Pas na 2011 herstelt de bouwproductie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Pas na 2011 herstelt de bouwproductie"

Transcriptie

1 Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Pas na 211 herstelt de bouwproductie Infrasector valt als laatste steunpilaar weg Ook in 211 krimpt de bouwproductie nog. ING Economisch Bureau verwacht voor 21 een krimp van 7,8% en voor 211 een verdere daling van 1%. De woningbouw doet het in 211 nog het minst slecht met een nulgroei. Het in 29 ingezette herstel van de verkoop van nieuwbouwwoningen zet niet door waardoor de toekomstige productie onder druk staat. De utiliteitsbouw blijft gebukt gaan onder de grote overcapaciteit bij bedrijven en hoge leegstand in de kantorenmarkt. Ook de infrasector gaat als laatste steunpilaar door de knieën door broodnodige overheidsbezuinigingen. Aantal faillissementen naar recordhoogte De krimp in de bouwproductie en het slechte weer deze winter heeft zijn weerslag op het aantal faillissementen niet gemist. Op sommige bouwplaatsen kon soms twee maanden niet gewerkt worden terwijl de vaste kosten zoals de loonbetalingen gewoon doorliepen. Dit was voor veel bedrijven de genade klap waardoor in het eerste kwartaal van dit jaar 348 bouwbedrijven over de kop gingen. Nog nooit was het aantal faillissementen zo hoog (sinds het begin van de meting in 1993). Vooral het aantal vennootschappen (B.V. s, N.V. s en dergelijke) dat bankroet ging was groot Tabel 1 Bouwproductie naar deelsectoren, (% j.o.j.) Woningbouw Nieuwbouw -14,% -11,%,% Verbouw -8,5% -8,% 1,5% Onderhoud -,5%,% 1,5% Aantal woningen gereed Utiliteitsbouw Nieuwbouw -6,9% -17,5% -6,% Verbouw -5,% -14,% -4,% Onderhoud -,3% -2,% 1,% Infrasector Nieuwbouw & verbouw 3,5% -5,% -1,% Onderhoud 3,5%,5% -2,% Totaal bouw -4,4% -7,8% -1,% Bron: ING Economisch Bureau, Aantal woningen gereed 29 CBS Figuur 1 Aantal faillissementen van eenmanszaken en vennootschappen in de bouw, (per kwartaal) _ Eenmanszaken Bron: CBS _ Vennootschappen Aantal faillisementen naar recordhoogte 28 (figuur 1). Zij zijn vaker actief in de zwaar getroffen B&U nieuwbouwsector dan de (kleinere) eenmanszaken die voornamelijk werkzaam zijn in de renovatiemarkt. Uit deze faillissementscijfers blijkt dat de recessie in de bouw langer aanhoudt dan in de rest van de economie. In het eerste kwartaal van 21 was het totaal aantal faillissementen van alle bedrijfstakken nagenoeg gelijk aan dat van dezelfde periode in 29. De bouw liet daarentegen juist een stijging zien van maar liefst 5% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. 21

2 Vertrouwen van bouwondernemers onverminderd negatief Waar het vertrouwen in andere sectoren duidelijk aan de beterende hand is, blijven bouwondernemers pessimistisch. Zo ligt het ondernemersvertrouwen in de bouw in juni 21 nog steeds op een zeer laag niveau (figuur 2). Ook over de ontwikkeling van de orderboeken zijn bouwers nog steeds somber. Het daadwerkelijke herstel in de sector moet uiteindelijk komen van aantrekkende investeringen en een toename van het consumentenvertrouwen. Consumenten zijn de afgelopen maanden echter juist pessimistischer geworden door de komende overheidsbezuinigingen en de onrust op de financiële markten. Bouwproductie krimpt fors in 21 Dit jaar laat het merendeel van de Nederlandse bedrijfstakken weer (kleine) plussen zien. De economie groeit naar verwachting met 1,2%. De groei is vooral export gedreven waardoor de bouwproductie hier nauwelijks van profiteert en in 21 een verdere krimp vertoont van 7,8%. Vooral de nieuwbouw in de utiliteitsbouw krijgt nog een flinke klap door een verdere afname van de bedrijfsinvesteringen. Ook de laatste steunpilaar van de bouw, de infrasector, zal in 21 een krimp laten zien. Net als in 29 zorgt de minder conjunctuurgevoelige onderhoudssector ervoor dat de totale bouwproductie niet nog verder wegzakt (tabel 1). Figuur 2 Vertrouwensindicator en beoordeling orderboeken bouw (seizoensgecorrigeerd) _ Vertrouwensindicator _ Beoordeling orderboeken Bron: Ecowin Vertrouwensindicator blijft op historisch laag niveau Bouw in Nederland nog lang niet uit de krimp Hoe gaan ondernemers hier mee om? Zoals uit dit kwartaalbericht blijkt blijft de bouw geconfronteerd worden met verdere krimp. Zelfs een aanpassing in negatieve zin ten opzichte van de vorige raming van ING is nodig gebleken. Zelfs Infra kan niet meer voor een positieve invloed op de gehele sector zorgen omdat overheden de rol van aanjager moeilijker kunnen blijven vervullen. De meeste bouwbedrijven hebben tot en met vorig jaar nog een redelijke productie kunnen realiseren en dankzij getroffen bezuinigingsmaatregelen ook nog een acceptabel resultaat behaald. Met ingang van dit jaar, mede door de strenge winter, begint zichtbaar te worden dat ondernemers te maken krijgen met gaten in de productie en het daarbij behorende effect op de liquiditeitspositie. Reacties in bedrijfsvoering die voorkomen zijn nogal verschillend. Een paar voorbeelden: Verder bezuinigen zonder het kernbedrijf nog te treffen Verder bezuinigen daar waar het kernbedrijf wel wordt getroffen en dus bepaalde activiteiten niet meer kunnen uitvoeren Opteren voor het verleggen van de focus op die delen in de bouw die nog stabiel zijn b.v. onderhoud & renovatie. Desinvesteren en verder veilig stellen van de liquiditeitspositie Bewust kiezen voor alleen die activiteiten die meerwaarde bieden De keuzes die gemaakt worden variëren natuurlijk en zijn ook afhankelijk van de mogelijkheden die bedrijven op de korte termijn hebben. Maar bottom line blijft dat ondernemen gepaard gaat met keuzes maken, staan voor deze keuzes, uitdragen en uitvoeren van deze keuzes. Deze keuzes houden altijd verband met de aanwezige Unique Selling Points van het bedrijf. Bedrijven die dit goed doen presteren aanmerkelijk beter en hebben daarom ook betere mogelijkheden te reageren en aan te passen op korte termijn ontwikkelingen zoals krimp. Survival of the fittest Jan van der Doelen, ING Sectormanager Bouw en Vastgoed Kwartaalbericht Bouw Juli 21 2

3 Figuur 3 Belangrijkste knelpunten bouw (% bedrijven) 4% Figuur 4 Omzet ontwikkeling B&U sector, bouwkosten nieuwbouwwoningen en orderportefeuilles in maanden 2% 12 3% 15% 11 2% 1% Record aantal bedrijven met onvoldoende orders 1% 5% % -5% -1% -15% Omzet krimpt B&U neemt af in april Mei 21 Mei % Onvoldoende orders Financiële problemen Mei 29 Mei 21 Bron: EIB Weersomstandigheden -2% 27 I 28 I 29 I Omzetgroei %, j.o.j. (linker as) Bouwkosten nieuwbouwwoningen, j.o.j. (linker as) _ Orderportefeuilles woningbouw, begin kw. (rechter as) _ Orderportefeuille U-bouw, begin kw. (rechter as) 21 I 4 Ook in 211 nog geen herstel 211 laat naar verwachting voor de bouw ook nog een krimp zien van 1%. De nieuwbouw van woningen stabiliseert. De enorme overcapaciteit die bij bedrijven in 29 is ontstaan houdt bedrijfsinvesteringen ook dan nog op een laag pitje. Hoewel de overcapaciteit geleidelijk afneemt, komt de industriële productie met een verwachte jaargroei van 7% eind 21 op een niveau uit dat nog altijd onder het hoogste niveau van voor de recessie ligt. Investeringen in nieuwe bedrijfsgebouwen blijven dan ook nog op een laag niveau. De infrasector laat in 211 een beperkte krimp zien doordat overheidsbudgetten slinken. Daarnaast zullen gemeenten projecten moeten schrappen doordat de grondopbrengsten tegenvallen welke juist een belangrijke financieringsbron voor hen is voor bouwprojecten. Nog steeds tekort aan orders in B&U sector In de woning- en utiliteitsbouw (B&U) kromp de omzet met 18,3% in het eerste kwartaal van 21. In april daalde deze verder met 8,9% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar (figuur 4). Belangrijkste reden van stagnatie voor de werkzaamheden was in deze maand een tekort aan opdrachten. 36% van de B&U bedrijven geeft in mei aan dat zij te weinig orders hebben om hun manschappen aan het werk te houden (zie ook figuur 3). Naast uitvallende vraag speelde ook het slechte weer in het eerste kwartaal een rol van betekenis waardoor werkzaamheden niet konden doorgaan. Dit blijkt vooral uit de maandcijfers. Januari en februari tonen een min van respectievelijk 18,3% en 26,6%. Als in maart het slechte weer voorbij is krimpt de omzet met slechts 11,2% (j.o.j). Bron: CBS en EIB, bewerkt door ING Economisch Bureau Omzetgroei 2de kwartaal 21 van maand april Figuur 5 Afgifte vergunningen, gereedgekomen woningen, 1ste kwartaal ' Huurwoningen bouwvergunning verleend Gereedgekomen huurwoningen _ Eigen woningen bouwvergunning verleend _ Gereedgekomen eigen woningen Bron: CBS Daling zowel bij koopals huurwoningen Kwartaalbericht Bouw Juli 21 3

4 Figuur 6 Beoordeling orderboeken en verkoop nieuwbouw per kwartaal, Beoordeling orderboeken loopt circa 3 kwartalen achter op verkoop nieuwbouwwoningen _ Aantal verkochte nieuwbouwwoningen (voortschr. gemiddelde) _ Beoordeling orderboeken, saldo % pos./neg. (rechter as) Bron: Ecowin en MNW, bewerkt door ING Economisch Bureau Box: Verkoop goedkopere nieuwbouwwoningen op 5-jaars gemiddelde Gedurende de recessie bleef het goedkopere segment nieuwbouwwoningen het nog goed doen (figuur 7). In het middeldure en dure segment daalden de verkopen in 28 sterk. In het eerste kwartaal van 27 werden er in totaal nog 5.32 middeldure en dure woningen verkocht. Dit liep in dit segment in Beoordeling orderboeken, saldo % pos./neg. (r. as) het eerste 3 maanden van 29 terug tot 1.2 woningen. Het aantal verkochte goedkope koopwoningen liep ook terug maar Aantal minder verkochte hard. nieuwbouw Van 1.5 woningen in het eerst kwartaal 27 naar 6 in het eerste woningen (Voortschr. kwartaal van 29. In 29 herstelde de verkoop van nieuwbouwwoningen. Vooral het herstel van goedkope nieuwbouw was groot en dit aantal lag in het laatste kwartaal van 29 al weer op het gemiddelde niveau van de afgelopen 5 jaar. Het herstel van de middeldure en duurdere nieuwbouw is veel beperkter en ligt nog steeds ver onder het gemiddelde van de afgelopen jaren. Figuur 7 verkoop aantal woningen naar prijsklasse in stichtingskosten per kwartaal 25-29* 9. Fors minder woningen gereed In het eerste kwartaal van 21 nam het aantal nieuwe bouwvergunningen voor woningen met meer dan 3% af ten opzichte van dezelfde periode in 29 (figuur 5). De daling deed zich zowel voor bij huur- als koopwoningen. Ook het aantal gereedgekomen woningen daalde in het eerste kwartaal fors en halveerde bijna ten opzichte van vorig jaar. Deze enorme krimp moet echter wel enigszins genuanceerd worden. In het eerste kwartaal is het aantal gereedgekomen woningen altijd laag. Gemiddeld komen slechts 15% van de woningen in een geheel jaar dan gereed waardoor het een beperkt effect heeft op het totaal voor 21. Orderboeken stabiel Afnemende baanonzekerheid onder consumenten lieten al enige tijd de verkopen van nieuwbouwwoningen weer toenemen (zie ook box 1). Zo steeg het aantal verkochte nieuwbouwwoningen van 3.1, een dieptepunt van de afgelopen 1 jaar, in het eerste kwartaal 29 naar 6.1 in het eerste kwartaal van 21. Dit is echter nog wel ver onder het langjarig gemiddelde van circa 9. woningen per kwartaal. De orderboeken dalen al enige tijd niet meer. Woningbouwers beschikken gedurende de eerste vijf maanden van 21 over circa 6 maanden werk. Het optimisme neemt bij woningbouwers langzaam toe. Deze positieve ontwikkelingen lijken vooral gestoeld op een toename van het aantal Vooral krimp verkoop (middel) dure nieuwbouw Goedkoop Middelduur Duur Bron: Monitor nieuwe woningen, bewerkt door ING Economisch Bureau *Exclusief woningen waarvoor geldt dat de grond geen deel uitmaakt van de verkoopprijs. Prijsklasse stichtingskosten geïndexeerd: Goedkoop in 25 onder de 181.,- tot onder de 216.,- in 29 Middelduur in 25 tussen de 181.,- en 271.,- tot tussen 216.,- en 324.,- in 29 Duur in 25 boven 271.,- tot boven de 324.,- in 29 Kwartaalbericht Bouw Juli 21 4

5 verkochte (vaak nog te bouwen) nieuwbouwwoningen in de loop van 29 en begin 21. Al ligt het niveau nog steeds erg laag, met enige vertraging druppelen daar nu toch de orders van binnen (figuur 6)...maar herstel woningbouwproductie komt later op gang In het vorige kwartaalbericht gaven wij aan herstel van de woningbouw te verwachtten in 211. Potentiële kopers zijn echter opnieuw onzeker geworden over het voortbestaan van de hypotheekrenteaftrek en door de teruggekeerde onrust op de financiële markten. Dit blijkt ook uit het consumentenvertrouwen. Mei en juni 21 vonden consumenten geen gunstige tijd voor het doen van een grote aankoop. Deze CBS-index behaalde het laagste niveau in deze maanden sinds eind 28 toen de recessie begon. Daarbij is ook de pot voor de koopsubsidie voor starters op waardoor ook minder woningen gekocht worden. Consumenten kopen daardoor minder snel een (nieuwbouw)huis waardoor naar verwachting het ingezette herstel van de verkoop van nieuwbouwwoningen in het tweede kwartaal niet lijkt door te zetten. De verkoop van deze woningen zou volgend jaar voor bouwvolume moeten zorgen. Doordat dit beeld nu gematigder is, is ING Economisch Bureau voor 211 voor de woningbouw iets negatiever gestemd en verwachten we nu een nulgroei (i.p.v. een lichte groei) in de productie voor 211. Voor 21 blijven we uitgaan van een flinke krimp van 11%. Onderhoudssector stabiel De onderhoudssector is veel minder conjunctuurgevoelig dan de nieuwbouw door een constante stroom van opdrachten van onder andere woningcorporaties. Huishoudens hebben in mei en juni wel iets minder belangstelling gekregen voor het opknappen van hun huis maar dit ligt echter nog steeds op het langjarig gemiddelde. De onderhoudssector zal daardoor naar verwachting dit jaar beperkt krimpen met,5% en volgend jaar een nulgroei laten zien. Door voornamelijk lagere materiaalkosten zijn daarnaast verbouwingskosten in mei 21 1,7% lager dan vorig jaar. De sterke productiekrimp in de nieuwbouw laat de concurrentie in deze sector toenemen. Bouwbedrijven in de nieuwbouw zoeken hun heil in de renovatiemarkt om hun personeel aan het werk te kunnen houden. Forse afname nieuwe vergunningen marktsector bedrijfsgebouwen Investeringen in bedrijfsgebouwen lieten in het eerste kwartaal van 21 een krimp zien ter grootte van 2,2% (j.o.j.). Sinds het begin van de meting in 1988 is de afname in een kwartaal nog nooit zo groot geweest. De waarde van de bouwvergunningen voor voornamelijk combinatie bedrijfspanden (productiehal met klein kantoor) nemen af en daalden in 29 met bijna de helft (figuur 8). De vergunningverlening in de budgetsector (scholen, ziekenhuizen en dergelijke) biedt enig tegenwicht en bleef in 29 nagenoeg gelijk aan 28. Dit zorgt slechts gedeeltelijk voor enige Figuur 8 waarde afgegeven vergunningen naar gebouwsoort in miljoenen, Hallen en Loodsen Kantoren _ Combinatie bedrijfshallen _ Scholen Bron: CBS Vooral daling waarde vergunningen voor nieuwe combinatie bedrijfshallen compensatie omdat de budgetsector voor niet meer dan een derde verantwoordelijk is voor de opdrachtverlening in de utiliteitsbouw. De krimp zal zich dan ook nog verder doorzetten. Opvallend is dat de waarde van de vergunningafgifte voor nieuwe kantoren in 29 slechts 13% lager is dan in 28. Voor de beperkte afname is vooral de overheid verantwoordelijk. De vergunningverlening voor kantoren aan overheidsinstanties nam in 29 juist met de helft toe, terwijl de vergunningenverlening aan de marktsector wel daalde met ruim 3%. In het eerst kwartaal van 21 begint zich overigens ook wel een scherpe afname (-/- 8%) voor te doen van de waarde van vergunningen voor kantoren aan overheidsinstanties. Nieuwbouw kantoren onder blijvende druk Een krimpende beroepsbevolking, gematigde economische groei en een toename van thuiswerken en flexibele werkplekken zullen de komende jaren de vraag naar nieuwe kantoorruimte doen temperen. 14% van de Nederlandse kantoren staat nu al leeg. Om de structurele leegstand van kantoren aan te pakken hebben overheden en marktpartijen eind mei afspraken gemaakt die de komende maanden verder uitgewerkt worden. Het Rijk zal daarvoor met wettelijke maatregelen gaan komen. Nieuwe locaties buiten bestaand stedelijk gebieden zouden geen werkbestemming meer mogen krijgen, als er op bestaande plekken nog voldoende ruimte is. De nieuwbouw van kantoren zal hierdoor de komende jaren blijvend op een fors lager niveau liggen dan in de topjaren 27 en 28. Kwartaalbericht Bouw Juli 21 5

6 Figuur 9 Orderboeken infrabedrijven in maanden en investeringen in infrastructuur per kwartaal, (% j.o.j) 15% 1% 5% % -5% last meer hadden van het slechte weer, deed er zich in deze sector een daling van de omzet voor van 5,7% (figuur 1). In 29 hielden het rijk, provincies en gemeenten de uitgaven voor nieuwe infrastructuur met succes op een hoog peil om enig tegenwicht te beiden aan de recessie. Hierdoor groeiden investeringen in 29 in infrastructuur nog met 4,8%. De stimuleringsprogramma s lijken nu uitgewerkt en directe effecten van de crisis en herstelwet zijn nog niet te meten. Bedrijven die actief zijn in het bouw- of woonrijp maken van Orderboeken in maanden (rechter as) gronden voor woningbouw of nieuwe bedrijfsterreinen hebben daarbij ook te maken met een stevige dalende vraag als Investeringen infrastructuur gevolg van de productiedaling in de B&U- sector. -1% -15% -2% Investeringen infrastructuur _ Orderboeken in maanden (rechter as) Grootste krimp gww-investeringen afgelopen 2 jaar Bron: CBS en Ecowin, bewerkt door ING Economisch Bureau Lage bezettingsgraad drukt investeringen in gebouwen Investeringen in andere bedrijfsgebouwen (hallen en loodsen) zullen ook nog lange tijd op een laag pitje staan. De lage bezettingsgraad in de industrie leidt bijvoorbeeld tot uitstel van investeringen in bedrijfsgebouwen. Bedrijven zullen eerst hun huidige productieruimte grotendeels moeten benutten voordat zij aan uitbreiding of vernieuwing van het bedrijfspand gaan denken. Daarnaast duurt het nog wel even voordat projecten, door onder andere tijdrovende trajecten voor bouwvergunningen, ook in daadwerkelijke productie worden omgezet. Voor de nieuwbouwproductie van de utiliteitsbouw verwacht ING Economisch Bureau voor 21 en 211 een krimp van respectievelijk 17,5% en 6%. Grootste krimp gww-investeringen in afgelopen 2 jaar Investeringen in infrastructuur lieten het eerste kwartaal van dit jaar de grootste krimp zien sinds 1987 (begin van de meting). Deze daalden met 17% ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. Het is niet zozeer de recessie die hier debet aan is maar vooral het slechte weer dat infrabedrijven parten speelde waardoor de uitgaven aan investeringen doorschoven. In januari had bijna 8% van de bedrijven stagnatie door werkzaamheden door het slechte weer. ING Economisch Bureau verwacht dan ook dat dit een eenmalige uitschieter is. Infrasector begint als laatste steunpilaar ook langzaam weg te vallen Langzaam begint de recessie toch toe te slaan in de infrasector. Ook in de maand april 21, toen bedrijven geen Infraproductie krimpt met 5% in 21 Vraaguitval zal in de infrasector echter niet zo dramatisch zijn als in de B&U sector. Infrabouwers beschikken met 6,3 maanden in mei 21 nog over de best gevulde orderboeken en het ondernemersvertrouwen is (% saldo positief en negatief gestemde ondernemers) wel negatief maar ligt op het langjarig gemiddelde en ver boven dat van de B&U sector. Voorlopig zijn werknemers in de bouw ook hun baan het meest zeker bij infrabedrijven. Slechts 4% verwacht de personeelbezetting te gaan inkrimpen tegen 2% in de B&U sector. ING Economisch Bureau verwacht daarom voor de infrasector een beperkte krimp van 5% voor 21 en voor 211 een daling van 1%. Maurice van Sante ING Economisch Bureau Figuur 1 Omzet ontwikkeling infrasector, orderportefeuilles & bouwkosten 2% 15% 1% 5% % -5% -1% -15% -2% 27 I 28 I Omzetdaling infrasector zet ook in april 21 door 29 I 21 I Omzetgroei %, j.o.j. (linker as) Bouwkosten infra begin kwartaal in maanden j.o.j. (linker as) _ Orderportefeuilles wegenbouw begin kwartaal in maanden (rechter as) _ Orderportefeuille grond & waterbouw begin in maanden (rechter as) Bron: CBS en EIB, bewerkt door ING Economisch Bureau Omzetgroei 2de kwartaal 21 van maand april Kwartaalbericht Bouw Juli 21 6

7 Disclaimer De informatie in dit rapport geeft de persoonlijke mening weer van de analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uit oefening van hun vak. Deze publicatie is opgesteld namens ING Bank N.V., gevestigd te Amsterdam en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. ING Bank N.V. is onderdeel van ING Groep N.V. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies. ING Bank N.V. betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om er voor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in dit rapport heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING Bank N.V. geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. De informatie in dit rapport kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING Bank N.V. noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Overneming van gegevens uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron wordt vermeld. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. De tekst is afgesloten op 9 juli 21. Kwartaalbericht Bouw Juli 21 7

8 Meer weten? Kijk op ING.nl Of bel met Jan van der Doelen, Senior sectormanager Bouw en onroerend goed Maurice van Sante, Senior econoom Wilt u nieuwe publicaties per ontvangen? Ga naar ING.nl/kennis

Bouwproductie pas in 2017 naar nieuwe top

Bouwproductie pas in 2017 naar nieuwe top Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Bouwproductie pas in 2017 naar nieuwe top In de bouw is de recessie nog verre van over. In 2010 krimpt de bouwproductie naar verwachting met 6,7%. In 2011 herstelt

Nadere informatie

Ook in 2011 daalt de vraag naar verticaal transport

Ook in 2011 daalt de vraag naar verticaal transport Kranen NG Economisch Bureau Ook in 2011 daalt de vraag naar verticaal transport Door de krimpende bouwproductie liggen de omzetten bij kraanverhuurders in 2010 circa 40% lager dan in de hoogtijdagen van

Nadere informatie

Bouwproductie groeit voor derde jaar op rij

Bouwproductie groeit voor derde jaar op rij Vooruitzicht Bouw Bouwproductie groeit voor derde jaar op rij Bouwproductie groeit met 4% in 216 Einde aan enorme groei afgegeven vergunningen en verkoop nieuwbouw 4% 216 ING Economisch Bureau 1 Bouw Bouwproductie

Nadere informatie

Bouwsector bereikt de bodem in 2013

Bouwsector bereikt de bodem in 2013 Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Bouwsector bereikt de bodem in 213 Ook in 213 zal de bouwproductie nog dalen. De krimp zal naar verwachting echter kleiner zijn dan in. De woningbouw blijft gebukt

Nadere informatie

Kraanverhuurders bouwen capaciteit af

Kraanverhuurders bouwen capaciteit af Assetvisie kranen ING Economisch Bureau Kraanverhuurders bouwen capaciteit af Het aantal kranen in Nederland neemt af maar er bestaat nog steeds een overcapaciteit. Uurtarieven liggen hierdoor verder onder

Nadere informatie

Krimp slaat weer toe in bouw

Krimp slaat weer toe in bouw Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Krimp slaat weer toe in bouw Voor 2012 verwacht ING Economisch Bureau een lichte krimp van de bouwproductie van 2%. Door de vastgelopen woningmarkt worden er

Nadere informatie

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

Kraanverhuur in de lift maar tarieven blijven nog achter

Kraanverhuur in de lift maar tarieven blijven nog achter Kraanverhuur in de lift maar tarieven blijven nog achter Verhuurders willen kranenpark uitbreiden Bouwproductie groeit met 4% in 216 Prefab: meer draaiuren en grotere kranen + 4% 216 Prefab Meer draaiuren

Nadere informatie

Kraanverhuurders op zoek naar nieuwe afzetmarkten

Kraanverhuurders op zoek naar nieuwe afzetmarkten Kranen ING Economisch Bureau Kraanverhuurders op zoek naar nieuwe afzetmarkten Er bestaat nog steeds een overcapaciteit aan kranen. De bouwproductie krimpt weliswaar niet meer in 2011 maar de afname van

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Lange termijn vooruitzichten

Lange termijn vooruitzichten Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Lange termijn vooruitzichten nieuwbouwwoningen matig Na 2020 daling uitbreidingsvraag Zowel in 2013 als in 2014 blijft de bouwproductie krimpen. Door de recessie

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

bouw sectormonitor november 2011

bouw sectormonitor november 2011 sectormonitor bouw november 211 > ABN AMRO verwacht na klein herstel in 211 een terugval in 212 > Daling verkoop nieuwbouwwoningen leidt tot krimp woningbouw > Ondernemers focussen in krimpende markt meer

Nadere informatie

Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie;

Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie; Bouw De sector bouwnijverheid bestaat uit een diversiteit aan bedrijven. Belangrijke bedrijfsgroepen zijn: Aannemersbedrijven Burgerlijke en Utiliteitsbouw (algemeen en gespecialiseerd)* Aannemersbedrijven

Nadere informatie

Verdere groei in het verschiet

Verdere groei in het verschiet Vooruitzicht Horeca Verdere groei in het verschiet De horeca kan in 2016 rekenen op verdere groei van de omzet... ondernemers zijn steeds positiever... en vooral in Amsterdam stijgen de hotelkamerprijzen

Nadere informatie

Kwartaalbericht Vastgoed

Kwartaalbericht Vastgoed Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Vastgoedrendementen lopen verder uiteen In 212 daalde het beleggingsvolume in onroerend goed met 11%. De investeringen in winkels en bedrijfsruimten namen

Nadere informatie

Economie Utrecht komt verder op stoom

Economie Utrecht komt verder op stoom Economie Utrecht komt verder op stoom De Utrechtse economie heeft de opgaande lijn duidelijk te pakken. Onder impuls van sectoren als de zakelijke dienstverlening en de ICT groeit de economie naar verwachting

Nadere informatie

Ondanks hapering verder herstel in bouw

Ondanks hapering verder herstel in bouw Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Ondanks hapering verder herstel in bouw ING Economisch Bureau verwacht dat de bouwproductie dit jaar en volgend jaar met 2,5% groeit. Ondanks een terugval van

Nadere informatie

Productiegroei industrie versnelt

Productiegroei industrie versnelt Industrie Kwartaalbericht Productiegroei industrie versnelt De groei van de industriële productie trekt naar verwachting aan 3% 2016 Export blijft steunpilaar, binnenland trekt bij Exportorders Hoogste

Nadere informatie

Vastgoed wankelt. Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau. _ Bedrijfsruimten _ Kantoren _ Winkels. Winkels

Vastgoed wankelt. Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau. _ Bedrijfsruimten _ Kantoren _ Winkels. Winkels Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Vastgoed wankelt De ingezette trend van dalende beleggingsvolumes zet zich in 2009 voort. Gebruikersmarkten krijgen door de recessie te maken met een afnemende

Nadere informatie

Afnemende vastgoedbeleggingen door onzekerheid

Afnemende vastgoedbeleggingen door onzekerheid Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Afnemende vastgoedbeleggingen door onzekerheid Naar verwachting zullen de beleggingsvolumes in vastgoed in 2011 dalen. Door de onzekerheid van de afloop van

Nadere informatie

Bouwconjunctuur: Stevig herstel bouwproductie dankzij woningbouw

Bouwconjunctuur: Stevig herstel bouwproductie dankzij woningbouw Februari 2015 Bouwconjunctuur: Stevig herstel bouwproductie dankzij woningbouw Woningbouw: Koopsector groeit hard Utiliteitsbouw: Beleggingsrecord leidt niet tot nieuwbouw Actualiteit: Griekenland, verkiezingen

Nadere informatie

Zakelijke dienstverlening

Zakelijke dienstverlening Zakelijke dienstverlening Trends, Ontwikkelingen, Cijfers & Prognoses Juni 16 Economisch Bureau Nederland Kasper Buiting Senior sector econoom 3376 kasper.buiting@nl.abnamro.com Inhoud Onderwerp Pag Kernpunten

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk Monitor Bouwketen Voorjaar 2015 Marien Vrolijk 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 6 1.1 Recente ontwikkelingen 6 1.2 Conjunctuur bouwketen 8 2 Architectenbureaus 10 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Weinig beweging in commerciële vastgoedmarkten

Weinig beweging in commerciële vastgoedmarkten Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Weinig beweging in commerciële vastgoedmarkten Vastgoedbeleggers zoeken hun toevlucht in de topsegmenten van onroerend goed en verliezen steeds meer hun interesse

Nadere informatie

Horeca herstelt laat

Horeca herstelt laat Kwartaalbericht Horeca NG Economisch Bureau Horeca herstelt laat Omzetgroei in 2010 dankzij prijsstijgingen De verwachte omzetontwikkeling voor de horeca zal in 2010 achterblijven bij die van de Nederlandse

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Zet herstel bankensector door?

Zet herstel bankensector door? ING Investment Office Publicatiedatum: 29 mei 2015 Sectorcommentaar financiële waarden Zet herstel bankensector door? Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor de

Nadere informatie

De dip duurt niet eeuwig

De dip duurt niet eeuwig De dip duurt niet eeuwig Remko Nods (Elsevier) redactie.emedia@reedbusiness.nl De dip duurt niet eeuwig De Nederlandse bouw is in crisis door bezuinigingen van overheden en de problemen op de woningmarkt.

Nadere informatie

Commercieel vastgoed op een lager niveau verder

Commercieel vastgoed op een lager niveau verder Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Commercieel vastgoed op een lager niveau verder Recordwaarde vergunningen voor overheidskantoren ondanks hoge leegstand Naar verwachting zullen in 2011 de

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

Vastgoed verder in dal

Vastgoed verder in dal Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Vastgoed verder in dal De vooruitzichten voor 212 zijn allerminst positief voor commercieel vastgoed. De verwachte economische krimp zorgt op de gebruikersmarkten

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

igg bouweconomie marktanalyse

igg bouweconomie marktanalyse igg bouweconomie marktanalyse indices en prognoses kwartaalbericht, - Het herstel van de bouwmarkt krijgt steeds duidelijker vormen. Na een periode van circa zeven jaar waarin de prijzen eigenlijk continu

Nadere informatie

Nog geen perspectief voor vastgoedmarkten

Nog geen perspectief voor vastgoedmarkten Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Nog geen perspectief voor vastgoedmarkten Naar verwachting zullen in 2012 de beleggingsvolumes van commercieel vastgoed die van 2011 evenaren. In het 1 e

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

Balanceren tussen regulering en klantwensen

Balanceren tussen regulering en klantwensen Vooruitzicht Accountantskantoren Balanceren tussen regulering en klantwensen Technologie geeft de doorslag in de controlepraktijk Omzet wettelijke controles 9% van totale omzet Omzet accountancybranche

Nadere informatie

Herstel zakelijke diensten op handen

Herstel zakelijke diensten op handen Kwartaalbericht zakelijke dienstverlening ING Economisch Bureau Herstel zakelijke diensten op handen Het ING Economisch Bureau verwacht dat de omzet in de zakelijke dienstverlening in 211 met ruim 3% toeneemt.

Nadere informatie

Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat

Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat Trends in werkkapitaal Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat Nederlandse trend steekt ongunstig af tegen die in de ons omringende landen In de tweede helft van 2011 is het aandeel debiteuren

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Najaar 2015. Jerzy Straatmeijer

Monitor Bouwketen. Najaar 2015. Jerzy Straatmeijer Monitor Bouwketen Najaar 2015 Jerzy Straatmeijer 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 7 1.1 Recente ontwikkelingen 7 1.2 Conjunctuur bouwketen 10 2 Architectenbureaus 12 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Interesse in vastgoed vertaalt zich in transacties

Interesse in vastgoed vertaalt zich in transacties Vooruitzicht Commercieel Vastgoed Interesse in vastgoed vertaalt zich in transacties Opname kantorenmarkt stabiel 500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 Logistiek vastgoed in trek Activiteit winkelmarkt

Nadere informatie

Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende

Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende ZZP ING Economisch Bureau Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende pensioeninkomen te hebben Meer dan de helft van de zelfstandige zonder personeel (zzp ers) bouwt

Nadere informatie

Vertrouwen vastgoedbeleggers verder toegenomen

Vertrouwen vastgoedbeleggers verder toegenomen Vooruitzicht Commercieel Vastgoed Vertrouwen vastgoedbeleggers verder toegenomen Beleggingssvolume vastgoed naar nieuw record Lichte groei van opname kantoren record 27 3. 2. 1. 214 215 213 214 215 ING

Nadere informatie

Productiegroei bouw neemt af

Productiegroei bouw neemt af Vooruitzicht Bouw Productiegroei bouw neemt af Bouwproductie groeit in lager tempo door Goed gevulde orderboeken door afname bedrijven en toename vraag Brexit en tekort aan bouwvergunningen zijn risico

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015 Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer : december 2 Zeeuwse ondernemers blijven gunstig gestemd Winstgevendheid bouwondernemers pas volgend jaar op peil Krapte aan personeel in sectoren ICT en

Nadere informatie

Herstel horeca in 2011

Herstel horeca in 2011 Kwartaalbericht Horeca ING Economisch Bureau Herstel horeca in 2011 De verwachte omzetontwikkeling voor de horeca is in 2010 nog negatief. Hiermee blijft de sector achter bij de Nederlandse economie als

Nadere informatie

Bodem bereikt in Nederlandse Economie

Bodem bereikt in Nederlandse Economie Bodem bereikt in Nederlandse Economie 8 november 213 Every picture tells a story Keijser Capital Research Nico van Geest RBA Nico.vangeest@keijsercapital.nl (1) Het consumenten vertrouwen, zoals door het

Nadere informatie

Omzetgroei zet door in 2016

Omzetgroei zet door in 2016 Vooruitzicht Horeca Omzetgroei zet door in 216 De omzet* in de horeca stijgt in 215 en 216... want Nederlandse consumenten besteden meer buiten de deur... en de toestroom van toeristen groeit. +4% 215

Nadere informatie

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014

Een uitdagende arbeidsmarkt. Erik Oosterveld 24 juni 2014 Een uitdagende arbeidsmarkt Erik Oosterveld 24 juni 2014 Wat waren de gevolgen van de recessie? Hoeveel banen zijn er verloren gegaan? In welke sectoren heeft de recessie het hardst toegeslagen? Werkgelegenheid

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 12 november 2015 Sectorcommentaar Metaal en mijnbouw Door Marina Hagoort, beleggingsanalist van het ING Investment Office In dit rapport vindt u onze vooruitzichten

Nadere informatie

Kwartaalbericht Horeca ING Economisch Bureau Stabilisatie in de horeca in 2015

Kwartaalbericht Horeca ING Economisch Bureau Stabilisatie in de horeca in 2015 Kwartaalbericht Horeca ING Economisch Bureau Stabilisatie in de horeca in 215 Stabilisatie van de horecaomzet in 215 na sterke groei in 214. De verbetering van het vertrouwen van de Nederlandse consument

Nadere informatie

Voorlopig hard dalende omzetten in non-food en foodspeciaalzaken

Voorlopig hard dalende omzetten in non-food en foodspeciaalzaken Detailhandel ING Economisch Bureau Voorlopig hard dalende omzetten in non-food en foodspeciaalzaken De Nederlandse detailhandel gaat door een moeilijke tijd. In het eerste kwartaal werd 3,8% minder omgezet.

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Startersmarkt stagneert Gebrek aan vertrouwen remt startersmarkt

Startersmarkt stagneert Gebrek aan vertrouwen remt startersmarkt Starters ING Economisch Bureau Startersmarkt stagneert Gebrek aan vertrouwen remt startersmarkt In 2011 is het aantal startende ondernemers licht toegenomen tot totaal 123.500. Dit aantal ligt nog altijd

Nadere informatie

Beleggingsvolumes commercieel vastgoed nemen toe Opname gebruikersmarkten blijft nog achter

Beleggingsvolumes commercieel vastgoed nemen toe Opname gebruikersmarkten blijft nog achter Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Beleggingsvolumes commercieel vastgoed nemen toe Opname gebruikersmarkten blijft nog achter In de eerste drie kwartalen van 2013 steeg het beleggingsvolume

Nadere informatie

Verkoop nieuwbouwwoningen opnieuw lager Monitor Nieuwe Woningen Q2 2011 Cijfers en analyses

Verkoop nieuwbouwwoningen opnieuw lager Monitor Nieuwe Woningen Q2 2011 Cijfers en analyses Verkoop nieuwbouwwoningen opnieuw lager Monitor Nieuwe Woningen Q2 2011 Cijfers en analyses In het tweede kwartaal van 2011 is het aantal verkochte nieuwbouwwoningen gezakt naar circa 4.900 (zie figuur

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015 HALFJAARLIJKS ONDERZOEK Conjunctuurenquête voorjaar 2015 Samenvatting Uit de FME Conjunctuurenquête voorjaar 2015 wordt duidelijk dat veel bedrijven een gezonde uitgangspositie hebben om de uitdagingen

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland

Conjunctuurenquête Nederland Nieuw: metingen op provinciaal niveau Conjunctuurenquête Nederland Rapport eerste kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat

Nadere informatie

Economie en financiële markten

Economie en financiële markten Economie en financiële markten Bob Homan ING Investment Office Den Haag, 11 oktober 2013 Vraag 1: Begraafplaats Margraten gesloten vanwege. 1. Bezuinigen bij de Nederlandse overheid 2. Op last van Europese

Nadere informatie

Monitor kredietcrisis begin 2010 Gemeente Purmerend

Monitor kredietcrisis begin 2010 Gemeente Purmerend Monitor kredietcrisis begin 2010 Gemeente Purmerend Colofon In opdracht van: De directeur Beleid Coördinatie en samenstellen rapportage: Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Inhoud rapportage:

Nadere informatie

Trendmonitor Hoorn. 11 e meting: eerste kwartaal 2012. Trendmonitor Hoorn. Gemeente Hoorn mei 2012

Trendmonitor Hoorn. 11 e meting: eerste kwartaal 2012. Trendmonitor Hoorn. Gemeente Hoorn mei 2012 11 e meting: eerste kwartaal 2012 Gemeente Hoorn mei 2012 Colofon Uitgave : &O Research BV van Dedemstraat 6C 1624 NN Hoorn Tel. (0229) 282555 www.ioresearch.nl Datum : Mei 2012 Opdrachtgever : gemeente

Nadere informatie

2010-2012 SAMENVATTING

2010-2012 SAMENVATTING 2010-2012 SAMENVATTING Samenvatting De Regionale woningmarktmonitor 2010-2012 beschrijft de ontwikkelingen op de woningmarkt in het gebied binnen de driehoek Waalwijk, Oss en Boxtel. De kredietcrisis

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 4e kwartaal 2013. Gemeente Dordrecht

Woningmarktrapport - 4e kwartaal 2013. Gemeente Dordrecht Woningmarktrapport - 4e kwartaal 213 Gemeente Dordrecht Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 1 aantal verkocht 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement

Nadere informatie

BIJLAGE A KENGETALLEN In deze bijlage geven we in overzichtelijke tabellen de kengetallen weer die gebruikt zijn ter bepaling van de effecten van het kantoren- en bedrijventerreinenprogramma voor de regio

Nadere informatie

J A N U A R i 2 0 1 1

J A N U A R i 2 0 1 1 MONITOR KREDIETCRISIS J A N U A R i 2 0 1 1 Colofon In opdracht van: De directie Coördinatie en samenstellen rapportage: Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Bert Mentink Inhoud rapportage: Diverse

Nadere informatie

De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie

De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie De problemen op de wereldwijde financiële markten hebben de economie inmiddels meer dan twee jaar in haar greep. Vanaf oktober 28 zijn de gevolgen

Nadere informatie

4.1 Ontwikkeling van de bouwmarkt

4.1 Ontwikkeling van de bouwmarkt 4.1 Ontwikkeling van de bouwmarkt 4.1.1 Conjunctuur Voor de bouwwereld relevante vakbladen/media zorgen voor een continue stroom aan informatie over de marktontwikkeling in de woning- en utiliteitsbouw.

Nadere informatie

Kwartaalbericht Groothandel ING Economisch Bureau Groothandel kan zich herpakken

Kwartaalbericht Groothandel ING Economisch Bureau Groothandel kan zich herpakken Kwartaalbericht Groothandel ING Economisch Bureau Groothandel kan zich herpakken Na twee moeilijke jaren, waarin het volume èn de omzet daalde, kan de groothandel in 2014 stappen vooruit zetten (volumegroei;

Nadere informatie

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam Woningmarktrapport 4e kwartaal 215 Gemeente Amsterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 3 Aantal verkocht 25 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 1e kwartaal

Nadere informatie

Coen in het kort. Inhoud rapportage. Toelichting. Provincie Limburg. Negatief beeld bij alle indicatoren

Coen in het kort. Inhoud rapportage. Toelichting. Provincie Limburg. Negatief beeld bij alle indicatoren Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting Hoe staat het Nederlandse

Nadere informatie

Vastgoedmarkt klaar voor herstel

Vastgoedmarkt klaar voor herstel Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Vastgoedmarkt klaar voor herstel Op de vastgoedmarkt zijn er twee verschillende bewegingen waarneembaar. Door de huidige overcapaciteit bij bedrijven zal

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

Eerste kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg

Eerste kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg Eerste kwartaal 2013 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Recordonttrekking van kantoorruimte en toegenomen kantoorgebruik zorgen voor sterke daling van de leegstand

Recordonttrekking van kantoorruimte en toegenomen kantoorgebruik zorgen voor sterke daling van de leegstand kantorenmonitor Metropoolregio 216 Muiden Lelystad Weesp Naarden Huizen Bussum Gooi Gooi- en Vechtstreek en Laren Vechtstreek Recordonttrekking van kantoorruimte en toegenomen kantoorgebruik zorgen voor

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015 Conjunctuurenquête Nederland Vierde kwartaal 15 Ondernemers positiever over werkgelegenheid 16 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het vierde

Nadere informatie

Zzp er optimistischer over 2013

Zzp er optimistischer over 2013 MKB ING Economisch Bureau Zzp er optimistischer over 2013 Zzp er is flexibel en zoekt nieuwe markten Zelfstandigen zonder personeel (zzp er) zien 2013 met vertrouwen tegemoet. Bijna de helft van de zzp

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 3e kwartaal 2013. Gemeente Haarlemmermeer

Woningmarktrapport - 3e kwartaal 2013. Gemeente Haarlemmermeer Woningmarktrapport - 3e kwartaal 213 Gemeente Haarlemmermeer Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 12 aantal verkocht 1 8 6 4 2 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e

Nadere informatie

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam Woningmarktrapport 3e kwartaal 215 Gemeente Rotterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 9 Aantal verkocht 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e kwartaal

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q2 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-2 / Woningmarkt gemeente Rotterdam

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q2 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-2 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers 20102 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Q2 Woningmarkt pagina 1 van 7 Gemeente Rotterdam Gemeente Rotterdam Juli 2010 Inleiding U leest thans alweer de

Nadere informatie

Vastgoedrapport Groningen Assen 2011

Vastgoedrapport Groningen Assen 2011 Vastgoedrapport Groningen Assen 2011 Managementsamenvatting 2011 Het Vastgoedrapport Groningen-Assen 2011 stelt zich ten doel om een belangrijke informatiebron te zijn voor de hele regionale vastgoedsector.

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief Conjunctuurenquête Nederland Tweede kwartaal 215 Bedrijfsleven onveranderd positief Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het tweede kwartaal 215.

Nadere informatie

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Persbericht PB14 56 11 9 214 15.3 uur CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Meer werklozen aan de slag Geen verdere daling aantal banen, lichte groei aantal vacatures Aantal banen

Nadere informatie

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Annemarie van Gaal Ondernemer & financieel deskundige Bob Homan Manager ING Investment Office Amsterdam, 8 oktober 2013 Agenda 1. Wat is beleggen

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt pagina 1 van 8 Gemeente Rotterdam Gemeente Rotterdam Januari 2011 Inleiding Beste lezer, Voor

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg

Vierde kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg Vierde kwartaal 2013 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

Marktontwikkelingen, verwachtingen en de renovatiemarkt T.b.v. VMRG. Jacco Ridderhof

Marktontwikkelingen, verwachtingen en de renovatiemarkt T.b.v. VMRG. Jacco Ridderhof Marktontwikkelingen, verwachtingen en de renovatiemarkt T.b.v. VMRG Jacco Ridderhof 1 Inhoudsopgave Korte toelichting BouwKennis Economische ontwikkelingen Productie en prognoses woningbouw Productie en

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen in de afbouwbranche

Trends en ontwikkelingen in de afbouwbranche Trends en ontwikkelingen in de afbouwbranche Het auteursrecht voor de inhoud berust geheel bij de Stichting Economisch Instituut voor de Bouw. Overnemen van de inhoud (of delen daarvan) is uitsluitend

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Bouw De sector bouwnijverheid bestaat uit een diversiteit aan bedrijven. Belangrijke bedrijfsgroepen zijn: Aannemersbedrijven Burgerlijke en Utiliteitsbouw (algemeen en gespecialiseerd)* Aannemersbedrijven

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Economische krimp in 2009 Aantal vacatures sterk gedaald Werkloosheid in Breda stijgt me 14% Bredase bijstand daalt minimaal Bijstand onder jongeren sterk gestegen

Nadere informatie