Opleidingsplan Verslavingsgeneeskunde

Transcriptie

1 Opleidingsplan Verslavingsgeneeskunde Han Luijk

2 2

3 Inhudspgave INHOUDSOPGAVE... 3 INLEIDING... 5 HOOFDSTUK 1 KADERS, OPDRACHT EN WERKGROEP... 6 HOOFDSTUK 2 POSITIEBEPALING VAN DE VERSLAVINGSGENEESKUNDE Prfiel van het specialisme Raakvlakken met andere specialisme Onderscheidend van andere specialismen Huidige en tekmstige psitie van de verslavingsgeneeskunde... 9 HOOFDSTUK 3 DE COMPETENTE VERSLAVINGSARTS Cmpetentieprfiel van de verslavingsarts HOOFDSTUK 4 DE INRICHTING VAN DE OPLEIDING TOT VERSLAVINGSARTS Opleidingsvisie Thema s Themakaarten Kenmerkende berepssituaties Beheersingsniveaus Kennis en vaardigheden Structuur van de pleiding Werkplekleren Cursrisch nderwijs HOOFDSTUK 5 TOETSING EN BEOORDELING Functie van tetsen en berdelen in de pleiding Ontwikkelingsgericht- en selectief tetsen Tetsen van (delen van) cmpetenties Kwaliteitseisen aan een tetssysteem Tets- en berdelingsinstrumenten Het prtfli Onderdelen van het prtfli Verantwrdelijkheden inzake het prtfli Werken met het prtfli HOOFDSTUK 6 KWALITEITSBORGING EN DOCENTPROFESSIONALISERING Gebieden van kwaliteitsbrging Evaluatie van de pleiding Evaluatie van de pleiders Evaluatie van het cursrisch nderwijs Evaluatie van de pleidingsmgeving Samenwerkingsafspraken Dcentprfessinalisering en bij- en naschling Registratie en herregistratie verslavingsartsen Overgangsregeling

4 HOOFDSTUK 7 IMPLEMENTATIEPLAN BIJLAGE 1 THEMAKAARTEN Thema 1 Intake Thema 2. Behandeling Thema 3. Psychiatrische cmrbiditeit Thema 4. Lichamelijke cmrbiditeit Thema 5. Public Health en preventie Thema 6 Beleid, beheer en veiligheid BIJLAGE 2 COMPETENTIEMATRIX BIJLAGE 3 TOETSTABEL BIJLAGE 4 BEHEERSINGSNIVEAUS GECONCRETISEERD BIJLAGE 5 CURSORISCH ONDERWIJS BIJLAGE 6 ALGEMENE COMPETENTIES VERSLAVINGSARTS BIJLAGE 7 VOORBEELDEN UITWERKINGEN KPB BIJLAGE 8 CONCEPT SAMENWERKINGSOVEREENKOMST

5 Inleiding Vr u ligt het pleidingsplan Verslavingsgeneeskunde. Het is ntwrpen dr de Vereniging van Verslavingsartsen in Nederland (VVGN), met bijdragen van mevruw Hanneke Hekstra, nderwijskundige, en van Lnneke Luycks, cördinatr van de pleiding in Nijmegen. Het plan dankt zijn bestaan aan de wens van de VVGN m in Nederland te kmen tt een frmele erkenning en registratie van het berep van verslavingsarts. Deze wens leefde al jaren bij bestuur en leden van de vereniging, maar pas ten er in 2007 een tweejarige pstdctrale pleiding was gestart tt verslavingsarts, en nadat de mgelijkheid van een prfielregistratie was pengesteld dr de KNMG, was een reële mgelijkheid daarte ntstaan. Het plan, met een vlledige beschrijving van alles wat de pleiding betreft, was een vrwaarde vr de frmele aanvraag vr de registratie. In de lp van 2010 en 2011 is dit plan tt stand gekmen in samenspraak met een werkgrep vanuit de KNMG. Deze werkgrep kwam in ttaal vijf keer bijeen. Het pstellen van het plan is betrekkelijk vlt gegaan mdat prfiel, kenmerken en psitie van het berep in belangrijke mate reeds waren uitgekristalliseerd. Er bestnden k al een curriculum en een instituut vr de pleiding, ndergebracht bij Stichting Pstdctrale GGZ Opleiding Ost Nederland, fwel SPON, dat inmiddels twee chrten verslavingsartsen afgeleverd. He de verhudingen tussen pleidingsinstituut, pleiders en berepsvereniging vrm zuden krijgen was nderwerp van nader verleg. Vr de arts in pleiding tt verslavingsarts wrdt de term arts in pleiding tt specialist (in dit dcument k met de afkrting ais aangeduid) gebruikt. 5

6 Hfdstuk 1 Kaders, pdracht en werkgrep Het pleidingsplan van de verslavingsarts is ntwikkeld binnen de kaders van het prject Mdernisering Medische Vervlgpleidingen. Hierbij is gebruikgemaakt van de kaders die dr het Cllege van Medisch Specialisten (CMS) zijn aangebden en van de dr de Begeleidingsgrep Beschrijving Opleidingsplannen Vervlgpleidingen (BBOV) ntwikkelde systematiek en hulpmiddelen. Tevens is gebruikgemaakt van de bestaande kaders en materialen van het Prfiel verslavingsarts VVGN en de Masterpleiding Master in Addictin Medicine. Deze materialen zijn pnieuw tegen het licht gehuden, besprken en bediscussieerd in de werkgrep die vr het pleidingsplan is samengesteld. Het resultaat hiervan is verwerkt in dit pleidingsplan en in de pleiding zelf. De BBOV heeft mschreven waarin het pleidingsplan met vrzien en het uitgebeeld in een schema (zie figuur 1.1). Figuur 1.1 Het huisje van Heineman als mdel vr de mdernisering (brn: publicatie CBOG) Het pleidingsplan van de verslavingsarts vlgt de systematiek van de kamers wrden gevuld met meubilair. De diverse nderdelen wrden inclusief de nderlinge samenhang besprken in het pleidingsplan van de verslavingsarts. Op de begane grnd treffen we het prfiel van de verslavingsarts, naast de vertaling van het prfiel in cmpetenties. Een cmpetentie mvat de bekwaamheid m een prfessinele activiteit in een specifieke, authentieke cntet adequaat uit te veren dr de geïntegreerde aanwezigheid van kennis, vaardigheden, attitude en persnskenmerken. Op de eerste verdieping treffen we vervlgens de beschrijving van de pleidingsnderdelen aan. In de eerste plaats zijn dit de thema s die verzicht verschaffen ver het vakgebied van de verslavingsarts. Thema s zijn mschreven gebieden van strnissen, prblemen en/f situaties, relevant en/f kenmerkend vr het vakgebied van de verslavingsarts. In dezelfde laag van het huisje is de tetsing geplaatst. Om cmpetenties te kunnen tetsen is het ndzakelijk deze te mschrijven p een manier die tetsbaar is; dit wrdt bedeld met geperatinaliseerde cmpetenties. De tweede verdieping betreft de didactiek en de didactische middelen die de pleiding hanteert. Ten sltte wrdt in het dak van het huisje de kwaliteitszrg weergegeven. Dit betreft enerzijds de prfessinalisering van de dcent en anderzijds het evalueren en bijstellen van het pleidingsplan. 6

7 Het pleidingsplan is tt stand gekmen in een werkgrep. In de werkgrep hebben zitting prf. dr. B.J.N. Schreuder (vrzitter), vanuit het Cllege Geneeskundige Specialismen (CGS), dr. M.B.M. Sethut, vanuit het CGS, J. Stlk, secretaris registratiecmmissie, R. B. J. Smit, namens de Nederlandse Vereniging vr Algemene Gezndheidszrg (NVAG), en vanuit de Kepel Artsen Maatschappij en Gezndheid (KAMG), H. de Haan, vanuit de Nederlandse Vereniging Vr Psychiatrie (NVVP), J.J.H.M. Luijk, vanuit de Vereniging vr Verslavingsgeneeskunde Nederland (VVGN), A. Schellekens, ais, mr. V.J. Schelfhut-van Deventer, secretaris van de werkgrep tt 1 nvember 2010, en mr. J. de Planque, secretaris van de werkgrep, vanaf 1 nvember

8 Hfdstuk 2 Psitiebepaling van de verslavingsgeneeskunde 2.1 Prfiel van het specialisme De verslavingsgeneeskunde richt zich p preventie, diagnstiek en behandeling van misbruik en verslaving van middelen, waarnder alchl en tabak, illegale middelen en geneesmiddelen alsk de gedragsverslavingen zals pathlgisch gkken, eetverslaving (ten dele), kp-, seks-, en spelverslaving en internetgebruik znder cntrle. Kenmerkend vr de verslavingsgeneeskunde is dat zij uitgaat van een bipsychsciaal mdel, dat wil zeggen: er zijn drie srten van factren die, veelal in cmbinatie, tt de strnis kunnen leiden en die in beginsel k bij een behandeling wrden betrkken. Verslavingsgeneeskunde berdeelt en behandelt primair de verslaving, maar k eventueel aanwezige lichamelijke en psychische strnissen f neemt daar althans het initiatief te, en k de met de verslaving samenhangende prblemen p de diverse levensgebieden. Krtm, de verslavingsgeneeskunde kiest vr een integrale benadering van de patiënt. Het adequaat kunnen cmmuniceren met de patiënt en zijn systeem is een essentiële vaardigheid van de verslavingsarts. Het kunnen behandelen van een patiënt staat f valt met het pbuwen en behuden van een behandelrelatie, waarbinnen het mtiveren van de patiënt tt gedragsverandering het primaire del is. De behandeling is z gerganiseerd dat artsen, verpleegkundigen, psychlgen, psychiaters en maatschappelijk werkenden, ieder vanuit de eigen deskundigheid, in een multidisciplinair verband de zrg vr een individuele patiënt vrmgeven. Het gefrmaliseerde samenwerkingsverband vrziet in een afstemming ver indicatiestelling, alsk vaststelling, uitvering en berdeling van een behandeling. Deze geïntegreerde aanpak maakt het mgelijk m k de chrnische, recidiverende variant van de strnis te adresseren. 2.2 Raakvlakken met andere specialisme De verslavingsgeneeskunde heeft raakvlakken met meerdere geneeskundige specialismen. De hiernavlgende psmming is niet uitputtend. Ten eerste is er de relatie met de huisartsgeneeskunde en het specialisme uderengeneeskunde. De huisarts is de centrale, generalistische eerstelijnsgeneeskundige; hij rekent zich tt taak de signalering, diagnstiek en behandeling van misbruik en verslaving. De huisarts neemt een besluit ver de wijze van behandeling. Niet zelden is hij degene die verwijst naar de verslavingsgeneeskunde. En k kan hij erp geattendeerd wrden dat een al dan niet chrnische patiënt in een crisistestand verkeert, waarna hij de zrg (pnieuw) dient te rganiseren. Met de psychiatrie is er meer dan een raakvlak, immers, psychiatrische ziekten en verslavingen zijn vaak verweven in rzaken en verschijningsvrm. De meest effectieve behandelingen van verslaving en cmrbide psychiatrische strnissen zijn niet zelden de geïntegreerde. Met de geneeskunde vr verstandelijk gehandicapten heeft verslavingsgeneeskunde een verlap: bij verstandelijk gehandicapte patiënten kmt verslaving relatief vaak vr. De verslavingsgeneeskunde heeft evenz veel raakvlakken met de smatisch specialistische geneeskunde. Als misbruik f verslaving samengaat met een (ptentieel) ernstige smatische ziekte, dan zal de smatische specialistische geneeskunde in zijn behandeling effectiever kunnen zijn als p gefrmaliseerde wijze wrdt samengewerkt met de verslavingsgeneeskunde. De sciale geneeskunde waarnder de jeugdgezndheidszrg, de infectieziektebestrijding, de preventie vanuit de penbare gezndheidszrg (OGZ) en de penbare Geestelijke Gezndheidszrg (OGGZ) is bij uitstek het gebied waarmee de verslavingsgeneeskunde een verlap heeft. Op het gebied van gerichte preventie wat betreft leefstijlprblematiek zijn cncrete vrmen van samenwerking zeer wenselijk. 8

9 2.3 Onderscheidend van andere specialismen De verslavingsarts richt zich p de behandeling van patiënten met een verslaving. Deze patiënten kunnen zich dr hun wijze van gedragen sciaal ngewenst maken. Daardr kunnen patiënten rekenen p afwijzing, sciale marginalisering en medische nder behandeling. Het is derhalve een kwetsbare grep. Verslavingsgeneeskunde pretendeert inzicht te hebben in wat verslaving werkelijk is, namelijk een nvrijwillige strnis van het gedrag, p autmatisch en grtendeels nbewust niveau, p basis van een hersenstrnis. En bij diegenen die daarvr kwetsbaar zijn, kan de strnis een chrnische en sms maligne vrm aannemen. Deskundige behandeling kan niet zelden een patiënt in remissie brengen en eventueel de gevlgen van een nverhpt chrnisch belp mitigeren. Belangrijk vr de therapietruw en de effectiviteit van behandeling is dat de verslavingsgeneeskunde een specifieke wijze van mgaan met de patiënt kent. De verslavingsarts is in eerste instantie gericht p de individuele patiënt en in tweede instantie p patiëntgrepen. Daarmee nderscheidt hij zich van de sciale geneeskundige, die het macr- (public health), het mes- (subgrep) en het micrniveau (individuele patiëntniveau) als aandachtsgebieden heeft; als de sciaal geneeskundige individuele patiënten behandelt is dat in relatie tt de beide andere niveaus. Zrg p het individuele patiëntniveau is vr de sciaal geneeskundige niet de primaire pdracht, maar eerder een uitvleisel daarvan. De verslavingsarts heeft deskundigheid p het gebied van de neurpathfysilgie van verslaving, de farmaclgische eigenschappen van de verslavende middelen en van de effecten van die middelen p het lichamelijk, geestelijke en sciaal functineren. Hij heeft kennis van het effect/ de inticatie, de functie er van, het verlies aan cntrle, de craving, de ntwenning met zijn cmplicaties, de vrege en latere fase van abstinentie, de factren die de kans p terugval beïnvleden en de behandeling van dit alles. De arts heeft verzicht van de beschikbare, effectieve behandelingspties. De verslavingsarts heeft k deskundigheid van de psychiatrie en de smatische geneeskunde waar het een aantal frequent vrkmende cmrbide ziektebeelden betreft. De cmbinatie van deskundigheid p het gebied van de verslavingsgeneeskunde en p de smatische en psychische cmrbiditeit is specifiek vr het vak. Mede drdat de verslavingsarts de smatiek systematisch als aandachtsgebied beschuwt, nderscheidt hij zich van de psychiater, die eerder p indicatie aandacht aan de smatiek geeft. Enerzijds is de verslavingsarts als specialist p het gebied van misbruik en verslaving van middelen in de psitie m cnsulent te zijn aan bvengenemde specialisten, anderzijds is de verslavingsarts in staat m de cnsulten en behandelingen van psychiatrie en de smatische specialismen in zijn behandeling te integreren. De verslavingsarts werkt bijna altijd in een multidisciplinair team, heeft daarbij zijn inbreng vanuit een eigen deskundigheid en integreert daarin de psychische, de smatische en de sciale aspecten van de individuele patiënt. Samengevat nderscheidt de verslavingsarts zich dr deskundigheid p het terrein van verslavingsgeneeskunde in cmbinatie met deskundigheid p delen van de huisartsgeneeskunde, de psychiatrie en de smatisch specialistische geneeskunde. De kern is echter de specifieke benadering, bejegening en behandeling van individuele patiënten met een verslaving. 2.4 Huidige en tekmstige psitie van de verslavingsgeneeskunde Het vakgebied van de verslavingsgeneeskunde heeft zich ntwikkeld vanuit de meer psychsciaal geriënteerde verslavingszrg. Tt de jaren zeventig van de vrige eeuw was de zrg vral gericht p alchlverslaafden. Vanaf die tijd heeft het gebruik van sft- en harddrugs een hge vlucht genmen ten die middelen meer beschikbaar kwamen, de welvaart tenam en de samenleving zich ntwikkelde tt een permissive sciety. Vral uit het laatste decennium dateert de aandacht vr de zgenaamde gedragsverslavingen, zals gk- internet-, kp- en spelverslaving. 9

10 De verslavingsgeneeskunde heeft zich in de afgelpen decennia vral kunnen ntwikkelen dr de sterke tename van wetenschappelijke kennis, de tegenmen maatschappelijke ntie dat behandeling van verslaving van belang is en last but nt least, de verbeterde rganisatie van de zrg, mede dr een vrij unieke, centrale richtlijnntwikkeling, waaraan alle grte instellingen in Nederland zich hebben gecmmitteerd. Een belangrijke stap in de prfessinele ntwikkeling was de prichting van de Nederlandse Vereniging vr Verslavingsgeneeskunde (VVGN) in Vanaf het begin heeft de Vereniging die thans ngeveer 175 leden telt geijverd vr prfessinalisering en een duidelijker prfiel van de verslavingsarts. In 2010 is een Eurpese Federatie van natinale berepsverenigingen van verslavingsartsen pgericht en in 2011 wrden mgelijk de eerste stappen gezet naar een Eurpese afstemming van de pleidingen van de verslavingsgeneeskunde. Een belangrijke ntwikkeling is de intensivering van curatieve behandelingen, waar vreger de meeste aandacht uitging naar care. Een vlgende ng in gang te zetten ntwikkeling is het verruimen van de aandacht naar antecedenten in de kinderjaren (namelijk de dysregulaties van gedrag, emtie en cgnitie) en naar het begin van de strnis die veelal in de puberteit en adlescentie ligt, met vrege diagnstiek en aansluitend curatieve behandeling met fllw-up. Deze zrg gaat mgelijk gegeven wrden dr jeugdartsen, in samenwerking met verslavingsartsen. Frmeel is p dit mment de verslavingsarts uitsluitend gepsitineerd binnen de reguliere verslavingszrg, maar er is een aantal ntwikkelingen gaande die hem hier buiten kunnen veren. Een duidelijke tendens is dat de verslavingsgeneeskunde en de psychiatrie in tenemende mate in elkaars vakgebied wrden ingebed. Nu al zijn er zgenaamde dubbeldiagnseafdelingen waar de cmbinatie van ernstige chrnische verslavingen met ernstige psychiatrische ziektebeelden, zals psychsen wrden behandeld. Tevens is er een ntwikkeling te verwachten waarbij de verslavingsarts meer betrkken gaat wrden bij een laagdrempelige verslavingszrg, dicht bij de huisarts. Verslavingszrgcnsulenten die samenwerken met huisartsen kunnen dan een berep den p de verslavingsarts in het kader van cnsult en cnsultatie. Op de middellange termijn zal meer vraag naar verslavingsartsen ntstaan in de psitie van cnsulent binnen de algemene ziekenhuizen. Medisch specialisten/ behandelaars van patiënten van alle leeftijdscategrieën (van de pre-cnceptinele advisering tt en met uderenzrg) zullen willen beschikken ver deskundigheid p dit vakgebied. Als het aankmt p diagnstiek en behandeling van patiënten met abusus en verslaving, zal de verslavingsarts kunnen fungeren als cnsulent f medebehandelaar in het ziekenhuis. Op grnd van de cijfers van de Natinale Drugsmnitr 1 kan wrden aangenmen dat er anderhalf tt twee miljen mensen in Nederland zijn die p een ngeznde manier middelen (waarnder alchl, tabak en medicatie) gebruiken. Het aantal ernstig verslaafden nder hen bedraagt (eclusief tabaksverslaafden) naar schatting tt In 2008 stnden persnen wegens hulp vr primaire alchlprblematiek ingeschreven bij Nederlandse instellingen vr verslavingszrg. Dit is drie prcent van alle persnen met een alchlprbleem. Het aandeel van alchlprblemen in de ttale Nederlandse zrgvraag bij instellingen ligt de laatste jaren stabiel p 47%. Er is evident sprake van nder behandeling met het aantal van thans circa 300 beschikbare verslavingsartsen en verslavingspsychiaters. Op krte tt middellange termijn zullen naar schatting ten minste 100 verslavingsartsen etra ndig zijn m in de vervangings- en inhaalbehefte van het huidige aantal van 300 te vrzien. Overigens is er in het laatste decennium reeds een trend zichtbaar van een tenemend aantal psychiaters dat in de verslavingszrg werkt. Gezien de verwachte uitbreiding van het werkveld naar de psychiatrie, de eerstelijnsgeneeskunde, de smatisch specialistische geneeskunde, de verstandelijk gehandicaptenzrg en de jeugdzrg kan de behefte in Nederland p lange termijn ruw geschat wrden p 600 verslavingsartsen. 1 Trimbsinstituut, Jaarbericht

11 Een prfielregistratie zal er te bijdragen dat de verslavingsarts een aantrekkelijker imag, een grtere prfessinaliteit, een krachtiger identiteit en een werkelijke psitie krijgt, krtm: een echt en gezien de cijfers ndzakelijk berep wrdt. 11

12 Hfdstuk 3 De cmpetente verslavingsarts Vr de beschrijving van de cmpetenties is het mdel van de Canadian Medical Educatin Directives fr Specialists 2000 (CanMEDS ) zals dat in het prject Mdernisering Medische Vervlgpleidingen wrdt gehanteerd, gebruikt. De cmpetenties zijn ingedeeld in zeven cmpetentiegebieden. In het CanMEDS mdel gaat het m zeven, elkaar verlappende rllen waarbij de rl als medical epert de centrale integrerende rl vertegenwrdigt. In het CanMEDS-mdel zijn zeven cmpetentiegebieden gefrmuleerd, te weten: medisch handelen; cmmunicatie; samenwerking; kennis & wetenschap; maatschappelijk handelen; rganisatie en prfessinaliteit. Deze (generieke) cmpetentiegebieden zijn in het cmpetentieprfiel uitgewerkt vr de verslavingsarts. Bij iedere cmpetentie is eerst een algemene beschrijving van het cmpetentiegebied gegeven, gevlgd dr indicatren behrende bij de cmpetentie. De cmpetenties krijgen vervlgens een thema gerelateerde uitwerking (in de themakaarten) waarbij de cmpetenties wrden geperatinaliseerd, zdat de ais k p meer gedetailleerd niveau weet wat van hem/haar wrdt verwacht. In dit verband wrdt een drietal definities gehanteerd die in het hiernavlgende beschreven wrden. Cmpetentie Een cmpetentie is een geïntegreerd geheel van kennis en inzicht, vaardigheden en attitudes in een bepaalde berepssituatie 3. Het is het vermgen m berepstaken die essentieel zijn vr een functie/rl adequaat te verrichten. Cmpetentiegebied In een cmpetentiegebied is een aantal cmpetenties geclusterd. De cmpetentiegebieden in het prfiel hebben een nderlinge samenhang en zijn essentieel m als verslavingsarts ged te kunnen functineren. Indicatren van het gewenste beheersingsniveau aan het eind van de pleiding Een indicatr is meetbaar gedrag f resultaat van gedrag van de (aankmende) berepsbeefenaar, dat direct waarneembaar is dr anderen, gefrmuleerd in termen van gedrag en/f het resultaat van gedrag. In andere wrden: het berepsprduct is benemd. De indicatren (f deelcmpetenties) zijn per thema specifiek uitgewerkt. 2 Jasn R, Frank, MA (Ed) The Can MEDS 2005 Physician Cmpetency Framewrk; Better standards. Better physicians. Better care, Ottawa, Brand, P, Bendermaker, P., Venekamp, R. Klinisch nderwijs en pleiden in de praktijk, Prelum Uitgevers, Huten,

13 De vastgestelde cmpetenties van de verslavingsarts in het cmpetentieprfiel zijn belangrijk vr het bepalen van zwel de inhud als de vrm en rganisatie van de pleiding. Het cmpetentieprfiel is bepalend vr de: berdeling en tetsing van de cmpetenties; inrichting van het leerplan; reflectie van de ais p zijn ntwikkeling als berepsbeefenaar; invulling van het prtfli. 13

14 3.1 Cmpetentieprfiel van de verslavingsarts MEDISCH HANDELEN De verslavingsarts tnt prfessineel gedrag en heeft kennis en vaardigheden naar de stand van het vakgebied waardr hij in staat is gegevens te verzamelen en te interpreteren, zdat hij diagnstische en therapeutische en evidence based beslissingen kan nemen binnen de grenzen van de discipline en epertise. Hij verleent up-t-date effectieve zrg, p ethisch verantwrde wijze De verslavingsarts bezit kennis en vaardigheid naar de stand van het vakgebied bezit kennis van de functinele neuranatmie en neurpathfysilgie in relatie tt verslaving bezit kennis van de genetica bij verslaving en daaruit mgelijk vrvleiende bilgische kwetsbaarheid kent de epidemilgie, etilgie en pathgenese van verslaving heeft kennis van symptmen, rzaken en verlp van smatische en psychische/ psychiatrische aandeningen als gevlg van het gebruik van psychtrpe stffen kent de gebruikelijke classificatiesystemen, evidence based behandelwijzen, richtlijnen en interventies De verslavingsarts past het diagnstisch, therapeutisch en preventief arsenaal van het vakgebied evidencebased te diagnsticeert met behulp van een medische anamnese in het bijznder een verslavingsanamnese misbruik en afhankelijkheid van psychactieve stffen, gedragsverslavingen en de ernst daarvan diagnsticeert inticaties dr verslavende stffen diagnsticeert nthudingssyndrmen van verslavende stffen schat de mtivatie vr gedragsverandering van de patiënt in zet een effectief nderzeksplan p en stelt dit waar ndig bij, wanneer de diagnstiek van verslaafde stapsgewijs verlpt nderzekt patiënten delgericht p verslavings-, smatische, en psychiatrische prblematiek en aanvullend met behulp van erkende meetinstrumenten, checklists, tests (labratriumnderzek) en/f passende gesprekstechnieken maakt het nderscheid tussen verslavingsstrnissen en cmrbide smatische en cmrbide psychiatrische strnissen en berdeelt het verband tussen de drie legt verbanden tussen gegevens en is in staat tt een deskundig rdeel te kmen, k in het geval van incmplete data stelt p systematische wijze een differentiaal diagnse p kmt tt een beredeneerde diagnse en behandeling c.q. stelt p basis van de nderzeksgegevens in vlgrde van aannemelijkheid hypthesen p stelt een integraal behandelingsplan p met betrekking tt medische, psychische en sciaalmaatschappelijke prblematiek behandelt p basis van prtcllen en richtlijnen, indien mgelijk pririteert de interventies die tegepast meten wrden in de behandeling is in staat m in de thuissituatie van de patiënt diens testand adequaat te berdelen en uitspraken te den ver het wettelijk kader zals de BOPZ vert nderhudsbehandelingen en basisbehandelingen (gericht p inticatie, nthuding en dergelijke) uit en schrijft passende medicatie vr past crisisinterventies te en werkt k dan gestructureerd past strategieën te m de therapietruw te bevrderen past efficiënt individuele en grepsbegeleiding te, p basis van kennis van (greps)interacties en gesprekstechnieken bezekt incidenteel patiënten in hun thuissituatie in het kader van hun behandeling De verslavingsarts levert effectieve en ethisch verantwrde patiëntenzrg creëert behandelmgelijkheden binnen en buiten het categriale circuit ziet erp te dat het prces van diagnse en behandelplanning delmatig verlpt en binnen een acceptabele termijn is afgernd draagt er zrg vr dat de behandeling passend is en vrspedig verlpt in samenwerking met de patiënt en zijn mgeving is in staat draaglast en draagkracht van de patiënt in te schatten en deze te integreren in de behandeling handelt adequaat in ndsituaties behandelt binnen relevante wettelijke regelingen (zals BOPZ, WGBO, BIG e.d.) De verslavingsarts vindt de vereiste infrmatie en past deze te frmuleert de belangrijkste vraagstelling wanneer hij te maken krijgt met nbekende f cmplee casuïstiek zekt in relevante (elektrnische) databestanden naar antwrden p de zekvraag berdeelt de gevnden literatuur kritisch 14

15 is in staat verkregen wetenschappelijke kennis in een praktijksituatie te te passen vlgens de principes van Evidence -Based Medicine COMMUNICATIE Om de kwaliteit van patiëntenzrg en de patiënttevredenheid te kunnen waarbrgen, nderhudt de verslavingsarts effectieve relaties met patiënten en hun mgeving. De verslavingsarts cmmuniceert p heldere, transparante, effectieve en efficiënte wijze bij de behandeling. Het gaat daarbij m zwel verbale als nn-verbale cmmunicatie. Hij draagt zrg vr een verantwrde gezamenlijke besluitvrming De verslavingsarts buwt effectieve behandelrelaties met patiënten p buwt gedurende het hele zrgprces aan een verstandhuding met de patiënt p basis van begrip, respect, vertruwen en vertruwelijkheid waardr de kans van slagen van een behandeling bevrderd wrdt past zijn manier van mgaan aan p verschillende leefstijlen, leeftijden, attitudes en mgelijkheden/ beperkingen van patiënten (mndig, passief e.d.) vert delgerichte, de behandeling ndersteunende gesprekken met de naasten van en betrkkenen bij de patiënt stimuleert de verantwrdelijkheid van de patiënt, in een gede afweging heveel verantwrdelijkheid de patiënt kan dragen bespreekt p een heldere wijze de gecnstateerde prblemen, afwijkingen en medische risic s met de patiënt met een mtiverende gesprekstechniek past mtiverende gesprekstechnieken te De verslavingsarts luistert en verkrijgt relevante patiëntinfrmatie neemt een anamnese af en heeft daarbij g vr de gevelens van de patiënt en/f diens naasten nderzekt de wensen en beheften van de patiënt en zijn naasten/ bij hem betrkkenen vanuit hun perspectief De verslavingsarts bespreekt de medische infrmatie mtrent de behandeling met patiënt en betrkkenen/ mgeving bespreekt de verschillende behandelingsmgelijkheden met de patiënt bespreekt medische infrmatie met de patiënt (en zijn naasten en de bij hem betrkkenen) en biedt deze infrmatie k schriftelijk aan is zich bewust van weerstand van patiënten m hun gedrag te veranderen en is in staat m verschillende vrmen van weerstand te herkennen en te hanteren begeleidt de patiënt adequaat naar de uiteindelijke keuze van behandeling, en waar ndig spreekt hij daar familie f betrkken derden bij kmt een behandelplan met de patiënt vereen (infrmed cnsent) past de cmmunicatie en wrdkeus aan bij leeftijd, geslacht, etnische en culturele achtergrnd, en emtie van de patiënt en verifieert systematisch f de infrmatie is begrepen De verslavingsarts det adequaat mndeling en schriftelijk verslag ver de patiëntencasus verzrgt de verslaglegging vlgens geldende wet- en regelgeving ten beheve van de andere zrgverleners, medebehandelaars, zrgverzekeraar en andere betrkkenen draagt zrg vr schriftelijke rapprtage aan de verwijzer rapprteert aan andere disciplines van de rganisatie rapprteert mndeling en schriftelijk ver de diagnse zdat cllega s in de zrgketen met deze gegevens kunnen werken dcumenteert relevante patiëntgegevens met het g p verantwrding dan wel verdracht naar een ander behandelkader rapprteert p geëigende wijze ver de vrtgang en resultaten van de behandeling aan de verantwrdelijke behandelaar legt het behandelplan mndeling en schriftelijk p begrijpelijke en mtiverende wijze uit aan het team van behandelaars en verdedigt het behandelplan z ndig 3 SAMENWERKING De verslavingsarts kent de algemene structuur van de gezndheidszrg, maatschappelijke dienstverlening en de eigen rganisatie. Hij participeert in een netwerk van functinele samenwerkingsrelaties en maakt ptimaal gebruik van beschikbare epertises 15

16 De verslavingsarts verlegt met cllegae en andere zrgverleners neemt actief deel aan patiëntbesprekingen en kan p begrijpelijke wijze de medische prblematiek k aan niet-medici verbrengen rapprteert aan andere medische en sciaal wetenschappelijke disciplines betrekt andere disciplines tijdig bij de verschillende fasen van het zrgprces, p basis van kennis van en respect vr de nderscheiden epertises en verantwrdelijkheden verlegt z ndig met andere specialismen werkt in teamverband samen en respecteert hierbij de hiërarchische verhudingen, de vaardigheden en bevegdheden van anderen vraagt z ndig in inter- f multidisciplinair verband m aanvullende infrmatie vr het krijgen van een beeld van de patiënt De verslavingsarts verwijst adequaat verwijst adequaat indien de diagnse dan wel de behandeling daarm vraagt en hudt bij de verwijzing rekening met de beschikbaarheid, verantwrdelijkheid en tegankelijkheid van andere zrgverleners De specialist levert intercllegiaal cnsult geeft cnsultatie aan disciplines van de rganisatie verricht cnsulten p verzek van andere disciplines maakt effectief gebruik van intercllegiale cnsultatie en verleent snelle en effectieve intercllegiale cnsultatie De specialist draagt bij aan interdisciplinaire samenwerking en ketenzrg brengt het resultaat van EBM-besluitvering in multi- en interdisciplinaire verleg; betrekt de argumenten van de verschillende functinarissen die een rl hebben in het pstellen van het behandelplan, weegt deze en neemt slagvaardig en beredeneerde beslissingen vertaalt de ratinale van EBM naar andere partijen draagt bij aan effectieve interdisciplinaire samenwerking werkt cnstructief samen in inter- en multidisciplinair verband, p basis van kennis van en respect vr ieders rl en verantwrdelijkheden KENNIS EN WETENSCHAP De verslavingsarts kenmerkt zich dr zijn streven naar vermeerdering van zijn kennis en kunde in het vakgebied. Hij kan wetenschappelijke vragen die uit de aspecten zals verweven met de praktijk naar vren kmen, nderkennen en kritisch beschuwen en hij kan daar p basis van eigen waarneming, kennis en ervaring kmen tt vragen vr wetenschappelijk nderzek. De verslavingsarts bevrdert naast zijn eigen deskundigheid p het gebied van de verslavingsgeneeskunde k die van alle prfessinele medebetrkkenen De verslavingsarts beschuwt medische- en vakinhudelijke infrmatie kritisch gebruikt ratinele nderbuwingen bij klinische besluitvrming kent de principes van EBM en de daarmee samenhangende epidemilgische achtergrnden kan zich bij het klinisch werk vragen stellen, zekt delmatig naar een antwrd en nderbuwt en berdeelt een en ander met behulp van literatuurnderzek hudt zich p de hgte van richtlijnen vr aandeningen die in zijn praktijk frequent vrkmen De verslavingsarts bevrdert de verbreding van en ntwikkelt de wetenschappelijke vakkennis neemt deel aan gemeenschappelijke researchprjecten, kwaliteitsbrging f de ntwikkeling van richtlijnen die relevant zijn vr de klinische praktijk hanteert richtlijnen, werkt p basis van EBM, vertaalt klinische prblemen in een nderzekbare vraag en weegt nieuwe wetenschappelijke inzichten p tepasbaarheid in de eigen praktijksituatie bevrdert de ntwikkeling en implementatie van vakkennis De verslavingsarts ntwikkelt en nderhudt een persnlijk bij- en naschlingsplan neemt de verantwrdelijkheid m de persnlijke leerbehefte vast te stellen stelt persnlijke leerdelen, kiest geschikte leermethden zals intercllegiale tetsing, evalueert de eigen leerresultaten met het g p een ptimale praktijkvering neemt deel aan VVGN-sympsia vr bijschling in praktijk, nderwijs en wetenschap neemt deel aan nderzek f stelt desgewenst de resultaten van methdisch verzamelde gegevens beschikbaar aan derden 4.4 De verslavingsarts bevrdert de deskundigheid van cllegae, patiënten en andere zrgverleners in de praktijk bevrdert de deskundigheid van (aankmende) cllegae, ndersteunend persneel, patiënten en andere betrkkenen geeft het vakgebied van de verslavingsgeneeskunde dr aan vlgende generaties via nderwijs, pleiding en p andere wijze 16

17 MAATSCHAPPELIJK HANDELEN Het handelen binnen dit cmpetentiegebied mvat het afwegen van de belangen van de patiënt in relatie tt de belangen van andere hulpvragers en maatschappelijke belangen. Kern is het maatschappelijk verantwrd uitefenen van het berep. Naast de maatschappelijke en culturele cntet zijn vele factren van invled p zrg. Kennis van (bereps-)ethiek en wetgeving/ juridische aspecten zijn tevens van belang De verslavingsarts kent en herkent de determinanten van ziekte en zrgvraag herkent, kan inschatten en reageren p de psychsciale, maatschappelijke en bilgische factren die de gezndheid van patiënten beïnvleden verwerkt infrmatie ver de bepalende gezndheidsfactren in de patiëntenzrg van individuele patiënten en van de gemeenschap De verslavingsarts bevrdert de gezndheid van patiënten en de gemeenschap als geheel past medische deskundigheid te in situaties die niet te maken hebben met directe patiëntenzrg is p de hgte van maatschappelijke ntwikkelingen met betrekking tt gezndheidszrg en met name p het gebied van verslaving en verslavingszrg draagt bij aan het maatschappelijk debat ver verslaving en verslavingszrg draagt effectief bij aan prgramma s vr gezndheidsbevrderend gedrag draagt zrg vr een gede tegankelijkheid van de zrg en heeft daarbij g vr het ksteneffect De verslavingsarts handelt vlgens de relevante, wettelijke bepalingen en berepscde werkt in vereenstemming met de eigen juridische psitie en die van patiënten, waarnder die met betrekking tt het berepsgeheim kan mgaan met een cnflict van plichten t.a.v. privacy wetgeving/ berepsgeheim fwel de belangen van patiënt en derden/ de maatschappij; wanneer hij gendzaakt was het berepsgeheim te verschrijden, is hij p de hgte van de betreffende meldcde De verslavingsarts treedt p bij incidenten in de zrg herkent incidenten in de patiëntenzrg, hij nderkent eigen futen en die van anderen en heeft geleerd deze bespreekbaar en hanteerbaar te maken meldt incidenten p juiste wijze weet m te gaan met klachten ver de patiëntenzrg infrmeert de patiënt desgewenst ver de geldende klachtprcedures en instanties ORGANISATIE Om als verslavingsarts efficiënt en effectief te functineren spant hij zich in vr een gede rganisatie. In feite functineert de verslavingsarts als manager van zijn eigen werkzaamheden, maar k als die van anderen. De verslavingsarts neemt besluiten met betrekking tt gebruik f inzet van middelen en medewerkers, het stellen van delen en pririteiten, het maken van beleid en hij rganiseert het werk naar een balans tussen het berepsmatig handelen en de behefte aan verdere ntwikkeling van zichzelf en de rganisatie De verslavingsarts rganiseert het werk naar een balans in patiëntenzrg en persnlijke ntwikkeling past effectief timemanagement te frmuleert realistische verwachtingen vr zichzelf, m te kmen tt een evenwichtige levensstijl De verslavingsarts werkt adequaat binnen een gezndheidszrgrganisatie heeft inzicht in de rllen en verantwrdelijkheden van specialisten, de rganisatie en het functineren van het gezndheidszrgsysteem en het maatschappelijk krachtenspel werkt gestructureerd in teams met cllega's tnt leiderschap dr in cmplee situaties een medisch-verantwrd besluit te nemen neemt actief deel f geeft leiding aan een (multidisciplinair) team en past daarbij rganisatie- en managementprincipes delgericht te hudt rekening met basisprincipes van rganisatie van gezndheidszrg past principes van efficiënt vergaderen te draagt bij aan het kwaliteitsbeleid van de instelling geeft gevraagd f ngevraagd advies aan het managementteam en is actief betrkken bij het ntwikkelen van het medisch-inhudelijk beleid De verslavingsarts besteedt de beschikbare middelen vr de patiëntenzrg verantwrd maakt afwegingen t.a.v. de tewijzing van middelen p basis van het nut vr de individuele patiënt en de bevlking De verslavingsarts gebruikt infrmatietechnlgie vr patiëntenzrg en vr bij- en naschling maakt gebruik maken van patiënt gerelateerde databases en elektrnische infrmatie heeft inzicht in de principes van medische infrmatica vr het leveren van ptimale patiëntenzrg en hudt daarbij rekening met de privacywetgeving zrgt vr het nderhuden van de eigen deskundigheid 17

18 PROFESSIONALITEIT De verslavingsarts levert patiëntzrg p een integere, prechte en betrkken wijze. Hij integreert p adequate manier de hiervr genemde cmpetenties. Hij neemt verantwrdelijkheid vr zijn handelen en bewaart de juiste balans tussen persnlijke en prfessinele rllen. Hij kent de grenzen van zijn cmpetenties en handelt daarbinnen, dan wel schakelt andere deskundigen in. Hij stelt zich tetsbaar p. Hij registreert p verantwrdelijke wijze zijn cmplicaties en participeert in het visitatiesysteem van de wetenschappelijke vereniging. Hij herkent ethische dilemma s, heeft inzicht in de ethische nrmen en hudt zich aan de wetgeving. Hij is zich bewust van zijn vrbeeldfunctie binnen de gezndheidszrg De verslavingsarts levert patiëntenzrg p integere, prechte en betrkken wijze is zich bewust van het centrale belang van de patiënt nderkent en gaat adequaat m met diversiteit in etnische en culturele achtergrnden nderkent en gaat m met maatschappelijke vraagstukken die invled hebben p het geven van patiëntenzrg maakt een afweging tussen draaglast en draagkracht van de patiënt in relatie tt de behandeling hudt relevante kennis, vaardigheden en prfessineel gedrag p peil en verdiept deze De verslavingsarts vertnt adequaat persnlijk en interpersnlijk prfessineel gedrag neemt verantwrdelijkheid vr persnlijke handelingen is zelfbewust reflecteert p eigen handelen en verdrachtsprcessen behudt de juiste balans tussen persnlijke en prfessinele rllen pakt intermenselijke verschillen in prfessinele relaties aan participeert in intervisiebijeenkmsten De verslavingsarts kent de grenzen van de eigen cmpetentie en handelt daarbinnen neemt beslissingen ver, f, en wanneer andere deskundigen ndig zijn m bij te dragen aan de zrg vr de patiënt De verslavingsarts efent het berep uit naar de gebruikelijke ethische nrmen van het berep heeft inzicht in en hudt zich aan de juridische, ethische en medische gedragsregels herkent ethische dilemma's herkent en reageert p nprfessineel gedrag elders in de klinische praktijk 18

19 Hfdstuk 4 De inrichting van de pleiding tt verslavingsarts 4.1 Opleidingsvisie De pleidingsvisie van de pleiding sluit aan bij de principes van het leren van vlwassenen zals in diverse leertherieën is beschreven. Het cyclisch karakter van het leren in de praktijk, het ervaren, staat centraal. De ais leert bij uitstek dr en in de interactie met zijn mgeving. De rl van de pleider is die van begeleider van de ais bij het prces van betekenisverlening. Een belangrijk uitgangspunt is dat het leren plaatsvindt in een z authentiek mgelijke mgeving en dat het leren epliciet gemaakt wrdt dr reflectie. Om cmpetent te leren handelen in de praktijk is deelname aan de werkzaamheden van de berepsgrep essentieel. De ais leert van de aanwezige eperts en neemt geleidelijk het handelingsrepertire (kennis, vaardigheden, huding, nrmen en waarden) van de berepsgrep ver. Cncrete feedback tijdens het leren in de praktijk is belangrijk m te leren van ervaringen. De uit te veren werkzaamheden en verantwrdelijkheden verschuiven gedurende de pleiding van eenvudig naar cmple. De begeleiding wrdt gaande de pleiding minder direct. In het praktijkprgramma staan werken en leren in de praktijksituatie en reflectie daarp centraal. Het stimuleren van mensen tt reflectie p eigen ervaringen mtiveert hen tt leren en ntwikkelen. Vrafgaand aan het handelend ervaren leert de ais nder andere dr zelfstudie, waarbij een berep kan wrden gedaan p uitleg en instructie van een pleider. De pleiding kiest vr cmpetentiegericht nderwijs (CGO). CGO is gericht p het ntwikkelen van cmpetenties. Kenmerkend vr dit type nderwijs is dat het berep gerelateerd is en gericht p adequaat handelen in kenmerkende berepssituaties. Cmpetentiegericht pleiden prepareert de ais k p een leven lang leren. Dat gebeurt ptimaal dr p de werkvler de ais ged te faciliteren in het leerprces, maar k dr veel initiatief en verantwrdelijkheid vr het leerprces te leggen bij de ais zelf en deze zijn eigen leerprces te laten sturen. De zelfsturing kan in verleg met de pleider plaatsvinden aan de hand van dcumentatie in het prtfli, cnfrm de kaders van het CCMS. Het faciliteren van het leerprces vergt k een bepaalde pstelling van de pleider, die vral een cachende rl heeft. De pleiding heeft deze visie vertaald in een aantal didactische uitgangspunten, namelijk: het leren is actief. De ais denkt actief na ver een nderwerp f prbleem, stelt leerdelen p vr zijn leren in de praktijk, bereidt zich vr p nderwijsactiviteiten, brengt casuïstiek in en is bereid tt reflectie en intervisie; leren is ntwikkelen en verlpt prcesmatig; de ais is zelf verantwrdelijk vr zijn leerprces; het leren vindt vrnamelijk plaats in de praktijk en wrdt ndersteund dr cncrete feedback. 4.2 Thema s Themakaarten De kenmerkende berepssituaties en het cmpetentieprfiel vrmen de basis van de pleiding verslavingsgeneeskunde. Als buwstenen vr de cmpetentientwikkeling zijn zes thema s benemd die het gehele dmein van de verslavingsarts bestrijken. Deze thema s mvatten grepen van cmpetenties die inhudelijk bij elkaar hren en samen de cmpetenties van de arts vrmen. Het werkterrein en de cmpetenties van de pleiding zijn bepalend vr het vaststellen van de thema s. Het cmpetentiegebied medisch handelen is de kernfunctie van verslavingsarts. De thema s staan beschreven p themakaarten. Deze beschrijvingen peratinaliseren de in een thema centraal staande cmpetenties en de kenmerkende berepssituaties, de vereiste kennis en kritische vaardigheden. De themakaarten geven richting aan het nderwijs, de tetsing en de berdeling. De pleiding heeft een zestal thema s gedefinieerd (tabel 4.1). 19

20 Thema 1 Intake 2 Behandeling 3 Psychiatrische cmrbiditeit 4 Lichamelijke cmrbiditeit 5 Public health en preventie 6 Beleid, beheer en veiligheid Krte mschrijving Betreft het gehele prces van anamnese, intake, diagnstiek en indicatiestelling. De verslavingsprblematiek, psychiatrische en smatische prblemen wrden gediagnsticeerd. De psychische draagkracht van de patiënt en zijn systeem wrden ingeschat evenals de capaciteit en mtivatie van de patiënt m gedrag te veranderen. Het aanwenden van specifieke cmmunicatieve vaardigheden is essentieel in de zrg vr mensen met verslavingsprblematiek. Dit geldt in alle patiëntcntacten Betreft het gehele behandelprces, keuze en priritering van behandeldelen, pstellen van behandelplan, crisisplan en plan vr terugvalpreventie waarbij rekening wrdt gehuden met de belastbaarheid van de patiënt en zijn systeem en de haalbaarheid van de behandeling Het diagnsticeren en behandelen van verslaafden met psychiatrische prblematiek staat centraal. Het gaat tevens m het inschatten van risic s p zelfbeschadiging, suïcide en het eventueel nemen van dwangmaatregelen. Adequaat samenwerken met andere zrgverleners in het circuit is van belang. De verslavingsarts hudt de regie ver de psychiatrische prblematiek, tenzij epliciet vergenmen dr de psychiater Het diagnsticeren en behandelen van verslaafden met lichamelijke prblematiek staat centraal. De verslavingsarts hudt bij het behandelplan rekening met lichamelijk aandeningen. De verslavingsarts hudt de regie p de diagnstiek en de behandeling van relevante smatische prblemen, tenzij epliciet vergenmen dr de huisarts f smatisch specialist Primaire, secundaire en tertiaire preventie staat centraal in dit thema. Het beïnvleden van leefstijl, het vrkmen van verlast en samenwerken met justitie en plitie en beleidsmakers p diverse niveaus zijn in dit thema kernactiviteiten van de verslavingsarts. De verslavingsarts werkt aan het pbuwen van functinele cntacten met beleidsmakers p landelijk, prvinciaal en gemeentelijk niveau ten beheve van preventie van verslaving en harm reductin. Tevens neemt de verslavingsarts zijn verantwrdelijkheid waar het gaat m maatschappelijk belang versus individueel belang, m stigmatisering en maatschappelijke vraagstukken Veiligheid staat in dit thema centraal. Het gaat hierbij m veiligheid vr medewerkers en patiënten. Beleid p dit punt, en implementatie daarvan, zrgverlening in een veilig kader, en melding bij (dreigende) incidenten is de zrg vr de verslavingsarts als verantwrdelijke behandelaar. Hij investeert in kwaliteitszrg en beleid p instellingsniveau, p reginaal en plitiek niveau Tabel 4.1 Glbale inhuden van de thema s Kenmerkende berepssituaties In de themakaarten wrdt richting gegeven aan tetsing en berdeling. Dit gebeurt aan de hand van kenmerkende berepssituaties en tetsen zals beschreven p de tetskaart (deel B van de themakaart). De cmpetenties uit het cmpetentieprfiel kmen niet in alle thema s in gelijke mate aan de rde; er zijn thema gebnden pririteiten. Die pririteiten zijn in kaart gebracht met behulp van casuïstiek. Een casus is gelijk aan een kenmerkende berepssituatie indien hij vldet aan een aantal vrwaarden, te weten: de situatie is prttypisch vr de invulling van rllen en/f; het raakt de kern van het thema ( hier draait het m ) en/f; er is sprake van risic en/f; 20

21 een situatie die zeker gekend met wrden, mdat bij miskenning de gevlgen ernstig zijn en/f; de situatie is cmple: als de ais een cmplee situatie adequaat kan plssen, mag wrden aangenmen dat hij dit in srtgelijke maar minder cmplee situaties k kan (transfer); de situatie herbergt een bekende valkuil in zich ( als die misser tch vrkmen kn wrden ). De gekzen situaties zijn eemplarisch en dr de pleider en ais naar behefte aan te passen met andere kenmerkende berepssituaties. De kritische berepssituaties helpen de ais en de pleider te fcussen p bepaalde cmpetenties Beheersingsniveaus Om het verall functineren van de ais p de verschillende thema s te kunnen vaststellen wrdt na afsluiting van elk thema, waarbij k de resultaten van de krte praktijkberdelingen (verder aangeduid als KPB s) meegewgen wrden, het bereikte bekwaamheidsniveau aangegeven. Hierbij wrdt k gelet p de mate van supervisie die de ais bij de uitvering van de verschillende taken binnen een thema ng ndig heeft. Op dezelfde wijze wrdt k het functineren van de ais wat betreft de verschillende vaardigheden vastgesteld. De pleiding heeft vr de verschillende thema s en vr de verschillende handvaardigheden vijf niveaus van cmpetentie gefrmuleerd (tabel 4.2). Niveau 1 De ais heeft adequate kennis van het nderwerp 2 De ais kan de bij dit thema behrende berepsactiviteiten uitveren nder strikte supervisie 3 De ais kan de bij dit thema behrende berepsactiviteiten nder beperkte supervisie uitveren 4 De ais kan de bij dit thema behrende berepsactiviteiten znder supervisie uitveren 5 De ais superviseert en nderwijst anderen adequaat bij de bij dit thema behrende berepsactiviteiten Tabel 4.2 Beheersingsniveaus Vr de verschillende cmpetentiegebieden heeft de pleiding de vijf beheersingsniveaus gecncretiseerd per pleidingsjaar (zie bijlage 4). Daarnaast heeft de pleiding nderscheid gemaakt tussen kenmerkende berepssituaties die in het eerste studiejaar, en die in het tweede studiejaar beheerst meten wrden. De cmpleiteit van de situatie speelt hierin een belangrijke rl Kennis en vaardigheden Vr elk thema wrden de specifieke, vereiste kennis en vaardigheden benemd. In de KPB s wrden de kennis- en vaardigheidsaspecten integraal getetst. Daarnaast wrden bepaalde kennisnderdelen en vaardigheden nafhankelijk van de KPB getetst. Naast de themagerichte kennis en vaardigheden dient de student zich algemene basiskennis en vaardigheden die vr alle thema s gelden eigen te maken gedurende zijn pleiding tt verslavingsarts. 4.3 Structuur van de pleiding De pleiding tt verslavingsarts heeft als vltijdspleiding een duur van twee jaar. In deeltijd duurt hij naar rat langer. Er is een praktijkprgramma (werkplekleren in de praktijk) en een cursrisch prgramma (p het pleidingsinstituut) die samen een geïntegreerd geheel vrmen. Beide nderdelen zijn wezenlijk en vullen elkaar aan. Zwel in het praktijkprgramma als in het cursrische prgramma zijn er pleidingsactiviteiten die de ais ndersteunen ter ntwikkeling van zijn cmpetenties. In het vltijdse werk van de ais is een dag cursrisch nderwijs per week pgenmen. Per studiejaar zijn er minimaal veertig van deze terugkmdagen p het pleidingsinstituut. Binnen het vltijdse werk is er vldende tijd vr studie en in het tweede jaar ruimte vr een keuzestage van drie maanden. Een ais kan, in verleg met een betrkken instelling vr verslavingszrg, k in deeltijd werken, zij het met een minimum werktijd van 50% van de vlle tijd, en met een verdeling ver minimaal drie dagen. 21

22 4.3.1 Werkplekleren Het werkplekleren mvat het leren in de praktijk. In de praktijk, het hart van de pleiding tt verslavingsarts, wrden cmpetenties zichtbaar in termen van bserveerbaar gedrag en daardr tetsbaar. Om cmpetent te leren handelen in de praktijk is deelname aan de werkzaamheden van de berepsgrep essentieel. In het praktijkprgramma staan werken en leren in de praktijksituatie en reflectie daarp centraal. Het werkplekleren krijgt vrm in de meester-gezelrelatie met elementen als het efenen van een reflectieve huding ten pzichte van het eigen prfessinele handelen, het geven en ntvangen van feedback en het leren destilleren van gerichte nderzeksvragen uit het dagelijkse aanbd van patiënten. De dagelijkse feedback kmt vanuit verschillende situaties, en van verschillende prfessinals. De uit te veren werkzaamheden en verantwrdelijkheden verschuiven gedurende de pleiding van eenvudig naar cmple. De supervisie wrdt gedurende de pleiding minder direct. Tijdens het werkplekleren det de ais praktische, ervaring p in de patiëntenzrg, zwel intramuraal als ambulant. Het verschil in dynamiek tussen een intramurale en een ambulante vrziening is z grt dat de ais p beide nderdelen gewerkt met hebben. In beide situaties dient de ais diepgaand kennis p te den ver diagnstiek en behandeling van crisissituaties, benevens de diagnstiek en behandeling van inticatie en detificatie. Vanzelfsprekend dient de ais een bijdrage te leveren aan de behandeling van patiënten, zwel intramuraal als ambulant. Het leren in de praktijk vindt plaats aan de hand van een individueel pleidingsplan waarin de ais leerdelen frmuleert dr praktijkpdrachten vanuit het cursrisch nderwijs en dr het ntvangen van feedback in begeleidingsgesprekken en vrtgangsgesprekken. Het werkplekleren duurt vltijds 24 maanden, waarvan ten minste perides van zes maanden intramuraal en zes maanden etramuraal deel uitmaken. Bij vrkeur start de ais p een intramurale werkplek. De werkplekken meten een gede verhuding bieden tussen cure en care. De ais det altijd ervaring p met vlwassenen. In het tweede jaar is er naar vrkeur van de ais, en in verleg met de instelling waar de ais werkt, een stage van 3 maanden, te kiezen uit de vlgende mgelijkheden: jeugdkliniek, afdeling vr uderen, afdeling vr neurcgnitieve strnissen in relatie tt verslaving, afdeling vr herïnenderhudsbehandeling, dubbeldiagnseafdeling in een psychiatrisch ziekenhuis, frensische kliniek, OGGZ afdeling, preventieve afdeling, en psychiatrische cnsultatieve dienst in een algemeen ziekenhuis. Werken met jeugdigen en uderen, en met subgrepen van patiënten is aldus mgelijk. Praktijksituaties vr de ais zijn nder andere: multidisciplinaire verleggen, patiëntenbesprekingen, incidentbesprekingen, behandelbesprekingen, verdrachten, en werkbesprekingen. Alle thema s meten in de pleiding aan bd kmen maar de plaats, mvang en het begde beheersingsniveau kan gedurende de pleiding variëren Cursrisch nderwijs Naast het praktijkleren verzrgt de pleiding cursrisch nderwijs, dat wrdt aangebden p een centrale lcatie in het land. Cursrisch nderwijs is gestructureerd nderwijs in cursusvrm en ingedeeld in mdules (zie bijlage 5). Het nderwijs is niet patiëntgebnden. De cursussen kennen een specifieke vlgrde in de pleiding zdat de cursus blijvend aansluit bij de ntwikkeling van de ais in de praktijk. Het cursrisch nderwijs heeft twee belangrijke elementen, namelijk de vakinhudelijke mdules en de reflectie p het praktijkleren, waarbij de verbinding met het praktijkleren centraal staat. Tijdens de lesdagen wrdt er in de grep nder leiding van een vakdcent die de ervaringen in een theretisch kader plaatst, de reflectiecyclus (Krthagen 1982, 1992) drlpen. Er wrdt teruggeblikt p het handelen in de praktijk, de balans wrdt pgemaakt en er wrden alternatieven nderzcht en vrnemens gefrmuleerd m mee terug te nemen naar de praktijk. 22

23 Gedurende beide pleidingsjaren wrden tevens capita selecta aangebden waarin aan de rde kmt he de cmpetenties ingezet kunnen wrden bij verschillende delgrepen, zals licht verstandelijk gehandicapten, cliënten die in aanraking zijn gekmen met justitie, samenhangend met verslaving, jeugdigen en uderen. Wetenschappelijk nderzek in de verslavingszrg is van grt belang. Verslavingsgeneeskunde is een jnge discipline in een vakgebied dat in vlle ntwikkeling is. In Nederland wrdt ng weinig verslavingsgeneeskundig patiëntgebnden nderzek uitgeverd. De assistenten in pleiding wrden er te aangezet zelf wetenschappelijk nderzek p te zetten en in bescheiden vrm uit te veren. De methde waarp zij p wetenschappelijke wijze hun kennis uitbreiden en p peil huden is vral gebaseerd p de traditie van Evidence Based Medicine (EBM) als leermethde. 23

24 Hfdstuk 5 Tetsing en berdeling In dit hfdstuk wrden de kaders vr tetsing en berdeling uitgewerkt. In het nderdeel tets- en berdelingsbeleid wrdt ingegaan p het belang van tetsen en de kenmerken van cmpetentiegericht tetsen in cmpetentiegericht nderwijs. 5.1 Functie van tetsen en berdelen in de pleiding In de pleidingssituatie wrdt nderscheid gemaakt tussen tetsen en berdelen. Tetsen is meten, waarderen en begeleiden en kent een educatief del. Berdelen is meten, waarderen en beslissen en heeft een selectief del. 4 Cmpetent handelen gaat gepaard met het vermgen m de kwaliteit van het eigen werk te kunnen evalueren en berdelen. De essentie van cmpetentiegerichte tetsing is het verkrijgen van een indicatie ver de mate van vakbekwaamheid in de berepspraktijk. Tetsing is vr de ais een krachtig instrument m zijn ntwikkeling te ndersteunen. Tetsing heeft tt del: aan te geven welke cmpetenties vr de berepsbeefening van belang zijn; inzicht te geven in de sterke en de zwakke kanten van prfessineel handelen; inzicht te geven in de vrtgang en ntwikkeling van cmpetenties; feedback mgelijk te maken; uit te dagen tt ntwikkeling. Tetsen stuurt daarmee het leren. Wanneer het gaat m cmpetentiegericht leren is het evident dat tetsing het fundament vrmt van het leercncept. Cmpetentiegericht tetsen gaat uit van de uitvering van een gehele berepstaak. Daarbij blijft vrtdurende kennisntwikkeling ndzakelijk m de taken ged uit te kunnen veren. Cmpetentiegericht nderwijs reikt zdende verder dan het pden van lsstaande, vakinhudelijke kennis. Bij het berdelen wrdt bekeken f de ais in staat is m bekwaam te handelen, dat wil zeggen f hij in relevante berepscnteten begde berepstaken kan vervullen en hierp kan reflecteren; daarbij gebruikmakend van en vrtbrdurend p de epertise zals deze in de vrm van kennis, inzicht, vaardigheden en attitude binnen het berepsdmein is pgebuwd. Cmpetent kunnen handelen is bij dit alles het uiteindelijke del. Dit hudt in dat de ais aan het einde van zijn pleiding: tegerust is met actuele en multidisciplinaire kennis, inzichten, hudingen en vaardigheden m de taken behrende bij het berep van verslavingsarts zelfstandig te kunnen uitveren; het relevante (en actuele) mentale gereedschap (kennis, inzichten, hudingen, vaardigheden) tepast bij het definiëren, analyseren en plssen van cmplee prblemen in de berepspraktijk en bij het pbuwen en presenteren van argumenten; relevante infrmatie verzamelt en analyseert m te reflecteren p het berepsmatig handelen, mede vanuit ethische, wetenschappelijke en maatschappelijke vragen; de cgnitieve vermgens heeft ntwikkeld m de eigen berepsuitefening vrtdurend te prfessinaliseren en m te kunnen functineren in uiteenlpende berepssituaties en cnteten Ontwikkelingsgericht- en selectief tetsen De pleiding kiest vr het inzetten van zwel frmatieve/ ntwikkelingsgerichte als summatieve/ selectieve tetsen. Frmatieve tetsen zijn vrmende, ntwikkelingsgerichte tetsen. Hierbij krijgt de ais feedback waardr hij zijn ntwikkeling zelf beter kan sturen. 4 Brand et al.: Klinisch nderwijs en pleiden in de praktijk,

25 Frmatieve tetsen hebben k een diagnstische functie. Zwel de (hfd-) pleider als de ais krijgen dr frmatieve tetsen een beeld van het niveau waarp de ais een bepaalde (deel-) cmpetentie, f alleen een vaardigheid, f een bepaalde therie beheerst. Op basis van een dergelijk tetsinstrument kunnen verbeterpunten wrden gefrmuleerd en geëvalueerd. Een summatieve tets is bedeld m gegevens te verzamelen waarmee bepaald kan wrden f de ais daadwerkelijk zijn cmpetenties p het begde niveau beheerst. Summatieve tetsvrmen garanderen eterne belanghebbenden dat de ais aan het vereiste niveau van de begde cmpetentiebeheersing vldet. De betruwbaarheid van berdelen neemt te naarmate het aantal tetsmmenten, tetssrten en berdelaars teneemt. Omdat beide tetsvrmen een belangrijke rl spelen, wrdt er in dit pleidingsplan frmatief en summatief getetst. Hieraan ligt een aantal verwegingen ten grndslag. Ten eerste zijn de meer gedetailleerde tetsen (veel items/analytisch) niet betruwbaarder dan de meer glbale tetsen (hlistisch). Daarbij kmt dat het maken en uitveren van valide en betruwbare summatieve tetsen veel meer tijd en energie kst van alle betrkkenen. Vervlgens is de generaliseerbaarheid van gevnden resultaten vr tetsing p hlistische wijze zelfs meer betruwbaar dan vr het analytisch tetsen en de betruwbaarheid van een berdeling neemt bvendien te naarmate het aantal tetsmmenten, tetssrten en berdelaars teneemt. De ervaring laat zien dat het vergrte deel van de assistenten in pleiding vldende tt ged functineert en de pleiding met ged gevlg afsluit. In een enkel geval wrdt er alleen p indicatie (bij twijfel) een aangepast (uitgebreider) tetsprgramma aangebden. In een dergelijke situatie met immers valide en betruwbaar bewezen wrden dat een ais p een bepaald, verlangd niveau functineert Tetsen van (delen van) cmpetenties Een cmpetentie is een geïntegreerd geheel van kennis en inzicht, vaardigheden en attitudes in een bepaalde berepssituatie. Het del van het tetsen van cmpetenties is dan k zicht krijgen p de integratie van kennis, vaardigheden en gedrag in een specifieke situatie f cntet. De persnlijke eigenschappen die de arts daarbij ndig heeft, zals integriteit en enthusiasme, meten hierbij niet uit het g wrden verlren en mee wrden getetst. Het CanMEDS-mdel maakt inzichtelijk dat de zes cmpetentiegebieden elkaar verlappen en dat ze in ttaliteit de dimensie Medical Epert pleveren. Ofschn alle cmpetenties separaat meten wrden berdeeld, kunnen per situatie meer cmpetentiegebieden wrden getetst. Bij samenwerken zijn bijvrbeeld de cmpetenties cmmunicatie en prfessinaliteit de impliciete ingrediënten. Per tetsmment kunnen maimaal twee tt drie cmpetentiegebieden wrden getetst. Kennis is een nderdeel van een cmpetentie maar neemt in het dagelijks functineren van de verslavingsarts een dusdanig belangrijke rl in dat er gekzen is m p enkele kennisgebieden separaat te tetsen. 5.2 Kwaliteitseisen aan een tetssysteem Znder al te gedetailleerd in te gaan p kwaliteitseisen van een tetssysteem is het beschrijven van een aantal basale eisen ndzakelijk m een aantal gemaakte keuzes ten aanzien van de tetsing te te kunnen lichten. Het is van belang m: meerdere en verschillende tetsinstrumenten te cmbineren m een vldende betruwbaar beeld te krijgen van de beheersing van een cmpetentie. Elk instrument heeft daarbij specifieke eigenschappen waarbij het ttaal meer is dan de sm der delen; metingen te den aan de hand van criteria; meerdere bservatiemmenten te rganiseren. Dit verhgt de betruwbaarheid f juistheid ver de berdeling van een (deel-) cmpetentie (één keer iets vertnen zegt in nvldende mate iets ver bekwaamheid). Tevens kunnen bepaalde patrnen in gedrag herkend wrden en een vrtgang in de tijd wrdt zichtbaar; 25

26 meerdere berdelaars in te zetten mdat daarmee de bjectiviteit versterkt wrdt en de betruwbaarheid van de berdeling teneemt; de te ntwikkelen cmpetenties als uitgangspunt vr de tetsen te nemen. Het gaat m het berdelen van relevante berepsspecifieke situaties (dus niet alles heft getetst te wrden). Het uitgangspunt is dat de berdelaar tt een afgewgen rdeel met kunnen kmen. Meestal is eerder sprake van een impliciete richtlijn (p basis van ervaring) dan van een scherp afgebakende maatstaf. Wel met transparant zijn p grnd van welke argumentatie tt een bepaald rdeel is gekmen. 5.3 Tets- en berdelingsinstrumenten In het tets- en berdelingssysteem is dcumenteren erg belangrijk. Elke jaar wrdt een aantal verschillende berdelingsfrmulieren verzameld waardr een veelzijdig en vlledig beeld van de ais wrdt geschetst. Deze frmulieren verzamelt de ais in het prtfli. Achtereenvlgens wrden de frmatieve tetsen beschreven (tabel 5.2), de begeleidingsinstrumenten (tabel 5.3) en de summatieve berdelingsinstrumenten (tabel 5.4). Een frmatieve tets is geen vrijblijvende tets. De resultaten wrden pgenmen in het prtfli en bij de geschiktheidsberdeling wrdt het vlden, de feedback en de resultaten van de frmatieve tetsen meegenmen in de summatieve geschiktheids- en eindberdeling van de pleiding. KPB s wrden berdeeld aan de hand van vraf pgestelde criteria waarbij een berdelingsschaal wrdt gehanteerd. Deze cmpetentie is kritiekpunt verbeterpunt naar verwachting bven verwachting ecellent Tabel 5.1 Berdelingsschaal Cijfermatige aanduiding Frmatieve tetsinstrumenten Krte praktijk Berdelingen (KPB) Objective Structured Assessment f Technical Skills (OSATS) 360-gradenberdeling Wat is het? De Krte Praktijk Berdeling (KPB) is een tetsinstrument dat gemakkelijk in de dagelijkse praktijk is uit te veren. Het is bedeld als bservatieberdeling van de ais in de dagelijkse praktijk; vr deze tets heft dus niets etra gerganiseerd te wrden. Ok verdrachten, verlegsituaties en besprekingen wrden hiermee getetst. De KPB wrdt nabesprken en er wrden leerpunten gefrmuleerd De KPB is dr de directe bservatie van het functineren p de werkvler het meest valide als separate tets. Er zijn veel (10) KPB s ndig vr betruwbare berdeling. Bij berdeling dr meerdere verschillende stafleden neemt de betruwbaarheid te. Het initiatief tt het afnemen van een KPB kan zwel dr de ais als dr de pleider genmen wrden, maar in principe is de ais verantwrdelijk. Het nderwerp van de KPB gebeurt in ged verleg. Op het KPB frmulier dient alleen te wrden berdeeld wat is gebserveerd, f berdeeld is. Belangrijk is de vrije schrijfruimten vr gerichte feedback (wat gaat ged, wat kan beter). Het is de bedeling dat de ais naar niveau van de pleiding wrdt berdeeld. De ais neemt alle KPB- frmulieren mee in het prtfli De berdeling van technische vaardigheden vindt plaats direct na aflp van een verrichting. Het is een tetsinstrument waarmee de ais in krte tijd p belangrijke aspecten van de verrichting kan wrden berdeeld. Er is tevens ruimte vr tips en trucs. Uiteindelijk kan de berdelaar aangeven f de ais nder, p f bven niveau gepresteerd heeft. Het instrument is p zichzelf frmatief maar bij vldende berdelingen van een verscheidenheid van verrichtingen kan de pleider tijdens de geschiktheid berdeling er p summatieve wijze gebruik van maken De 360-gradenberdeling is een methde waarbij aan alle betrkkenen p de werkplek wrdt gevraagd het functineren van de ais te berdelen vlgens een vast frmat. Dit hudt in dat verpleegkundigen, secretariële medewerkers, facilitaire medewerkers, cllega ais, paramedici en desgewenst patiënten naar een krte berdeling wrdt 26

27 Critical Appraisal Tpic Wetenschappelijk artikel Vrdracht Referaten Tetsen in het kader van het kader van het cursrisch nderwijs Supervisieverplichtingen gevraagd. Onderwerpen als prfessineel gedrag en samenwerking kunnen hiermee beter in kaart wrden gebracht Een CAT is een kritische berdeling van een artikel, gerelateerd aan een cncreet klinisch scenari. Dit leidt vervlgens tt een gestandaardiseerd, p recente literatuur gebaseerd, antwrd p de klinische vraag. Een dergelijke eercitie begint bij het frmuleren van een bruikbare vraagstelling, vervlgt in het mzetten van de vraagstelling in een gerichte literatuursearch, waarna selectie van relevante literatuur plaatsvindt. Het eindigt vervlgens met een cnclusie die antwrd geeft p de initiële vraag. Deze methde kmt tegemet aan de ndzaak vakliteratuur te leren lezen, interpreteren en p waarde te schatten in relatie tt de dagelijkse praktijk. De referaten, klinische presentaties en CAT s wrden met een specifiek berdelingsfrmulier berdeeld De ais dient aan het einde van de pleiding minimaal één wetenschappelijk artikel gepubliceerd te hebben p het niveau van een peer-reviewed tijdschrift. Als de ais dit niveau niet kan halen naar het rdeel van een daarte ingestelde cmmissie, dan ntvangt hij een vervangende pdracht, namelijk het schrijven van drie CAT s ver drie dr de cmmissie gekzen artikelen De ais dient tijdens de pleiding minimaal éénmaal een vrdracht te presenteren p een relevant wetenschappelijk cngres De ais verzrgt minimaal drie referaten gedurende de pleiding. Hierbij wrdt vlgens de EBM-methde een artikel besprken en becmmentarieerd De tetsen van het cursrisch nderwijs, zals de mdulepdrachten en de kennistetsing De ais neemt deel aan supervisie (30 uur per jaar, twee jaar) en wrdt berdeeld p aantal uren deelname en p de prgressie in ntwikkeling Tabel 5.2 Frmatieve tetsinstrumenten Begeleidingsinstrumenten Wat is het? Het prtfli geeft sturing aan het leerprces, bevat het Individueel Opleidingsplan (IOP) en is een verzameling van infrmatiebrnnen en frmatieve en summatieve berdelingsgegevens (KPB s, OSATS, 360 graden feedback, pdrachten, zelfreflectie, Prtfli peerassessments, selfassessment) p basis waarvan leerdelen gefrmuleerd kunnen wrden en reflectie p het functineren van de arts dr zichzelf en anderen kan plaatsvinden. Tevens wrden verplichte nderdelen hierin afgetekend en tetsuitslagen verzameld Zelfreflectie De ais reflecteert een aantal keren p zijn cmpetentientwikkeling. Dit cmpetentientwikkeling reflectieverslag wrdt gebruikt bij de vrtgangsgesprekken en eindberdeling In het werkplekleren zijn er begeleidingsgesprekken met de pleider en met de Begeleidingsgesprek bij het werkbegeleider (ttaal: een uur per week/twee jaar lang). Het del is het gezamenlijk werkplekleren met pleider en/ reflecteren van ais en de pleider/ werkbegeleider p het functineren van de ais f werkbegeleider respectievelijk in de pleiding en p de werkvler Vrtgangsgesprek werkplekleren met hfd instituut en pleider Tabel 5.3 Begeleidingsinstrumenten In stages zijn er vrtgangsgesprekken met de het hfd van het instituut (4 in jaar 1 en 2 in jaar 2). Het del is het gezamenlijk reflecteren van ais en hfd instituut ver de pleiding in het algemeen en de vrtgang van de ais in het bijznder (aan de hand van het IOP). Het hfd van het instituut heeft in deze gesprekken nadrukkelijk de rl van cach. Het vrtgangsgesprek is geen berdelingsgesprek De ais tnt via zijn prtfli de vrtgang van zijn cmpetentientwikkeling aan en er wrdt besprken welke zaken eventueel meer aandacht beheven in de kmende tijd. Tevens wrdt p basis van het prtfli gekeken f is vldaan aan de prtfliverplichtingen. In het vrtgangsgesprek bekijkt het hfd instituut f de pleider met de ais f alle cmpetenties in de achterliggende peride aan bd zijn gekmen en wrden delen gefrmuleerd vr de vlgende peride 27

28 Summatieve berdelingsinstrumenten Geschiktheidsberdeling Wat is het? In de geschiktheidsberdeling geeft het hfd instituut een rdeel ver het functineren (cmpetentieberdeling) van de ais aan de hand van een cmpetentiescre, prtfli, bewijsstukken, zelfreflectie en de resultaten van het cursrisch nderwijs. Dit vindt plaats aan het einde van elk studiejaar en drie maanden vr het einde van de pleiding Tabel 5.4 Berdelingsinstrumenten 5.4 Het prtfli Een prtfli is een berdelingsinstrument in een cmpetentiegerichte leermgeving. Het kaderbesluit definieert het prtfli als een verzameling van dcumenten waarin verplichtingen, vrtvleiende uit het kaderbesluit en de specifieke besluiten wrden bijgehuden, waaruit de vrtgang en van de pleiding en de zelfreflectie van de ais blijken en ten minste de dcumenten ten beheve van de berdeling van de ais, de gehuden vrdrachten, referaten, gepubliceerde artikelen, gevlgde cursussen en uitgeverde verrichtingen. Om ervr te zrgen dat het prtfli zijn functie waarmaakt, met het een structurele plaats krijgen in de pleiding anders verwrdt het tt een statische verzamelmap van prducten (Cluitmans 2002, Elshut- Mhr et al. 2001b). Het is bedeld m vr ais en (hfd-) pleider de pleiding te structureren, m de ais aan te zetten tt zelfreflectie en actief leren, m de vrtgang te vlgen en z ndig bij te sturen. Het prtfli is een verzameling van prducten die een beeld geven van het leerprces en het leerresultaat van de ais. Het is k bewijsmateriaal van de ai waarmee hij kan aantnen dat hij de vereiste cmpetenties en pleidingsinhuden verwerft en het is de basis waarp hij gericht kan werken aan zijn verdere ntwikkeling en pleiding. Het pleidingsinstituut neemt p basis van het prtfli beslissingen ver de ais. Het prtfli kan summatief en frmatief wrden gebruikt. Dit betekent dat een prtfli een prcesfunctie en een prductfunctie kent. Het prtfli wrdt gebruikt bij het evalueren en berdelen van de vrtgang (het prces) en bij de eindberdeling (het prduct). Tevens is het een manier waarp de ais zich kan presenteren en persnlijk kan prfileren. Het biedt mgelijkheden tt individuele differentiatie en creativiteit. Ok na de pleiding is het prtfli een instrument dat gebruikt kan wrden bij herregistratie, berepsprfilering en lpbaanntwikkeling Onderdelen van het prtfli Het prtfli kent de vlgende nderdelen. 1. Curriculum Vitae: - persnlijke gegevens (naam, adres, gebrtedatum, BIG-registratienummer, relevante persnlijke gegevens); - werkervaringsgegevens (verzicht werkzaamheden als arts); - pleidingsgegevens (pleidingsinstituut, stage-instellingen, werkgevers, pleiders, werkbegeleiders, pleidingsdata, verzicht van eventuele vrijstellingen). 2. Individueel pleidingsplan (IOP) inclusief pleidingsschema; 3. dcumenten ten beheve van de tetsing (bewijsstukken) dcumentatie van minimaal verplichte tetsing van cmpetenties (KPB, OSATS, verslagen van vrtgangs- en berdelingsgesprekken); 4. lgbek (een registratie van dr de uitgeverde pleidingsactiviteiten, waarin ten minste de verplichte activiteiten en mduletetsingen, supervisie zijn pgenmen); 5. supervisiebijeenkmsten (verslaglegging, inbreng, reflectie) Verantwrdelijkheden inzake het prtfli Rl ais Het is de bedeling dat de ais zelf een ptimale invulling zekt van het prtfli. Het prtfli is eigendm van de ais, hij f zij bepaalt wie tt welke nderdelen tegang heeft. Het initiatief hrt bij de ais te liggen, zwel vr de zelfntwikkeling, de berdelingen en de verige dcumentatie zals 28

29 beschreven in de verschillende hfdstukken van het prtfli. Dr te investeren in het prtfli investeert de ais in de eigen vrtgang en ntwikkeling tijdens de pleiding. Rl pleider De pleider hrt te mtiveren tt adequaat prtfligebruik. Dr het prtfli als agenda te gebruiken vr de vrtgangsgesprekken kan een evenwichtiger en veelzijdiger beeld van de ais verkregen wrden en kan p een meer gegrnde manier bijgestuurd en berdeeld wrden. Daarnaast is de pleider per cmpetentie rlmdel, nderwijzer, bewaker van de vrtgang en verantwrdelijk vr een adequate pleidingssituatie vr de ais. Individueel pleidingsplan versus pleidingsschema Bij aanvang van de pleiding stelt de ais in samenspraak met de pleider een individueel pleidingsplan (IOP) p. In een begeleidend pleidingsschema wrden de verschillende stages in een tijdpad aangegeven. Daarnaast zijn in het IOP de individuele leerdelen van de ais pgenmen. De inbreng van de ais in het individueel pleidingsplan (IOP) De ais dient ver zijn ntwikkeling te reflecteren. Dit kan enerzijds aan de hand van de gekregen feedback (KPB, OSATS, 360 graden feedback), maar daarnaast is het ndzakelijk dat de ais bijhudt welke ervaringen aan de ntwikkeling van de cmpetenties van een bepaald thema gedurende de stages hebben bijgedragen. De drgemaakte ntwikkelingen dienen in een individueel pleidingsplan (IOP) bijgehuden te wrden. Hierin dient de ais per stage aan te tekenen he er aan een thema is gewerkt: bijvrbeeld welk srt patiënten f pathlgie er is gezien, wat er is geleerd en he dit is ervaren. Naast de tetsingsverslagen (KPB, OSATS et cetera) reflecteert de ais middels het IOP ver de vrderingen in de pleiding en bespreekt dit met de pleider tijdens de vrtgangsgesprekken. Middels het IOP is de ais in staat m gericht en naar persnlijke behefte te werken aan het ntwikkelen van de beschreven cmpetenties. Het gaat er daarbij m dat de ais in de twee jaar die de pleiding duurt, zich het wezenlijke van de cmpetenties eigen maakt. De ais is verantwrdelijk vr het bijhuden van zijn eigen prtfli. Zals eerder geschreven, is het prtfli een middel m tt een gefundeerd rdeel te kmen, het is geen del p zich. Daarm zijn slechts minimumeisen pgesteld waaraan de inhud van het prtfli met vlden. Naar eigen wens en ndzaak kan de pleider dit (laten) uitbreiden Werken met het prtfli Het prtfli en de vrtgangsgesprekken hangen met elkaar samen. Het prtfli en de vrtgangsgesprekken zijn een leidraad in de pleiding, waarbij het prtfli de infrmatie verschaft vr het vrtgangsgesprek. Elke nieuwe fase van het werkplekleren start met een intrductiegesprek tussen ais en pleider. Hierbij wrden de delstellingen en de thema s van de kmende peride gekppeld aan de persnlijke aandachtsgebieden in de cmpetentientwikkeling van de ais. De leerdelen van de ais wrden zichtbaar. Er wrden pleidingsactiviteiten gepland, alsk tetsmmenten. Per tetsmment wrden het del en de te te passen instrumenten bepaald. Er ntstaat z een Individueel Opleidingsplan: het IOP. Dit IOP is een uitwerking van het pleidingsplan vr de individuele ai. In dit plan beschrijft de ais zijn ntwikkeldelen (SMART-gefrmuleerd). Hij werkt aan de hand van zijn IOP, ntwikkelt cmpetenties, zrgt vr bewijsstukken die zijn cmpetentientwikkeling aantnen, reflecteert en geeft betekenis aan zijn reflectie. Daarna start de cyclus pnieuw. Gedurende de pleiding (het eerste en tweede studiejaar) zijn er begeleidingsgesprekken met de werkbegeleider (tt één uur per week). In deze gesprekken wrdt besprken he de praktijkleerperide verlpt en bepaalde situaties kunnen wrden besprken. Het prtfli kan bij deze gesprekken een handvat bieden. De ais maakt van elk begeleidingsgesprek een krt verslag waarin de hfdpunten uit het gesprek wrden beschreven. 29

30 Vier keer in het eerste en twee keer in het tweede studiejaar (cnfrm het besluit van het Centraal Cllege Medische Specialismen (CCMS)) is er een frmeel vrtgangsgesprek met de pleider aan de hand van het prtfli. Een vrtgangsgesprek is een gestructureerd gesprek tussen de pleider en de ais ten beheve van reflectie p de pleiding in het algemeen en de vrtgang in de ntwikkeling van de ais in het bijznder. Het gesprek is gerelateerd aan alle drlpen periden p een bepaalde werkplek, waarnder de 3 maandenstage in het tweede jaar. Tijdens de peride/ plek verzamelt de ais in zijn prtfli allerhande bewijsmateriaal, zals krte praktijkberdelingen, verslagen van eventuele verrichtingen, eventueel van critical incidents en dcumentatie van gehuden vrdrachten en presentaties. Ter vrbereiding van het gesprek berdeelt de ais zijn vrderingen. Ok de pleider vult vraf een berdeling in. De ais en pleider den dit nafhankelijk van elkaar. De pleider baseert zich hierbij p zijn eigen indruk, infrmatie van de verige leden van de pleidingsgrep en andere medewerkers en het dr de ais tevren ter inzage gestelde prtfli. Prtfli en beider berdelingsfrmulieren zijn input bij het gesprek. In het vrtgangsgesprek bepalen ais en pleider gezamenlijk in heverre geplande pleidingsactiviteiten zijn gerealiseerd en gestelde leerdelen zijn behaald. Dit wrdt bijgehuden in het lgbek van de ais. De bevindingen en cnclusies leiden (indien ndig) tt nieuwe individuele leerdelen en/f bijstelling van delen en plannen vr de stage (ntatie in IOP en/f lgbek). Schriftelijke verslaglegging, met daarin minimaal de cnclusies van de vrtgangsgesprekken, wrdt pgenmen in het prtfli. Aan het einde van het eerste studiejaar vindt de geschiktheidsberdeling plaats. Deze berdeling behelst een unilateraal rdeel van de pleider f hij de ais al dan niet geschikt en in staat acht de pleiding vrt te zetten. Het rdeel met lgischerwijs vrtvleien uit de vrtgangsgesprekken. Het prtfli dient als uitgangspunt vr beide berdelingsgesprekken en wrdt indirect berdeeld. Uit het prtfli met duidelijk blijken dat de ais de vereiste cmpetenties heeft behaald. Het is het verzamelpunt van alle infrmatie die ver de ais beschikbaar is. De ais is verantwrdelijk vr deze infrmatie. Aan het einde van de pleiding wrdt de geschiktheidsberdeling gegeven p basis van het prtfli. De eindberdeling is een berdeling van de ais f hij geschikt is en in staat wrdt geacht het berep zelfstandig en naar behren uit te efenen nadat de pleiding is beëindigd. Vrafgaande aan de gesprekken dient de ais een reflectieverslag ( Zelfreflectie cmpetentientwikkeling ) te schrijven waarin hij aantnt dat hij cmpetenties heeft behaald. Hij verwijst hierbij naar de bewijsstukken in het prtfli. Tevens meten bepaalde bewijsstukken in het prtfli aanwezig zijn. 30

31 Hfdstuk 6 Kwaliteitsbrging en dcentprfessinalisering Een pleiding valt f staat met de kwaliteit ervan. De pleiding verstaat nder kwaliteit de mate waarin zij erin slaagt haar delen te bereiken naar tevredenheid van zichzelf, het werkveld, de ais, de maatschappij en de verheid. De pleiding streeft ernaar de pleiding aan te passen aan de veranderende mstandigheden en de kwaliteit te verbeteren. Kwaliteitsbrging betekent een planmatige evaluatie van de pleiding, pleiders en de pleidingsinrichting. Bij het vrmgeven van de kwaliteitsbrging wrden de vlgende uitgangspunten gehanteerd: het kwaliteitszrgsysteem is z vrmgegeven dat er fleibel gereageerd kan wrden p alle prikkels van binnen en buiten het vakgebied; kwaliteit mag geen teval zijn. Er dient sprake te zijn van een systematische aanpak; er met sprake zijn van een functinerend kwaliteitssysteem (plan-d-check-act) waarbij belangrijke stakehlders betrkken zijn; kwaliteitsbrging is het geheel van samenhangend beleid, cncrete delstellingen en ged management m de bendigde acties en cntrles uit te veren waarmee de pleiding de gewenste kwaliteit systematisch levert en waarmee de pleiding die kwaliteit k cntinu kan verbeteren. In een systematische kwaliteitsbrging staan drie begrippen centraal, namelijk kwaliteitsbepaling, kwaliteitscntrle en kwaliteitsverbetering. Deze begrippen staan centraal in de zgeheten Cirkel van W.A. Deming die daarmee een methdiek aanreikt m een systematische kwaliteitszrg te realiseren. De cirkel beschrijft vier activiteiten, namelijk: PLAN: frmulering van het gewenste resultaat en he en wanneer getetst wrdt f het gewenste resultaat is bereikt; DO: uitvering van het plan; CHECK: dr cntrle en evaluatie wrdt nderzcht in heverre het gewenste resultaat behaald is; ACT: de fase van bijstelling. Het werken vlgens de Cirkel van Deming levert een cntinu, cyclisch prces p en brgt het streven naar verbetering. Om kwaliteit te kunnen meten zijn er een aantal bjectiveerbare indicatren p bepaalde items vastgesteld. Om de kwaliteit te brgen is er een instrumentarium vrhanden. 6.1 Gebieden van kwaliteitsbrging De pleiding wrdt in zijn geheel erkend vlgens prcedures en kaders van het CMS. Bij het realiseren van de pleiding zijn verschillende persnen en rganisaties/ instellingen betrkken; ais, pleiders, hfdpleiders, dcenten, pleidingsinstituten en afdelingen vr lange stages. Al deze partijen zijn nderwerp maar k vrmgevers van de kwaliteitszrg en daarmee verantwrdelijk vr de kwaliteitszrg. Kwaliteitszrg betreft: evaluatie van de pleiding; evaluatie van de pleiders; evaluatie van het cursrisch nderwijs; evaluatie van de pleidingsmgeving Evaluatie van de pleiding De pleiding als geheel wrdt getetst dr middel van: visitatie dr de visitatiecmmissie cnfrm de kaders MSRC; evaluaties dr dcenten; interne berdeling dr ais, eenmaal per jaar per pleidingskliniek (gerganiseerd nder supervisie van de VVGN). De interne berdeling schenkt aandacht aan: algemene kenmerken van de vakgrep: 31

32 - persnele bezetting; - prductie: aantal patiënten/ diagnses. besprekingen/ nderwijs/ cursussen; mate van wetenschappelijk nderzek; arbeidsmstandigheden; berdeling ais: waar/ he vaak/ he; evaluatie prtfli s Evaluatie van de pleiders De kwaliteit van de pleiders wrdt bij de visitatie berdeeld dr een afvaardiging uit de cmmissie pleiding van de VVGN, die is samengesteld uit het hfd van het pleidingsinstituut en alle pleiders. Er wrdt p de vlgende punten feedback gegeven: gentuleerde pleidersvergaderingen tegankelijkheid pleidersgrep, pleidingsklimaat en werksfeer betrkkenheid van de pleidersgrep bij het nderwijs referaten en publicaties; vlden aan het erkenningskader zals gesteld dr het CMS. Nt: f sprake zal zijn van een frmele pleidersgrep en pleidersvergaderingen dient nader te wrden ingevuld Evaluatie van het cursrisch nderwijs De kwaliteit van het cursrisch nderwijs wrdt systematisch getetst met behulp van gestandaardiseerde evaluatie. Assistenten in pleiding geven per mdule hun rdeel ver de kwaliteit van het nderwijs en de dcent. Aan het eind van de pleiding wrdt het gehele cursrische deel van de pleiding schriftelijk geëvalueerd. De gebieden die aan de evaluatie wrden nderwrpen zijn: inhud van het cursrische deel van de pleiding, rganisatie en cndities van het cursrische deel van de pleiding, de studiebelasting, het niveau. Ok dcenten wrden betrkken bij de evaluatie van het cursrisch nderwijs via gestructureerde schriftelijke evaluaties. De resultaten van de evaluaties wrden in de pleidingscmmissie van het pleidingsinstituut besprken en z ndig wrdt het prgramma bijgesteld. Uit de vlgende evaluatie blijkt dan f de aanpassingen vldende zijn geweest Evaluatie van de pleidingsmgeving De algemene kenmerken van de pleidingsinstelling wrden getetst. Opleiders, werkbegeleiders en ais zijn hierbij betrkken via de visitatie, interne berdeling en schriftelijke evaluaties 1 per jaar. 6.2 Samenwerkingsafspraken Het Kaderbesluit CMS vereist p een aantal punten samenwerkingsafspraken tussen pleidingsinstituut en instelling zdat een basis wrdt gelegd vr kwaliteit en de vrtgang van de pleiding wrdt bevrderd. In de bijlage 8 is een cncept samenwerkingsvereenkmst die naar behefte kan wrden aangescherpt in het gesprek tussen inrichting en instituut zdat verwachting, inzet en evaluatie wrden geëpliciteerd en wrden geplaatst in het licht van een cntinue ntwikkeling. De vereenkmst benadrukt de gezamenlijke verantwrdelijkheid vr het tt stand kmen van de pleiding en bevat dus naast een algemeen vrblad een bijlage met aparte paragrafen vr pleider, pleidingsinrichting en pleidingsinstituut, waarin de inzet van genemde partijen wrdt uitgewerkt. 32

33 6.3 Dcentprfessinalisering en bij- en naschling Het del van de dcentprfessinalisering betreft 5 : het ntwikkelen en nderhuden van cmpetenties van pleiders en begeleiders/dcenten passend bij cmpetentiegericht nderwijs; het p gang brengen van en bijdragen aan een kwaliteitscyclus vr het nderwijs; de bevrdering vakntwikkeling vr verantwrding van het handelen dr pleiders en begeleiders/dcenten die bij de pleiding betrkken zijn. De basis hiervr ligt in het Kaderbesluit CMS (Cllege Medisch Specialisten) Dit betekent dat k met de pleiders naar een cmpetentiegericht pleidingsplan wrdt tegewerkt waarbij certificering aan het eind mgelijk is. 6.4 Registratie en herregistratie verslavingsartsen De KNMG rganiseert de regeling tt herregistratie, en geeft eens in de vijf jaar een verklaring uit, waarin beschreven is dat de verslavingsarts vldaan heeft aan alle vrwaarden, waardr de titel verslavingsarts KNMG met vijf jaar verlengd kan wrden. In het krt kmt het er p neer dat de verslavingsarts minimaal 4 dagdelen per week werkt in de reguliere verslavingsgeneeskunde en gemiddeld veertig uren naschling per jaar heeft gevlgd in de afgelpen vijf jaren. De cmmissie pleiding van de VVGN neemt de taak p zich m de naschling vraf inhudelijk te berdelen en te accrediteren dr het frmeel tekennen van naschlingspunten (een punt per reëel uur naschling). 6.5 Overgangsregeling Vr de artsen die thans in de verslavingsgeneeskunde werkzaam zijn, bestaat de mgelijkheid m bij de start van het prfielspecialisme te wrden pgenmen in het register als verslavingsarts KNMG. Er zijn daarvr twee rutes. In de eerste rute is de arts al pgenmen in een register dat in 2006 is gepend dr de VVGN. Het betreft 83 artsen. De lijst van persnen die dit betreft, wrdt vergedragen aan de KNMG. De criteria vr pname in het VVGN register waren/ zijn: de artsen zijn in het bezit van een BIG-registratie en werkzaam vr minimaal 4 dagdelen in een erkende instelling vr verslavingszrg, in de verslavingsgeneeskunde, die wrdt uitgeefend vlgens reguliere, geldende richtlijnen; zij hebben minimaal drie jaar in een aanstelling van minstens 80% als verslavingsarts gewerkt, dan wel vier jaar bij srtgelijke aanstelling van 60 tt 80%, dan wel vijf jaar bij een aanstelling van minder dan 60%; zij hebben kennis p het gebied van verslavingsgeneeskunde, hetgeen gestaafd kan wrden met het gevlgd hebben van nderwijs en cursussen p het vakgebied; zij hebben bijschling en naschling gevlgd. Bewijsmateriaal is een vergelegde lijst van bijgewnde erkende bij- en naschling, cursussen en cngressen; zij dienen in het bezit te zijn van een gede reputatie. Bewijsmateriaal is minimaal twee referenties van respectievelijk een cllega verslavingsarts en van het hfd van de instelling waar de arts werkzaam is, alsk een verklaring waarin de arts meedeelt dat tegen hem geen disciplinaire maatregel it is genmen, f beperking hem is pgelegd in zijn bevegdheid tt het uitefenen van de geneeskunst; zij dienen een Curriculum Vitae ver te leggen waarin geneeskundige pleiding, verdere schling, ervaring, activiteiten, naschling, publicaties, vregere werkgevers, vreger werk, interesse en specifieke deskundigheid zijn beschreven. 5 Gebaseerd p pleidingsplan sciale geneeskunde 33

34 De erkende verslavingsartsen VVGN kunnen wrden pgenmen in het KNMG register als zij ng steeds werkzaam zijn in de verslavingsgeneeskunde, en in vldende mate naschling in de afgelpen jaren hebben gevlgd. De tweede rute bestaat uit de mgelijkheid van inschrijving in het KNMG-register van artsen, die thans werkzaam zijn in de verslavingsgeneeskunde en vlden aan de bvengenemde VVGN-criteria, maar tt nu te geen erkenning hebben aangevraagd. Deze tweede mgelijkheid staat gedurende een jaar pen, gerekend vanaf de publicatie van de start van de erkenning dr de KNMG van het prfielspecialisme in Medisch Cntact en het NTvG. De vlgende aanvullende eis vr prfielregistratie KNMG aan beide grepen wrdt gesteld is.. 34

35 Hfdstuk 7 Implementatieplan Het vrliggende pleidingsplan tt verslavingsarts vraagt m een herverweging van inhud en psities. Op dit mment is de pleiding in de praktijk ng niet geheel vrmgegeven cnfrm dit pleidingsplan. De huidige relatie tussen het (enige) pleidingsinstituut (SPON) en de VVGN is te verklaren uit de histrie. De pleiding is gestart bij het SPON en niet vanuit de VVGN, maar wel met instemming van de vereniging. Er was en is een persnele verlap tussen vereniging en pleiding. Het SPON heeft tt p heden haar pleiding, zwel het praktijkgedeelte als het cursrische gedeelte, zelf aangestuurd. Er is altijd sprake geweest van een hechte inhudelijke samenwerking tussen VVGN en SPON. Het pleiden nieuwe stijl met de daarbij behrende frmele kaders vraagt m een nieuwe psitiebepaling ten pzichte van elkaar. Zdra de prfielerkenning van de verslavingsarts een feit zal zijn, betekent dit dat het pleidingsplan van de VVGN richtinggevend wrdt vr het pleidingsinstituut en k dat pleiders en pleidingsplaatsen erkend zullen wrden vlgens een frmeel kader. De p te richten cmmissie pleiding van de VVGN, bestaande uit het hfd pleidingsinstituut en alle pleiders gaat dr visitatie pleiders, pleidingsplaatsen, en het pleidingsinstituut berdelen p geleide van het pleidingsplan. Het implementatieplan zal derhalve gericht zijn p: - het gereed maken van de VVGN vr haar frmele taken met betrekking tt pleiden; - herpsitinering van de relatie VVGN en SPON. 35

36 Bijlage 1 Themakaarten Thema 1 Intake A. Beschrijving cmpetenties Cmpetentiegebied Medisch handelen Cmmunicatie Samenwerking De AIOS Neemt een verslavingsgeneeskundige, smatische en psychiatrische anamnese af Diagnsticeert ecessief gebruik, abusus en afhankelijkheid van psychactieve stffen, en het begin, belp, en de ernst daarvan Herkent inticaties, nthudingsverschijnselen, misbruik en afhankelijkheid van de diverse psychactieve stffen, en kan ze van elkaar nderscheiden Stelt nthudingssyndrmen vast, z mgelijk kwantitatief (b.v. via de CIWA-Ar bij alchl) Onderzekt patiënten p verslavingsprblematiek, psychiatrische en smatische prblemen, en nderzekt aanvullend met psychiatrische- en verslavingsgeneeskundige meetinstrumenten, labratriumnderzek, ECG, beeldvrmend nderzek et cetera Kent de (neur) pathfysilgische gevlgen/ beschadigingen van de diverse srten middelen en kan daar aanvullend nderzek naar (laten) den Maakt een inschatting van de mate van subjectieve craving, en de kans p terugval Herkent lichamelijke en psychiatrische cmrbiditeit Maakt nderscheid tussen de verslavingsstrnis en de cmrbide psychiatrische strnis(sen) en berdeelt z ged als mgelijk het verband tussen de twee Verklaart vanuit de manifestatie van het klinische beeld van de patiënt mgelijke nderliggende neurbilgische en psychpathlgische afwijkingen Indiceert p basis van het diagnstisch gesprek een neurpsychlgisch nderzek naar functiestrnissen en secundaire cgnitieve schade Indiceert een gecmbineerde f pvlgende specifieke behandeling in geval van cmrbide psychiatrische strnissen p As I f II van de DSM-IV Indiceert aanpassing van de behandeling bij verandering van het verslavingsgeneeskundig f psychiatrisch beeld in de lp van de tijd Cmpleteert het nderzek met een heteranamnese Maakt een inschatting van de psychische draagkracht en de hechtheid van het systeem van de patiënt Maakt een inschatting van de mtivatie en de capaciteit van de patiënt tt gedragsverandering p het gebied van verslaving Indiceert p basis van evidence based richtlijnen vr een specifieke behandeling van verslaving Maakt de meest efficiënte kppeling tussen enerzijds de hulpvraag van de patiënt en de uitkmst van de diagnstiek, en anderzijds de behandeling Kmt tt een beredeneerde (differentiaal)diagnse Brengt de diagnse nder in de DSM IV classificatie Betrekt epliciet de wens van de patiënt bij de besluitvrming ver de diagnstiek en de pties vr de aanstaande behandeling Is zich bewust van de interactie bij het afnemen van de anamnese Stelt een schriftelijke samenvatting van het gevndene in begrijpelijke taal vr patiënt p, stelt hem deze ter hand en licht deze mndeling te Buwt een verstandhuding met de patiënt p, gebaseerd p vertruwen, empathie en respect Herkent verdracht en tegenverdracht in de cmmunicatie met patiënten en cllegae en gaat hier prfessineel mee m Gebruikt een mtiverende gesprekstechniek in de diagnstische fase en kan daarbij de vijf kernvaardigheden van mtiverende gespreksvering hanteren Vert z ndig een slecht nieuwsgesprek Past zijn wijze van cmmuniceren aan aan het ntwikkelings- en begripsniveau van de patiënt. Past interpersnlijk gedrag aan aan de stijl van de patiënt Rapprteert mndeling en schriftelijk z ver de diagnse, dat cllegae in de zrgketen ver deze gegevens kunnen beschikken en ermee kunnen werken Is in staat tt een mtiverend systeemgesprek vr diagnstiek en educatie Vraagt z ndig m aanvullende infrmatie aan vregere/ andere behandelaren verwijst z ndig dr Brengt het resultaat van EBM nderzek met bijbehrend advies vr een behandeling p prfessinele wijze in in het multidisciplinair verleg 36

37 Kennis en wetenschap Organisatie Maatschappelijk handelen Prfessinaliteit Betrekt bij de intake en diagnse recente wetenschappelijk kennis ver verschillende behandelmgelijkheden, hun indicaties en cntra-indicaties, hun effectiviteit en delmatigheid Verklaart p basis van neurbilgische kennis ver craving en terugval de werking van anticravingmedicatie en beredeneert de indicatie/ tepassing hiervan bij een individuele patiënt Gebruikt best practice kennis indien hgere wetenschappelijke kennis ntbreekt Organiseert vlgens plan anamnese, heteranamnese, nderzek en aanvullend nderzek Handelt cnfrm het beleid en de prtcllen van de instelling Werkt actief mee bij het pstellen van behandelprtcllen en richtlijnen vr de patiëntveiligheid Kan een inschatting maken van het gevaar dat de verslavingsprblematiek plevert vr patiënt en diens mgeving Maakt indien ndig gebruik van dwang krachtens de BOPZ f WGBO Onderkent en kan mgaan met diversiteit in etnische en culturele achtergrnden Kan interactinele prblemen en eigen tegenstrijdige gevelens hanteren. Handelt binnen de eigen bevegdheden en verantwrdelijkheden zals vastgelegd in de wet BIG Hanteert relevante wet- en regelgeving 37

38 Medisch handelen Cmmunicatie Kennis en wetenschap Organisatie Samenwerking Maatschappelijk handelen Prfessineel gedrag B. Tetsing Thema 1 Intake KENMERKENDE BEROEPSSITUATIES* Patiënt kmt vr diagnstiek/ behandeling, en heeft een gesprek met behandelaar ver vrgestelde behandeling Patiënt die ambivalent is ver diagnstiek behandeling Vrlichtingsgesprek familie ver effecten van middelen p hersenen KORTE PRAKTIJKBEOORDELING * Bij de keuze van KBS s dient een gede spreiding ver diverse delgrepen (vluchtelingen, leeftijdscategrieën, allchtnen, type verslavingen) gebrgd te wrden KENNIS Basisprincipes van de ntwikkeling van het zenuwstelsel en verklaart vanuit deze principes verslaving Epidemilgie van verslaving Functinele neuranatmie en neurtransmittersystemen in relatie tt verslaving. Verschillende diermdellen vr verslaving Neurbilgische werking van psychactieve stffen Gedragskenmerken van middelen, misbruik en verslaving in verband met structuur en functie van specifieke hersengebieden Neurbilgische aspecten van de decisin making en attentinal bias bij verslaving en methdes m deze te mdificeren Basisprincipes van genetica bij verslaving en daaruit mgelijk vrvleiende bilgische kwetsbaarheid Farmaclgie en ticlgie van verslavende stffen, k van cmbinaties Kennis van vakinhudelijke databanken Methden van nderzek, statistische methden, designs, sample selectie, literatuurnderzek, datacllectie et cetera Kennis van de stappen van het EBM methdiek Kritische evaluatie van eperimenteel nderzek, methdlgie en statische analyse VAARDIGHEDEN Diagnstische gesprekvering Aanvragen en interpreteren van hulpnderzek, inclusief labratrium-, ticlgisch, radilgisch en EEG en ECG nderzek Gespreksvaardigheden: mtiverende gesprekvering, interviewtechnieken, vrlichtingsvaardigheden, weerstanden mbuigen naar samenwerking Hanteren van verdracht en tegenverdracht PICO-vraag frmuleren TOETSWIJZE Schriftelijke f mndeling kennistetsing (in prtfli) Tijdens KPB s en drlpend tijdens verdracht, patiëntbesprekingen, cmplicatiebesprekingen Mdulepdracht EBM (prtfli) Tijdens KPB Tijdens patiëntbespreking TOETSWIJZE Tijdens KPB, vide-nabesprekingen Tijdens KPB, vide-nabesprekingen Tijdens patiëntpresentatie AIOS vindt zichzelf bekwaam en bevegd vr dit thema 38

39 Opleider/Supervisr vindt AIOS bekwaam en bevegd vr dit thema 39

40 Thema 2. Behandeling A. Beschrijving cmpetenties Cmpetentiegebied Medisch handelen Cmmunicatie Samenwerking De AIOS Bepaalt samen met patiënt, welk behandeldel wrdt nagestreefd: abstinentie f vermindering van gebruik, f stabilisatie dr vervanging dr een agnist, waarbij de haalbaarheid van het behandeldel een belangrijke punt van verleg is Is in staat m een patiënt veilig te ntwennen, met de minst mgelijk last vr de patiënt, als een besluit tt abstinentie eenmaal genmen is Indiceert tijdig en vakkundig tt een vervlgbehandeling Kan mede p basis van zijn kennis ver subtypes van patiëntengrepen een indicatie en behandelmdaliteit vaststellen Bepaalt een therapeutische interventie mede vanuit zijn kennis ver de neurbilgie van de drie stadia van verslaving Stimuleert en faciliteert de participatie van de patiënt en zijn systeem bij de behandeling en het rehabilitatieprces in ruime zin Hanteert recente wetenschappelijke evidentie bij het nemen van beslissingen en kiest bij afwezigheid van hgere wetenschappelijke evidence vr best practice Zekt naar wetenschappelijke nderbuwing van, en is bereid tt pen verleg ver een dr de patiënt vrgestelde alternatieve behandeling Betrekt de wens van de patiënt bij het nemen van een besluit ver diagnstiek, behandelingsplanning en behandeling (shared decisin making) Stelt p basis van de diagnse een behandelplan p, dat haalbaar is en passend bij een individuele patiënt Sluit een behandelingsvereenkmst cnfrm de WGBO en geeft uitleg aan de patiënt Kent de behandelmgelijkheden van zwel verslaving als de daaruit vrtvleiende gevlgen/ cmplicaties en vert een behandeling waar mgelijk zelf uit Heeft weet, en maakt gebruik van leertheretische- en systeemtheretische principes Past kennis ver medicamenteuze terugvalpreventie en farmactherapie in het algemeen te; weet wat het middel van vrkeur is bij een bepaalde patiënt, en het mgelijke alternatief. Kan het gedrag van de patiënt mede vanuit zijn kennis ver de neurbilgie van impulsiviteit en cmpulsiviteit begrijpen en hanteren Hudt rekening met de belastbaarheid van de patiënt en zijn systeem Hudt rekening met de sciaal culturele achtergrnd bij de benadering van de patiënt Kan een acute situatie, ntstaan dr inticatie en f nthuding van alchl, piaten, benzdiazepines en andere psychactieve drugs, hanteren Bewaakt en evalueert regelmatig het behandelingsprces en stelt z ndig bij Kan de vijf kernvaardigheden van mtiverende gespreksvering (uitlkken, samenwerken, autnmie, richting en empathie) hanteren Gebruikt in zijn cnsultvering de methde BRENDA (zie leerbek van Vlpicelli e.a.) Cmmuniceert p respectvlle, mtiverende en deskundige wijze met het systeem van de patiënt p een niveau dat dr de betrkkenen wrdt begrepen Kan uitleg geven aan patiënt en zijn systeem ver de neurbilgische achtergrnden van verslaving Is zich bewust van verdracht en tegenverdracht in het behandelcntact Weet tegenverdracht te benutten Gaat adequaat m met interactinele prblemen Vert z ndig een slecht nieuwsgesprek Past interpersnlijk gedrag aan aan de stijl van de patiënt Hanteert de vaardigheden van systeem/ grepsdynamica Draagt zrg vr cntinuïteit van zrg dr verslaglegging, het schrijven van ntslagbrieven, en verdracht naar een vlgende fase en verleg met eterne behandelaars Neemt p basis van zijn kennis die (neur)pathfysilgie, neurbilgie, farmaclgie, diagnstiek en behandeling van verslaving, psychiatrie en smatiek mvat, de plaats van medisch epert in binnen het multidisciplinaire behandelteam Werkt samen met de andere disciplines binnen en buiten de instelling en geeft de medische aspecten van de behandeling daarin een plaats in ged verleg met de cllegae Cmmuniceert het behandelplan en het re-integratie/rehabilitatietraject z ndig naar andere instanties en instellingen Overlegt, indien geïndiceerd, met andere medisch specialisten, behandelaars Werkt multidisciplinair en draagt hierbij de verwrven neurbilgische kennis van verslaving en 40

41 Kennis en wetenschap Organisatie Maatschappelijk handelen Prfessinaliteit gerelateerde mgelijke medicamenteuze interventies uit Maakt ptimaal gebruik van de behandelmgelijkheden van andere disciplines Verwijst z ndig naar andere zrgverleners Vertaalt de ratinale van EBM naar andere partijen, zals patiënt en systemen Brengt het resultaat van EBM besluitvering adequaat in in multidisciplinair verleg Werkt waar ndig practief mee aan prtcllen Neemt structureel kennis van recent wetenschappelijk nderzek p het gebied van neurbilgie en geneeskunde van verslaving en beschuwt de resultaten vlgens de principes van Evidence Based Medicine (EBM) Staat pen vr medisch wetenschappelijk nderzek en bevrdert en/f participeert z mgelijk de uitvering Interacteert zdanig binnen de rganisatie dat EBM bevrderd wrdt en bereikt afstemming zdat EBM dr allen systematisch wrdt uitgeverd Beschermt en bevrdert het medisch perspectief binnen het bipsychsciaal mdel Weet de plaats en functie van de verslavingsarts binnen de eigen rganisatie helder te definiëren Is ged p de hgte van de behandelmgelijkheden binnen de eigen rganisatie Organiseert het eigen werk systematisch, hudt zich aan gemaakte afspraken Maakt gebruik van de multidisciplinaire richtlijnen Werkt actief mee bij het pstellen van behandelprtcllen en richtlijnen vr de patiëntveiligheid Signaleert eventueel maatschappelijke prblemen. Signaleert deze binnen de DSM IV Determineert de risic s dr inticatie, nthuding en afhankelijkheid Bevrdert destigmatisering van verslaving en verslaafden Is zich bewust van zijn/ haar prfessinele en maatschappelijke verantwrdelijkheden Kent het belang van een intervisiegrep Past zijn verwrven neurbilgische kennis p een ethische, integere, betrkken en prechte wijze te in zijn dagelijkse berepsuitefening en is zich bewust van de grenzen van zijn kennis Bewaakt respectvlle attitude binnen teamverleg en de ethische aspecten zals geheimhuding Vlgt de ntwikkelingen in het neurbilgische en verslavingsgeneeskundige vakgebied middels het bijhuden van vakliteratuur en naschling Vlgt de ntwikkelingen p het gebied van geneesmiddelen, diagnstiek en specifieke behandelingen van verslaving dr het bijhuden van vakliteratuur, naschling en bezek aan cngressen Kan mgaan met interactinele prblemen en met eigen tegenstrijdige gevelens Geeft patiëntenzrg p een deskundige, betrkken en prechte wijze Handelt p crrecte medisch-ethische wijze en heeft inzicht in mreel beraad en past dit z ndig te Handelt vlgens de wettelijke principes van de WGBO en BOPZ 41

42 Medisch handelen Cmmunicatie Kennis en wetenschap Organisatie Samenwerking Maatschappelijk handelen Prfessineel gedrag B. Tetsing Thema 2 Behandeling KENMERKENDE BEROEPSSITUATIES Patiënt met ernstige ntwenning (nthudingssyndrm, -delier,- insult) Crisissituatie met ernstige inticatie met dempend f stimulerend middel, waardr respectievelijk: acuut Wernickesyndrm, sufheid, ademdepressie, psychse, en/ f verwardheid, pwindingstestand Patiënt wrdt behandeld vr: - Onderhudsbehandeling met agnist - Behandeling met antagnist - Behandeling met antitrekmedicatie/aversie-medicatie KORTE PRAKTIJKBEOORDELING Alchlist met strnis in eecutieve functies Acute crisissituatie dr grte druk van patient, die in grte meilijkheden verkeert, m nmiddellijk hulp te ntvangen Patiënt met gedragsprbleem Systeemgesprek met uders en verslaafde jngere Behandeling ernstige verslaving met dwang via BOPZ * Bij de keuze van KBS s dient een gede spreiding ver diverse delgrepen (vluchtelingen, leeftijdscategrieën, allchtnen, type verslavingen) gebrgd te wrden KENNISASPECTEN Zie themakaart 1 Neurbilgische visie p verslaving Ticlgie, inticatie en principes van detificatie TOETSWIJZE Behandeling van nthudingsprblemen Kennis van de gevlgen van gebruik, misbruik en afhankelijkheid van bewustzijnsbeïnvledende middelen, nictine en gkken Kennis ver belpstypes van verslaving Farmackinetiek, farmacdynamiek, tlerantie en inticatie van verslavende stffen Behandelvrmen en behandelingsmgelijkheden bij piietafhankelijkheid en andere verslavingen Neurbilgische kennis ver craving Verschillen tussen diverse delgrepen zals vlwassenen, uderen, verstandelijk gehandicapten, allchtnen en adlescenten DSM-IV (Inter)natinale wet- en regelgeving Prtfli: Minimaal één berdeling PwerPintpresentatie ver neurbilgische aspecten van verslaving (cllegae) Schriftelijke f mndeling kennistetsing (in prtfli) Tijdens KPB s en drlpend tijdens verdracht, patiëntbesprekingen, cmplicatiebesprekingen 42

43 Ethische aspecten Methden vr terugvalpreventie VAARDIGHEDEN Gespreksvaardigheden: mtiverende gesprekvering, interviewtechnieken, vrlichtingsvaardigheden, weerstanden mbuigen naar samenwerking Systeemgesprekken Hanteren van verdracht en tegenverdracht Bereiken van teamvereenstemming bij cmplee beslissingen TOETSWIJZE Minimaal één keer mndeling uitleg aan patiënt ver ziektemdel van verslaving betreffende de specifieke casus p grnd van neurbilgische kennis (in prtfli) Minimaal één berdeling vrlichting aan multidisciplinair team (in prtfli) Tijdens KPB Tijdens KPB Tijdens teambesprekingen en MDO s AIOS vindt zichzelf bekwaam en bevegd vr dit thema Opleider/Supervisr vindt AIOS bekwaam en bevegd vr dit thema 43

44 Thema 3. Psychiatrische cmrbiditeit A. Beschrijving cmpetenties Cmpetentiegebied Medisch handelen Cmmunicatie Samenwerking Kennis en wetenschap Organisatie Maatschappelijk handelen Prfessinaliteit De AIOS Stelt de differentiaaldiagnse van de mgelijke psychiatrische ziektebeelden geïndiceerd p basis van richtlijnen Frmuleert behandeldelen, stelt een hiërarchie p, evalueert en stelt z ndig bij Evalueert inticatie, ntwenning en aan middelen gebnden symptmen Sluit een behandelingsvereenkmst p basis van shared decisin making en cnfrm de WGBO Beredeneert p basis van kennis ver neurbilgische en psychsciale verklaringen vr psychiatrische cmrbiditeit, de therapeutische interventies Stelt de diagnse en evalueert de effecten van psychfarmaca Schat de behefte aan abstinentie en mtivatie vr behandeling in Schat het risic p zelfbeschadiging adequaat in Schat het risic p relaps in Maakt een risic-suïcide taatie p, p basis van de vr handen zijnde prtcllen Evalueert wanneer een dwangmaatregel dient te wrden tegepast Neemt een psychiatrisch nderzek af cnfrm de richtlijnen Stelt een behandelplan p en vert deze uit Stelt een crisisplan p Mtiveert de patiënt vr medicatie en educatie betreffende de farmactherapie en mgelijke interactie met middelengebruik Hudt rekening met de belastbaarheid van de patiënt en zijn/haar familie Hudt rekening met de sciaal culturele achtergrnd bij de benadering van de patiënt Handelt tijdig en adequaat bij crisissituaties, k met het g p de veiligheid van de medewerkers/medepatiënten en het vrkmen van verdere escalatie Legt het behandelplan uit naar teamleden, patiënt en familie Hanteert p adequate wijze de vijf kernvaardigheden van mtiverende gespreksvering (uitlkken, samenwerken, autnmie, richting en empathie) Cmmuniceert het crisisplan met patiënt, familie en het behandelteam Geeft crrecte en vlledige infrmatie betreffende bijwerkingen, effecten p rijvaardigheid en veiligheid binnen de werksituatie Zrgt vr een ptimale dssiervering en cmmunicatie naar de huisarts en andere behandelaren Is zich bewust van verdracht en tegenverdracht en kan deze hanteren p patiënt- en teamniveau Past interpersnlijk gedrag aan aan de stijl van de patiënt Betrekt de wens van de patiënt bij de besluitvering ver diagnstiek/ behandelingsplanning en behandeling Hanteert cnstructieve en efficiënte vergadertechnieken Kan ged mgaan met weerstand van teamleden Cmmuniceert het behandel- en crisisplan en het reïntegratietraject naar andere instanties en instellingen Werkt adequaat samen met psychiater, plitie en mgelijke drverwijsafdelingen Faciliteert de inbreng van de andere disciplines Schat in wanneer en he cnsult psychiater dient ingerepen te wrden Regelt een gede verwijzing met tijdige en duidelijke verslaggeving en afspraken Organiseert p geregelde tijden patiënten verleg en betrekt daarbij alle relevante partners Brengt het resultaat van EBM-besluitvering adequaat in in multidisciplinair verleg Maakt gebruik van de richtlijnen Werkt actief mee bij het pstellen van behandelprtcllen en richtlijnen vr de patiëntveiligheid Tnt leiderschap in cmplee situaties en neemt medisch verantwrde besluiten Handelt cnfrm de bedrijfsvering van de rganisatie Hudt bij het vrschrijven van farmaca rekening met de te verwachten ksten, k de ksten vr de maatschappij Kent eigen grenzen en mgelijkheden Reflecteert p eigen handelen en verdrachtsprcessen Bewaakt respectvlle attitude binnen teamverleg en de ethische aspecten zals geheimhuding Levert patiëntenzrg p ethische, betrkken en prechte, niet-stigmatiserende wijze Handelt vlgens de wettelijke principes van de WGBO en BOPZ 44

45 Bewaakt een sereen en veilig klimaat Ervaart de ndzaak van actieve deelname aan een intervisiegrep 45

46 Medisch handelen Cmmunicatie Kennis en wetenschap Organisatie Samenwerking Maatschappelijk handelen Prfessineel gedrag B. Tetsing Thema 3 Psychiatrische cmrbiditeit KENMERKENDE BEROEPSSITUATIES KORTE PRAKTIJKBEOORDELING Patiënt met agressief gedrag vrtkmend uit inticatie f ntwenning, samen met een psychiatrisch ziektebeeld Het leiden van een multidisciplinaire teamvergadering ver een patiënt met een cmplee psychiatrische en afhankelijkheidsstrnis Suïciderisic-inventarisatie bij een aan middelen verslaafde patiënt met psychiatrische cmrbiditeit Acting ut gedrag p een detificatie afdeling van een patiënt met As-II strnis Verslaafde patiënt met ernstige psychiatrische cmrbiditeit (diagnstiek, behandelplan pstellen en uitveren + aanvraag IBS f RM) * Bij de keuze van KBS-en dient een gede spreiding ver diverse delgrepen (vluchtelingen, leeftijdscategrieën, allchtnen, type verslavingen) gebrgd te wrden KENNISASPECTEN TOETSWIJZE Zie themakaart 1/2 Kennis van de farmaclgische behandeling van psychiatrische aandeningen en de interacties van farmaca met alchl en drugs Geïntegreerde behandeling bij dubbeldiagnstiek Kennis van de inticatie van middelen Kennis van de psychdynamiek binnen de behandelsetting Neurbilgische verklaringen van psychiatrische cmrbiditeit Neurbilgische verklaringsmechanismen vr de relatie tussen psychiatrische aandeningen en verslaving DSM-IV classificatiesysteem Juridische aspecten/ frensisch kader Agressie Splitting VAARDIGHEDEN Psychiatrisch nderzek uitveren Afnemen gestructureerd interview Rapprteren mndeling en schriftelijk Opstellen functie-analyse Agressiehantering Schriftelijke f mndeling kennistetsing (in prtfli) Tijdens KPB s en drlpend tijdens verdracht, patiëntbesprekingen, cmplicatiebesprekingen TOETSWIJZE Vijf keer psychiatrische nderzeken van verschillende ziektebeelden (in prtfli) In KPB Prtfli vijf keer Prtfli vijf keer In KPB 46

47 AIOS vindt zichzelf bekwaam en bevegd vr dit thema Opleider/Supervisr vindt AIOS bekwaam en bevegd vr dit thema 47

48 Thema 4. Lichamelijke cmrbiditeit A. Beschrijving cmpetenties Cmpetentiegebied Medisch handelen Cmmunicatie Samenwerking Kennis en wetenschap Organisatie Maatschappelijk handelen Prfessinaliteit De AIOS Diagnsticeert lichamelijke aandeningen en prblemen naast de verslavingsprblematiek Verwijst z ndig naar huisarts f smatisch specialist, gegeven de grenzen van de cmpetentie van een verslavingsarts p het smatisch gebied Hudt bij het behandelplan rekening met lichamelijk aandeningen en pririteert, als dat ndig is, deze f gene behandeling Betrekt smatische prblematiek bij de afweging van pliklinische behandeling, residentiële behandeling, detificatie met een specifieke nabehandeling en een nderhudsbehandeling met een agnist Det aan geïndiceerde preventie bij verslaafden, met name bij de chrnische patiënten (bijvrbeeld metable syndrm, en lngziekten dr het chrnisch inhaleren van schadelijke stffen) Brengt bij alle rkende patiënten stppen met rken ter sprake; want hij beschuwt het gestpt zijn met rken als een cmpleterend nderdeel van een verslavingsbehandeling Onderkent dr middel van peridiek lichamelijk nderzek de vaak aanwezige achterstallige zrg p smatisch gebied bij verslaafden Is practief in pspring, diagnstiek en tijdige verwijzing vr behandeling van infecties als hepatitis B en C, HIV en tuberculse Hudt tezicht p de therapietruw van de patiënten na verwijzing Kan p basis van zijn kennis ver subtypes van patiëntengrepen van chrnische piaatafhankelijken een indicatie en behandelmdaliteit vaststellen welke subtypes Hudt rekening met lichamelijke cmrbiditeit bij de behandeling van verslaving middels antitrekmedicatie Past bij de cnsultvering van de smatische cmrbiditeit cnsequent de BRENDA-methde te Betrekt de wens van de patiënt bij de besluitvering ver diagnstiek/ behandelingsplanning en behandeling Past interpersnlijk gedrag aan aan de stijl van de patiënt Is in staat bevindingen bij lichamelijk nderzek p adequate wijze te rapprteren aan de patiënt Werkt adequaat samen met huisarts en medisch specialisten Is practief bij het in gang zetten van huisartsgeneeskundige f smatisch specialistische behandeling Verwijst dr naar ziekenhuis/ medisch specialisten Hudt zich p de hgte van recente ntwikkelingen van diagnstiek en behandeling van de meeste vrkmende cmrbide smatische strnissen bij verslaving Is in staat m NHG-huisartsenrichtlijnen n line te raadplegen Neemt de regie p zich van de diagnstiek en behandeling van relevante smatische prblemen en draagt hierbij de vlledige zrg vr de lichamelijke strnissen, f hij verwijst daarte actief naar de huisarts f smatisch specialist en blijft dan tezien p het belp van de verwijzing en de uitvering van de smatische behandeling Is zich bewust van zijn/ haar prfessinele en maatschappelijke verantwrdelijkheden Determineert de risic s dr inticatie, nthuding en afhankelijkheid Meldt nieuwe gevallen van hepatitis B en C bij de plaatselijke GGD Weet te handelen bij prikaccidenten vlgens de richtlijnen van de instelling Is zich bewust van de prfessinele en maatschappelijke verantwrdelijkheden Ervaart de ndzaak van actieve deelname aan een intervisiegrep Is zich bewust van de grenzen van zijn kennis Heeft binnen teamverleg een respectvlle huding, vral jegens zijn patiënt en is zich steeds bewust van het beginsel van de geheimhuding Levert patiëntenzrg p betrkken en prechte wijze en is strijdbaar tegen het stigma dat verslaving ng steeds aankleeft Handelt vlgens de wettelijke principes van de WGBO en BOPZ 48

49 Medisch handelen Cmmunicatie Kennis en wetenschap Organisatie Samenwerking Maatschappelijk handelen Prfessineel gedrag B. Tetsing Thema 4 Lichamelijke cmrbiditeit KENMERKENDE BEROEPSSITUATIES Diagnstiek naar infectieziekten en verwijzen van patiënt met infectieziekte (Hepatitis C/ B f TBC, HIV) Patiënt met ataie en/ f plyneurpathie bij alchlverslaving Patiënt met benauwdheid f pijn p de brst KORTE PRAKTIJKBEOORDELING Patiënt met een metabl syndrm Patiënt die frs rkt naast zijn hfdverslaving Zwangere vruw met drgaande verslaving van een vr de vrucht schadelijke stf * Bij de keuze van KBS s dient een gede spreiding ver diverse delgrepen (vluchtelingen, leeftijdscategrieën, allchtnen, type verslavingen) gebrgd te wrden KENNISASPECTEN TOETSWIJZE Zie themakaart 1/2 Kennis van medische prblematiek en ziekten die specifiek zijn vr, f vaak vrkmen bij verslaving Kennis ver het metable syndrm, COPD en de vrege diagnstiek van tumren die vaak vrkmen bij verslaving Infectieziekten, (hepatitis B en C, HIV), leverprblematiek (waarnder infecties; leversteatse, levercirrse, hepatcellulair carcinm), vitamine deficiëntie, lnglijden (waarnder COPD/ Astma), huidaandeningen Kennis van veel vrkmende lichamelijke cmrbiditeit nder andere vedingsdeficiënties, dermatlgieprblemen Zwangerschap, verslaving en behandeling Schriftelijke f mndeling kennistetsing (in prtfli) Tijdens KPB s en drlpend tijdens verdracht, patiëntbesprekingen, cmplicatiebesprekingen VAARDIGHEDEN Lichamelijk nderzek Neurlgisch nderzek OSATS OSATS TOETSWIJZE AIOS vindt zichzelf bekwaam en bevegd vr dit thema Opleider/Supervisr vindt AIOS bekwaam en bevegd vr dit thema 49

50 Thema 5. Public Health en preventie A. Beschrijving cmpetenties Cmpetentiegebied De AIOS Medisch handelen Cmmunicatie Samenwerking Kennis en wetenschap Organisatie Maatschappelijk handelen Prfessinaliteit Weegt behandeldelen af, gericht p het individu f p reductie van verlast en gericht p vlledig herstel f p nderhudsbehandeling Geeft leefstijladviezen Vert secundaire preventie uit vlgens de daarvr geldende principes en richtlijnen Sluit een behandelingsvereenkmst af vlgens de WGBO Past zijn manier van mgaan met de patiënt aan p verschillende leefstijlen, leeftijd, attitudes en mgelijkheden/ beperkingen van patiënten (mndig, passief et cetera) Vert delgerichte de behandeling ndersteunende gesprekken met de relevante mgeving van de patiënt (partner, kinderen, familie et cetera) Kan cmmuniceren met beleidsmakers, zwel binnen als buiten de instelling Is practief p het gebied van geïndiceerde preventie bij verslaafden, al f niet in samenwerking met de gemeentelijke dienst vr public health Hudt cntact met de plitie in het betreffende werkgebied Maakt afspraken met de plitie met betrekking tt ingrijpen bij incidenten, waarbij hij privacy wetgeving betrekt Brengt het (neurbilgisch) denkmdel van verslaving ver aan studenten, cllegae, andere betrkkenen bij de gezndheidszrg en andere belanghebbenden in de maatschappij Verwijst naar en verlegt met andere berepsgrepen vanuit zijn kennis van de sciale kaart Streeft naar het pbuwen van functinele cntacten met beleidsmakers p landelijk, prvinciaal en gemeentelijk niveau ten beheve van preventie van verslaving en harmreductin Werkt samen met artsen in andere sectren, zals bedrijfsartsen, jeugdartsen, et cetera Kan een wetenschappelijke publicatie p zijn waarde berdelen Is in staat mee te denken ver de pzet van wetenschappelijk nderzek Kan meedenken ver de pzet van mnitring Geeft caching en feedback aan jngere cllegae en medewerkers Draagt kennis ver aan prfessinals met minder kennis van verslavingszrg Werk samen met autriteiten p het gebied van gezndheidszrg Is een gesprekspartner vr de directie van de instelling als het gaat m financiering en beleid Draagt bij aan de patiëntveiligheid binnen de instelling Bevrdert dat de instelling waar hij f zij werkzaam is ptimaal gebruik maakt van EBM Heeft een cördinerende rl binnen het multidisciplinair team Initieert en werkt mee aan innvatieprjecten Bevrdert de gezndheid van patiënten en de gemeenschap als geheel Is p de hgte van veranderende patrnen van drugsgebruik in de samenleving Stelt veranderingen in de samenleving vast met betrekking tt de aanwezigheid en mate van druggerelateerde schade Bevrdert de gezndheid van patiënten en de gemeenschap als geheel Onderkent maatschappelijke factren/ prblemen die de zrg aan verslaafden kunnen beïnvleden Werkt actief mee aan destigmatisering van de delgrep Zet zich p basis van zijn kennis van verslaving in vr maatschappelijke belangen van de delgrep Prmt vreg signalering en behandeling van verslavingsprblematiek m prgressie en verdere schade te vrkmen Prmt evidence based preventiestrategieën in relatie met plitieke, medische en financiële belangen Infrmeert niet-cllegae (zals plitie, justitie, nderwijzers, wethuders) ver verslavingsprblematiek Initieert preventieprjecten en innvatieprjecten p Geeft vrlichting aan schlen, uders en andere relevante delgrepen Gaat adequaat m met massamedia Geeft beleidsadviezen ver inhudelijke aspecten van verslavingszrg Berdeelt de effectiviteit en ksteneffectiviteit van verslavingszrg Brengt k in het maatschappelijk debat de principes en pbrengst van EBM ver Is p de hgte van de relevante juridische kaders waarbinnen gewerkt wrdt en past deze in het dagelijks handelen te Is zich bewust van de maatschappelijke trend en sfeer m.b.t. verslaving Is zich bewust van zijn vrbeeldfunctie p het gebied van leefstijl t.a.v. gentmiddelen; kent daarin matigheid; gebruikt geen illegale middelen Tnt respect en laat inlevingsvermgen zien vr de verscheidenheid aan sciaalecnmische 50

51 determinanten die gezndheidsstatus mede bepalen Treedt buiten eigen denkkaders en kan eigen referentiekader relativeren Onderkent en gaat adequaat m met diversiteit in etnische en culturele achtergrnden Handelt binnen de eigen bevegdheden en verantwrdelijkheden zals vastgelegd in de wet BIG Handelt bewust bij geldgebrek en schaarste in het algemeen Staat pen vr kritiek en feedback Hudt relevante kennis, vaardigheden en prfessineel gedrag p peil en verdiept deze Hudt zich actief p de hgte van het geverde instellingsbeleid en draagt bij aan de delen van de eigen gezndheidszrginstelling Verantwrdt werkzaamheden en draagt daarte infrmatie aan 51

52 Medisch handelen Cmmunicatie Kennis en wetenschap Organisatie Samenwerking Maatschappelijk handelen Prfessineel gedrag B. Tetsing Thema 5 Public Health KENMERKENDE BEROEPSSITUATIES Adviseren van autriteiten p het beleidsterrein van de verslavingszrg Medische verklaring vr een aanvraag rechterlijke machtiging bij een chrnisch verslaafde patiënt Presentatie aan patiëntenraden/ grep patiënten ver de state f the art van een actueel verslavingsnderwerp Onderzeken van het verslavingsbeleid van een gemeente Ontwikkelen van een transmuraal zrgpad vr een specifieke grep verslaafden met name udere, vereenzaamde alchlisten KORTE PRAKTIJKBEOORDELINGEN * Bij de keuze van KBS s dient een gede spreiding ver diverse delgrepen (vluchtelingen, leeftijdscategrieën, allchtnen, type verslavingen) gebrgd te wrden KENNISASPECTEN Zie themakaart 1/2 Epidemilgische kennis van de eigen patiëntenppulatie in relatie tt het ttaal van de bevlking Heeft kennis van de sciaalecnmische determinanten van gezndheid en ziekte Heeft kennis van de verschillen in uitwerking van gezndheidsinterventies en therapieën p verschillende sciaalecnmische grepen in de samenleving Primaire, secundaire en tertiaire preventie en gedragsbeïnvledingstrategieën Diversiteit Jeugd en Verslaving en medische cmpnenten (FAS) Principes van preventie (indeling in primair, secundair en tertiair, universeel, selectief en geïndiceerd Verschillende del- en randgrepen van verslaafden, dak- en thuislzen Principes van mnitring Principes van epidemilgisch- en zrgnderzek Kent het nderscheid tussen mnitring en nderzek Kent de verschillende registratiesystemen in de (verslavings-) zrg en kan deze interpreteren en p hun waarde berdelen ACT Kennis ver rijden en alchl- en middelengebruik Maatschappelijke en prfessinele ntwikkelingen en van nieuwe verslavingsmiddelen (Inter) natinale wet- en regelgeving VAARDIGHEDEN Mtiverende gespreksvering; draagvlak verwerven bij andere disciplines en familie TOETSWIJZE Schriftelijke f mndeling kennistetsing (in prtfli) Tijdens KPB s en drlpend tijdens verdracht, patiëntbesprekingen, cmplicatiebesprekingen TOETSWIJZE Tijdens KPB en drlpend tijdens samenwerking met anderen 52

53 Opzetten van een preventieprject vr jeugdigen en hun uders Cmmuniceren met autriteiten, maatschappelijk publiek en andere prfessinals Ethisch redeneren Academisch essay Praktische pdracht Tijdens een teamverleg/ patiëntenbespreking AIOS vindt zichzelf bekwaam en bevegd vr dit thema Opleider/Supervisr vindt AIOS bekwaam en bevegd vr dit thema 53

54 Thema 6 Beleid, beheer en veiligheid A. Beschrijving cmpetenties Cmpetentiegebied De AIOS Medisch handelen Cmmunicatie Samenwerking Kennis en wetenschap Organisatie Maatschappelijk handelen Prfessinaliteit Zrgt vr registratie van gehanteerde middelen & maatregelen en vr melding van incidenten Zrgt vr registratie en archivering van patiëntengegevens cnfrm de wettelijke eisen Geeft leiding p prfessineel terrein aan medewerkers Zrgt vr samenwerking met zakelijk management Zrgt vr samenwerking met inhudelijk management Zrgt vr samenwerking met cllega-instellingen Zrgt vr een cntact met justitie/ plitie in het betreffende werkgebied Maakt afspraken met plitie met betrekking tt ingrijpen bij incidenten Draagt zrg vr nazrg vr medewerkers na incidenten Draagt zrg vr nazrg vr patiënten na incidenten Beheerst kennis van determinanten van gezndheid en ziekten Kan kennis ver determinanten integreren in zijn beslissingen Geeft leiding Zrgt vr een veilig werkklimaat vr medewerkers Stelt in samenwerking met persneel regels p die in de rganisatie gelden vr patiënten en medewerkers Draagt zrg vr een veilig behandelklimaat vr patiënten Stelt regels p m een veilig behandelklimaat te garanderen Is in staat een beleidsplan/rganisatieplan te schrijven en te nderbuwen met resultaten en analyses uit relevante wetenschappelijke nderzeken betreffende verslavingszrg Is in staat de rganisatie van de gezndheidszrg te ptimaliseren met gebruikmaking van kennis ver gezndheidszrgsysteem en financiering Creëert behandelmgelijkheden binnen en buiten het categrale circuit Draagt actief bij aan het beleid van de instelling Signaleert en rapprteert knelpunten en risic s in de instelling met betrekking tt de veiligheid van patiënten en medewerkers Geeft uitvering aan beleid, met in achtneming van de beschikbare middelen Neemt deel aan planning en cntrlegesprekken Initieert, rganiseert en regisseert kwaliteitsbewaking en brging Zet een systeem p vr registeren, verzamelen en analyseren van administratieve en medische gegevens, die k tegankelijk en bruikbaar zijn vr wetenschappelijk nderzek Bevrdert dat de instelling waar hij f zij werkzaam is ptimaal gebruik maakt van EBM Participeert in relevante netwerken en rganisaties, en in plitieke en maatschappelijke discussies het vakgebied en werkterrein Brengt in het maatschappelijk debat de principes en pbrengst van EBM ver Reflecteert kritisch p de eigen cmpetentie en prfessinaliteit Maakt een medische, ethische en mrele analyse p basis van argumenten m.b.t. verdeling van middelen Participeert in Intercllegiale intervisiegrep 54

55 Medisch handelen Cmmunicatie Kennis en wetenschap Organisatie Samenwerking Maatschappelijk handelen Prfessineel gedrag B. Tetsing Thema 6 Beleid, beheer en veiligheid KENMERKENDE BEROEPSSITUATIES KORTE PRAKTIJKBEOORDELING Opvangen van medewerkers na incidenten Adviseren management naar aanleiding van analyse kwaliteitsbeleid instelling m.b.t. veiligheid en verbetermaatregelen adviseren KENNISASPECTEN Wetgeving Kwaliteitsbeleid / instrumenten/ visitaties Plitiek beleid TOETSWIJZE Veiligheidsbeleid Sciale kaart Gezndheidszrg en Verslavingsbeleid in Nederland Financiering gezndheidszrg Effectieve managementstijlen / teamdynamiek Management principes m.b.t. persneelsbeleid Basisprincipes budgettering Implementatiestrategieën m nieuwe prgramma s te implementeren VAARDIGHEDEN Caching vaardigheden Leidinggevende vaardigheden Prbleemplssende vaardigheden Schrijven beleidsplannen/ rganisatieplannen Prjectmatig werken Schriftelijke f mndeling kennistetsing (in prtfli) Tijdens KPB s en drlpend tijdens verdracht, patiëntbesprekingen, cmplicatiebesprekingen TOETSWIJZE in KPB en drlpend in de samenwerking Drlpend in KPB AIOS vindt zichzelf bekwaam en bevegd vr dit thema Opleider/Supervisr vindt AIOS bekwaam en bevegd vr dit thema 55

56 Bijlage 2 Cmpetentiematri Nr Thema Kenmerkende berepssituaties MH Cm K& W 1 Intake 2 Behandeling 3 4 Psychiatrische cmrbiditeit Lichamelijke cmrbiditeit 5 Public health Patiënt kmt vr diagnstiek/ behandeling en heeft een gesprek met behandelaar ver vrgestelde behandeling Patiënt die ambivalent is ver diagnstiek behandeling Vrlichtingsgesprek familie ver de effecten van middelen p de hersenen Patiënt heeft ernstige ntwenning (nthudingssyndrm, -delier,- insult) Crisissituatie met ernstige inticatie met dempend f stimulerend middel, waardr respectievelijk acuut Wernickesyndrm, sufheid, ademdepressie, psychse, en/ f verwardheid, pwindingstestand Patiënt wrdt geïndiceerd vr: - nderhudsbehandeling met agnist - behandeling met antagnist - behandeling met antitrekmedicatie/aversiemedicatie Cmpetentiegebieden Org SW Mah Prf Alchlist met strnis in eecutieve functies Patiënt met gedragsprbleem Systeemgesprek met uders en verslaafde jngere Behandeling ernstige verslaving met dwang via BOPZ Patiënt met agressief gedrag vrkmend uit een psychiatrisch ziektebeeld Het leiden van een multidisciplinaire teamvergadering ver een patiënt met een cmplee psychiatrische en afhankelijkheidsstrnis Suïciderisic-inventarisatie bij een aan middelen verslaafde patiënt met psychiatrische cmrbiditeit Acting ut gedrag p een detificatie afdeling van een patiënt met As-II strnis Verslaafde patiënt met ernstige psychiatrische cmrbiditeit vr wie een IBS f RM met wrden verwgen en in gang gezet Diagnstiek naar infectieziekten en verwijzen van patiënt met infectieziekte (Hepatitis C/ B f TBC, HIV) Patiënt met ataie en/ f plyneurpathie bij alchlverslaving Patiënt met benauwdheid f pijn p de brst Patiënt met een metabl syndrm Patiënt die frs rkt naast zijn hfdverslaving Zwangere vruw met drgaande verslaving van een stf die schadelijk is vr de vrucht Adviseren van autriteit p het beleidsterrein van de verslavingszrg Medische verklaring vr een aanvraag rechterlijke machtiging bij een chrnisch verslaafde patiënt. Presentatie aan een patiëntenraad/ patiëntengrep 56

57 ver de state f the art van een actueel nderwerp Onderzeken van het verslavingsbeleid van een gemeente Ontwikkelen van een transmuraal zrgpad vr een grep verslaafden met name udere vereenzaamde alchlisten 6 Beleid, beheer en veiligheid Opvangen van medewerkers na incidenten Adviseren management naar aanleiding van analyse kwaliteitsbeleid instelling m.b.t. veiligheid en verbetermaatregelen adviseren 57

58 Bijlage 3 Tetstabel Tetsing Jaar 1 Jaar 2 Vrtgangsgesprek Alle cmpetenties Geschiktheidsberdeling Alle cmpetenties Kennistets Medisch handelen. Kennis en wetenschap 360 graden berdeling Cmmunicatie, samenwerking, rganisatie en prfessinaliteit CAT (Critical Appraised Tpic) Kennis en wetenschap, rganisatie Patiëntbespreking Kennis en wetenschap, rganisatie Referaat Kennis en wetenschap, rganisatie KPB Alle cmpetenties Cursrisch nderwijs Alle cmpetenties Artikel f vrdracht Kennis en wetenschap per jaar per jaar Mdulepdracht/ tets na iedere mdule + supervisie Mdulepdracht/ tets na iedere mdule + supervisie 1 58

59 Bijlage 4 Beheersingsniveaus gecncretiseerd Deze beheersingsniveaus betreffen de algemene cmpetenties. De inhudelijk invulling: zie themakaarten. De ais kan zelfstandig, na vrbespreking met een pleider, een intake den en een diagnse pstellen Medisch handelen Jaar 1 Jaar 2 De ais kan, na vrbespreking en nabespreking, aan de hand van de verzamelde gegevens, een behandelplan pstellen, evalueren en bijstellen De ais kan zelfstandig een dwangmaatregel vrstellen en nder directe supervisie uitveren De ais behandelt patiënten met beperkte supervisie De ais behandelt crisispatiënten nder strikte supervisie De ais kan zelfstandig een intake den en een diagnse pstellen en deze verantwrden naar een pleider De ais is in staat de systematiek van de intake en diagnstiek ver te dragen naar een jngerejaarsstudent De ais kan, zelfstandig, aan de hand van de verzamelde gegevens een behandelplan pstellen, evalueren en bijstellen Kan een jngerejaarsstudent hierin superviseren De ais kan zelfstandig een dwangmaatregel vrstellen en uitveren en deze verantwrden naar de pleider. De ais behandelt patiënten zelfstandig De ais behandelt crisispatiënten nder beperkte supervisie Cmmunicatie Jaar 1 Jaar 2 De ais kan zelfstandig een relatie pbuwen met een cliënt met supervisie achteraf De ais hanteert mtiverende gespreksvaardigheden nder beperkte supervisie De ais kan verdracht en tegenverdracht hanteren met vr- en nabespreking van de pleider De ais kan zelfstandig een relatie pbuwen met een cliënt en dit verantwrden naar de pleider De ais hanteert zelfstandig mtiverende gespreksvaardigheden De ais kan verdracht en tegenverdracht hanteren met supervisie achteraf De ais kan zelfstandig, na vrbespreking met een pleider, een systeemgesprek veren De ais kan zelfstandig, na vrbespreking met een pleider, een diagnse uitleggen aan de patiënt en een behandeling vrstellen De ais vert, na vrbespreking met een pleider een slecht nieuwsgesprek met een patiënt De ais kan schriftelijk rapprteren andere zrgverleners in de zrgketen, met bespreking vraf De ais vert met supervisie een afrndingsgesprek en verdrachtsbespreking uit De ais kan nder beperkte supervisie lezingen/ vrdachten geven aan grepen Kan een jngerejaarsstudent hierin superviseren De ais kan zelfstandig een systeemgesprek veren en dit verantwrden aan de pleider Kan een jngerejaarsstudent hierin superviseren De ais kan zelfstandig een diagnse uitleggen aan de patiënt en een behandeling vrstellen De ais vert zelfstandig een slecht nieuwsgesprek met een patiënt De ais kan zelfstandig schriftelijk rapprteren andere zrgverleners in de zrgketen. Kan een jngerejaarsstudent hierin superviseren De ais vert zelfstandig verdrachts- en ntslagbespreking uit De ais kan zelfstandig lezingen/ vrdachten geven aan grepen 59

60 De ais kan nder supervisie een multidisciplinaire behandeling cördineren Samenwerking Jaar 1 Jaar 2 De ais brengt infrmatie naar de relevante persnen en instanties: bereidt dit vr nder beperkte pleider De ais verzamelt nder supervisie de juiste infrmatie en draagt er (nder supervisie) zrg vr dat infrmatie p gede plek terecht kmt De ais participeert actief in een verdracht De ais zrgt er, nder supervisie, vr dat de rganisatie mtrent verdracht en nazrg geregeld zijn (administratief en bendigde zrg en hulpmiddelen) De ais kan de dienst/ eigen afdeling nder beperkte supervisie verdragen De ais brengt eigen casus in na vrbereiding met pleider De ais verlegt nder supervisie ver diagnse en behandeling, met verwijzer De ais kan, na bespreking vraf naar de juiste persn f instantie verwijzen, zwel in eerste als tweede lijn en de mate van urgentie hierbij bepalen De ais schrijft een verwijsbrief met bespreking vraf De ais kan met beperkte supervisie een multidisciplinaire behandeling cördineren De ais brengt infrmatie naar de relevante persnen en instanties: zelfstandig met nabespreking De ais draagt zelfstandig zrg vr de verdracht van Infrmatie, p maat vr de betreffende partijen De ais leidt zelfstandig een verdracht en hanteert de juiste technieken als vrzitter De ais draagt zelfstandig zrg vr de rganisatie van verdracht en nazrg De ais hudt een zakelijke verdracht en gede timing De ais leidt een patiëntenbespreking zelfstandig De ais kan een cnsultaanvraag zelfstandig en met bespreking achteraf adequaat beantwrden Werkt hierin multidisciplinair De ais kan de verwijzen, zwel in eerste als tweede lijn en de mate van urgentie hierbij bepalen De ais schrijft een verwijsbrief met bespreking achteraf De ais kan een vergadering nder supervisie vrzitten De ais kan een vergadering zelfstandig vrzitten De ais betrekt nder supervisie de kennis ver de ksten en effectiviteit bij het pstellen van het behandelplan De ais participeert in werkgrepen die zich bezig huden met richtlijnen en prtcllen De ais nderneemt activiteiten m EBM in het behandelteam in te veren De ais neemt de leiding ver de behandeling van patiënten die aan hem zijn tevertruwd Organisatie Jaar 1 Jaar 2 De ais stelt het behandelplan nder supervisie p met kennis van de ksten en effectiviteit hiervan De ais neemt initiatief tt het ntwikkelen van prtcllen en richtlijnen in de instelling De ais nderneemt activiteiten m EBM systematisch in de rganisatie in te bedden De ais geeft leiding aan een team in de rganisatie Maatschappelijk handelen Jaar 1 Jaar 2 De ais kan nder beperkte supervisie een inschatting maken van het gevaar dat de verslaving plevert vr de patiënt en zijn mgeving De ais nderneemt zelfstandig activiteiten in de rganisatie m stigmatisering van verslaafden in de maatschappij tegen te gaan De ais kan zelfstandig een inschatting maken van het gevaar dat de verslaving plevert vr de patiënt en dit verantwrden naar de pleider De ais nderneemt zelfstandig maatschappelijke en PRactiviteiten m stigmatisering van verslaafden in de maatschappij tegen te gaan 60

61 De ais draagt nder beperkte supervisie zrg vr veiligheid in het team/ instelling/ rganisatie De ais adviseert nder beperkte supervisie autriteiten p het gebied van de verslavingszrg De ais draagt nder beperkte supervisie zrg vr veiligheid in het team/ instelling/ rganisatie en treedt in verleg met de plitie De ais adviseert zelfstandig autriteiten p het gebied van de verslavingszrg en kan jngere jaars hierin superviseren De ais past nder beperkte supervisie EBM te bij verschillende diagnsegrepen Kennis en wetenschap Jaar 1 Jaar 2 De ais brengt, nder supervisie, het resultaat van EBMnderzek met bijbehrend advies in in het multidisciplinair team De ais frmuleert een pic-vraag en det een literatuurresearch De ais past in zijn klinische besluitvrming de methdiek van EBM in de praktijk De ais past zelfstandig EBM te bij verschillende diagnsegrepen De ais brengt, zelfstandig het resultaat van EBM nderzek met bijbehrend advies in in het multidisciplinair team De ais kan een jngerejaarsstudent hierin superviseren De ais draagt kennis ver EBM ver aan cllegae Prfessinaliteit Jaar 1 Jaar 2 De ais herkent interactinele prblemen en bespreekt deze De ais neemt deel aan intervisie/ supervisie De ais geeft sturing aanzijn eigen leerprces De ais herkent eigen futen en maakt deze bespreekbaar De ais kent eigen grenzen en schakelt tijdig hulp in van pleider De ais gaat adequaat m met gevelens van de patiënt jegens hem/haar De ais heeft inzicht in het mrele beraad en past dit te nder strikte supervisie De ais kan interactinele prblemen zelfstandig hanteren De ais initieert intervisie / supervisie De ais geeft sturing aan een leven lang leren De ais herkent irratineel gedrag tussen prfessinals en maakt dit bespreekbaar De ais kan een jngerejaarsstudent hierin superviseren De ais nderkent eigen beperkingen en gaat m met nzekerheden. De ais rganiseert een mreel beraad met cllegae 61

62 Bijlage 5 Cursrisch nderwijs Mdule Basisvaardigheden Basisprincipes van de neurbilgie Verslavingsgeneeskunde: Basis Algemene aspecten van psychiatrische cmrbiditeit Public health: Verslaving en preventie Gesprekstherapie Neurbilgische aspecten van verslaving Verslavingsgeneeskunde: Verdieping Speciële psychpathlgie en verslaving Public health: Verslaving en beleid Beschrijving In deze mdule wrdt de basis gelegd vr het systematisch pstellen van een differentiaaldiagnse en een daarp gebaseerde behandeling. Het gebruikmaken van Evidence Based Medicine f best practice methdieken waarnder adequate (mtiverende) gesprekstechnieken staan hierbij centraal Daarnaast krijgen de assistenten in pleiding de pdracht een vrstel te schrijven vr het pzetten van een wetenschappelijk nderzek dat uiteindelijk leidt tt een artikel (afsluitende tets). De assistenten in pleiding krijgen gedurende de twee jaar dat de pleiding duurt begeleiding in dit nderzek- en schrijfprces In deze mdule staat het cncept centraal van verslaving als een chrnische hersenziekte in cmbinatie met een destructieve levensstijl Deze mdule biedt de cnceptuele basis vr de vlgende mdules In deze mdule wrdt een basis gelegd vr de verslavingsgeneeskunde in engere zin. Er wrdt ingegaan p medische screening van de verslaafde patiënt en het pstellen van een behandelplan In de mdule Algemene aspecten van psychiatrische cmrbiditeit wrdt een brede intrductie gebden wat betreft de diagnstiek en behandeling van patiënten met een cmplee, psychiatrische en verslavingscmrbiditeit Public Health is een mdule rnd maatschappelijk handelen. Hierbij kmen juridische aspecten aan de rde. Ok het internatinale perspectief wrdt belicht Binnen elk medisch handelen is de therapeutische relatie van eminent belang. Binnen de pleiding tt verslavingsarts nemen cmmunicatie en het kunnen hanteren van de therapeutische relatie daarm een belangrijke plaats in. In de mdule Gesprekstherapie kmen deze aspecten uitgebreid aan de rde De mdule is pgezet rnd de drie thema s cntet, levensverhaal en mgaan met mrele dilemma s In tegenstelling tt het eerste studiejaar vinden de bijeenkmsten van neurbilgie niet aaneengeslten plaats. Gedurende het jaar vindt er een aantal lsse bijeenkmsten plaats waarin neurbilgische thema s wrden behandeld. Dit veld ntwikkelt zich z snel dat het beter is de assistenten in pleiding te leren bij te blijven dan ze beperkte brkstukken aan te bieden. De assistenten in pleiding zullen wrden gestimuleerd recente internatinale publicaties te bestuderen en de pgedane kennis aan elkaar ver te dragen In de mdule verslavingsgeneeskunde staan in het tweede studiejaar ziektekundige begrippen, klinisch denken en cmplee prblematiek centraal. Smatische medische specialisten geven acte de presence dr die aandeningen te bespreken die vanuit hun discipline gerelateerd zijn aan het gebruik van psychactieve stffen Deze mdule buwt vrt p de mdule Algemene aspecten van psychiatrische cmrbiditeit. In deze mdule staat cmplee prblematiek centraal. Elke lesdag wrdt een specifiek thema (cmrbiditeit) behandeld Het laatste studiejaar wrdt afgeslten met de mdule Public Health. De rganisatie en financiering van de verslavingszrg kmen aan de rde alsmede het Nederlandse beleid ten aanzien van verslaving en verslavingszrg. Gevraagd wrdt de eigen praktijksituatie te relateren aan de maatschappelijke mgeving 62

63 Bijlage 6 Algemene cmpetenties verslavingsarts 1. Ten aanzien van medisch handelen: de specialist bezit kennis en vaardigheid naar de stand van het vakgebied; de specialist past het diagnstisch, therapeutisch en preventief arsenaal van het vakgebied evidence based te; de specialist levert effectieve en ethisch verantwrde patiëntenzrg; de specialist vindt snel de vereiste infrmatie en past deze adequaat te. 2. Ten aanzien van cmmunicatie: de specialist buwt effectieve behandelrelaties met patiënten p; de specialist luistert en verkrijgt relevante patiëntinfrmatie; de specialist bespreekt medische infrmatie met patiënten en desgewenst met betrkken derden; de specialist det mndeling en schriftelijk verslag ver patiëntencasus. 3. Ten aanzien van samenwerking: de specialist verlegt met cllegae en andere zrgverleners; de specialist verwijst adequaat; de specialist levert intercllegiaal cnsult; de specialist draagt bij aan interdisciplinaire samenwerking en ketenzrg. 4. Ten aanzien van kennis en wetenschap: de specialist beschuwt medische infrmatie kritisch; de specialist bevrdert en ntwikkelt de wetenschappelijke vakkennis; de specialist ntwikkelt en nderhudt een persnlijk bij- en naschlingsplan; de specialist bevrdert de deskundigheid van studenten, ais, cllegae, patiënten en andere betrkkenen bij de gezndheidszrg. 5. Ten aanzien van maatschappelijk handelen: de specialist kent en herkent de determinanten van ziekte; de specialist bevrdert de gezndheid van patiënten en de gemeenschap als geheel; de specialist handelt vlgens de relevante wettelijke bepalingen; de specialist treedt p bij incidenten in de zrg. 6. Ten aanzien van rganisatie: de specialist rganiseert het werk naar een balans in patiëntenzrg en persnlijke ntwikkeling; de specialist werkt effectief en delmatig binnen een gezndheidszrgrganisatie; de specialist besteedt de beschikbare middelen vr de patiëntenzrg verantwrd; de specialist gebruikt infrmatietechnlgie vr ptimale patiëntenzrg, en vr bij- en naschling; 7. Ten aanzien van prfessinaliteit: de specialist levert patiëntenzrg p integere, prechte en betrkken wijze; de specialist vertnt persnlijk en interpersnlijk prfessineel gedrag; de specialist kent de grenzen van de eigen cmpetentie en handelt daarbinnen; de specialist efent de geneeskunde uit naar de ethische nrmen van het berep. 63

64 Bijlage 7 Vrbeelden uitwerkingen KPB Een Krte Praktijk Berdeling is in principe een bservatie van een handeling in een berepsactiviteit van de ais. Het werk van de verslavingsarts leent zich niet altijd vr krte bservatiemmenten. De KPB s zullen veelal in een andere vrm gegten meten wrden. Het is aan de ais en de pleider een vrm te vinden m de KPB uit te veren en te berdelen. In de tabel wrdt een aantal vrbeelden (f cmbinaties ervan) gegeven he KPB s in de praktijk uitgeverd kunnen wrden. Kenmerkende berepssituaties Nabespreking van vide-pname van behandelbespreking f intakes met patiënten Observatie van gesprekken Achteraf bespreking van de diagnstiek Patiëntenbehandeling Observatie van een lichamelijk nderzek als nderdeel van de intake Observeren van een behandelplanbespreking Berdelen van een patiëntbespreking dr de ais Berdelen van een telefngesprek van de ais met een verwijzer/ andere arts Bespreken verwijsbrief Geven van feedback p beleidsstukken f adviesstukken Beleidsadvisering Analyse dr de ais p geleverd werk en beleidsadvisering berdelen en bespreken Berdelen van de uitwerking van een presentatie gecmbineerd met krte bservatie Presentaties Berdelen van vide pname van een presentatie Deelnemers de ais laten berdelen en deze bespreken Observeren van behandelplan bespreking dr de ais Team/rganisatie Observatie verdracht Observeren he de ais een team pvangt na een incident 64

65 Bijlage 8 Cncept samenwerkingsvereenkmst Academisch Centrum Sciale Wetenschappen Terniveld 5 Pstbus GK NIJMEGEN Telefn: (024) Fa (024) CONCEPT OPLEIDINGSOVEREENKOMST Het Samenwerkingsverband RU en Stichting praktijkinstellingen van de Pstdctrale GGZ-pleidingen Ost-Nederland (SPON), vertegenwrdigd dr De hfdpleider: Hfd pleidingen: Cördinatr:.... en de praktijkpleidingsinstelling.. vertegenwrdigd dr de directie,.. en de praktijkpleider,. en de Master in Addictin Medicine in pleiding (MIAO),. kmen vereen een samenwerking aan te gaan ten beheve van de pstdctrale pleiding tt Master in Addictin Medicine vr de duur van de pleiding met ingang van 11 januari Taken en verantwrdelijkheden van het Samenwerkingsverband RU en de Stichting pstdctrale GGZ pleidingen Ost Nederland (SPON): Het SPON rganiseert als pleidingsinstituut nder inhudelijke eindverantwrdelijkheid van de hfdpleider de pleiding tt Master in Addictin Medicine waarvr in de lp van de pleiding accreditatie wrdt aangevraagd bij het Nederlands Vlaams Accreditatie Orgaan (NVAO) en bij De Kninklijke Nederlandse Maatschappij tt bevrdering der Geneeskunst (KNMG) en die de vlgende nderdelen mvat: een cursrisch gedeelte van 405 cntacturen en 607 uur literatuurstudie en praktijkpdrachten, mschreven praktijkervaring van 1728 uur en tenminste 60 uur supervisie van gekwalificeerde supervisren ver diagnstiek en behandeling. is verantwrdelijk vr de rganisatie van cursrische nderdelen, de cördinatie van de praktijkpleiding en vr de rganisatie en het beheer van de pleiding als geheel en beheert het systeem van studievrtgangbewaking. is verantwrdelijk vr de invulling, evaluatie en berdeling van cursrische nderdelen, deze verantwrdelijkheid wrdt dr de hfdpleider gedelegeerd aan dcenten, die mdulewerkbek, evaluaties en berdelingen ter tetsing vrleggen aan de hfdpleider en de pleidingscmmissie. 65

66 is verantwrdelijk vr de invulling, evaluatie en berdeling van de praktijkpleiding, deze verantwrdelijkheid wrdt dr de hfdpleider gedelegeerd aan de dr de praktijkinstelling aangewezen en dr de hfdpleider erkende praktijkpleider, die pleidingsplan, halfjaarlijkse evaluaties en berdelingen ter tetsing vrlegt aan de hfdpleider. is verantwrdelijk vr de tetsing van alle pleidingsnderdelen. Bij negatieve berdelingen (.a. met betrekking tt aanwezigheid en inzet bij cursussen, tetsen, praktijknderdelen en supervisie) dient de hfdpleider in verleg met betrkkenen en eamencmmissie vast te stellen f en z ja nder welke vrwaarden de pleiding kan wrden vrtgezet. reikt het getuigschrift uit wanneer alle genemde nderdelen binnen de gestelde termijn zijn afgernd en als vldende zijn gekwalificeerd en de eamencmmissie de pleiding als geheel als vldende heeft berdeeld. 2. De hfdpleider: is eindverantwrdelijk vr het geheel van de pleiding en mede verantwrdelijk vr de beleidsntwikkeling en erkenningsprcedures van de pstdctrale pleiding. is verantwrdelijk vr selectie en aanname van deelnemers. adviseert de Stichting praktijkinstellingen ver de aanwijzing van de pleidingsplaatsen en de vrdracht van praktijkpleiders. is verantwrdelijk vr de keuze van dcenten. is eindverantwrdelijk vr de evaluatie en de daarp mede gebaseerde bijstellingen van het cursrische prgramma en van individuele praktijkpleidingrutes. is aanspreekbaar vr individuele pleidingsprblemen wanneer deze niet in verleg met betrkken dcenten, praktijkpleider, supervisr f cördinatr pgelst kunnen wrden. is vrzitter van de eamencmmissie en vertegenwrdigt de pleiding in landelijke rganen. 3. De cördinatr: is het aanspreekpunt vr alle individuele kwesties met betrekking tt de pleiding van cursisten, dcenten, praktijkpleiders en directies waarvr de bestaande regelingen en afspraken geen uitkmst bieden. is verantwrdelijk vr de werving van pleidingsplaatsen. is verantwrdelijk vr de rganisatie van de sllicitatie- en selectieprcedure van kandidaten. is verantwrdelijk vr het verleg ver de invulling en evaluatie van de pleidingsrutes (praktijk en therie) met dcenten, praktijkpleiders, cursisten en hfdpleiders. is verantwrdelijk vr de studievrtgangbewaking van cursisten. is verantwrdelijk vr de uitvering van de ndzakelijke erkenningprcedures van de pleiding en de cursrische nderdelen. is ambtelijk secretaris van de pleidingscmmissie. is gedelegeerd verantwrdelijk vr de financiële afhandeling en budgetbewaking van de pleiding tt Master in Addictin Medicine. 4. Taken en verantwrdelijkheden van de praktijkpleidingsinstelling: De praktijkinstelling benemt de MIAO: met ingang van vr bepaalde tijd vr de duur van de pleiding, met een aanstellingsmvang van minimaal 24 uur per week vr het vlgen van de praktijkpleiding. Daar bvenp met er 8 uur gereserveerd wrden vr het vlgen van het theretische prgramma. realiseert een betaalde pleidingsplaats vr één f meer MIAO ( s) en sluit in dat kader een arbeidsleervereenkmst af vr tenminste 24 uur per week gedurende 2 jaren. 66

67 is bereid m in geval van vermacht, naar redelijkheid en billijkheid, de arbeisleervereenkmst te verlengen. stelt zich financieel garant vr praktijkbegeleiding. wijst een gekwalificeerde praktijkpleider aan en belast deze met de verantwrdelijkheid vr pzet, rganisatie, evaluatie en berdeling van de praktijkpleiding van de MIAO. stelt de praktijkpleider in staat de praktijkpleiding vr de MIAO te rganiseren cnfrm de daarvr geldende eisen en draagt zrg vr de cntinuïteit van de praktijkpleiding. biedt aan de MIAO de gelegenheid m p een breed terrein ervaring p te den waarbij sprake is van een differentiatie in werkzaamheden. Naast prductiedelstellingen van de instelling dienen de pleidingsdelstellingen gewaarbrgd te zijn. In elk geval met de MIAO ervaring pden cnfrm de pleidingsvereisten zals vastgelegd in de studiegids van het SPON. Werkervaring met in elk geval zijn pgedaan met het uitveren van diagnstisch nderzek en het tepassen van behandelingsmethden, zwel in klinische als ambulante setting. Ok met er ruimte zijn vr reflectie. biedt de mgelijkheid m het in het cursrisch nderwijs geleerde in praktijk te brengen. heeft een prfessineel systeem van verslaglegging/dssiervrming. heeft tenminste twee psychiaters, twee (verslavings-) artsen en twee psychlgen met een registratie in de verslavingsgezndheidszrg in dienst. heeft een direct tegankelijke handbiblitheek p het gebied van de verslavingsgeneeskunde. heeft een ruim gesrteerde en up-t-date testtheek. de praktijkinstelling biedt de cursist de mgelijkheid te participeren in wetenschappelijk nderzek p zdanige wijze dat ervaring wrdt pgedaan met de belangrijkste fasen van nderzek, aansluitend bij het nderwijs binnen het cursrisch gedeelte van de pleiding. de praktijkinstelling biedt cursisten de mgelijkheid te participeren refereerbijeenkmsten, intervisiebijeenkmsten en andere deskundigheidsbevrderende activiteiten. de praktijkinstelling stelt de cursist in staat het werk te den cnfrm de vigerende gedragscdes en berepsethiek. de praktijkinstelling biedt de cursist ruimtelijke vrzieningen zdanig dat vldaan wrdt aan hedendaagse nrmen inzake privacy en adequate patiëntenzrg. de praktijkinstelling cnfirmeert zich aan nadere aanwijzingen van de hfdpleider. verklaart zich bereid zich te laten visiteren dr het daarte bevegde rgaan. 5. De praktijkpleider is verantwrdelijk vr het pstellen van het persnlijk pleidings- en ntwikkelingsplan (POP), waarin wrdt aangegeven welke werkzaamheden plaatsvinden, nder wiens verantwrdelijkheid en supervisie en he evaluatie en berdeling hiervan zal plaatsvinden. Dit plan dient met instemming van de directie uiterlijk 1 februari 2009 ter gedkeuring aan de hfdpleider te wrden vrgelegd. Bij het maken van een POP is hij/zij gehuden aan de eisen zals die ten aanzien van de praktijkpleiding zijn gefrmuleerd. Desgewenst vindt hierver verleg met de cördinatr van de pleiding plaats. De praktijkpleider actualiseert het POP samen met de MIAO na een jaar en legt dit plan wederm ter gedkeuring vr aan de hfdpleider. is verantwrdelijk m in verleg met directie en eventueel betrkken afdelingshfden de randvrwaarden vr een vldende differentiatie van werkzaamheden en supervisie daarver te realiseren. rganiseert de inhudelijke supervisie (60 uur) en werkbegeleiding (minimaal 1 uur per week) en zal zich infrmeren ver het verlp, de evaluatie en de berdeling van het leerprces. ziet erp te dat de jaarlijkse praktijk-evaluatieverslagen ter gedkeuring wrden vrgelegd aan de hfdpleider. In dit evaluatieverslag zijn de berdelingen van alle betrkkenen pgenmen en een mede daarp gebaseerd rdeel van de praktijkpleider. Naar aanleiding van dit verslag vindt een evaluatiegesprek plaats tussen de MIAO en de praktijkpleider en vervlgens tussen hfdpleider, 67

68 praktijkpleider, MIAO en cördinatr. Na aflp van de 2 jarige praktijkperide vindt er een eindberdelingsgesprek plaats. is verantwrdelijk vr de invulling van de supervisie en delegeert de uitvering daarvan aan gekwalificeerde cllega s, bij vrkeur binnen dezelfde praktijkpleidingsinstelling. Wanneer deze supervisie niet binnen de instelling gerealiseerd kan wrden dient deze binnen werktijd p ksten van de praktijkinstelling in ged verleg tussen de praktijkpleider en de MIAO plaats te vinden dr een gekwalificeerde cllega buiten de praktijkpleidingsinstelling. De praktijkpleider is eindverantwrdelijk. bespreekt indien ndig met betrkken MIAO en de cördinatr van de pleiding tussentijdse twijfels ver het functineren van de MIAO en/f ver de vrtgang van de pleiding. Indien ndig vindt verleg plaats met de hfdpleider. is geacht aanwezig te zijn p de vier keer per jaar gerganiseerde praktijkpleidersbijeenkmsten. Tijdens deze bijeenkmsten wrdt aandacht besteed aan thema's uit de pleiding, ntwikkelingen p het gebied van de pleiding en aan een uitwisseling van ervaringen m z te kmen tt een ptimale afstemming van therie en praktijk binnen de pleiding. 6. Taken en verantwrdelijkheden van de MIAO: De MIAO is na sllicitatie bij de praktijkpleidingsinstelling dr deze instelling vrgedragen vr de pleiding en dr de hfdpleider tegelaten tt de pleidingsgrep Master in Addictin Medicine 2009, hetgeen tevens impliceert dat hij/zij vldet aan de wettelijke telatingsvereisten. is verantwrdelijk vr het vlden aan de gestelde eisen in het cursrische prgramma. is verantwrdelijk vr het uitveren van taken cnfrm het POP, de taak- en functie-mschrijving binnen de praktijkinstelling en de geldende gedragsregels vr artsen. (KNMG, versie 3.0, 2002). stelt in samenspraak met de praktijkpleider een POP p en legt dit vr aan de hfdpleider. verplicht zich tt het betalen van de pleidingsksten. De pleidingsksten bedragen die in vastgestelde betalingstermijnen van de pleiding dienen te wrden vldaan. Deze ksten zijn eclusief de ksten vr literatuur. 7. Ontbinding: Het SPON is steeds bevegd m een MIAO wegens nbekwaamheid, wangedrag en/f nvldende studievrtgang van verdere deelname aan de pleiding uit te sluiten. Wanneer het SPON een MIAO uitsluit van de pleiding, dient de betrkken MIAO de betalingsverplichting van het lpende studiejaar te vlden. Wanneer de MIAO de pleiding m zijn/haar mverende redenen afbreekt dient de betrkken MIAO de pleidingsksten van het lpende studiejaar te vlden, nadat uiterlijk 3 maanden tevren schriftelijk en met pgave van redenen een verzek tt ntbinding van de pleidingsleervereenkmst is ingediend bij de hfdpleider en de directie van de instelling. Wanneer de MIAO de pleiding afbreekt m redenen die hem/haar niet in redelijkheid kunnen wrden tegerekend zijn de pleidingsksten verschuldigd tt het mment van pzegging. 8. Geschillenregeling Alle geschillen, welke mchten ntstaan met betrekking tt de uitleg en uitvering van de bepalingen van deze vereenkmst en alle andere geschillen welke mchten ntstaan inzake de pleiding, zullen, in geval dat partijen in gezamenlijk verleg geen plssing kunnen vinden, wrden vrgelegd aan een cmmissie van bindend advies. Deze cmmissie zal bestaan uit drie leden, waarvan één lid benemd dr de MIAO en één lid wrdt benemd dr het Samenwerkingsverband, terwijl dr de beide aldus benemde leden het derde lid wrdt benemd, welk lid Meester in de Rechten met zijn en als 68

69 vrzitter van de cmmissie zal fungeren. Indien en vr zver de beneming van de leden niet binnen 30 dagen, nadat daarm dr betrkkene(n) is verzcht, heeft plaatsgevnden, zal deze beneming - verigens met inachtneming van het vrenstaande- geschieden dr de President van de Arrndissementsbank te Arnhem, p verzek van de meest gerede partij. De Cmmissie van Bindend Advies neemt beslissingen in hgste ressrt en zal beslissen naar recht en billijkheid, znder daarbij gebnden te zijn aan strikte regels van de wet mtrent prcesrde en zal tevens uitspraak den mtrent de verdeling van de ksten ver de partijen, waarbij de cmmissie k kan beschikken deze geheel ten laste van een der partijen te brengen. De cmmissie zal schriftelijk uitspraak den, binnen 3 maanden nadat zij haar beneming heeft aanvaard. Een geschil is aanwezig indien één der partijen schriftelijk aan de andere partij te kennen geeft dat dit het geval is. Aldus vereengekmen,.. Namens het Samenwerkingsverband RU en de Stichting Praktijkinstellingen van de Pstdctrale GGZ pleidingen Ost Nederland Hfdpleider Hfd SPON-Opleidingen Cördinatr Namens de praktijkinstelling,.. Directie. Praktijkpleider Master in Addictin Medicine in pleiding,.. 69