Bouwsector bereikt de bodem in 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bouwsector bereikt de bodem in 2013"

Transcriptie

1 Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Bouwsector bereikt de bodem in 213 Ook in 213 zal de bouwproductie nog dalen. De krimp zal naar verwachting echter kleiner zijn dan in. De woningbouw blijft gebukt gaan onder de vastgelopen woningmarkt, de recessie laat de investeringen in bedrijfsgebouwen nog afnemen en overheidsbezuinigingen hebben hun weerslag op de infrasector. Door de enorme vraaguitval van de afgelopen jaren kampt de sector met een flinke overcapaciteit waardoor het aantal faillissementen is opgelopen. Een licht herstel in 214 kan hier ook nog geen einde aan maken. Figuur 1 Ontwikkeling van de capaciteit in de bouw en het aantal faillissementen, oktober Bouw voor ruim een derde verantwoordelijk voor economische krimp De impact van de bouwproductie op de Nederlandse economie is groot. De daling van het BBP in het derde kwartaal van 1,6% (j.o.j.) werd voor ruim een derde (,6%-punt) veroorzaakt door de daling van de bouwproductie. De conjunctuurgevoelige bouw heeft zwaar te lijden onder Tabel 1 Bouwproductie naar deelsectoren, -214 (% j.o.j.) Woningbouw Nieuwbouw -9,5% -3,5% 2,% Verbouw -7,5% -3,% 1,% Onderhoud -3,% 1,% 2,% Aantal woningen gereed Utiliteitsbouw Nieuwbouw -8,5% -2,5% 2,5% Verbouw -7,5% -1,5% 2,% Onderhoud -2,5%,5% 2,% Infrasector Nieuwbouw & verbouw -8,% -3,% 1,% Onderhoud -4,% -2,5% 1,% Totaal bouw -7,3% -2,% 2,% Overcapaciteit Ondercapaciteit _ Faillissementen (rechter as) Bron: Ecowin, CBS, bewerkt door ING Economisch Bureau de economische krimp. Bedrijven stellen investeringen in bedrijfspanden uit, overheden bezuinigen op infrastructuur en door de vastgelopen huizenmarkt in combinatie met een onzekere consument ligt het aantal verkopen van nieuwbouwwoningen op een historisch laag niveau. In de maand september daalde de bouwproductie wederom met 1% in vergelijking met een maand eerder. Dit is voor de zesde maal op rij dat de bouwproductie afneemt. Licht herstel bouwproductie in 214 Door de (nog) slechter dan verwachte cijfers voor het gehele derde kwartaal verlagen wij onze raming voor de bouwproductie voor tot een krimp van 7,3%. Ook volgend jaar Bron: Ramingen ING Economisch Bureau

2 leidt dit tot een lagere productie waardoor ING Economisch Bureau voor 213 een krimp verwacht van 2,%. In 214 is er enig herstel te verwachten. Door het dan nog steeds zeer lage productieniveau zal dit voor bouwbedrijven waarschijnlijk nog onvoldoende zijn om een einde te maken aan de overcapaciteit en blijven prijzen onder druk staan. Bijna helft van de bedrijven kampt met te weinig opdrachten Door de slechte economische omstandigheden is de vraaguitval bij bouwbedrijven tot een recordhoogte gestegen. In november gaf 49% van de bedrijven aan dat hun Goed ondernemerschap maakt het verschil! Ook al zal in 213 waarschijnlijk de bodem worden bereikt, het voelt allerminst comfortabel in de bouw. Juist vanuit een verzwakte positie zal het extra lastig zijn om de weg naar boven te vinden, zowel financieel als qua strategie. En ook in deze markt met overcapaciteit komen er nog steeds nieuwe bouwbedrijven bij en verdwijnt de capaciteit van gefailleerde bedrijven vaak niet of slechts ten dele. Dat is dus nog een extra complicerende factor op weg naar herstel. Maar zoals in dit kwartaalbericht weer wordt bewezen zijn er nog steeds succesvol opererende bouwbedrijven. Deze ondernemers bewijzen dat naast een passend concept, goed businessplan, optimale klantgerichtheid en product/marktcombinatie het ondernemerschap zelf vaak doorslaggevend is voor overleven en continuïteit. Maar wat maakt nu dat de ene ondernemer echt beter presteert dan een andere, vergelijkbare, ondernemer? Drie aspecten van goed ondernemerschap wil ik hier noemen. Ten eerste: De zorg voor goede medewerkers die weten wat van hen verwacht wordt en die het voor de onderneming juiste gedrag vertonen; Daarnaast is deze ondernemer inspirerend voor de medewerkers en andere stakeholders. En als laatste: Een ondernemer die in het belang van het bedrijf vasthoudt aan de gekozen focus en strategie, die dat feilloos weet uit te voeren en die nee kan zeggen tegen verleidelijke aanbiedingen die niet passen bij deze focus en strategie. Zeker gemakkelijker gezegd dan gedaan maar er zijn voldoende best practices voorhanden. ING wil graag met u sparren over uw ondernemerschap in vergelijking met anderen. Ik daag u uit deze uitnodiging aan te nemen en wens u veel succes met ondernemen! Jan van der Doelen, ING Nederland Sectormanager Bouw, Onroerend Goed & Leisure belangrijkste belemmering voor het op gang houden van de productie was dat zij een gebrek aan opdrachten hebben. Personeel en onderaannemers zijn voldoende aanwezig. Om in de kosten te snijden geven aannemers aan dat zij de komende maanden het personeelsbestand willen inkrimpen. In de B&U sector wil dan ook 44% van een gedeelte van het personeel af. In de door de recessie minder getroffen infrasector wil een derde van de bedrijven de personeelsbezetting verkleinen. Enorme overcapaciteit bij bouwbedrijven De aanhoudende vraaguitval leidt tot enorme overcapaciteiten bij bouwbedrijven. Figuur 1 geeft de bezetting weer van bouwbedrijven van de afgelopen jaren ten opzichte van het aantal faillissementen. 1 In is er in de bouw een grote overcapaciteit. Aantal faillissementen blijft hoog Overcapaciteit zorgt voor toenemende concurrentie en daardoor prijsdruk waardoor opdrachten noodgedwongen vaak onder de kostprijs worden aangenomen. De lage prijzen en het gedeeltelijk stil staan van het productieapparaat zorgen ervoor dat bij bouwbedrijven de kosten zoals lonen van vaste werknemers en rentekosten van ingenomen grondposities doorlopen maar de inkomsten juist dalen. Hieruit ontstaan verliezen met uiteindelijk een record aantal faillissementen tot gevolg. Zo gingen er de afgelopen maanden gemiddeld bijna 1 bouwbedrijven per maand bankroet. Tijdens de vorige krimpperiode in de bouw in de jaren 22 tot en met 24 steeg het aantal faillissementen veel beperkter. Enerzijds lag dat aan de beperktere productiekrimp van toen, circa 1% in drie jaar. Sinds 29 is er nu echter al circa 2% van de productie afgegaan. Daarnaast was er in de jaren 2 en 21 voor de vorige recessie nog een veel grotere ondercapaciteit dan in (figuur 1). Bedrijven konden hierdoor tijdens de productiekrimp in 22 tot en met 24 weer terugkeren naar hun normale bezettingsgraad terwijl dit in de jaren 29 en volgende direct leidde tot overcapaciteit en het oplopen van kosten. Woningbouw Investeringen in de woningbouw blijven dalen In het derde kwartaal namen de investeringen in woningen met 9,4% af ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. De vooruitzichten blijven ook in mineur. Door het lage aantal transacties op de woningmarkt is er weinig 1 De bezetting wordt daarbij berekend door de som van het percentage bedrijven dat aangeeft te weinig opdrachten te hebben minus het percentage bedrijven met te weinig personeel en onderaannemers. Als er meer bedrijven zijn met te weinig opdrachten dan is er een situatie van overcapaciteit. Als er meer bedrijven zijn met personeelstekorten en een tekort aan onderaannemers dan is er sprake van ondercapaciteit. Kwartaalbericht Bouw December 2

3 Figuur 2 Prijsontwikkeling bestaande woningen ten opzichte van nieuwbouwwoningen, e kwartaal Bouwbedrijf Waal Index 25= _ Gemiddelde verkoopprijs nieuwbouw koopwoningen _ Bestaande woningen 21 Door innovaties kan de prijs nog zoveel lager Bouwbedrijven zitten in een hartstikke mooie sport, want er is nog zoveel te verbeteren. Begin daarbij bij jezelf. Het ligt nog bomvol met schatten in de bouw zegt de innovatieve bouwer Johan Krijgsman van bouwbedrijf Waal. De prijs in de sector kan nog veel lager door innovatief te werken geeft hij aan. Ook in schrijft bouwbedrijf Waal weer zwarte cijfers. Een mooi resultaat in een sector waar dagelijks bedrijven omvallen. Krijgsman ziet dat veel concurrenten onbewust gemakzuchtig zijn. Zelf zet hij daar een winnaarsmentaliteit tegenover. Daarbij stelt hij zich ook kwetsbaar op. Wij verspillen ook nog steeds bakken met geld in ons bouwproces wat niet toelaatbaar is. Daarbij is Waal de weg ingeslagen om de mens centraal te stellen als gebruiker, opdrachtgever en in de keten. Waal biedt dienstverlening aan met het concept LeefiD, om waarde te creëren in vraaggestuurd ontwikkelen, afzetkanalen organiseren en maximale betaalbare keuzevrijheid voor gebruikers. Bron: CBS en MNW, bewerkt door ING Economisch Bureau doorstroming waardoor ook weinig nieuwbouwwoningen worden verkocht. Dalende prijzen van bestaande woningen zorgen er voor dat ook ontwikkelaars van nieuwbouwwoningen hun prijzen moeten verlagen om concurrerend te blijven. Daarbij maken de btw-verhoging naar 21% die ook voor nieuwbouwwoningen geldt en de blijvende verlaging van de overdrachtsbelasting naar 2% nieuwbouwwoningen ook relatief duurder. Prijzen nieuwbouwwoningen 2% lager dan in 27 Particulieren die hun bestaande woning voor 24 hebben gekocht hebben nog wel enige overwaarde waardoor zij hun prijs kunnen verlagen en zo toch nog een boekwinst kunnen maken of zij hebben geen urgentie om te verhuizen. Voor projectontwikkelaars geldt dat er wel urgentie is om nieuwbouw te verkopen. De kosten van bouwgrond blijven bijvoorbeeld op de balans drukken zolang de woningen nog niet zijn verkocht en gebouwd. Daarbij tikken voor bouwbedrijven ook de loonkosten van (overtollig) personeel zwaar aan. Door de lagere prijzen van bestaande woningen moeten ook projectontwikkelaars hun nieuwbouwwoningen met flinke kortingen aanbieden om concurrerend te blijven. Ten opzichte van de top eind 27 zijn nieuwbouwwoningen ruim 2% goedkoper geworden en liggen net als bestaande woningen momenteel op het prijsniveau van 24 (figuur 2). Om bij deze lagere prijzen toch nog te kunnen overleven doen aannemers er alles aan om nog efficiënter te werken en faalkosten te beperken. De urgentie is hoog en het perso- Door de Waal-methodiek MaakIQ streeft Waal naar Operational Excellence. Traditionele bouwtekeningen laten vaak zien hoe het moet zijn als het af is maar niet hoe het in elkaar gezet moet worden. Door modulair te bouwen en het standaardiseren van processen ligt er nog een bouwwereld open. Zo kan een grondgebonden woning neergezet worden in 12 weken met nul opleverfouten. Processen moet je stabiliseren, want leren ga je pas als je repeteert zegt Krijgsman. Constant en onophoudelijk is hij bezig te investeren in vernieuwing. Je gaat niet naar de zaak om gezeur aan te horen en de hele dag brandjes te blussen. Je gaat er naartoe om de boel te verbeteren. In zijn onophoudelijke innerlijke drang naar innovatie op innovatie geeft hij ook aan een hoog verloop van personeel te hebben. Het valt niet mee om personeel te vinden dat innovatief is en dat ook voortdurend blijft. Conceptueel kunnen denken en veranderingsgezind zijn, is bij Waal dan ook veel belangrijker dan dat je goed kan bouwen. Krijgsman is niet bang dat de bouwproductie van Waal nog verder daalt. Ook als er nog maar 4. woningen gebouwd worden. Zolang je beter presteert dan andere bedrijven kan je je omzet blijven draaien en ieder jaar met zwarte cijfers afsluiten. In de zomer van dit jaar publiceerde ING Economisch Bureau het rapport Succesvolle bouwbedrijven ook in deze tijd. Ondanks de flinke productiekrimp, waar ook in dit kwartaalbericht noodgedwongen weer veel aandacht aan besteed wordt, zijn er nog steeds bouwbedrijven die wel goed presteren. Om ook deze nog steeds goed draaiende kant van de sector te belichten, besteden we in ieder kwartaalbericht bouw de komende tijd aan één zo n bedrijf aandacht. Kwartaalbericht Bouw December 3

4 Figuur 3 Afgegeven aantal vergunningen en gereedmeldingen nieuwbouwwoningen, september Figuur 4 % Utiliteitsbouwers met te weinig opdrachten als belangrijkste belemmering voor werkzaamheden, 26-6% 12 5% 1 4% 8 3% 6 2% 4 1% 2 12-mnds voortschrijdend gemiddelde _ Vergunningen _ Gereedmeldingen % In de maand september Bron: EIB Bron: Ecowin, bewerkt door ING Economisch Bureau neel en de directie van veel bedrijven zijn hierdoor ook erg gemotiveerd omdat zij doordrongen zijn van het feit dat de eigen baan dan wel het voortbestaan van de onderneming op het spel staat. Kleine opleving woning verkopen eind verwacht In de laatste periode van is een kortstondige opleving te verwachten van de verkoop van nieuwbouwwoningen door de beperking van de hypotheekrenteaftrek in 213. Starters die toch al op korte termijn van plan waren om een woning te kopen, besluiten de aankoop nog in te doen om zo nog onder het oude regime van de hypotheekrenteaftrek te blijven vallen. Hierdoor kunnen zij de gehele hypotheekrente blijven aftrekken van de belasting in plaats van alleen op annuïteitenbasis zoals vanaf 213 voor nieuwe gevallen alleen maar toegestaan is. De opleving van het aantal verkopen zal echter alleen tot een verschuiving naar voren leiden waardoor begin volgend jaar er juist een daling zal zijn. Afgifte aantal vergunningen blijft dalen De afgifte van het aantal vergunningen laat nog geen herstel zien van de woningbouw. Normaliter wordt een vergunning na circa twee jaar omgezet in een afgebouwde woning (figuur 3). Het aantal afgegeven vergunningen is de afgelopen jaren flink gedaald en lag in het tweede kwartaal met bijna 9. vergunningen 3% lager dan in dezelfde periode een jaar eerder en is gehalveerd ten opzichte van 27. Naar verwachting zal het aantal gereedmeldingen ook nog verder dalen tot 49. in 213. Utiliteitsbouw In de utiliteitsbouw is de krimp in investeringen nog relatief beperkt ten opzichte van de woningmarkt. In het derde kwartaal daalden de investeringen met slechts 2,9% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. De economische neergang zorgt dat bedrijven weinig behoefte hebben om te investeren in nieuwe bedrijfspanden. De bezettingsgraad in de industrie ligt bijvoorbeeld in oktober onder de 78%. De afgelopen 2 jaar is dit alleen voorgekomen in crisisjaar 29. Investeringsplannen zijn hierdoor niet nodig en veel bedrijven hebben hiervoor ook niet de financiële middelen. Het beperkte aantal opdrachten dat hieruit voorkomt zorgt er voor dat meer dan de helft van de utiliteitsbouwers te weinig orders heeft om het personeel aan het werk te houden (figuur 4). Voor 213 verwacht ING Economisch Bureau een verdere daling van de nieuwbouwproductie van de utiliteitsbouw van 2,5%. Afname vergunningen heeft altijd grotere uitschieters De afgifte van vergunningen van bedrijfsgebouwen is in de eerste helft van toegenomen. In volume werd er bijna 5% meer aan vergunningen afgegeven al is de groei wel dalend. De ontwikkeling van de afgifte van het aantal vergunningen laat veel grotere uitslagen zien dan de uiteindelijke investeringen. Zo daalde het volume van de afgegeven vergunningen in 21 met bijna 4% terwijl de investeringen toen met `slechts 13% daalden (figuur 5). Bouwbedrijven lijken de voorraad werk die uiteindelijk voortkomt uit de Kwartaalbericht Bouw December 4

5 Figuur 5 Ontwikkeling investeringen in bedrijfsgebouwen en volume van vergunningen bedrijfsgebouwen (% j.o.j.), Figuur 6 Ontwikkeling vertrouwen Nederlandse infrabedrijven ten opzichte van B&U bedrijven 2- oktober 5% 4% 4 3 Investeringen 5% 4% 3% 2% 2 1 Vergunningen 3% 2% 1% 1% % -1 % -1% -2-1% -2% -3-2% -3% -4-3% -4% -5% '92 '93 '94 '95 '96 '97 '98 '99 ' '1 '2 '3 '4 '5 '6 '7 '8 '9 '1 '11 '12 _ Vergunningen _ Investeringen Ontwikkeling vergunningen veel conjunctuurgevoeliger dan de daadwerkelijke investeringen % Som van het % van de positieve en negatieve antwoorden -5% '92'93'94'95'96'97'9 ' '1 '2 '3 '4 '5 '56 '7 '8 '9 '1 '11 '12 Bron: CBS en Ecowin _ Infrasector _ B&U Bron: Europese Commissie afgifte van de vergunningen veel meer uit te smeren over de tijd en daarbij uitschieters naar boven en beneden in de benodigde productiecapaciteit te beperken. Infrasector Orderboeken infrabouwers minder goed gevuld In het derde kwartaal krompen de investeringen in infrastructuur met bijna 8% en ook in het tweede kwartaal lag dit volume al veel lager dan in dezelfde periode een jaar eerder. Orderboeken zijn zowel in de grond- en waterbouw als in de wegenbouw beduidend minder gevuld dan een jaar eerder. In januari had de gemiddelde infrabouwer nog een werkvoorraad van bijna 6 maanden. In oktober is dit gedaald tot 5,3 maanden. Aannemers in de grond- weg en waterbouw zijn dan ook een stuk pessimistischer geworden in de loop van maar nog steeds niet zo somber als de B&U sector (figuur 6). ruim 13 miljard resulteren de nieuwste bezuinigingen van 25 miljoen in 2%-punt minder groei voor 214. Welke projecten niet doorgaan is momenteel nog niet duidelijk. Na een flinke daling van de infrasector van circa 8,% in verwacht ING Economisch Bureau een verdere afname in 213 van 3,% voor de nieuwbouw en 2,5% voor de onderhoudssector. Extra bezuinigingen zetten omzet infra bedrijven verder onder druk De extra bezuinigingen uit het aangepaste regeerakkoord van jaarlijks 25 miljoen vanaf 214 zetten de omzetten van wegenbouwers extra onder druk nadat er ook al eerdere bezuinigingen op infrastructuur werden aangekondigd ter grootte van jaarlijks 2 miljoen vanaf 213. Op een totale jaarlijkse productie in de grond- weg- en waterbouw van Kwartaalbericht Bouw December 5

6 Meer weten? Kijk op ING.nl Of bel met Maurice van Sante, Senior econoom (auteur) Jan van der Doelen, Senior sectormanager Bouw en onroerend goed Wilt u nieuwe publicaties per ontvangen? Ga naar ING.nl/kennis Disclaimer De informatie in dit rapport geeft de persoonlijke mening weer van de analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uit oefening van hun vak. Deze publicatie is opgesteld namens ING Bank N.V., gevestigd te Amsterdam en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. ING Bank N.V. is onderdeel van ING Groep N.V. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. Deze publicatie is louter informatief en mag niet worden beschouwd als advies. ING Bank N.V. betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijke zorg betracht om er voor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in dit rapport heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING Bank N.V. geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. De informatie in dit rapport kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING Bank N.V. noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Overneming van gegevens uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron wordt vermeld. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. De tekst is afgesloten op 6 december.

Kraanverhuurders bouwen capaciteit af

Kraanverhuurders bouwen capaciteit af Assetvisie kranen ING Economisch Bureau Kraanverhuurders bouwen capaciteit af Het aantal kranen in Nederland neemt af maar er bestaat nog steeds een overcapaciteit. Uurtarieven liggen hierdoor verder onder

Nadere informatie

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

Krimp slaat weer toe in bouw

Krimp slaat weer toe in bouw Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Krimp slaat weer toe in bouw Voor 2012 verwacht ING Economisch Bureau een lichte krimp van de bouwproductie van 2%. Door de vastgelopen woningmarkt worden er

Nadere informatie

Bouwproductie groeit voor derde jaar op rij

Bouwproductie groeit voor derde jaar op rij Vooruitzicht Bouw Bouwproductie groeit voor derde jaar op rij Bouwproductie groeit met 4% in 216 Einde aan enorme groei afgegeven vergunningen en verkoop nieuwbouw 4% 216 ING Economisch Bureau 1 Bouw Bouwproductie

Nadere informatie

Lange termijn vooruitzichten

Lange termijn vooruitzichten Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Lange termijn vooruitzichten nieuwbouwwoningen matig Na 2020 daling uitbreidingsvraag Zowel in 2013 als in 2014 blijft de bouwproductie krimpen. Door de recessie

Nadere informatie

Pas na 2011 herstelt de bouwproductie

Pas na 2011 herstelt de bouwproductie Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Pas na 211 herstelt de bouwproductie Infrasector valt als laatste steunpilaar weg Ook in 211 krimpt de bouwproductie nog. ING Economisch Bureau verwacht voor

Nadere informatie

Bouwproductie pas in 2017 naar nieuwe top

Bouwproductie pas in 2017 naar nieuwe top Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Bouwproductie pas in 2017 naar nieuwe top In de bouw is de recessie nog verre van over. In 2010 krimpt de bouwproductie naar verwachting met 6,7%. In 2011 herstelt

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Kraanverhuur in de lift maar tarieven blijven nog achter

Kraanverhuur in de lift maar tarieven blijven nog achter Kraanverhuur in de lift maar tarieven blijven nog achter Verhuurders willen kranenpark uitbreiden Bouwproductie groeit met 4% in 216 Prefab: meer draaiuren en grotere kranen + 4% 216 Prefab Meer draaiuren

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Ook in 2011 daalt de vraag naar verticaal transport

Ook in 2011 daalt de vraag naar verticaal transport Kranen NG Economisch Bureau Ook in 2011 daalt de vraag naar verticaal transport Door de krimpende bouwproductie liggen de omzetten bij kraanverhuurders in 2010 circa 40% lager dan in de hoogtijdagen van

Nadere informatie

Kraanverhuurders op zoek naar nieuwe afzetmarkten

Kraanverhuurders op zoek naar nieuwe afzetmarkten Kranen ING Economisch Bureau Kraanverhuurders op zoek naar nieuwe afzetmarkten Er bestaat nog steeds een overcapaciteit aan kranen. De bouwproductie krimpt weliswaar niet meer in 2011 maar de afname van

Nadere informatie

Economie Utrecht komt verder op stoom

Economie Utrecht komt verder op stoom Economie Utrecht komt verder op stoom De Utrechtse economie heeft de opgaande lijn duidelijk te pakken. Onder impuls van sectoren als de zakelijke dienstverlening en de ICT groeit de economie naar verwachting

Nadere informatie

Productiegroei industrie versnelt

Productiegroei industrie versnelt Industrie Kwartaalbericht Productiegroei industrie versnelt De groei van de industriële productie trekt naar verwachting aan 3% 2016 Export blijft steunpilaar, binnenland trekt bij Exportorders Hoogste

Nadere informatie

Ondanks hapering verder herstel in bouw

Ondanks hapering verder herstel in bouw Kwartaalbericht Bouw ING Economisch Bureau Ondanks hapering verder herstel in bouw ING Economisch Bureau verwacht dat de bouwproductie dit jaar en volgend jaar met 2,5% groeit. Ondanks een terugval van

Nadere informatie

Verdere groei in het verschiet

Verdere groei in het verschiet Vooruitzicht Horeca Verdere groei in het verschiet De horeca kan in 2016 rekenen op verdere groei van de omzet... ondernemers zijn steeds positiever... en vooral in Amsterdam stijgen de hotelkamerprijzen

Nadere informatie

Zet herstel bankensector door?

Zet herstel bankensector door? ING Investment Office Publicatiedatum: 29 mei 2015 Sectorcommentaar financiële waarden Zet herstel bankensector door? Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor de

Nadere informatie

Balanceren tussen regulering en klantwensen

Balanceren tussen regulering en klantwensen Vooruitzicht Accountantskantoren Balanceren tussen regulering en klantwensen Technologie geeft de doorslag in de controlepraktijk Omzet wettelijke controles 9% van totale omzet Omzet accountancybranche

Nadere informatie

Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie;

Verschuiving van grootschalige nieuwbouw in buitengebied naar kleinschalige (her-) bouw in bestaande situatie; Bouw De sector bouwnijverheid bestaat uit een diversiteit aan bedrijven. Belangrijke bedrijfsgroepen zijn: Aannemersbedrijven Burgerlijke en Utiliteitsbouw (algemeen en gespecialiseerd)* Aannemersbedrijven

Nadere informatie

Horeca herstelt laat

Horeca herstelt laat Kwartaalbericht Horeca NG Economisch Bureau Horeca herstelt laat Omzetgroei in 2010 dankzij prijsstijgingen De verwachte omzetontwikkeling voor de horeca zal in 2010 achterblijven bij die van de Nederlandse

Nadere informatie

De dip duurt niet eeuwig

De dip duurt niet eeuwig De dip duurt niet eeuwig Remko Nods (Elsevier) redactie.emedia@reedbusiness.nl De dip duurt niet eeuwig De Nederlandse bouw is in crisis door bezuinigingen van overheden en de problemen op de woningmarkt.

Nadere informatie

Verkoop nieuwbouwwoningen opnieuw lager Monitor Nieuwe Woningen Q2 2011 Cijfers en analyses

Verkoop nieuwbouwwoningen opnieuw lager Monitor Nieuwe Woningen Q2 2011 Cijfers en analyses Verkoop nieuwbouwwoningen opnieuw lager Monitor Nieuwe Woningen Q2 2011 Cijfers en analyses In het tweede kwartaal van 2011 is het aantal verkochte nieuwbouwwoningen gezakt naar circa 4.900 (zie figuur

Nadere informatie

Kwartaalbericht Vastgoed

Kwartaalbericht Vastgoed Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Vastgoedrendementen lopen verder uiteen In 212 daalde het beleggingsvolume in onroerend goed met 11%. De investeringen in winkels en bedrijfsruimten namen

Nadere informatie

bouw sectormonitor november 2011

bouw sectormonitor november 2011 sectormonitor bouw november 211 > ABN AMRO verwacht na klein herstel in 211 een terugval in 212 > Daling verkoop nieuwbouwwoningen leidt tot krimp woningbouw > Ondernemers focussen in krimpende markt meer

Nadere informatie

Weinig beweging in commerciële vastgoedmarkten

Weinig beweging in commerciële vastgoedmarkten Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Weinig beweging in commerciële vastgoedmarkten Vastgoedbeleggers zoeken hun toevlucht in de topsegmenten van onroerend goed en verliezen steeds meer hun interesse

Nadere informatie

Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat

Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat Trends in werkkapitaal Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat Nederlandse trend steekt ongunstig af tegen die in de ons omringende landen In de tweede helft van 2011 is het aandeel debiteuren

Nadere informatie

Vastgoed wankelt. Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau. _ Bedrijfsruimten _ Kantoren _ Winkels. Winkels

Vastgoed wankelt. Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau. _ Bedrijfsruimten _ Kantoren _ Winkels. Winkels Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Vastgoed wankelt De ingezette trend van dalende beleggingsvolumes zet zich in 2009 voort. Gebruikersmarkten krijgen door de recessie te maken met een afnemende

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk

Monitor Bouwketen. Voorjaar 2015. Marien Vrolijk Monitor Bouwketen Voorjaar 2015 Marien Vrolijk 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 6 1.1 Recente ontwikkelingen 6 1.2 Conjunctuur bouwketen 8 2 Architectenbureaus 10 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 12 november 2015 Sectorcommentaar Metaal en mijnbouw Door Marina Hagoort, beleggingsanalist van het ING Investment Office In dit rapport vindt u onze vooruitzichten

Nadere informatie

Herstel horeca in 2011

Herstel horeca in 2011 Kwartaalbericht Horeca ING Economisch Bureau Herstel horeca in 2011 De verwachte omzetontwikkeling voor de horeca is in 2010 nog negatief. Hiermee blijft de sector achter bij de Nederlandse economie als

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Bodem bereikt in Nederlandse Economie

Bodem bereikt in Nederlandse Economie Bodem bereikt in Nederlandse Economie 8 november 213 Every picture tells a story Keijser Capital Research Nico van Geest RBA Nico.vangeest@keijsercapital.nl (1) Het consumenten vertrouwen, zoals door het

Nadere informatie

Afnemende vastgoedbeleggingen door onzekerheid

Afnemende vastgoedbeleggingen door onzekerheid Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Afnemende vastgoedbeleggingen door onzekerheid Naar verwachting zullen de beleggingsvolumes in vastgoed in 2011 dalen. Door de onzekerheid van de afloop van

Nadere informatie

Kwartaalbericht Horeca ING Economisch Bureau Stabilisatie in de horeca in 2015

Kwartaalbericht Horeca ING Economisch Bureau Stabilisatie in de horeca in 2015 Kwartaalbericht Horeca ING Economisch Bureau Stabilisatie in de horeca in 215 Stabilisatie van de horecaomzet in 215 na sterke groei in 214. De verbetering van het vertrouwen van de Nederlandse consument

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Economie en financiële markten

Economie en financiële markten Economie en financiële markten Bob Homan ING Investment Office Den Haag, 11 oktober 2013 Vraag 1: Begraafplaats Margraten gesloten vanwege. 1. Bezuinigen bij de Nederlandse overheid 2. Op last van Europese

Nadere informatie

De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie

De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie De Amsterdamse woningmarkt: voorzichtige stabilisatie De problemen op de wereldwijde financiële markten hebben de economie inmiddels meer dan twee jaar in haar greep. Vanaf oktober 28 zijn de gevolgen

Nadere informatie

Startersmarkt stagneert Gebrek aan vertrouwen remt startersmarkt

Startersmarkt stagneert Gebrek aan vertrouwen remt startersmarkt Starters ING Economisch Bureau Startersmarkt stagneert Gebrek aan vertrouwen remt startersmarkt In 2011 is het aantal startende ondernemers licht toegenomen tot totaal 123.500. Dit aantal ligt nog altijd

Nadere informatie

Vertrouwen vastgoedbeleggers verder toegenomen

Vertrouwen vastgoedbeleggers verder toegenomen Vooruitzicht Commercieel Vastgoed Vertrouwen vastgoedbeleggers verder toegenomen Beleggingssvolume vastgoed naar nieuw record Lichte groei van opname kantoren record 27 3. 2. 1. 214 215 213 214 215 ING

Nadere informatie

Woningmarktcijfers: huidige stand van zaken & blik op de toekomst. Pieter van Santvoort, 15 april 2014 @pmjvansantvoort

Woningmarktcijfers: huidige stand van zaken & blik op de toekomst. Pieter van Santvoort, 15 april 2014 @pmjvansantvoort Woningmarktcijfers: huidige stand van zaken & blik op de toekomst Pieter van Santvoort, 15 april 2014 @pmjvansantvoort Onze diensten Van Santvoort Makelaars helpt al sinds 1976 bij transacties van: Bestaande

Nadere informatie

Commercieel vastgoed op een lager niveau verder

Commercieel vastgoed op een lager niveau verder Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Commercieel vastgoed op een lager niveau verder Recordwaarde vergunningen voor overheidskantoren ondanks hoge leegstand Naar verwachting zullen in 2011 de

Nadere informatie

Zzp er optimistischer over 2013

Zzp er optimistischer over 2013 MKB ING Economisch Bureau Zzp er optimistischer over 2013 Zzp er is flexibel en zoekt nieuwe markten Zelfstandigen zonder personeel (zzp er) zien 2013 met vertrouwen tegemoet. Bijna de helft van de zzp

Nadere informatie

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Annemarie van Gaal Ondernemer & financieel deskundige Bob Homan Manager ING Investment Office Amsterdam, 8 oktober 2013 Agenda 1. Wat is beleggen

Nadere informatie

Woningmarkt Zeeland: ontwikkelingen en beleidsconsequenties

Woningmarkt Zeeland: ontwikkelingen en beleidsconsequenties Woningmarkt Zeeland: ontwikkelingen en beleidsconsequenties Michiel Mulder Programmaleider Wonen & Projectanalyse EIB Masterclass Wethouders Middelburg, 9 juli 2014 1 Inhoud Drie vragen Wat zijn de recente

Nadere informatie

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam Woningmarktrapport 4e kwartaal 215 Gemeente Amsterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 3 Aantal verkocht 25 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 1e kwartaal

Nadere informatie

Voorlopig hard dalende omzetten in non-food en foodspeciaalzaken

Voorlopig hard dalende omzetten in non-food en foodspeciaalzaken Detailhandel ING Economisch Bureau Voorlopig hard dalende omzetten in non-food en foodspeciaalzaken De Nederlandse detailhandel gaat door een moeilijke tijd. In het eerste kwartaal werd 3,8% minder omgezet.

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 3e kwartaal 2013. Gemeente Haarlemmermeer

Woningmarktrapport - 3e kwartaal 2013. Gemeente Haarlemmermeer Woningmarktrapport - 3e kwartaal 213 Gemeente Haarlemmermeer Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 12 aantal verkocht 1 8 6 4 2 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e

Nadere informatie

Monitor Bouwketen. Najaar 2015. Jerzy Straatmeijer

Monitor Bouwketen. Najaar 2015. Jerzy Straatmeijer Monitor Bouwketen Najaar 2015 Jerzy Straatmeijer 2 Inhoudsopgave Conclusies op hoofdlijnen 5 1 Bouwketen 7 1.1 Recente ontwikkelingen 7 1.2 Conjunctuur bouwketen 10 2 Architectenbureaus 12 3 Ingenieursbureaus

Nadere informatie

Branche rapportage CONCEPT Test Bouw Fake Accountancy 13 maart 2013

Branche rapportage CONCEPT Test Bouw Fake Accountancy 13 maart 2013 Branche rapportage CONCEPT Test Bouw Fake Accountancy 13 maart 2013 Klantgegevens Branche: 4120 Algemene burgerlijke en utiliteitsbouw Plaats: Nieuwegein Rechtsvorm: BV Boekjaar: 2011 Omzet: 1.201.244

Nadere informatie

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam Woningmarktrapport 3e kwartaal 215 Gemeente Rotterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 9 Aantal verkocht 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e kwartaal

Nadere informatie

Verdubbeling van het aantal zorgaanbieders door eenpitters

Verdubbeling van het aantal zorgaanbieders door eenpitters Analyse Gezondheidszorg Verdubbeling van het aantal zorgaanbieders door eenpitters Aantal zorgaanbieders in 6 jaar tijd verdubbeld Eenpitters goed voor overgrote deel van groei aanbieders Groei eenpitters

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM Data & Research 2 april 2012 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Inleiding: beschrijving van de gebruikte betaalbaarheidsindicatoren en grafieken...

Nadere informatie

igg bouweconomie marktanalyse

igg bouweconomie marktanalyse igg bouweconomie marktanalyse indices en prognoses kwartaalbericht, - Het herstel van de bouwmarkt krijgt steeds duidelijker vormen. Na een periode van circa zeven jaar waarin de prijzen eigenlijk continu

Nadere informatie

Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende

Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende ZZP ING Economisch Bureau Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende pensioeninkomen te hebben Meer dan de helft van de zelfstandige zonder personeel (zzp ers) bouwt

Nadere informatie

Bouwconjunctuur: Stevig herstel bouwproductie dankzij woningbouw

Bouwconjunctuur: Stevig herstel bouwproductie dankzij woningbouw Februari 2015 Bouwconjunctuur: Stevig herstel bouwproductie dankzij woningbouw Woningbouw: Koopsector groeit hard Utiliteitsbouw: Beleggingsrecord leidt niet tot nieuwbouw Actualiteit: Griekenland, verkiezingen

Nadere informatie

Zzp tussen vrijheid en ambitie Minder groei, meer flexibel

Zzp tussen vrijheid en ambitie Minder groei, meer flexibel ZZP Themavisie ING Economisch Bureau Zzp tussen vrijheid en ambitie Minder groei, meer flexibel Het aantal zelfstandigen zonder personeel () groeide de afgelopen jaren flink en nam ook in 2014 toe (+3,1).

Nadere informatie

Productiegroei bouw neemt af

Productiegroei bouw neemt af Vooruitzicht Bouw Productiegroei bouw neemt af Bouwproductie groeit in lager tempo door Goed gevulde orderboeken door afname bedrijven en toename vraag Brexit en tekort aan bouwvergunningen zijn risico

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

10 dingen over rente die beleggers moeten weten

10 dingen over rente die beleggers moeten weten Online Seminar Beleggen 10 dingen over rente die beleggers moeten weten Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 13 augustus 2013

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 4e kwartaal 2013. Gemeente Dordrecht

Woningmarktrapport - 4e kwartaal 2013. Gemeente Dordrecht Woningmarktrapport - 4e kwartaal 213 Gemeente Dordrecht Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 1 aantal verkocht 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement

Nadere informatie

Vastgoed verder in dal

Vastgoed verder in dal Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Vastgoed verder in dal De vooruitzichten voor 212 zijn allerminst positief voor commercieel vastgoed. De verwachte economische krimp zorgt op de gebruikersmarkten

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

4.1 Ontwikkeling van de bouwmarkt

4.1 Ontwikkeling van de bouwmarkt 4.1 Ontwikkeling van de bouwmarkt 4.1.1 Conjunctuur Voor de bouwwereld relevante vakbladen/media zorgen voor een continue stroom aan informatie over de marktontwikkeling in de woning- en utiliteitsbouw.

Nadere informatie

De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden

De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden WHITEPAPER SEPTEMBER 2014 De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden Goed nieuws: de economische crisis lijkt voorbij te zijn. Het Centraal Planbureau 1 meldde in maart van dit jaar dat de

Nadere informatie

Woningmarktrapport - 4e kwartaal 2012. Gemeente Amsterdam

Woningmarktrapport - 4e kwartaal 2012. Gemeente Amsterdam Woningmarktrapport - 4e kwartaal 212 Gemeente Amsterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 18 aantal verkocht 16 14 12 1 8 6 4 2 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement

Nadere informatie

IG&H Hypotheekupdate Q2 2012

IG&H Hypotheekupdate Q2 2012 IG&H Consulting & Interim Make strategy work! Augustus 2012 IG&H Hypotheekupdate Q2 2012 Geachte relatie, Hierbij ontvangt u de IG&H Hypotheekupdate voor het 2 e kwartaal van 2012. Wij wensen u veel leesplezier

Nadere informatie

Zakelijke dienstverlening

Zakelijke dienstverlening Zakelijke dienstverlening Trends, Ontwikkelingen, Cijfers & Prognoses Juni 16 Economisch Bureau Nederland Kasper Buiting Senior sector econoom 3376 kasper.buiting@nl.abnamro.com Inhoud Onderwerp Pag Kernpunten

Nadere informatie

Omzetgroei zet door in 2016

Omzetgroei zet door in 2016 Vooruitzicht Horeca Omzetgroei zet door in 216 De omzet* in de horeca stijgt in 215 en 216... want Nederlandse consumenten besteden meer buiten de deur... en de toestroom van toeristen groeit. +4% 215

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt pagina 1 van 8 Gemeente Rotterdam Gemeente Rotterdam Januari 2011 Inleiding Beste lezer, Voor

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Agglomeratie s-gravenhage Groot-Amsterdam Flevoland Regio s Zaanstreek in economisch Arnh Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Noord-Overijssel perspectief Kop van 2013 Noord-Holland Veluwe Groot-Rijnmond

Nadere informatie

2010-2012 SAMENVATTING

2010-2012 SAMENVATTING 2010-2012 SAMENVATTING Samenvatting De Regionale woningmarktmonitor 2010-2012 beschrijft de ontwikkelingen op de woningmarkt in het gebied binnen de driehoek Waalwijk, Oss en Boxtel. De kredietcrisis

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q2 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-2 / Woningmarkt gemeente Rotterdam

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q2 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-2 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers 20102 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Q2 Woningmarkt pagina 1 van 7 Gemeente Rotterdam Gemeente Rotterdam Juli 2010 Inleiding U leest thans alweer de

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

Vooral boven water huishouden lost extra af

Vooral boven water huishouden lost extra af Juli 2015 naar recordhoogte 96 punten Vooral boven water huishouden lost extra af De staat op zijn hoogste stand ooit. In het tweede kwartaal van 2015 steeg de barometer met maar liefst 5 punten van 91

Nadere informatie

Koopsom per maand, Nederland 2012-2013

Koopsom per maand, Nederland 2012-2013 Persbericht Woningmarktcijfers.nl, Heerlen 21-01-2014 Nederlandse woningmarkt stabiel in tweede halfjaar 2013 De gemiddelde koopsom van de door het Kadaster geregistreerde woningtransacties kwam in december

Nadere informatie

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Persbericht PB14 56 11 9 214 15.3 uur CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Meer werklozen aan de slag Geen verdere daling aantal banen, lichte groei aantal vacatures Aantal banen

Nadere informatie

Verder in deze editie:

Verder in deze editie: Economie Monitor Brabant Vierde kwartaal 4 Eurocrisis raakt ook de Brabantse economie De economie van Brabant krijgt in het laatste kwartaal van te maken met de gevolgen van de eurocrisis en dit is goed

Nadere informatie

Verkoop door woningcorporaties

Verkoop door woningcorporaties 34 Afspraken over verkoop van sociale huurwoningen Sinds 1998 worden in Amsterdam sociale huurwoningen verkocht. Aanleiding was de sterk veranderde samenstelling en woningbehoefte van de Amsterdamse bevolking.

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Trendmonitor Hoorn. 11 e meting: eerste kwartaal 2012. Trendmonitor Hoorn. Gemeente Hoorn mei 2012

Trendmonitor Hoorn. 11 e meting: eerste kwartaal 2012. Trendmonitor Hoorn. Gemeente Hoorn mei 2012 11 e meting: eerste kwartaal 2012 Gemeente Hoorn mei 2012 Colofon Uitgave : &O Research BV van Dedemstraat 6C 1624 NN Hoorn Tel. (0229) 282555 www.ioresearch.nl Datum : Mei 2012 Opdrachtgever : gemeente

Nadere informatie

Kentering op de Europese woningmarkten

Kentering op de Europese woningmarkten Na een hausse die twaalf jaar duurde, is nu in de meeste Europese landen waaronder Nederland een afvlakking van de huizenprijsstijging te zien. In enkele landen dalen de prijzen zelfs. Een belangrijke

Nadere informatie

IG&H Hypotheekupdate jaaroverzicht 2011

IG&H Hypotheekupdate jaaroverzicht 2011 IG&H Consulting & Interim Make strategy work! Maart 2012 IG&H Hypotheekupdate jaaroverzicht 2011 Geachte relatie, Hierbij ontvangt u de IG&H Hypotheekmarktupdate over het jaar 2011. Wij wensen u veel leesplezier

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002)

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002) Rapportage producentenvertrouwen oktober/november 2002 Inleiding In de eerste Economische Barometer van Breda heeft de Hogeschool Brabant voor de eerste keer de resultaten gepresenteerd van haar onderzoek

Nadere informatie

Ontdek beleggingskansen met technische analyse

Ontdek beleggingskansen met technische analyse Online Seminar Beleggen Ontdek beleggingskansen met technische analyse Bas Heijink Technisch Analist ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 10 september 2013

Nadere informatie

Verkoop door woningcorporaties

Verkoop door woningcorporaties 2 14 Ruim 22.000 corporatiewoningen verkocht Vanaf 199 tot en met de eerste helft van 14 hebben de woningcorporaties ruim 22.000 bestaande woningen verkocht aan particulieren. Het aantal verkopen kwam

Nadere informatie

Beleggingsvolumes commercieel vastgoed nemen toe Opname gebruikersmarkten blijft nog achter

Beleggingsvolumes commercieel vastgoed nemen toe Opname gebruikersmarkten blijft nog achter Kwartaalbericht Vastgoed ING Economisch Bureau Beleggingsvolumes commercieel vastgoed nemen toe Opname gebruikersmarkten blijft nog achter In de eerste drie kwartalen van 2013 steeg het beleggingsvolume

Nadere informatie

Pro-Ondernemer Nieuwsbrief

Pro-Ondernemer Nieuwsbrief Nieuwsbrief Geachte Relatie, Hierbij ontvangt u de eerste nieuwsbrief van. Wij willen u regelmatig algemeen zakelijk nieuws aanbieden en nieuws aangaande onze organisatie. De veranderende economie noodzaakt

Nadere informatie

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015 HALFJAARLIJKS ONDERZOEK Conjunctuurenquête voorjaar 2015 Samenvatting Uit de FME Conjunctuurenquête voorjaar 2015 wordt duidelijk dat veel bedrijven een gezonde uitgangspositie hebben om de uitdagingen

Nadere informatie