Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie;

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie;"

Transcriptie

1 Bouw De sector bouwnijverheid bestaat uit een diversiteit aan bedrijven. Belangrijke bedrijfsgroepen zijn: Aannemersbedrijven Burgerlijke en Utiliteitsbouw (algemeen en gespecialiseerd)* Aannemersbedrijven Grond-, Water- en Wegenbouw (algemeen en gespecialiseerd)* Installatiebedrijven (elektrotechnisch en werktuigbouwkundig) Afbouwbedrijven (schilders, stukadoors, overige vloeren- en wandafwerkingsbedrijven) *Gespecialiseerde aannemersbedrijven zijn bijvoorbeeld: dakdekkers, metselaars, voegers, slopers, stratenmakers, kabelleggers, hei- en funderingsbedrijven. Trends Meer aandacht voor duurzaam bouwen door zowel opdrachtgever als bouwer; Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie; Toename mondigheid van de klant; Samenwerking tussen bedrijven door voorwaartse (richting planontwikkeling en ontwerp) of achterwaartse integratie (richting beheer, onderhoud) in het bouwproces; Meer aandacht voor virtueel bouwen oftewel Building Information Modeling (BIM). Dit is een model (database) waarin gegevens van architect, constructeur, installateur en aannemer worden verwerkt. Kansen en bedreigingen Bouwen op grote uitleglocaties maakt steeds meer plaats voor binnenstedelijk bouwen. Samenwerking tussen de bouwpartijen, gemeenten en woningcorporaties wordt hierdoor steeds belangrijker; Nederland vergrijst, waardoor de vraag naar huisvesting verandert. Voorbeelden hiervan zijn woonconcepten voor jonge koopkrachtige senioren en hoogkwalitatieve woonzorgvoorzieningen voor oudere senioren; Duurzaam bouwen en energiebesparing komen steeds hoger op de wensenlijst van overheden, consumenten en bedrijfsleven met een huisvestingsbehoefte; Een bouwopdracht bestaat steeds vaker niet alleen uit de realisatie van een bouwwerk, maar ook uit ontwerp, engineering, financiering, onderhoud of exploitatie ervan; Meer focus op de renovatiemarkt door opdrachtgever en bouwer. Rabobank Cijfers & Trends, 18 februari 2013 pagina 1 van 5

2 Perspectief Sinds de start van de crisis is de bouwproductie met 20% gedaald. Met name de nieuwbouw (utiliteit en woningen), maar inmiddels ook renovatie, werden zwaar getroffen. Alleen onderhoud bleef op peil. De bouw heeft aan de ene kant te maken met de terughoudende consument en aan de andere kant de beleidsmaatregelen. De woningmarkt zit hierdoor op slot wat direct gevolgen heeft voor de bouwproductie. Voor 2013 wordt dan ook geen herstel verwacht. De totale bouwproductie daalt in 2013 naar verwachting met 5%, waarbij alle onderdelen, ook onderhoud, krimpen. De voorheen kansrijke markten zoals werken in het onderhoud of renovatie zijn inmiddels overvol met forse prijsdruk tot gevolg. De bodem van de reserves van vele bouwers is in zicht en capaciteitsreductie heeft plaatsgevonden. De mogelijkheden om zich verder aan te passen aan de aanhoudende laagconjunctuur drogen op, wat een toename van faillissementen tot gevolg zal hebben. Ondernemingen die zich hieraan kunnen onttrekken zijn bouwers die de interne organisatie op orde hebben, hun klant centraal stellen en een antwoord hebben op het duurzaamheidsvraagstuk. Vraag Woningbouw: Kennis en Economisch onderzoek (KEO) van Rabobank Nederland verwacht dat de economische situatie in 2013 nog niet significant zal verbeteren ten opzichte van De werkloosheid loopt nog verder op, de pensioenen en de bezuinigingen zullen ertoe leiden dat kopers blijven aarzelen om de koopmarkt te betreden. Gevolg is dat de prijzen van bestaande koopwoningen in de eerste maanden van 2013 onder druk blijven staan. De beleidsonzekerheid, zowel in Nederland als in Europa, lijkt echter wel te zijn afgenomen. Ook ligt het percentage dat huishoudens aan woonlasten besteden momenteel onder het historisch gemiddelde. Mede daarom zijn zij over de periode daarna optimistischer. Woningen zijn dus goed betaalbaar voor veel huishoudens. Het is een vooral een kwestie van een gebrek aan vertrouwen dat kopers de markt niet nog betreden. Naast de vraag is ook het aanbod van wezenlijk belang bij de prijsvorming. Door de lage bouwproductie en de toename van het aantal huishoudens zal de krapte op de woningmarkt de komende jaren verder toenemen. Hierbij bestaan echter wel aanzienlijke verschillen tussen regio s. Oorzaken zijn de uiteenlopende economische ontwikkelingen in de verschillende gebieden en de samenstelling van de bevolking. Volgens het Economisch instituut voor de bouw (EIB) nam het nieuwbouwvolume in 2012 met 10% af. Het aantal voltooide woningen daalde in 2012 tot Het aantal vergunningen daalde tot een nieuw dieptepunt van woningen, hetgeen meer dan een halvering is van het aantal in De daling van de woningbouwproductie zet dan ook in 2013 verder door en het aantal voltooide woningen bereikt het voorlopige dieptepunt van Utiliteitsbouw: In 2013 zet de daling van de utiliteitsbouwproductie in beperktere mate door. Op basis van de afgegeven vergunningen, welke in 2012 een nieuw dieptepunt bereikten, zal de utiliteitsnieuwbouw in 2013 met 5% dalen. De nieuwbouw van winkels neemt in 2013 toe en die van schoolgebouwen stabiliseert. De nieuwbouw van overige gebouwtypen daalt, waarbij de nieuwbouw van kantoren het sterkst wordt getroffen. De productie van herstel en verbouw krimpt in 2013 met 2%. Hiermee wordt in 2013 het (voorlopige) dieptepunt van de utiliteitsbouw bereikt met een productievolume van 10,7 miljard (constante prijzen). Dit is bijna 30% onder het niveau van Bron: EIB Grond-, water- en wegenbouw: In 2012 nam de totale gww-productie met 7% af. Vooral de gww-productie in opdracht van gemeenten en bedrijven liep sterk Rabobank Cijfers & Trends, 18 februari 2013 pagina 2 van 5

3 terug. In 2013 en 2014 wordt opnieuw een daling van de gww-productie verwacht. Aanvankelijk blijven in 2013 de investeringen van het Rijk nog op peil, maar onder andere door de structurele verlaging van het investeringsfonds nemen deze in 2014 met 3½% af. Bij de lagere overheden wordt een krimp verwacht van respectievelijk 3½% in 2013 en een ½% in 2014, als gevolg van de bezuinigingen en een verdere afname van de b&u-gerelateerde werkzaamheden (bouw- en woonrijp maken). Bron: EIB Aanbod Aantal bedrijven Nederland telt circa bedrijven in de bouwnijverheid. De meeste hiervan (circa ) behoren tot het kleinbedrijf (tot 10 werknemers). ). In 2012 bedroeg het aantal eenmanszaken in de bouw , een fikse stijging vergeleken met 2011 (97.400). Tot het middenbedrijf (10 tot 100 werknemers) worden ruim bedrijven gerekend en 385 ondernemingen vallen onder de noemer grootbedrijf (meer dan 100 werknemers). (Bron: CBS). Het aantal werkzame personen in de bouw daalt al sinds de top in 2008 ( werkzame personen). De werkloosheid is in 2012 bijna verdubbeld van 6% naar 11%. In daalt de werkgelegenheid van werknemers en zelfstandigen in de bouw verder met arbeidsjaren tot arbeidsjaren in Omzet De verschillen in de bouw zijn groot. Het is dan ook zeer belangrijk om te weten in welk(e) segment(en) de onderneming actief is. Zie onderstaande tabel waarin de productie in de bouw voor de komende jaren is opgenomen, onderverdeeld naar de verschillende segmenten. Bouwproductie * per sector , jaarlijkse veranderingen** (%) Woningbouw *** - Nieuwbouw -10-8, Herstel en verbouw ,5 6 Utliliteitsbouw - Nieuwbouw ,5 - Herstel en verbouw ,5 4 Onderhoud Gebouwen 0-1,5-1 1,5 GWW - nieuwbouw -9,5-3, onderhoud -3,5-2,5 0 1,5 Externe onderaanneming ,5 4 Totaal Bouw ,5 4 Rabobank Cijfers & Trends, 18 februari 2013 pagina 3 van 5

4 * Exclusief projectontwikkelaars, interne leveringen, machines, overige investeringen, saldo uitvoer diensten en handelsmarges; basis Nationale rekeningen; bedragen in prijzen 2011, exclusief btw. ** Raming *** Gemiddeld jaarlijkse mutatie in de periode Bron: EIB, januari 2013 Rabobank Cijfers & Trends, 18 februari 2013 pagina 4 van 5

5 Achtergrondinformatie Vakbladen Cobouw Bouwwereld GWW krant Bouwkennis PropertyNL Fosag actueel Organisaties Naam Telefoonnummer URL Bouwend Nederland (079) Aannemersfederatie Bouw & Infra Nederland (030) Rabobank Cijfers & Trends Al meer dan vijfendertig jaar biedt de Rabobank met Cijfers & Trends betrouwbare branche-informatie. Via is deze informatie gratis te raadplegen. U vindt er onze thema-updates, branche-informatie en sectorprognoses. Ook kunt u de prestaties van uw bedrijf vergelijken met die van andere bedrijven in uw branche. Rabobank Cijfers & Trends, 18 februari 2013 pagina 5 van 5

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Bouw De sector bouwnijverheid bestaat uit een diversiteit aan bedrijven. Belangrijke bedrijfsgroepen zijn: Aannemersbedrijven Burgerlijke en Utiliteitsbouw (algemeen en gespecialiseerd)* Aannemersbedrijven

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Ingenieursbureaus Een ingenieursbureau adviseert, ontwerpt, ontwikkelt, voert projecten uit en realiseert plannen op het gebied van onder meer stedenbouw, grond-, water- en wegenbouw, burgerlijke en utiliteitsbouw,

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Meubelindustrie De meubelindustrie in Nederland telt ruim 6.600 bedrijven. De helft hiervan is actief in de interieurbouw. Daarnaast wordt er onderscheid gemaakt tussen woonmeubelfabrikanten, de bedrijfsmeubelindustrie,

Nadere informatie

Kennissessie Marktkansen 2011 en verder start om uur

Kennissessie Marktkansen 2011 en verder start om uur Kennissessie Marktkansen 2011 en verder start om 10.00 uur 1 Marktkansen 2011 en verder Bouwproductie & -prognoses Jacco Ridderhof & Richard Lamb 2 Wat ga ik vertellen Economische ontwikkelingen Situatie

Nadere informatie

Hotels. Rabobank Cijfers & Trends. Trends. Kansen en bedreigingen. Branche-informatie

Hotels. Rabobank Cijfers & Trends. Trends. Kansen en bedreigingen. Branche-informatie Hotels Hotels hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van logies. Logiesverstrekkers zonder sterclassificatie (dit loopt van één ster tot vijf sterren) mogen zich geen hotel noemen. Dit geldt bijvoorbeeld

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk Monitor Bouwketen Voorjaar 2015 Marien Vrolijk 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 6 1.1 Recente ontwikkelingen 6 1.2 Conjunctuur bouwketen 8 2 Architectenbureaus 10 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Detailhandel in wonen De detailhandel in wonen bestaat uit de volgende branches: woninginrichting (onder te verdelen in meubelspeciaalzaken, woningtextielspeciaalzaken, slaapspeciaalzaken en gemengde zaken),

Nadere informatie

Schaalvergroting en samenwerking nemen toe, circa driekwart van de sportdetaillisten werkt samen;

Schaalvergroting en samenwerking nemen toe, circa driekwart van de sportdetaillisten werkt samen; Sportspeciaalzaken De sportspeciaalzaken zijn onder te verdelen in: Algemene sportzaken Modische sportzaken Gespecialiseerde sportzaken Megastores Outdoorzaken Trends Toenemende belangstelling voor gezondheid,

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

SRA-Bouwscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Bouwscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Bouwscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Bouwscan De Bouwscan 2014 is 430 x ingevuld. 87% van de respondenten is dga of eigenaar. 62% heeft een kleine bouwonderneming met minder dan 10 fte,

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

bouw sectormonitor november 2011

bouw sectormonitor november 2011 sectormonitor bouw november 211 > ABN AMRO verwacht na klein herstel in 211 een terugval in 212 > Daling verkoop nieuwbouwwoningen leidt tot krimp woningbouw > Ondernemers focussen in krimpende markt meer

Nadere informatie

Volumeontwikkeling van de toegevoegde waarde in de bouw en het overige bedrijfsleven in 2010-2012 (jaar-op-jaarmutaties in procenten)

Volumeontwikkeling van de toegevoegde waarde in de bouw en het overige bedrijfsleven in 2010-2012 (jaar-op-jaarmutaties in procenten) Algemeen beeld De bouwproductie is in 2012 met 7% gekrompen. De grootste terugval lag opnieuw bij de investeringen. Het sterkst zichtbaar was dit bij de woningbouw, waar de nieuwbouwproductie met 10% terugliep.

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Najaar Marien Vrolijk

Monitor Bouwketen. Najaar Marien Vrolijk Monitor Bouwketen Najaar 2014 Marien Vrolijk 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 6 1.1 Recente ontwikkelingen 6 1.2 Conjunctuur bouwketen 8 2 Architectenbureaus 10 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Najaar 2015. Jerzy Straatmeijer

Monitor Bouwketen. Najaar 2015. Jerzy Straatmeijer Monitor Bouwketen Najaar 2015 Jerzy Straatmeijer 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 7 1.1 Recente ontwikkelingen 7 1.2 Conjunctuur bouwketen 10 2 Architectenbureaus 12 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Detailhandel non-food De detailhandel levert goederen (zowel nieuw als tweedehands) direct aan particulieren. Deze goederen zijn niet in de eigen onderneming vervaardigd. De sector Detailhandel non-food

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers behoren tot de spijsverstrekkende bedrijven. Zij richten zich op de bereiding en verkoop van gemaksvoedsel vanuit een

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen in de afbouwbranche

Trends en ontwikkelingen in de afbouwbranche Trends en ontwikkelingen in de afbouwbranche Het auteursrecht voor de inhoud berust geheel bij de Stichting Economisch Instituut voor de Bouw. Overnemen van de inhoud (of delen daarvan) is uitsluitend

Nadere informatie

Toekomstperspectieven Sloopsector

Toekomstperspectieven Sloopsector Toekomstperspectieven Sloopsector Inleiding Terugblik: 2008-2013 Toekomstperspectief: 2014-2019 Tabellen en grafieken EIB ONDERZOEK TOEKOMSTPERSPECTIEVEN SLOOPSECTOR Inleiding Door het Economisch Instituut

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Uitgeverijen Uitgeverijen zijn onderverdeeld naar het soort product dat ze aanbieden. Daarbij wordt onderscheid gemaakt naar dagbladen, boeken, tijdschriften, vakbladen en elektronische media. Ook wordt

Nadere informatie

Woningmarkt Zeeland: ontwikkelingen en beleidsconsequenties

Woningmarkt Zeeland: ontwikkelingen en beleidsconsequenties Woningmarkt Zeeland: ontwikkelingen en beleidsconsequenties Michiel Mulder Programmaleider Wonen & Projectanalyse EIB Masterclass Wethouders Middelburg, 9 juli 2014 1 Inhoud Drie vragen Wat zijn de recente

Nadere informatie

Bouwproductie groeit voor derde jaar op rij

Bouwproductie groeit voor derde jaar op rij Vooruitzicht Bouw Bouwproductie groeit voor derde jaar op rij Bouwproductie groeit met 4% in 216 Einde aan enorme groei afgegeven vergunningen en verkoop nieuwbouw 4% 216 ING Economisch Bureau 1 Bouw Bouwproductie

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Groei orderboeken leidt niet tot toename bouwproductie

Groei orderboeken leidt niet tot toename bouwproductie Kwartaalbericht Bouw NG Economisch Bureau Groei orderboeken leidt niet tot toename bouwproductie Faillissementen en slecht weer laten orderportefeuilles groeien Voor 2011 verwacht NG Economisch Bureau

Nadere informatie

Monitor kredietcrisis begin 2010 Gemeente Purmerend

Monitor kredietcrisis begin 2010 Gemeente Purmerend Monitor kredietcrisis begin 2010 Gemeente Purmerend Colofon In opdracht van: De directeur Beleid Coördinatie en samenstellen rapportage: Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Inhoud rapportage:

Nadere informatie

Minder contant geld door nieuwe betaalvormen (zoals mobiele pin, mobiele telefoon, MyOrder);

Minder contant geld door nieuwe betaalvormen (zoals mobiele pin, mobiele telefoon, MyOrder); Cafés en discotheken Cafés en discotheken richten zich in hoofdzaak op het verstrekken van (alcoholhoudende) dranken. Naast dranken worden ook vaak kleine hapjes verkocht. De branche kenmerkt zich door

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Communicatiebureaus Communicatie-/reclamebureaus verrichten advies-, ontwerp- en andere dienstverlenende werkzaamheden. Communicatie bestaat uit commerciële- en non-profit communicatie. Bureaus zijn onder

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Detailhandel in bovenkleding Tot de detailhandel in bovenkleding behoren de dameskleding-, de herenkleding- en de gemengde kledingzaken, waaronder de jeanszaken. Het grootwinkelbedrijf bedient vooral het

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Daan Holtackers

Monitor Bouwketen. Daan Holtackers Monitor Bouwketen Daan Holtackers Rapport in opdracht van BNA, Bouwend Nederland, NLingenieurs en UNETO-VNI December 2013 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 3 1 Bouwkolom 5 1.1 Recente ontwikkelingen

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Schoenendetailhandel De schoenendetailhandel verkoopt schoeisel en aanverwante accessoires. De schoenenwinkels zijn globaal onder te verdelen in: zelfstandige samenwerkende schoenenzaken, discountzaken,

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Groothandel in computers, randapparatuur en software Computergroothandels richten zich doorgaans op bedrijfsmatige afnemers. Ze leveren hardware, software en toebehoren. Ook service- en adviesdiensten

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie krimpt 4,5 procent in eerste kwartaal 2009

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie krimpt 4,5 procent in eerste kwartaal 2009 Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-038 15 mei 2009 9.30 uur Economie krimpt 4,5 procent in eerste kwartaal 2009 Grootste krimp na de Tweede Wereldoorlog Export en investeringen vallen

Nadere informatie

Crisismonitor. SSC / Onderzoek en Informatie. uitgave juni Wat is in Breda veranderd ten opzichte van crisismonitor van april?

Crisismonitor. SSC / Onderzoek en Informatie. uitgave juni Wat is in Breda veranderd ten opzichte van crisismonitor van april? SSC / Onderzoek en Informatie Crisismonitor uitgave juni Wat is in Breda veranderd ten opzichte van crisismonitor van april? stijgingstempo werkloosheid neemt toe, meer jongeren werkloos fors minder hypotheken

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Sportspeciaalzaken De sportspeciaalzaken zijn onder te verdelen in: Algemene sportzaken Modische sportzaken Gespecialiseerde sportzaken Megastores Outdoorzaken Trends Toenemende belangstelling voor gezondheid,

Nadere informatie

AFNL/NOA. De gespecialiseerde (af)bouwer in beeld. Taco van Hoek Directeur Economisch Instituut voor de Bouw. AFNL/NOA Den Haag, 30 maart

AFNL/NOA. De gespecialiseerde (af)bouwer in beeld. Taco van Hoek Directeur Economisch Instituut voor de Bouw. AFNL/NOA Den Haag, 30 maart AFNL/NOA De gespecialiseerde (af)bouwer in beeld Taco van Hoek Directeur Economisch Instituut voor de Bouw AFNL/NOA Den Haag, 30 maart 2016 1 Inhoud Drie vragen Wat is het profiel van de gespecialiseerde

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Grafische Industrie De grafische industrie behoort tot de grotere branches in het midden- en kleinbedrijf. De ondernemingen in de branche houden zich bezig met het bewerken en vermenigvuldigen van informatie.

Nadere informatie

Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers

Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers Cafetaria's en kleine eetwarenverstrekkers behoren tot de spijsverstrekkende bedrijven. Zij richten zich op de bereiding en verkoop van gemaksvoedsel vanuit een

Nadere informatie

Kwartaalbericht Woningmarkt

Kwartaalbericht Woningmarkt Markt voor bestaande woningen Woningprijzen dalen minder snel In het eerste kwartaal van 212 daalden de prijzen op basis van de prijsindex bestaande koopwoningen van het CBS/Kadaster met 1,% op kwartaalbasis.

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

Krimp slaat weer toe in bouw

Krimp slaat weer toe in bouw Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Krimp slaat weer toe in bouw Voor 2012 verwacht ING Economisch Bureau een lichte krimp van de bouwproductie van 2%. Door de vastgelopen woningmarkt worden er

Nadere informatie

Inspelen op authenticiteit en beleving: het creatieve aanbod wint het van de massa;

Inspelen op authenticiteit en beleving: het creatieve aanbod wint het van de massa; Hotels Hotels hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van logies. Logiesverstrekkers zonder sterclassificatie (dit loopt van één ster tot vijf sterren) mogen zich geen hotel noemen. Dit geldt bijvoorbeeld

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Schoonmaakbedrijven Deze branchebeschrijving gaat over: Schoonmaakbedrijven die zich richten op het schoonmaken van het interieur in allerlei sectoren (61%); Gespecialiseerde schoonmaakbedrijven, vooral

Nadere informatie

Verwachtingen bouwproductie en werkgelegenheid 2012

Verwachtingen bouwproductie en werkgelegenheid 2012 Verwachtingen bouwproductie en werkgelegenheid 2012 Het auteursrecht voor de inhoud berust geheel bij de Stichting Economisch Instituut voor de Bouw. Overnemen van de inhoud (of delen daarvan) is uitsluitend

Nadere informatie

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek 7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek Auteur Remco Kaashoek De dynamiek op de koopwoningmarkt is tussen 2007 en 2011 afgenomen, terwijl die op de markt voor huurwoningen licht is gestegen. Het aantal

Nadere informatie

Bouwsector bereikt de bodem in 2013

Bouwsector bereikt de bodem in 2013 Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Bouwsector bereikt de bodem in 213 Ook in 213 zal de bouwproductie nog dalen. De krimp zal naar verwachting echter kleiner zijn dan in. De woningbouw blijft gebukt

Nadere informatie

Bouwproductie pas in 2017 naar nieuwe top

Bouwproductie pas in 2017 naar nieuwe top Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Bouwproductie pas in 2017 naar nieuwe top In de bouw is de recessie nog verre van over. In 2010 krimpt de bouwproductie naar verwachting met 6,7%. In 2011 herstelt

Nadere informatie

Woningmarktmonitor provincie Utrecht: de staat van de woningmarkt medio 2016

Woningmarktmonitor provincie Utrecht: de staat van de woningmarkt medio 2016 DATUM 16 november 2016 PROJECTNUMMER 3400.107/G OPDRACHTGEVER Woningmarktmonitor provincie : de staat van de woningmarkt medio 2016 Update woningmarktmonitor De afgelopen maand heeft er een grote update

Nadere informatie

J A N U A R i 2 0 1 1

J A N U A R i 2 0 1 1 MONITOR KREDIETCRISIS J A N U A R i 2 0 1 1 Colofon In opdracht van: De directie Coördinatie en samenstellen rapportage: Team Beleidsonderzoek en Informatiemanagement Bert Mentink Inhoud rapportage: Diverse

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Voorjaar Nylas Visser Jerzy Straatmeijer

Monitor Bouwketen. Voorjaar Nylas Visser Jerzy Straatmeijer Monitor Bouwketen Voorjaar 2016 Nylas Visser Jerzy Straatmeijer 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 7 1.1 Recente ontwikkelingen 7 1.2 Conjunctuur bouwketen 11 2 Architectenbureaus

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Wellnesscentra en sauna's Een wellnesscentrum of sauna beschikt over verschillende voorzieningen die alles te maken hebben met ontspanning en welbevinden. Het gaat hierbij om sauna, zwembad, stoombad,

Nadere informatie

Perspectief voor de markt van koopwoningen

Perspectief voor de markt van koopwoningen Perspectief voor de markt van koopwoningen Harry van der Heijden OTB Research Institute for the Built Environment / TU Delft Delft University of Technology Challenge the future Agenda Het oude verdienmodel

Nadere informatie

De bouw in 2020. Vier kwantitatieve scenario s

De bouw in 2020. Vier kwantitatieve scenario s De bouw in 2020 Vier kwantitatieve scenario s De bouw in 2020 Het auteursrecht voor de inhoud berust geheel bij de Stichting Economisch Instituut voor de Bouw. Overnemen van de inhoud (of delen daarvan)

Nadere informatie

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland drs. J.E. den Ouden 1-11-2013 Bevolking De gemeente Steenwijkerland telt momenteel circa 43.400 inwoners. Het inwonertal

Nadere informatie

in het kort OFED Arbeidsmarktmonitor elektrotechnische detailhandel 2013

in het kort OFED Arbeidsmarktmonitor elektrotechnische detailhandel 2013 in het kort OFED Arbeidsmarktmonitor elektrotechnische detailhandel 2013 OFED Arbeidsmarktmonitor elektrotechnische detailhandel 2013 in het kort 2 Mei 2013 Onderzoek en rapportage a-advies In opdracht

Nadere informatie

Vooruitzichten voor de bouw in Nederland en Europa

Vooruitzichten voor de bouw in Nederland en Europa Vooruitzichten voor de bouw in Nederland en Europa Taco van Hoek Directeur EIB Nieuwjaarsreceptie NRK - De Meern, 14 januari 2016 1 Inhoud Drie vragen Wat was het beeld tijdens de crisisjaren? Wat zijn

Nadere informatie

ONTWIKKELING KOOPMARKT DEN HAAG EN HAAGLANDEN, 1 e helft 2009 EN 3 E KWARTAAL 2009

ONTWIKKELING KOOPMARKT DEN HAAG EN HAAGLANDEN, 1 e helft 2009 EN 3 E KWARTAAL 2009 Onderzoeksrapport Directie Beleid, Stafafdeling Onderzoek ONTWIKKELING KOOPMARKT DEN HAAG EN HAAGLANDEN, 1 e helft 2009 EN 3 E KWARTAAL 2009 COLOFON Uitgave Gemeente Den Haag DSO / Beleid / Onderzoek December

Nadere informatie

Wilt u weten hoe uw onderneming er voor staat? Met deze scan krijgt u alvast een beeld. Uw SRA-accountant helpt u verder.

Wilt u weten hoe uw onderneming er voor staat? Met deze scan krijgt u alvast een beeld. Uw SRA-accountant helpt u verder. Bouwscan deelnemer: 1120544 Hoe staat u ervoor? Uw persoonlijke adviesrapport Algemeen Over heel 2014 steeg de omzet met ruim 1 procent. Ondanks deze groei ligt het omzetniveau nog bijna 20 procent onder

Nadere informatie

4.1 Ontwikkeling van de bouwmarkt

4.1 Ontwikkeling van de bouwmarkt 4.1 Ontwikkeling van de bouwmarkt 4.1.1 Conjunctuur Voor de bouwwereld relevante vakbladen/media zorgen voor een continue stroom aan informatie over de marktontwikkeling in de woning- en utiliteitsbouw.

Nadere informatie

Samenvatting Rapportage arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Fundeon 2010

Samenvatting Rapportage arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Fundeon 2010 Samenvatting Rapportage arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie Fundeon 2010 Inleiding In deze samenvatting schetsen we de voornaamste ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, de onderwijsmarkt en de beroepspraktijkvormingsmarkt

Nadere informatie

BIJLAGE. Samenvatting trends kantorenmarkt 2012

BIJLAGE. Samenvatting trends kantorenmarkt 2012 BIJLAGE Samenvatting trends kantorenmarkt 2012 Opname en aanbod redelijk stabiel De opname van kantoren in 2011 is redelijk vergelijkbaar met de twee jaren daarvoor. In totaal werd 1,25 miljoen m² opgenomen;

Nadere informatie

CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen

CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen Persbericht PB14 037 02 06 2014 16.00 uur CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen Koopkracht van werknemers in gezondheids- en welzijnszorg steeg in 2008-2012 elk jaar Zelfstandigen en pensioenontvangers

Nadere informatie

Bouwen met Staal! Mic Barendsz! Globale marktontwikkelingen &! Trends in de (staal)bouw! 13 november 2015!

Bouwen met Staal! Mic Barendsz! Globale marktontwikkelingen &! Trends in de (staal)bouw! 13 november 2015! Bouwen met Staal!!! Mic Barendsz! Globale marktontwikkelingen &! Trends in de (staal)bouw! 13 november 2015! trend, zelfst.naamw. (m.)1 (geschatte) richting van een bepaalde ontwikkeling; voorbeeld: een

Nadere informatie

De woning(beleggings)markt in beeld 2016

De woning(beleggings)markt in beeld 2016 Research A Capital Value production De woning(beleggings)markt in beeld 2016 Samenvatting Ondanks de grote vraag krimpt de voorraad huurwoningen als er geen verdere maatregelen worden genomen. Er wordt

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

TRENDBEELD INVESTERINGEN IN GELDERLAND

TRENDBEELD INVESTERINGEN IN GELDERLAND TRENDBEELD INVESTERINGEN IN GELDERLAND De investeringen (inter)nationaal vergeleken De kapitaalgoederenvoorraad in een land of regio wordt geleidelijk opgebouwd door de jaarlijkse investeringen. De investeringen

Nadere informatie

Lange termijn vooruitzichten

Lange termijn vooruitzichten Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Lange termijn vooruitzichten nieuwbouwwoningen matig Na 2020 daling uitbreidingsvraag Zowel in 2013 als in 2014 blijft de bouwproductie krimpen. Door de recessie

Nadere informatie

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren

CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren Het aantal mensen met een baan is de afgelopen drie maanden met gemiddeld 6 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren hadden vaker werk. De beroepsbevolking

Nadere informatie

Koopsom per maand, Nederland 2012-2013

Koopsom per maand, Nederland 2012-2013 Persbericht Woningmarktcijfers.nl, Heerlen 21-01-2014 Nederlandse woningmarkt stabiel in tweede halfjaar 2013 De gemiddelde koopsom van de door het Kadaster geregistreerde woningtransacties kwam in december

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Golfbanen Bij golfbanen is een onderscheid te maken naar verenigingsbanen (niet-commercieel), commerciële banen en openbare banen. Verenigingsbanen hebben niet het oogmerk om winst te maken. Commerciële

Nadere informatie

Factsheet economische crisis. 2 e kwartaal 2012

Factsheet economische crisis. 2 e kwartaal 2012 Factsheet economische crisis 2 e kwartaal 212 O&S Oktober 212 2 Kort samengevat Ieder kwartaal factsheet economische crisis Vanwege de voortdurende economische crisis is er behoefte aan inzicht in de gevolgen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persconferentie De Nederlandse economie vierde kwartaal 2009

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persconferentie De Nederlandse economie vierde kwartaal 2009 Persconferentie De Nederlandse economie vierde kwartaal 2009 Sheet 1: Opening Goedemorgen dames en heren. Welkom op het Centraal Bureau voor de Statistiek bij de presentatie van de cijfers over het vierde

Nadere informatie

Beweging op de woningmarkt:

Beweging op de woningmarkt: Beweging op de woningmarkt: de rol van overheidbeleid Taco van Hoek Directeur EIB Grip op vermogen Utrecht, 19 april 2013 1 Inhoud Drie vragen Wat zijn de ontwikkelingen op de woningmarkt? Wat is het beeld

Nadere informatie

Inspelen op authenticiteit en beleving: het creatieve aanbod wint het van de massa;

Inspelen op authenticiteit en beleving: het creatieve aanbod wint het van de massa; Hotels Hotels hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van logies. Logiesverstrekkers zonder sterclassificatie (dit loopt van één ster tot vijf sterren) mogen zich geen hotel noemen. Dit geldt bijvoorbeeld

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

2010-2012 SAMENVATTING

2010-2012 SAMENVATTING 2010-2012 SAMENVATTING Samenvatting De Regionale woningmarktmonitor 2010-2012 beschrijft de ontwikkelingen op de woningmarkt in het gebied binnen de driehoek Waalwijk, Oss en Boxtel. De kredietcrisis

Nadere informatie

Daling cafés zet door, maar stagneert

Daling cafés zet door, maar stagneert Cafésector in cijfers Na een zeer forse daling in 2008 en 2009, is het caféaanbod in 2010 slechts met 0,8% gedaald. Absoluut gezien hebben 74 cafés hun deuren gesloten. Dat blijkt uit een analyse van het

Nadere informatie

Factsheet economische crisis. 4 e kwartaal 2010

Factsheet economische crisis. 4 e kwartaal 2010 Factsheet economische crisis 4 e kwartaal 21 O&S Februari 211 2 Kort samengevat Ieder kwartaal factsheet Vanwege de economische recessie is er behoefte aan inzicht in de gevolgen ervan in de gemeente s-hertogenbosch.

Nadere informatie

Verwachtingen bouwproductie en werkgelegenheid

Verwachtingen bouwproductie en werkgelegenheid Verwachtingen bouwproductie en werkgelegenheid 2013 Verwachtingen bouwproductie en werkgelegenheid 2013 Het auteursrecht voor de inhoud berust geheel bij de Stichting Economisch Instituut voor de Bouw.

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

management centrum bedrijfsadviseurs Marktomvang 2015 UNETO-VNI 1

management centrum bedrijfsadviseurs Marktomvang 2015 UNETO-VNI 1 Marktomvang 2015 UNETO-VNI De techniek achter Nederland management centrum bedrijfsadviseurs Marktomvang 2015 UNETO-VNI 1 2017 UNETO-VNI. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar

Nadere informatie

Factsheet economische crisis. 3 e kwartaal 2010

Factsheet economische crisis. 3 e kwartaal 2010 Factsheet economische crisis 3 e kwartaal 21 O&S November 21 2 Kort samengevat Ieder kwartaal factsheet Vanwege de economische recessie is er behoefte aan inzicht in de gevolgen ervan in de gemeente s-hertogenbosch.

Nadere informatie

Prinsjesdag 2014. Stand van zaken MKB. Rabobank Nederland, september 2014

Prinsjesdag 2014. Stand van zaken MKB. Rabobank Nederland, september 2014 Prinsjesdag 2014 Stand van zaken MKB Rabobank Nederland, september 2014 Internationale omgeving Basisscenario De wereldeconomie groeit ook in 2014, met name in de VS, maar spectaculair is het allemaal

Nadere informatie

Arbeidsmarktinformatie Regio Midden Gelderland mei 2017

Arbeidsmarktinformatie Regio Midden Gelderland mei 2017 Kansberoepen in de Branche Bouw en Groen Hovenier, medewerker hovenier, opperman, hulparbeider grond-weg en waterbouw, Grond- en kabelwerker, machinist hydraulische graafmachine, machinist bulldozer, machinist

Nadere informatie

LANDEN ANALYSE SPANJE

LANDEN ANALYSE SPANJE LANDEN ANALYSE SPANJE Algemeen LANDEN ANALYSE ALGEMEEN De Landen Analyse gee6 de sector (cijferma?g) inzicht in de huidige (2013) en toekoms?ge (2018) waarde van de consump?e van snijbloemen en potplanten

Nadere informatie

Factsheet economische crisis. 1 e kwartaal 2010

Factsheet economische crisis. 1 e kwartaal 2010 Factsheet economische crisis 1 e kwartaal 21 O&S Mei 21 2 Kort samengevat Ieder kwartaal factsheet Vanwege de economische recessie in Nederland is er behoefte aan inzicht in de gevolgen hiervan voor de

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktprognose

Regionale arbeidsmarktprognose Provincie Zeeland Afdeling Economie Regionale arbeidsmarktprognose 2012-2013 Inleiding Begin juni 2012 verscheen de rapportage UWV Arbeidsmarktprognose 2012-2013 Met een doorkijk naar 2017". Hierin worden

Nadere informatie

Wat was uw brutomarge in 2013? De brutomarge is de verhouding tussen de brutowinst en de omzet, uitgedrukt in een percentage van de omzet

Wat was uw brutomarge in 2013? De brutomarge is de verhouding tussen de brutowinst en de omzet, uitgedrukt in een percentage van de omzet Bouwscan deelnemer: 1055277 Hoe staat u ervoor? Uw persoonlijke adviesrapport Algemeen De bouwsector is harder dan gemiddeld getroffen door de crisis, maar inmiddels zijn de eerste tekenen van herstel

Nadere informatie

Visie op de Nederlandse economie in 2014

Visie op de Nederlandse economie in 2014 Visie op de Nederlandse economie in 2014 De economie lijkt in de tweede helft van 2013 de bodem te hebben bereikt. Het is sinds 2008 niet de eerste keer dat dit gebeurt. Na het aanvankelijke herstel gedurende

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

jul/09 mei/09 jun/09 sep/09 sep/08 jan/09 feb/09 mrt/09 jun/09 aug/09 sep/09 aug/09

jul/09 mei/09 jun/09 sep/09 sep/08 jan/09 feb/09 mrt/09 jun/09 aug/09 sep/09 aug/09 HAAGSE MONITOR ECONOMISCHE RECESSIE 7 Deze monitor geeft zowel prognoses als gerealiseerde cijfers weer. Het vaststellen van gerealiseerde cijfers kost tijd, maar worden, zodra deze bekend zijn, in de

Nadere informatie

economisch instituut voor de bouw trends en ontwikkelingen in de afbouwbranche 2012-2017

economisch instituut voor de bouw trends en ontwikkelingen in de afbouwbranche 2012-2017 2012-2017 economisch instituut voor de bouw trends en ontwikkelingen in de afbouwbranche 2012-2017 Trends en ontwikkelingen in de afbouwbranche 15-05-12 13:18 omslag.indd 1 Trends en ontwikkelingen in

Nadere informatie

Verouderde bungalowparken hebben het moeilijk, verhuurorganisaties richten hun pijlen op nieuwe ontwikkelingen;

Verouderde bungalowparken hebben het moeilijk, verhuurorganisaties richten hun pijlen op nieuwe ontwikkelingen; Vakantiecentra Vakantiecentra hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van verblijfsaccommodaties voor een of meerdere overnachtingen. Het gaat hierbij om een recreatief verblijf. Tot de branche behoren

Nadere informatie

Algemene Vergadering van Aandeelhouders. 26 april 2013

Algemene Vergadering van Aandeelhouders. 26 april 2013 Algemene Vergadering van Aandeelhouders 26 april 2013 Agenda 1. Terugblik 2012 Profiel Gang van zaken 2012 Installatie Handel Werkkapitaal 2. Vooruitzichten Situatie aanvang 2013 Strategie 2011-2015 Speerpunten

Nadere informatie

Woningmarktmonitor provincie Utrecht: de staat van de woningmarkt medio 2014

Woningmarktmonitor provincie Utrecht: de staat van de woningmarkt medio 2014 DATUM 7 december 2014 PROJECTNUMMER 3400.106 OPDRACHTGEVER Woningmarktmonitor provincie : de staat van de woningmarkt medio 2014 Inleiding Afgelopen maand is er een nieuwe update uitgevoerd van de Woningmarktmonitor

Nadere informatie

Pas na 2011 herstelt de bouwproductie

Pas na 2011 herstelt de bouwproductie Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Pas na 211 herstelt de bouwproductie Infrasector valt als laatste steunpilaar weg Ook in 211 krimpt de bouwproductie nog. ING Economisch Bureau verwacht voor

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q1 Woningmarkt Pagina 1 van 9 regio Den Haag april Regio Den Haag

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q1 Woningmarkt Pagina 1 van 9 regio Den Haag april Regio Den Haag Sprekende Cijfers 2014-1 Woningmarkt regio Den Haag Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Woningmarkt Pagina 1 van 9 regio Den Haag april 2014 Regio Den Haag Inleiding Robert Kuiper Rudi van Wechem Voor u

Nadere informatie

Thermometer economische crisis

Thermometer economische crisis 7 Thermometer economische crisis maart 2011 15/03/2011 Inleiding In deze zevende Thermometer economische crisis worden de recente ontwikkelingen op belangrijke gemeentelijke thema s gevolgd (economie,

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Vakantiecentra Vakantiecentra hebben als hoofdactiviteit het verstrekken van verblijfsaccommodaties voor een of meerdere overnachtingen. Het gaat hierbij veelal om een recreatief verblijf. Tot de branche

Nadere informatie

Marktstudie AFNL 2012-2017

Marktstudie AFNL 2012-2017 Marktstudie AFNL 2012-2017 Marktstudie AFNL 2012-2017 Het auteursrecht voor de inhoud berust geheel bij de Stichting Economisch Instituut voor de Bouw. Overnemen van de inhoud (of delen daarvan) is uitsluitend

Nadere informatie