaat uit de 200 kinderen in het bestand. We willen een schatting willen maken van de gemiddelde lengte van de kinderen als ze tien jaar zijn. In SPSS kan dat met Analyze / Descriptive Statistics / Descriptives: 6.2 Betrouwbaarheidsintervallen Veronderstel dat de lengte van tienjarige kinderen normaal verdeeeld is. Voor het opstellen van een betrouwbaarheidsinterval voor de echte gemiddelde lengte van alle tienjarige kinderen wordt gebruik gemaakt van de Student t-verdeling (variantie onbekend). In SPSS kan dat met Analyze / Descriptive Statistics / Explore. Standaard worden 95% betrouwbaarheidsintervallen vermeld. Als je een ander percentage wilt kun je dat opgeven ( in het verkregen menu onder de knop Statistics ). 6.3 Opgaven Vat de resultaten van de onderstaande opgaven samen in een Word-document. Veronderstel dat de data van het geboortegewicht (Gewk1) en van lengte van kinderen bij geboorte (Lgtk1) normaal verdeeld zijn. Gebruik het bestand kids200.sav. 1. Bepaal het gemiddelde geboortegewicht. 2. Bepaal de standaarddeviatie van het geboortegewicht. 3. Bepaal de standaardfout van het gemiddelde van het geboortegewicht. 4. Bepaal een 95% betrouwbaarheidsinterval voor het gemiddelde geboortegewicht. 5. Bepaal een 90% betrouwbaarheidsinterval voor het gemiddelde geboortegewicht. 24

25 6. Bepaal een 80% betrouwbaarheidsinterval voor het gemiddelde geboortegewicht. 7. Bepaal de gemiddelde lengte van de kinderen bij geboorte. 8. Bepaal de standaarddeviatie van de lengte van de kinderen bij geboorte. 9. Bepaal de standaardfout van het gemiddelde van de lengte van de kinderen bij geboorte. 10. Bepaal een 95% betrouwbaarheidsinterval voor de gemiddelde lengte van de kinderen bij geboorte. 11. Bepaal een 90% betrouwbaarheidsinterval voor de gemiddelde lengte van de kinderen bij geboorte. 12. Bepaal een 80% betrouwbaarheidsinterval voor de gemiddelde lengte van de kinderen bij geboorte. 13. Lever de papieren versie van de uitwerkingen in. 25

26 SPSS practicum Toetsen van hypothesen met SPSS We gebruiken de data file kids200.sav met gegevens van 200 kinderen. Veronderstel dat het geboortegewicht normaal verdeeld is. Als nulhypothese H 0 nemen we dat het gemiddelde geboortegewicht gelijk is aan 3.3 kg Tweezijdige toets H 0 : µ = 3.3 H 1 : µ 3.3 De T-toets kan uitgevoerd worden met Analyze / Compare Means / One Sample T-Test. In het witte vakje met naam Test Variable(s) zetten we de te testen variabele. In het witte vakje met naam Test Value de waarde 3.3. We hanteren een significantieniveau van 5% Eenzijdige toets H 0 : µ = 3.3 H 1 : µ > 3.3 De T-toets kan uitgevoerd worden met Analyze / Compare Means / One Sample T-Test. We hanteren een significantieniveau van 5%. SPSS vermeldt de p-waarde behorende bij de tweezijdige alternatieve hypothese. Omdat de verdeling die we gebruiken, de Student t-verdeling, symmetrisch is kunnen we de p-waarde voor de eenzijdige toets afleiden uit de p-waarde voor de tweezijdige toets door deze laatste allereerst door twee te delen. Afhankelijk van het teken van de t-waarde is dit de gezochte p- waarde of dienen we deze waarde nog van 1 af te trekken Opgaven Vat de resultaten van onderstaande opgaven samen in een Word-document. We gebruiken de data file kids200.sav met gegevens van 200 kinderen. 26

27 1. Een onderwijzer beweert dat de gemiddelde lengte van een tienjarige 140 cm bedraagt. Ga na of de uitspraak van de onderwijzer te verwerpen is op een 5% significantieniveau. Gebruik de gegevens van variabele LGTK2 in kids200.sav. Vermeld de p-waarde en je conclusie. 2. De onderwijzer beweert ook dat de gemiddelde lengte bij de geboorte 52 cm is (variabele Lgtk1). Toets dit tegen het eenzijdige alternatief dat de lengte kleiner is dan 52 cm. Vermeld de p-waarde en je conclusie. 3. Lever de papieren versie van de uitwerkingen in. 27

28 SPSS practicum 8 Opgave 1. In de file sexratio1.sav staan de gegevens over aantal geboortes in 10 regios in een bepaald jaar. De variabele sexe geeft aan of het een jongetje of een meisje is: sexe = 0 is een meisje en sexe = 1 is een jongetje. De variabele aantal geeft het aantal geboortes in een bepaalde regio van een bepaalde sexe aan. Zo zijn er in regio 1 in die periode 67 meisjes geboren. Toets of de sexeverhouding gelijk is aan 0.5 waarbij er niet gelet wordt op de indeling in regio s. SPSS aanwijzing: Data / Weight cases en Analyze / Nonparametric Tests / Binomial Opgave 2. In Example 7.53 blz 278 (editie 5 : Example 7.51 blz 256) wordt getoetst of de mortality rate van 3.3 ook geldig is voor werknemers in de rubberindustrie. Controleer met SPSS of de vermelde p-waarde juist is. Bereken ook de p-waardes bij 0, 1, 2,...,10 doden. SPSS aanwijzing: Transform / Compute / cdf.poisson Opgave 3. In Example 7.46 blz 268 (editie 5: Example 7.44 blz 247) wordt getoetst of de variantie in de bloeddruk metingen 35 is. - Controleer met SPSS of de vermelde p-waarde juist is. - Bereken ook de p-waarde indien de chi-kwadraat waarde was geweest. - Bereken ook de p-waarde indien de steekproefvariantie was geweest. SPSS aanwijzing: Transform / Compute / cdf.chisq Lever de papieren versie van de uitwerkingen in. 28

29 SPSS practicum Het vergelijken van gemiddelden met SPSS We illustreren de werkwijze aan de hand van twee voorbeelden Afhankelijke metingen Algemeen bekend is dat medici aspirines voorschrijven aan hartlijders ter preventie van de vorming van verstoppingen in de aders ten gevolge van bloedklonters. De volgende studie werd uitgevoerd om na te gaan of het gebruik van aspirines invloed heeft op klontervorming in het bloed. Voor twaalf volwassen mannen observeerde men de tijd tussen de start van een protrombase-trombase reactie en de vorming van een bloedklonter. De stollingstijd werd gemeten voordat de mannen aspirines innamen en drie uur na het innemen van twee aspirines. Noem µ 1 het steekproef gemiddelde voor de inname en µ2 het steekproefgemiddelde na de inname. De toets die we hier wensen uit te voeren is: H 0 : µ 1 = µ 2 H 1 : µ 1 µ 2 Het bestand clotting.sav bevat de gegevens van de steekproef. Met elk van de volwassen mannen associëren we het verschil tussen de meting na inname en de meting voor inname. In SPSS gebruiken we Analyze / Compare Means / Paired-Samples T Test: Twee steekproeven probleem In het bestand kids200.sav bevinden zich gegegevens over het geboortegewicht van kinderen. We vergelijken het gemiddelde geboortegewicht bij meisjes met dat van jongens. In SPSS gebruiken we Analyze / Compare Means / Independent-Samples T Test: 29

30 Ga na dat er twee twee-steekproeven t-toetsen uitgevoerd worden: één met gelijke varianties verondersteld (equal) en één waarbij de varianties niet gelijk verondersteld zijn (unequal). In het eerste geval wordt het aantal vrijheidsgraden gegeven door de som van beide steekproefgroottes min twee (zie cursus). In het tweede geval wordt het aantal vrijheidsgraden gegeven door de formule op blz 294 Rosner Opgaven Vat de resultaten van de onderstaande opgaven samen in een Word-document. 1. Bij 28 hartinfarct-patïenten meet men vlak na het infarct het cholesterolgehalte in het bloed. Na vier dagen toedienen van medicatie wordt het cholesterolgehalte opnieuw gemeten. Het bestand cholest.sav bevat de data van de steekproef. Toets aan de hand van deze steekproef de efficïentie van het toedienen van de medicatie op een 5% significanteniveau. Vermeld de p-waarde en je conclusie. 2. In het bestand kids200.sav bevinden zich gegegevens over het geboortegewicht van kinderen. Toets of het gemiddelde geboortegewicht bij meisjes gelijk is aan dat van jongens. Toets met een tweezijdig alternatief. Vermeld de p-waarde en je conclusie. 3. Een gynaecoloog vindt in een verslag over de persoonlijke gegevens van kinderen bij hun geboorte de volgende box-plots over de lengte (0 = meisje, 1 = jongen) LGT 30 N = SEX 30

31 Deze grafiek doet hem twijfelen aan zijn veronderstelling dat bij de geboorte de lengte van een jongen gemiddeld groter is dan van een meisje. Toets aan de hand van de gegevens uit datafile kids200.sav het vermoeden van de gynaecoloog op een 5% significantieniveau. Vermeld de p-waarde en je conclusie. 4. Lever de papieren versie van de uitwerkingen in. Einde 31

Beschrijvende statistieken

Beschrijvende statistieken Elske Salemink (Klinische Psychologie) heeft onderzocht of het lezen van verhaaltjes invloed heeft op angst. Studenten werden at random ingedeeld in twee groepen. De ene groep las positieve verhaaltjes

Nadere informatie

SPSS 15.0 in praktische stappen voor AGW-bachelors Uitwerkingen Stap 7: Oefenen I

SPSS 15.0 in praktische stappen voor AGW-bachelors Uitwerkingen Stap 7: Oefenen I SPSS 15.0 in praktische stappen voor AGW-bachelors Uitwerkingen Stap 7: Oefenen I Hieronder volgen de SPSS uitvoer en de antwoorden van de opgaven van Stap 7: Oefenen I. Daarnaast wordt bij elke opgave

Nadere informatie

Handleiding SPSS tabellen en kruistabellen. In een paar stappen van spss data naar bruikbare informatie.

Handleiding SPSS tabellen en kruistabellen. In een paar stappen van spss data naar bruikbare informatie. Handleiding SPSS tabellen en kruistabellen In een paar stappen van spss data naar bruikbare informatie. A) Het openen van een databestand File \ open \ data Kies de naam van je databestand, bijvoorbeeld

Nadere informatie

We berekenen nog de effectgrootte aan de hand van formule 4.2 en rapporteren:

We berekenen nog de effectgrootte aan de hand van formule 4.2 en rapporteren: INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 4 1. Toets met behulp van SPSS de hypothese van Evelien in verband met de baardlengte van metalfans. Ga na of je dezelfde conclusies

Nadere informatie

Verband tussen twee variabelen

Verband tussen twee variabelen Verband tussen twee variabelen Inleiding Dit practicum sluit aan op hoofdstuk I-3 van het statistiekboek en geeft uitleg over het maken van kruistabellen, het berekenen van de correlatiecoëfficiënt en

Nadere informatie

Handleiding SPSS. 1) Maak je bestand

Handleiding SPSS. 1) Maak je bestand Handleiding SPSS 1) Maak je bestand In de file die op Minerva staat, zijn de data opgenomen van alle groepjes. Het is de bedoeling dat je je eindverslag schrijft over de data van jouw groepje. Om dit te

Nadere informatie

toetsende statistiek deze week: wat hebben we al geleerd? Frank Busing, Universiteit Leiden

toetsende statistiek deze week: wat hebben we al geleerd? Frank Busing, Universiteit Leiden toetsende statistiek week 1: kansen en random variabelen week 2: de steekproevenverdeling week 3: schatten en toetsen: de z-toets week 4: het toetsen van gemiddelden: de t-toets Moore, McCabe, and Craig.

Nadere informatie

Grafieken Cirkeldiagram

Grafieken Cirkeldiagram Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 5

INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 5 INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 5 1. De onderzoekers van een preventiedienst vermoeden dat werknemers in een bedrijf zonder liften fitter zijn dan werknemers

Nadere informatie

Kruis per vraag slechts één vakje aan op het antwoordformulier.

Kruis per vraag slechts één vakje aan op het antwoordformulier. Toets Stroom 1.2 Methoden en Statistiek tul, MLW 7 april 2006 Deze toets bestaat uit 25 vierkeuzevragen. Kruis per vraag slechts één vakje aan op het antwoordformulier. Vraag goed beantwoord dan punt voor

Nadere informatie

tul Moleculaire Levenswetenschappen Stroom 2.1 2005-2006 Statistisch modelleren Werkboek

tul Moleculaire Levenswetenschappen Stroom 2.1 2005-2006 Statistisch modelleren Werkboek tul Moleculaire Levenswetenschappen Stroom 2.1 2005-2006 Statistisch modelleren Werkboek Inhoudsopgave Rooster 2 Studiemateriaal 2 Werkvormen 2 Toetsing 3 Planningsgroep 3 Traject 4 1 Rooster Dag Datum

Nadere informatie

Enkelvoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

Enkelvoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

SPSS Opstarten & gegevens inlezen Gegevens verkennen Beschrijvende statistiek

SPSS Opstarten & gegevens inlezen Gegevens verkennen Beschrijvende statistiek Opstarten & gegevens inlezen *Inlezen gegevens Via eerste scherm bij opening SPSS of via File; Open; Data. Opletten of namen van variabelen op de eerste rij staan ( Staat ) Opm.: Bij.TXT bestand altijd

Nadere informatie

Meervoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

Meervoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

SPSS Introductiecursus. Sanne Hoeks Mattie Lenzen

SPSS Introductiecursus. Sanne Hoeks Mattie Lenzen SPSS Introductiecursus Sanne Hoeks Mattie Lenzen Statistiek, waarom? Doel van het onderzoek om nieuwe feiten van de werkelijkheid vast te stellen door middel van systematisch onderzoek en empirische verzamelen

Nadere informatie

Het gebruik van SPSS voor statistische analyses. Een beknopte handleiding.

Het gebruik van SPSS voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Het gebruik van SPSS voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. SPSS is een alom gebruikt, gebruiksvriendelijk statistisch programma dat vele analysemogelijkheden kent. Voor HBO en universitaire

Nadere informatie

Bij het maken van deze opgave worden de volgende vragen beantwoord:

Bij het maken van deze opgave worden de volgende vragen beantwoord: Opdracht 1a ----------- Introductie Bij het maken van deze opgave worden de volgende vragen beantwoord: Hoe start ik S-PLUS op? Hoe lees ik gegevens in vanuit een ASCII-bestand in een tabel? Hoe kan ik

Nadere informatie

Beschrijvende statistiek

Beschrijvende statistiek Beschrijvende statistiek Beschrijvende en toetsende statistiek Beschrijvend Samenvatting van gegevens in de steekproef van onderzochte personen (gemiddelde, de standaarddeviatie, tabel, grafiek) Toetsend

Nadere informatie

We illustreren deze werkwijze opnieuw a.h.v. de steekproef van de geboortegewichten

We illustreren deze werkwijze opnieuw a.h.v. de steekproef van de geboortegewichten Hoofdstuk 8 Betrouwbaarheidsintervallen In het vorige hoofdstuk lieten we zien hoe het mogelijk is om over een ongekende karakteristiek van een populatie hypothesen te formuleren. Een andere manier van

Nadere informatie

Antwoordvel Versie A

Antwoordvel Versie A Antwoordvel Versie A Interimtoets Toegepaste Biostatistiek 13 december 013 Naam:... Studentnummer:...... Antwoorden: Vraag Antwoord Antwoord Antwoord Vraag Vraag A B C D A B C D A B C D 1 10 19 11 0 3

Nadere informatie

1. Introductie tot SPSS

1. Introductie tot SPSS 1. Introductie tot SPSS Wat is SPSS? SPSS is een statistisch computerprogramma dat door wetenschappers wordt gebruikt om gegevens te verzamelen, analyseren en te bewerken. Het wordt voornamelijk gebruikt

Nadere informatie

Analyse van kruistabellen

Analyse van kruistabellen Analyse van kruistabellen Inleiding In dit hoofdstuk, dat aansluit op hoofdstuk II-13 (deel2) van het statistiekboek wordt ingegaan op het analyseren van kruistabellen met behulp van SPSS. Met een kruistabel

Nadere informatie

Enkelvoudige lineaire regressie

Enkelvoudige lineaire regressie Enkelvoudige lineaire regressie Inleiding Dit hoofdstuk sluit aan op hoofdstuk I-9 van het statistiekboek. Er wordt hier steeds gesproken over het verband tussen één afhankelijke variabele Y en één onafhankelijke

Nadere informatie

feb 2013 Instituut CMI SPSS les 2

feb 2013 Instituut CMI SPSS les 2 feb 2013 Instituut CMI SPSS les 2 Onderzoek toont aan.. Mobiele nieuwssites populairst onder 18-34 jarigen 18 tot 34 jarigen maken over de gehele dag het meest gebruik van mobiel internet. Dit blijkt uit

Nadere informatie

Technische uitwerkingen voor het SPSS practicum Inleiding M&T.

Technische uitwerkingen voor het SPSS practicum Inleiding M&T. Technische uitwerkingen voor het SPSS practicum Inleiding M&T. NB Voor de SPSS opgaven wordt alleen aangegeven hoe het door de opgave gevraagde resultaat kan worden bereikt. C. J. Verduin October 19, 2012

Nadere informatie

Hoofdstuk 4. Beschrijvende statistiek. 4.1 Beschrijvende statistiek voor één variabele

Hoofdstuk 4. Beschrijvende statistiek. 4.1 Beschrijvende statistiek voor één variabele Hoofdstuk 4 Beschrijvende statistiek Alle commando s voor statistische berekeningen en analyse bevinden zich onder de optie Analyze in het hoofdmenu. Hieronder worden de verschillende commando s besproken

Nadere informatie

Fasen in het onderzoeksproces

Fasen in het onderzoeksproces Fasen in het onderzoeksproces Gegevensbestand Controleren gegevens Bewerken gegevens Analyseren gegevens Interpreteren resultaten Nieuwe vragen? ja Onderzoeksverslag 1 Bestand opmaken Variabelen definiëren:

Nadere informatie

Basishandleiding SPSS

Basishandleiding SPSS Basishandleiding SPSS Elvira Folmer & Marieke ten Voorde SLO, Juli 2008 Deze handleiding is gebaseerd op SPSS 16.0 for Windows Inhoud 1 Het maken van een gegevensbestand in de Variable View... 4 2 Het

Nadere informatie

Verdelingsvrije statistiek

Verdelingsvrije statistiek Verdelingsvrije statistiek Inleiding In hoofdstuk II-5 (deel ) worden een aantal verdelingsvrije toetsen (ook wel niet-parametrische toetsen) besproken, die gebruikt worden als de te onderzoeken variabele

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 : Grafische beschrijving van data. Marnix Van Daele. Vakgroep Toegepaste Wiskunde en Informatica Universiteit Gent

Hoofdstuk 2 : Grafische beschrijving van data. Marnix Van Daele. Vakgroep Toegepaste Wiskunde en Informatica Universiteit Gent Hoofdstuk 2 : Grafische beschrijving van data Marnix Van Daele Marnix.VanDaele@UGent.be Vakgroep Toegepaste Wiskunde en Informatica Universiteit Gent Grafische beschrijving van data p. 1/35 Soorten meetwaarden

Nadere informatie

7.1 Toets voor het gemiddelde van een normale verdeling

7.1 Toets voor het gemiddelde van een normale verdeling Hoofdstuk 7 Toetsen van hypothesen Toetsen van hypothesen is, o.a. in de medische en chemische wereld, een veel gebruikte statistische techniek. Het wordt vaak gebruikt om een gevestigde norm eventueel

Nadere informatie

SPSS. Statistiek : SPSS

SPSS. Statistiek : SPSS SPSS - hoofdstuk 1 : 1.4. fase 4 : verrichten van metingen en / of verzamelen van gegevens Gegevens gevonden bij een onderzoek worden systematisch weergegeven in een datamatrix bij SPSS De datamatrix Gebruik

Nadere informatie

Menu aansturing van SPSS voorbeeld in paragraaf 6.5 van hoofdstuk 6 over multipele regressie analyses van recidive bij jongens

Menu aansturing van SPSS voorbeeld in paragraaf 6.5 van hoofdstuk 6 over multipele regressie analyses van recidive bij jongens Menu aansturing van SPSS voorbeeld in paragraaf 6.5 van hoofdstuk 6 over multipele regressie analyses van recidive bij jongens Hieronder wordt uitgelegd hoe alle analyses besproken in paragraaf 6.5 van

Nadere informatie

Beknopte handleiding SPSS versie 18.0 1 van 28

Beknopte handleiding SPSS versie 18.0 1 van 28 Beknopte handleiding SPSS versie 18.0 1 van 28 Beknopte handleiding SPSS versie 18.0 2 van 28 Inhoudsopgave Inleiding...3 SPSS- tips...4 Kopiëren van datakenmerken...6 Van SPSS naar Excel...7 Opsturen

Nadere informatie

SPSS VOOR DUMMIES+ Werken met de NSE: enkele handige basisbeginselen. Gebaseerd op SPSS21.0 & Benchmarkbestand NSE 2014

SPSS VOOR DUMMIES+ Werken met de NSE: enkele handige basisbeginselen. Gebaseerd op SPSS21.0 & Benchmarkbestand NSE 2014 SPSS VOOR DUMMIES+ Werken met de NSE: enkele handige basisbeginselen Gebaseerd op SPSS21.0 & Benchmarkbestand NSE 2014 Huidig kennis- en ervaringsniveau?????? Beginners Gevorderden 2 Inhoud 1. Wat doe

Nadere informatie

introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets

introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets introductie Wilcoxon s rank sum toets Wilcoxon s signed rank toets toetsende statistiek week 1: kansen en random variabelen week : de steekproevenverdeling week 3: schatten en toetsen: de z-toets week : het toetsen van gemiddelden: de t-toets week 5: het toetsen van varianties:

Nadere informatie

7.1 SPSS, Een summier overzicht van een aantal faciliteiten

7.1 SPSS, Een summier overzicht van een aantal faciliteiten 7. Software 7.1 SPSS, Een summier overzicht van een aantal faciliteiten 7.1.1 Inleiding SPSS is een afkorting van Statistical Package for the Social Sciences. Het wordt veel gebruikt en is al vrij lang

Nadere informatie

Wat zijn de verschillen tussen SPSS 9 en SPSS 10?

Wat zijn de verschillen tussen SPSS 9 en SPSS 10? Wat zijn de verschillen tussen SPSS 9 en SPSS 10? 1.1 De data-editor / het definiëren van variabelen 1.2 Het openen van bestanden 1.3 Output lezen 1.4 Mogelijke problemen 1.1.1 De data-editor Het grootste

Nadere informatie

Onderzoek. B-cluster BBB-OND2B.2

Onderzoek. B-cluster BBB-OND2B.2 Onderzoek B-cluster BBB-OND2B.2 Succes met leren Leuk dat je onze bundels hebt gedownload. Met deze bundels hopen we dat het leren een stuk makkelijker wordt. We proberen de beste samenvattingen voor jou

Nadere informatie

Opdracht 5a ----------- Kruistabellen

Opdracht 5a ----------- Kruistabellen Opdracht 5a ----------- Kruistabellen Aan elk van 36 studenten werd gevraagd of zij alcohol drinken, en zo ja, welke soort alcoholische drank de voorkeur heeft. Tevens werd voor elke student de leeftijd

Nadere informatie

mlw stroom 2.2 Biostatistiek en Epidemiologie College 9: Herhaalde metingen (2) Syllabus Afhankelijke Data Hoofdstuk 4, 5.1, 5.2

mlw stroom 2.2 Biostatistiek en Epidemiologie College 9: Herhaalde metingen (2) Syllabus Afhankelijke Data Hoofdstuk 4, 5.1, 5.2 mlw stroom 2.2 Biostatistiek en Epidemiologie College 9: Herhaalde metingen (2) Syllabus Afhankelijke Data Hoofdstuk 4, 5.1, 5.2 Bjorn Winkens Methodologie en Statistiek Universiteit Maastricht 21 maart

Nadere informatie

Interim Toegepaste Biostatistiek deel 1 14 december 2009 Versie A ANTWOORDEN

Interim Toegepaste Biostatistiek deel 1 14 december 2009 Versie A ANTWOORDEN Interim Toegepaste Biostatistiek deel december 2009 Versie A ANTWOORDEN C 2 B C A 5 C 6 B 7 B 8 B 9 D 0 D C 2 A B A 5 C Lever zowel het antwoordformulier als de interim toets in Versie A 2. Dit tentamen

Nadere informatie

Deze menu-aansturingen zijn van toepassing op versies 14.0 en 15.0 van SPSS.

Deze menu-aansturingen zijn van toepassing op versies 14.0 en 15.0 van SPSS. Menu aansturing van SPSS voorbeeld in hoofdstuk 8 over schaalconstructie met Cronbach s α en principale componenten analyse van meningen over strafdoelen Hieronder wordt uitgelegd hoe alle analyses besproken

Nadere informatie

mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren

mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren College 5: Regressie en correlatie (2) Rosner 11.5-11.8 Arnold Kester Capaciteitsgroep Methodologie en Statistiek Universiteit Maastricht Postbus 616, 6200 MD Maastricht

Nadere informatie

Aanpassingen takenboek! Statistische toetsen. Deze persoon in een verdeling. Iedereen in een verdeling

Aanpassingen takenboek! Statistische toetsen. Deze persoon in een verdeling. Iedereen in een verdeling Kwantitatieve Data Analyse (KDA) Onderzoekspracticum Sessie 2 11 Aanpassingen takenboek! Check studienet om eventuele verbeteringen te downloaden! Huidige versie takenboek: 09 Gjalt-Jorn Peters gjp@ou.nl

Nadere informatie

Betrouwbaarheid, validiteit en overeenstemming

Betrouwbaarheid, validiteit en overeenstemming Betrouwbaarheid, validiteit en overeenstemming Inleiding Dit practicum sluit aan op het theoriegedeelte over betrouwbaarheidsanalyse van hoofdstuk II-16 (deel 2). In dit hoofdstuk wordt besproken hoe een

Nadere informatie

SPSS 15.0. in praktische stappen voor AGW-bachelors. auteurs: Miranda Winkelhuijzen Mickey Chenault Monique Reusken Pauline Vilters Robbie Martens

SPSS 15.0. in praktische stappen voor AGW-bachelors. auteurs: Miranda Winkelhuijzen Mickey Chenault Monique Reusken Pauline Vilters Robbie Martens SPSS 15.0 in praktische stappen voor AGW-bachelors auteurs: Miranda Winkelhuijzen Mickey Chenault Monique Reusken Pauline Vilters Robbie Martens Capaciteitsgroep Methodologie & Statistiek 2008-2009 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Opgave 1: (zowel 2DM40 als 2S390)

Opgave 1: (zowel 2DM40 als 2S390) TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek voor BMT (DM4 en S39) op donderdag, 4.-7. uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine

Nadere informatie

1. CTRL- en SHIFT-knop gebruiken om meerdere variabelen te selecteren

1. CTRL- en SHIFT-knop gebruiken om meerdere variabelen te selecteren SPSS: Wist je dat (1) je bij het invoeren van de variabelen in het menu door de CTRL-knop ingedrukt te houden, meerdere variabelen kunt selecteren die niet precies onder elkaar staan? Met de SHIFT-knop

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamenopgaven Statistiek (2DD71) op xx-xx-xxxx, xx.00-xx.00 uur.

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamenopgaven Statistiek (2DD71) op xx-xx-xxxx, xx.00-xx.00 uur. VOORAF: Hieronder staat een aantal opgaven over de stof. Veel meer dan op het tentamen zelf gevraagd zullen worden. Op het tentamen zullen in totaal 20 onderdelen gevraagd worden. TECHNISCHE UNIVERSITEIT

Nadere informatie

De data worden ingevoerd in twee variabelen, omdat we te maken hebben met herhaalde metingen:

De data worden ingevoerd in twee variabelen, omdat we te maken hebben met herhaalde metingen: INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 6 1. De 15 leden van een kleine mountainbikeclub vragen zich af in welk mate de omgevingstemperatuur een invloed heeft op hun

Nadere informatie

Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding.

Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Bij Excel denken de meesten niet direct aan een statistisch programma. Toch biedt Excel veel mogelijkheden tot statistische

Nadere informatie

Menu aansturing van SPSS voorbeeld in hoofdstuk 7 over Kaplan-Meier en Cox regressie survival analyses van recidive bij meisjes

Menu aansturing van SPSS voorbeeld in hoofdstuk 7 over Kaplan-Meier en Cox regressie survival analyses van recidive bij meisjes Menu aansturing van SPSS voorbeeld in hoofdstuk 7 over Kaplan-Meier en Cox regressie survival analyses van recidive bij meisjes Hieronder wordt uitgelegd hoe alle analyses besproken in paragraaf 7.5 van

Nadere informatie

Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen

Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen R.J. Baars, MSc Kruytgebouw N710 r.j.baars@uu.nl februari 2014 Opbouw van statistiek Statistiek 1 (periode 2: vandaag) Dit college + zelfstudie +

Nadere informatie

1 Inleiding spss; Aanwijzingen.

1 Inleiding spss; Aanwijzingen. 1 INLEIDING SPSS; AANWIJZINGEN. 24 april 2007: A.K. en M.d.L. 1 Inleiding spss; Aanwijzingen. = Start Windows Internet Explorer op. Ga naar www.stat.unimaas.nl. Klik op education. Klik op Statistics for

Nadere informatie

Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek. Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015

Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek. Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015 Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015 Centrale tendentie Centrale tendentie wordt meestal afgemeten aan twee maten: Mediaan: de middelste waarneming, 50%

Nadere informatie

3 In een klas hebben de meisjes en de jongens gemeten hoe lang ze zijn. De resultaten staan in de tabel hieronder.

3 In een klas hebben de meisjes en de jongens gemeten hoe lang ze zijn. De resultaten staan in de tabel hieronder. 4N4p Oefningen statistiek met de rekenmachine 1 De resultaten van een test voor Engels zijn als volgt: 5 9 4 6 7 5 9 6 5 7 6 7 5 8 Voer de cijfers in op de grafische rekenmachine a) Plot en schets een

Nadere informatie

toetskeuze schema verschillen in gemiddelden

toetskeuze schema verschillen in gemiddelden toetsende statistiek week 1: kansen en random variabelen week 2: de steekproevenverdeling week 3: schatten en toetsen: de z-toets week 4: het toetsen van gemiddelden: de t-toets week 5: het toetsen van

Nadere informatie

Deze menu-aansturingen zijn van toepassing op versies 14.0 en 15.0 van SPSS.

Deze menu-aansturingen zijn van toepassing op versies 14.0 en 15.0 van SPSS. Menu aansturing van SPSS voorbeeld in hoofdstuk 9 over multipele correspondentie (HOMALS) en niet-linaire principale componenten analyse (PRINCALS) van kenmerken van moorden Hieronder wordt uitgelegd hoe

Nadere informatie

Examen Data Analyse II - Deel 2

Examen Data Analyse II - Deel 2 Examen Data Analyse II - Deel 2 Tweede Bachelor Biomedische Wetenschappen 10 januari 2011 Naam....................................... 1. De systolische bloeddruk (in mmhg) van 21 mannen is weergegeven

Nadere informatie

De normale verdeling

De normale verdeling De normale verdeling Les 2 De klokvorm en de normale verdeling (Deze les sluit aan bij paragraaf 8 en 9 van Binomiale en normale verdelingen van de Wageningse Methode) De grafische rekenmachine Vooraf

Nadere informatie

Introductie SPSS. Hogeschool Gent. Mei 2010. Inhoudsopgave. 1 Introductie 2. 2 One-sample T-test 11. 3 Two-sample T-test 14. 4 Paired T-test 18

Introductie SPSS. Hogeschool Gent. Mei 2010. Inhoudsopgave. 1 Introductie 2. 2 One-sample T-test 11. 3 Two-sample T-test 14. 4 Paired T-test 18 Introductie SPSS Hogeschool Gent Mei 2010 Inhoudsopgave 1 Introductie 2 2 One-sample T-test 11 3 Two-sample T-test 14 4 Paired T-test 18 5 Anova 21 6 Categorische Data-analyse 26 6.1 Binomiaaltoets.................................

Nadere informatie

Beschrijvend statistiek

Beschrijvend statistiek 1 Beschrijvend statistiek 1. In een school werd het intelligentiequotiënt gemeten van de leerlingen van het zesde jaar (zie tabel). De getallen werden afgerond tot op de eenheid. De berekeningen mogen

Nadere informatie

Hoofdstuk 5. Dobbelen, echt en virtueel. > Maak in SPSS een nieuwe data-verzameling (File > New > Data). We gaan hier de

Hoofdstuk 5. Dobbelen, echt en virtueel. > Maak in SPSS een nieuwe data-verzameling (File > New > Data). We gaan hier de Hoofdstuk 5 Dobbelen, echt en virtueel 5.1 dobbelen In dit hoofdstukje gaan we de variabiliteit in een steekproef onderzoeken. Daarbij maken we gebruik van een beproefd stochastisch proces, nl het gooien

Nadere informatie

Extra Opgaven. 3. Van 10 personen meten we 100 keer de hartslag na het sporten. De gemiddelde hartslag van

Extra Opgaven. 3. Van 10 personen meten we 100 keer de hartslag na het sporten. De gemiddelde hartslag van Extra Opgaven 1. Een persoon doet een HIV-test. Helaas is de uitslag positief. De test is echter niet perfect. De persoon vraagt zich af wat de kans is dat hij nu ook echt HIV heeft. Gegeven is: de kans

Nadere informatie

Toegepaste Biostatistiek CAST oefeningen 1

Toegepaste Biostatistiek CAST oefeningen 1 Toegepaste Biostatistiek CAST oefeningen 1 CAST Exercises CAST is een gratis online e-book (eigenlijk 3 e-books), met oefeningen. De link voor de site (http://cast.massey.ac.nz/collection_public.html)

Nadere informatie

S0A17D: Examen Sociale Statistiek (deel 2)

S0A17D: Examen Sociale Statistiek (deel 2) S0A17D: Examen Sociale Statistiek (deel 2) 21 juni 2011 Naam : Jaar en studierichting : Lees volgende aanwijzingen eerst voor het examen te beginnen : Wie de vragen aanneemt en bekijkt, moet minstens 1

Nadere informatie

Beschrijvende statistiek

Beschrijvende statistiek Duur 45 minuten Overzicht Tijdens deze lesactiviteit leer je op welke manier centrum- en spreidingsmaten je helpen bij de interpretatie van statistische gegevens. Je leert ook dat grafische voorstellingen

Nadere informatie

Vandaag. Onderzoeksmethoden: Statistiek 4. Recap: Hypothese toetsen. Recap: One-sample t-toets

Vandaag. Onderzoeksmethoden: Statistiek 4. Recap: Hypothese toetsen. Recap: One-sample t-toets Vandaag Onderzoeksmethoden: Statistiek 4 Peter de Waal (gebaseerd op slides Peter de Waal, Marjan van den Akker) Departement Informatica Beta-faculteit, Universiteit Utrecht Recap: Hypothese toetsen t-toets

Nadere informatie

HOOFDSTUK VI NIET-PARAMETRISCHE (VERDELINGSVRIJE) STATISTIEK

HOOFDSTUK VI NIET-PARAMETRISCHE (VERDELINGSVRIJE) STATISTIEK HOOFDSTUK VI NIET-PARAMETRISCHE (VERDELINGSVRIJE) STATISTIEK 1 1. INLEIDING Parametrische statistiek: Normale Verdeling Niet-parametrische statistiek: Verdelingsvrij Keuze tussen de twee benaderingen I.

Nadere informatie

Appendix B Computeranalyse van kwantitatieve data

Appendix B Computeranalyse van kwantitatieve data Appendix B Computeranalyse van kwantitatieve data Ten behoeve van de analyse van kwantitatieve data worden verschillende programmapakketten gebruikt, zoals SAS (Statistical Analyzing System) en SPSS, naast

Nadere informatie

!!! Help! Statistiek! Overzicht. Data, computers, statistiek. Statistische programma s. Excel: hoe is het mogelijk? Excel: hoeveel is 1+1?

!!! Help! Statistiek! Overzicht. Data, computers, statistiek. Statistische programma s. Excel: hoe is het mogelijk? Excel: hoeveel is 1+1? Help! Statistiek! Overzicht Doorlopende serie laagdrempelige lezingen, voor iedereen vrij toegankelijk. Doel: Informeren over statistiek in klinisch onderzoek. - statistische programma s - tips SPSS Tijd:

Nadere informatie

Examen Statistiek I Januari 2010 Feedback

Examen Statistiek I Januari 2010 Feedback Examen Statistiek I Januari 2010 Feedback Correcte alternatieven worden door een sterretje aangeduid. 1 Een steekproef van 400 personen bestaat uit 270 mannen en 130 vrouwen. Twee derden van de mannen

Nadere informatie

Hoofdstuk 8. Toetsende statistiek. 8.1 Associatie van categoriale data: CROSSTABS [dv 32.2]

Hoofdstuk 8. Toetsende statistiek. 8.1 Associatie van categoriale data: CROSSTABS [dv 32.2] Hoofdstuk 8 Toetsende statistiek Meestal zijn we niet alleen geïnteresseerd in beschrijvende statistiek (over de steekproef), maar ook in toetsende statistiek. Het doel hiervan is om hypothesen te toetsen,

Nadere informatie

1.2 Beschrijvende statistiek

1.2 Beschrijvende statistiek HOOFDSTUK INLEIDING 6 2 Beschrijvende statistiek 2 Variabelen en datatypen De methoden om systematisch empirische kennis te verwerven zijn in alle wetenschappen dezelfde We doen waarnemingen aan of experimenten

Nadere informatie

Toetsen van Hypothesen. Het vaststellen van de hypothese

Toetsen van Hypothesen. Het vaststellen van de hypothese Toetsen van Hypothesen Wisnet-hbo update maart 2008 1. en Het vaststellen van de hypothese De nulhypothese en de Alternatieve hypothese. Het gaat in deze paragraaf puur alleen om de formulering. Er wordt

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek I voor B (2S410) op woensdag 26 juni 2013, 9-12 uur.

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek I voor B (2S410) op woensdag 26 juni 2013, 9-12 uur. TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Statistiek I voor B (2S410) op woensdag 26 juni 2013, 9-12 uur. Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een (eventueel

Nadere informatie

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40) woensdag 2 november 2011, uur

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40) woensdag 2 november 2011, uur Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40) woensdag 2 november 2011, 9.00-12.00 uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine en van een onbeschreven

Nadere informatie

Correlatie = statistische samenhang Meest gebruikt = Spearman s rang correlatie Ordinaal geschaalde variabelen -1 <= r s <= +1 waarbij:

Correlatie = statistische samenhang Meest gebruikt = Spearman s rang correlatie Ordinaal geschaalde variabelen -1 <= r s <= +1 waarbij: Correlatie analyse Correlatie = statistische samenhang Meest gebruikt = Spearman s rang correlatie Ordinaal geschaalde variabelen -1

Nadere informatie

Direct aan de slag met SPSS

Direct aan de slag met SPSS SERIE Marktonderzoek voor het Hoger Onderwijs Direct aan de slag met SPSS Harm Stumpel Derde druk Serie Marktonderzoek voor het Hoger Onderwijs Direct aan de slag met SPSS Serie Marktonderzoek voor het

Nadere informatie

NB. Een streepje (-) betekent: geen deelname aan statistiek of SPSS practicum.

NB. Een streepje (-) betekent: geen deelname aan statistiek of SPSS practicum. Oplossingen hoofdstuk II 1. Aanmaken van een datafile Van 11 (fictieve) studenten zijn de volgende gegevens bekend: naam administratienummer studierichting log (logopedie) aud ( audiologie) erg (ergotherapie)

Nadere informatie

Korte uitleg van twee veelvoorkomende statistische toetsen Veel wetenschappelijke hypothesen kunnen statistisch worden getoetst. Aan de hand van een

Korte uitleg van twee veelvoorkomende statistische toetsen Veel wetenschappelijke hypothesen kunnen statistisch worden getoetst. Aan de hand van een Korte uitleg van twee veelvoorkomende statistische toetsen Veel wetenschappelijke hypothesen kunnen statistisch worden getoetst. Aan de hand van een statistische toets beslis je of een hypothese waar is.

Nadere informatie

STATISTIEK 2 VERSIE A MAT15403 1308-1. Tentamen Statistiek 2 (MAT-15403) Maandag 5 augustus 2013, 11.00-13.00 uur

STATISTIEK 2 VERSIE A MAT15403 1308-1. Tentamen Statistiek 2 (MAT-15403) Maandag 5 augustus 2013, 11.00-13.00 uur STTISTIEK 2 VERSIE MT15403 1308-1 WGENINGEN UNIVERSITEIT LEERSTOELGROEP MT Tentamen Statistiek 2 (MT-15403) Maandag 5 augustus 2013, 11.00-13.00 uur EZE PGIN NIET vóór 11.00 uur OMSLN! STRT MET INVULLEN

Nadere informatie

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40), op maandag 5 januari 2009 14.00-17.00 uur

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40), op maandag 5 januari 2009 14.00-17.00 uur Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek voor BMT (2DM4), op maandag 5 januari 29 4.-7. uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine en van een onbeschreven

Nadere informatie

[aanvullend hoofdstuk, behorend bij Grotenhuis, M. te & Matthijssen, A. (2006). Basiscursus SPSS, versie 10-14, Assen: Van Gorcum]

[aanvullend hoofdstuk, behorend bij Grotenhuis, M. te & Matthijssen, A. (2006). Basiscursus SPSS, versie 10-14, Assen: Van Gorcum] 6 Multiple response [aanvullend hoofdstuk, behorend bij Grotenhuis, M. te & Matthijssen, A. (2006). Basiscursus SPSS, versie 10-14, Assen: Van Gorcum] 6.1 Inleiding Het komt regelmatig voor dat respondenten

Nadere informatie

Voorbeeld regressie-analyse

Voorbeeld regressie-analyse Voorbeeld regressie-analyse In dit voorbeeld wordt gebruik gemaakt van het SPSS data-bestand vb_regr.sav (dit bestand kan gedownload worden via de on-line helpdesk). We schatten een model waarin de afhankelijke

Nadere informatie

+ ( 1 4 )2 σ 2 X σ2. 36 σ2 terwijl V ar[x] = 11. Aangezien V ar[x] het kleinst is, is dit rekenkundig gemiddelde de meest efficiënte schatter.

+ ( 1 4 )2 σ 2 X σ2. 36 σ2 terwijl V ar[x] = 11. Aangezien V ar[x] het kleinst is, is dit rekenkundig gemiddelde de meest efficiënte schatter. STATISTIEK OPLOSSINGEN OEFENZITTINGEN 5 en 6 c D. Keppens 2004 5 1 (a) Zij µ de verwachtingswaarde van X. We moeten aantonen dat E[M i ] = µ voor i = 1, 2, 3 om te kunnen spreken van zuivere schatters.

Nadere informatie

Statistiek met Excel. Schoolexamen en Uitbreidingsopdrachten. Dit materiaal is gemaakt binnen de Leergang Wiskunde schooljaar 2013/14

Statistiek met Excel. Schoolexamen en Uitbreidingsopdrachten. Dit materiaal is gemaakt binnen de Leergang Wiskunde schooljaar 2013/14 Statistiek met Excel Schoolexamen en Uitbreidingsopdrachten 2 Inhoudsopgave Achtergrondinformatie... 4 Schoolexamen Wiskunde VWO: Statistiek met grote datasets... 5 Uibreidingsopdrachten vwo 5... 6 Schoolexamen

Nadere informatie

Zomerschool Vakdidactisch Onderzoek Leuven, 8-10 september 2010 Sessie 8: Analyse van kwantitatieve data

Zomerschool Vakdidactisch Onderzoek Leuven, 8-10 september 2010 Sessie 8: Analyse van kwantitatieve data Zomerschool Vakdidactisch Onderzoek Leuven, 8-10 september 2010 Sessie 8: Analyse van kwantitatieve data An Carbonez Leuven Statistics Research Centre Katholieke Universiteit Leuven Voorstelling van de

Nadere informatie

Tools voor itemanalyse

Tools voor itemanalyse Tools voor itemanalyse Wido La Heij Cognitieve Psychologie laheij@fsw.leidenuniv.nl Klazine Verdonschot ICT en Onderwijscoach kverdonschot@fsw.leidenuniv.nl De weg naar het Grade Center Menu van de toetskolom

Nadere informatie

HOGESCHOOL ROTTERDAM INSTITUUT CMI MEDIA & ONDERZOEK - SPSS CDMMEO01-3

HOGESCHOOL ROTTERDAM INSTITUUT CMI MEDIA & ONDERZOEK - SPSS CDMMEO01-3 HOGESCHOOL ROTTERDAM INSTITUUT CMI MEDIA & ONDERZOEK - SPSS CDMMEO01-3 Mw. E. van Hamersveld Opleiding Communicatie Rotterdam, februari 2012 0 sopgave 1.1 Algemene beschrijving 1.2 Doel van de cursus 1.3

Nadere informatie

Statistische Bijlagen Consumentenonderzoek.

Statistische Bijlagen Consumentenonderzoek. MPI HOLLAND Statistische Bijlagen Consumentenonderzoek. Statistische uitvoer Enquête Jos van Zuidam 24-6-2010 Deze bijlage bevat enkele achtergrondgegevens behorend bij de publicatie Consumentenonderzoek

Nadere informatie

. Dan geldt P(B) = a. 1 4. d. 3 8

. Dan geldt P(B) = a. 1 4. d. 3 8 Tentamen Statistische methoden 4052STAMEY juli 203, 9:00 2:00 Studienummers: Vult u alstublieft op het meerkeuzevragenformulier uw Delftse studienummer in (tbv automatische verwerking); en op het open

Nadere informatie

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40) woensdag 28 oktober 2009, 9.00-12.00 uur

Tentamen Biostatistiek 1 voor BMT (2DM40) woensdag 28 oktober 2009, 9.00-12.00 uur Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek voor BMT (DM4) woensdag 8 oktober 9, 9.-. uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine en van een onbeschreven Statistisch

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek 2 voor TeMa (2S195) op maandag ,

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek 2 voor TeMa (2S195) op maandag , TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Statistiek 2 voor TeMa (2S95) op maandag 08-03-2004, 9.00-2.00 uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine,

Nadere informatie

Wiskunde B - Tentamen 2

Wiskunde B - Tentamen 2 Wiskunde B - Tentamen Tentamen van Wiskunde B voor CiT (57) Donderdag 4 april 005 van 900 tot 00 uur Dit tentamen bestaat uit 8 opgaven, 3 tabellen en formulebladen Vermeld ook je studentnummer op je werk

Nadere informatie

d. Formuleer voor het hoofdeffect Afmeting H_0 en H_a. Is dit hoofdeffect significant?

d. Formuleer voor het hoofdeffect Afmeting H_0 en H_a. Is dit hoofdeffect significant? Opdracht 14a ------------ Twee-factor ANOVA In een groot research-project bestudeerde men de fysische eigenschappen van multiplex houtmaterialen, vervaardigd door kleine plakjes hout aan elkaar te hechten.

Nadere informatie

Figuur 1: Voorbeelden van 95%-betrouwbaarheidsmarges van gemeten percentages.

Figuur 1: Voorbeelden van 95%-betrouwbaarheidsmarges van gemeten percentages. MARGES EN SIGNIFICANTIE BIJ STEEKPROEFRESULTATEN. De marges van percentages Metingen via een steekproef leveren een schatting van de werkelijkheid. Het toevalskarakter van de steekproef heeft als consequentie,

Nadere informatie

Stoeien met Statistiek

Stoeien met Statistiek Stoeien met Statistiek Havo 4: Statistiek op grote datasets 2 Inhoudsopgave Achtergrondinformatie... 4 Docentenhandleiding... 5 Inleiding voor leerlingen... 6 Opdracht 1... 7 Opdracht 2... 8 Opdracht 3...

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde B1 vwo 2004-II

Eindexamen wiskunde B1 vwo 2004-II Brandstofverbruik Een schip maakt een tocht over een rivier van P naar Q en terug. De afstand tussen P en Q is 42 km. Van P naar Q vaart het schip tegen de stroom in (stroomopwaarts); op de terugreis vaart

Nadere informatie