Corporate Venturing in het MKB

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Corporate Venturing in het MKB"

Transcriptie

1 M Corporate Venturing in het MKB Ruimte voor vernieuwing, durf en kansen C. van Essen MSc Zoetermeer, 10 december 2009

2 Corporate venturing in het MKB Corporate venturing is onder grote, multinationale bedrijven een populaire manier om te innoveren en/of nieuwe bedrijvigheid te ontwikkelen. Multinationals als Philips, DSM en Akzo doen op uitgebreide schaal aan strategische samenwerking, externe participaties en kraamkamers voor initiatieven van eigen medewerkers. In hoeverre bedrijven in het MKB gebruik maken van deze technieken is nog onbekend. Behalve zelf innoveren kunnen ondernemers in het MKB ook hun medewerkers en organisatie mobiliseren om kansen te zien en te grijpen - ook in de huidige tijden van crisis. Meer dan een derde van de Nederlandse MKB-bedrijven blijkt één of meerdere vormen van corporate venturing toe te passen. Vooral strategische samenwerking met en participaties in andere bedrijven zijn populair. Veel minder maken MKB-ondernemers gebruik van kraamkamers om initiatieven van eigen medewerkers te benutten. Dit roept de vraag op of ondernemers wel voldoende profiteren van het innovatief en creatief vermogen van hun menselijk kapitaal. Inleiding Continu innoveren is nodig voor alle bedrijven Ook bedrijven in het MKB hebben te maken met een toenemende dynamiek van hun omgeving, waarin hun bedrijfsvoering steeds meer wordt beïnvloed door globalisering, toenemende concurrentie en dreiging van substituten voor producten en diensten. Om te blijven bestaan moeten ondernemers flexibel opereren. Ondernemingen realiseren zich steeds vaker dat er geen langdurig concurrentievoordeel meer mogelijk is, maar dat er een 'mindset' nodig is om zich continu aan te blijven passen aan veranderende omstandigheden. Het antwoord op, en drijvende kracht achter het waarborgen van blijvend concurrentievoordeel is de vaardigheid van de onderneming en zijn werknemers om continu ondernemend te denken en zich ondernemend te gedragen, en door continu te blijven innoveren 1. Het monopolie ligt niet bij de individuele ondernemer Ondernemers hebben geen monopolie op innovatie. Ook hun medewerkers (mensen in loondienst) kunnen tot ondernemende prestaties komen door ideeën te genereren en werk te maken van de realisatie daarvan. Verder is er de mogelijkheid om te profiteren van ideeën buiten het eigen bedrijf, door te participeren in andere bedrijven of projecten. De vraag is in hoeverre deze boodschap anno 2009 is doorgedrongen tot ondernemers in het Nederlandse midden- en kleinbedrijf (MKB). Bij grote ondernemingen zoals Philips, Akzo, DSM en ASML zien we al enige jaren een trend naar toepassing van het Open Innovatiemodel, waarin niet alleen innovaties in eigen huis worden ontwikkeld, maar steeds meer in interactie met andere partijen. Daarbij gebruiken de multinationals ruimschoots technieken die bekend zijn als corporate venturing, waaronder participaties in andere bedrijven, overnames, licenties op patenten, creatie van nieuwe bedrijven met steun van het moederbedrijf, enzovoort. 1 Corporate Entrepreneurship & Innovation, Morris, M.H., Kuratko, D.F., en Covin J.G. ( e editie). 2

3 In hoeverre doen MKB-bedrijven aan corporate venturing? Vaak is het echter onduidelijk in hoeverre dit soort technieken wordt toegepast in het MKB. Met dit onderzoek hebben we dit in kaart willen brengen. Daarbij hebben we gebruik gemaakt van de EIM-monitor determinanten bedrijfsprestaties in het MKB 1. Deze dataset is in 2006 ontwikkeld en wordt jaarlijks aangevuld. Hoofddoel van deze dataset is het meten van de wijze waarop Nederlandse MKB-ondernemingen hun bedrijfsvoering organiseren. Aspecten die jaarlijks aan bod komen zijn innovatie, perceptie van concurrentie, strategie, marketing en ondernemerschap. In 2009 hebben we ook gevraagd of bedrijven in de afgelopen drie jaar één van zeven door ons genoemde vormen van corporate venturing hebben toegepast, onderverdeeld naar interne, coöperatieve of externe corporate venturing (zie de volgende paragraaf). In 2009 zijn gegevens verzameld bij ondernemers in het MKB. Alle commercieel opererende sectoren zijn meegenomen: o.a. landbouw, industrie, bouwnijverheid, autosector, groothandel, detailhandel, transport, financiële diensten en zakelijke diensten 2. Op de data is een weging toegepast om tot een representatieve schatting te komen voor het gehele MKB. In dit rapport presenteren we eerst wat onder corporate venturing moet worden verstaan. Daarna bespreken we in welke mate MKB-bedrijven corporate venturing toepassen, wat eventuele verschillen zijn naar grootteklasse en sector, en wat de kenmerken zijn van dergelijke bedrijven. Voor deze laatste analyse hebben we de resultaten gekoppeld aan andere vragen in de monitor determinanten van bedrijfsprestaties (over innovatie, strategie en ondernemerschap). Corporate venturing Investeren in initiatieven binnen en buiten de eigen organisatie Corporate venturing is een vorm van ondernemerschap vanuit bestaande organisaties. Het omvat drie categorieën van mogelijke activiteiten: 1 Interne corporate venturing: hier gaat het om nieuwe activiteiten die binnen een bestaand bedrijf worden ontplooid. Het gaat hier om: Een kraamkamer voor initiatieven van eigen medewerkers, of een spin-off vanuit het eigen bedrijf; dit is een interne vorm van corporate venturing. 2 Coöperatieve corporate venturing: activiteiten in samenwerking met andere organisaties, waarvan de baten ook aan alle partners ten goede komen. Vormen zijn: Het oprichten van een joint venture, of het aangaan van een strategische alliantie. 3 Externe corporate venturing: activiteiten die (aanvankelijk) buiten de organisatie zijn geïnitieerd en waar in een later stadium in wordt geïnvesteerd. Hierbij gaat het om: Overnames van bestaande bedrijven, of participaties in nieuwe of bestaande bedrijven, of investeringen in de initiatieven van andere ondernemers. 1 Zie ook datasets. 2 Meer informatie over de monitor determinanten van bedrijfsprestaties is te vinden op doorklikken op 'datasets' en 'determinanten bedrijfsprestaties'. 3

4 omwille van betere benutting van eigen en/of andermans kwaliteiten, financieel rendement en eigen plezier De ondernemer kan verschillende redenen hebben om tot dergelijke investeringen over te gaan. Ten eerste het exploiteren van bestaande bedrijfscompetenties, vaardigheden en middelen ten behoeve van voor het bedrijf nieuwe product- en marktontwikkeling. Ten tweede het in huis halen van innovatieve vaardigheden en kennis die de organisatie zelf ontbeert. Een derde mogelijkheid is de eenvoudige wens om meer financieel rendement te behalen 1. Ten slotte zal voor ondernemers ook het eigen plezier een rol spelen. Geslaagde ondernemers met ruime financiële middelen vinden het vaak leuk om nieuwe initiatieven te ontplooien, dan wel initiatieven van andere (jonge) ondernemers mogelijk te maken. Toepassing in het MKB Een op de drie MKBbedrijven doet aan corporate venturing Ondernemers uit het Nederlandse MKB maken voor een groot deel (64%) geen gebruik van de hier beschreven vormen van corporate venturing. Ruim 36% doet dat echter wel, 8% past zelfs drie of meer vormen toe. De meest voorkomende vormen zijn strategische allianties met externe partners, spinoffs en participaties in nieuwe of bestaande bedrijven (tabel 1). Tabel 1 Toepassing van vormen van corporate entrepreneurship door MKBbedrijven in de laatste drie jaar (n=2446) Vorm Aandeel MKB-bedrijven Interne corporate venturing Spin-offs vanuit het eigen bedrijf 12% Een kraamkamer voor initiatieven van eigen medewerkers 9% Coöperatieve corporate venturing Strategische allianties 13% Joint ventures 3% Externe corporate venturing Participaties in nieuwe of bestaande bedrijven 13% Investeren in initiatieven van andere ondernemers 9% Overnames van bestaande bedrijven 8% Bron: EIM. Weinig structurele investeringen in initiatieven van medewerkers Het aangaan van een joint venture komt het minst voor. Dit is echter niet verwonderlijk aangezien het opzetten van een joint venture, in verhouding met de andere ondernemingsactiviteiten, veel juridische rompslomp met zich meebrengt en over het algemeen om een flinke investering in tijd en geld vraagt. Verder komt naar voren dat slechts 9% van de bedrijven een kraamkamer voor initiatieven van eigen medewerkers heeft. Deze interne vorm van corporate venturing is een relatief eenvoudige en goedkope manier om voor vernieuwing binnen het bedrijf te zorgen en zo op de kracht van de eigen 1 Corporate Entrepreneurship & Innovation, Morris, M.H., Kuratko, D.F., en Covin J.G. ( e editie). 4

5 medewerkers te innoveren en te groeien. Tegenwoordig zijn er mogelijkheden om een digitale 'kraamkamer' in te richten waardoor ideeën van medewerkers een toegankelijk platform kunnen krijgen, en men elkaars initiatieven kan versterken. Voor MKB-bedrijven die meer willen vernieuwen is het verstandig om op structurele wijze aandacht te geven aan de ideeën van medewerkers door het inrichten van een 'kraamkamer voor initiatieven van medewerkers'. Door niet alleen ideeën te verzamelen, maar deze ook te ondersteunen ontstaan er mogelijk interessante kansen voor groei en ontwikkeling van het bedrijf, die men nu nog laat liggen. Hoe groter het bedrijf, des te meer corporate venturing Verschillen naar grootteklasse en sector Het aantal werknemers in een bedrijf blijkt van invloed te zijn op het ontplooien van nieuwe ondernemingsactiviteiten. Zo creëert 9% van de kleine bedrijven (1-9 medewerkers) spin-offs, maar dit percentage loopt op naar 22% bij de middelgrote bedrijven (10-99 medewerkers). Dit geldt ook voor de andere vormen van corporate venturing (tabel 2). Omdat het ontplooien van activiteiten op het gebied van corporate venturing inspanning vergt op het gebied van tijd en geld, en risico's met zich meebrengt, is dit niet verbazingwekkend. Kleine bedrijven hebben minder eigen investeringsmiddelen en kunnen zich geen grote portefeuilles van innovatieprojecten veroorloven, zonder beheersbare risico's. Tabel 2 Toepassing van vormen van corporate venturing in de afgelopen drie jaar, naar grootteklasse 1-9 wp (n=2035) wp (n=411) Interne corporate venturing Spin-offs vanuit het eigen bedrijf 9% 22% Kraamkamer voor initiatieven van eigen medewerkers 7% 17% Coöperatieve corporate venturing Strategische allianties 12% 21% Joint ventures 2% 6% Externe corporate venturing Participaties in nieuwe of bestaande bedrijven 11% 23% Investeren in initiatieven van andere ondernemers 9% 11% Overnames van bestaande bedrijven 6% 19% Bron: EIM. Corporate venturing zal dan ook niet voor iedere ondernemer zijn weggelegd. Met name in het kleinbedrijf zullen ondernemers zich primair druk maken om hun dagelijkse beslommeringen, en zijn middelen om te investeren minder aanwezig dan in grotere bedrijven. 5

6 Sectorverschillen: meeste toepassing in financiële dienstverlening Het gebruik van corporate venturing verschilt per sector. Wanneer wordt gekeken naar bedrijven die minstens één vorm uitoefenen, dan blijkt dat vooral bedrijven in de financiële dienstverlening hier gebruik van maken (zie figuur 1 op de volgende pagina). Binnen deze sector passen bedrijven vaak meerdere vormen van corporate venturing toe. De vormen die het meest voorkomen zijn het vormen van een strategische alliantie, deelnemingen in nieuwe of bestaande bedrijven, en spin-offs vanuit het eigen bedrijf. Financiële dienstverleners hebben vaak een taak om andere bedrijven te financieren en te ondersteunen bij ondernemersactiviteiten. Het is dan ook mogelijk dat het takenpakket van de bedrijven in deze sector de uitkomsten voor enkele vormen van corporate venturing, zoals financiële participaties in andere ondernemingen, enigszins vertekent. In de chemische-, rubber- en kunststofverwerkende industrie blijken naast zeer veel strategische allianties ook spin-offs en overnames relatief veel voor te komen. Het aangaan van joint ventures komt in deze sector het meest voor. Dit houdt waarschijnlijk verband met de hoge kennisintensiteit binnen deze sector. Via allianties, overnames en joint ventures kunnen kennis, maar ook faciliteiten gecombineerd worden en zo tot nieuwe producten leiden. In de verhuur en exploitatie van onroerend goed zijn de twee belangrijkste vormen van corporate venturing: participaties in nieuwe of bestaande bedrijven en het investeren in initiatieven van andere ondernemers. Dit is mogelijk te verklaren vanuit de rol die deze bedrijven als investeerder spelen. Onroerend goed is vaak een hoge kostenpost voor andere ondernemers, waardoor er mogelijkheden voor bedrijven binnen deze sector ontstaan om ook als participant op te treden. Daardoor kunnen zij mogelijk van de toekomstige groei van nieuwe bedrijven profiteren. De communicatiesector, de bouw en de detailhandel tonen het laagste niveau qua corporate venturing. Wanneer bedrijven in deze sectoren toch overgaan op corporate venturing gaat het meestal om participaties in nieuwe of bestaande bedrijven; een vorm van corporate venturing met vooral financieel rendement als motief. Al kan hier ook worden gedacht aan ondersteuning van startende ondernemers in de familie- of kennissenkring. De financiële en zakelijke dienstverlening en de transportsector bieden vaker een kraamkamer voor initiatieven van medewerkers aan dan de andere sectoren. Dit is voor de financiële en zakelijke dienstverlening mogelijk te verklaren door de hoge behoefte aan vernieuwing van producten en diensten aan klanten. 6

7 Figuur 1 Toepassing van corporate venturing in de afgelopen drie jaar, naar sector (n=2446) Financiële dienstverlening 61% Chemische-, rubber- en kunststofverwerkende industrie 55% Verhuur en exploitatie van onroerend goed Zakelijke dienstverlening 49% 49% Transportsector Groothandel Metaalindustrie Overige industrie 43% 43% 40% 39% Horeca Overige dienstverlening Voedings- en genotmiddelenindustrie 32% 32% 35% Landbouw, bosbouw en visserij Autosector Detailhandel Bouw Communicatiesector 27% 27% 26% 24% 22% Totaal 36% Bron: EIM Kenmerken van MKB-bedrijven met corporate venturing Toepassers zijn ambitieus, vernieuwend en durfals Uit de analyse van kenmerken van bedrijven die één of meerdere vormen van corporate venturing toepassen, blijkt dat zij vaker dan gemiddeld bezig zijn met vernieuwingsinspanningen. Zo hebben deze bedrijven bijna drie keer zo vaak een budget of gereserveerde middelen voor vernieuwingsinspanningen dan bedrijven zonder corporate venturing. Meer dan een derde van deze bedrijven geeft ook aan in de komende 12 maanden zeker in nieuwe producten of diensten te gaan investeren, tegen minder dan een vijfde van de bedrijven die geen corporate venturing toepassen. Het verbeteren en vernieuwen van de interne bedrijfsprocessen is ook een belangrijk punt van verschil tussen beide groepen bedrijven. Bijna de helft van de bedrijven met corporate venturingactiviteiten geeft aan in de komende 12 maanden in verbetering of vernieuwing van interne bedrijfsprocessen te gaan investeren. Minder dan een kwart van de bedrijven zonder deze activiteiten geeft dit met zekerheid aan. Hier zal het eerder gesignaleerde verschil naar grootteklasse een rol spelen: grotere bedrijven doen meer aan corporate venturing en hebben ook meer mogelijkheden tot procesinnovatie (hun processen zijn immers complexer). Toepassers van corporate venturing dichten zichzelf een hoger risicoprofiel toe: 13% geeft aan zeker risicovolle projecten op te gaan zetten of uit te voeren in het komende jaar, tegen slechts 5% van de bedrijven zonder corporate venturing. Als we de strategische doelstelling van toepassers van corporate venturing vergelijken met niet-toepassers, dan valt op dat toepassers veel vaker op strategisch niveau vernieuwing nastreven (zie tabel 3). Overigens is voor beide groepen het bieden van uitstekende service de meest dominante strategische doelstelling. In het geval van uitsplitsing naar 7

8 sectoren blijkt dat deze doelstelling vooral door bedrijven in de zakelijke dienstverlening en de detailhandel als belangrijkste strategische doelstelling wordt aangemerkt. Tabel 3 Meest kenmerkende strategische doelstelling van MKB-bedrijven in percentages Doelstelling Bedrijf zonder corporate venturing, n=1510 Bedrijf met corporate venturing, n=863 Vernieuwing van producten, diensten of bedrijfsprocessen 5 13 Marketingactiviteiten gericht op het verbeteren van verkoopprestaties 5 10 Kostenoptimalisering Uitstekende service aan klanten Bron: EIM. Meer behoefte aan externe financiering Ondernemers die actief bezig zijn met corporate venturing zijn ambitieus, maar veel van de hier besproken vormen vragen om investeringen. Vanwege de huidige problemen rond het verkrijgen van kredieten bij financiële instellingen door ondernemers, hebben we ook de financieringsbehoeften van toepassers van corporate venturing geanalyseerd (tabel 4 op de volgende pagina). Bedrijven die één of meer vormen toepassen hebben in de komende zes maanden vaker behoefte aan herfinanciering of financiering (26%) dan bedrijven die geen corporate venturing toepassen (13%). Dit geldt vooral voor bedrijven met externe vormen van corporate venturing zoals participaties in nieuwe of bestaande bedrijven, maar ook bij de andere vormen is duidelijk zichtbaar dat er een grote verwachte behoefte aan financiering is. De middelgrote bedrijven met tussen de 10 en 100 werknemers hebben vaker behoefte aan financiering of herfinanciering in de komende 6 maanden dan de kleine bedrijven. Verder blijkt dat de behoefte aan financiering vooral speelt in sectoren zoals de horeca, de verhuur- en exploitatie van onroerend goed en de chemische-, rubber- en kunststofverwerkende industrie. In de eerste twee sectoren speelt de huidige economische crisis zeer waarschijnlijk een sterke rol, en in de chemische-, rubber- en kunststofverwerkende industrie speelt ook mee dat het niveau van investeringen in bijvoorbeeld corporate venturing hoog ligt. 8

9 Tabel 4 Percentages bedrijven met behoefte aan financiering in de komende 6 maanden (n= 2446) Corporate venturing vorm Percentage Interne corporate venturing Spin-offs vanuit het eigen bedrijf 30 Een kraamkamer voor initiatieven van eigen medewerkers 22 Coöperatieve corporate venturing Strategische allianties 28 Joint ventures 30 Externe corporate venturing Participaties in nieuwe of bestaande bedrijven 33 Investeren in initiatieven van andere ondernemers 29 Overnames van bestaande bedrijven 30 Totaal corporate venturists 26 Bedrijven zonder toepassing van corporate venturing 13 Bron: EIM. 9

Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven

Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven M201217 Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, 30 oktober 2012 Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven Open innovatie

Nadere informatie

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer M200704 Markt- en klantgerichtheid in het MKB drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, februari 2007 Markt- en klantgerichtheid in het MKB In de rapportage beschrijft EIM drie indicatoren om de klant- en marktgerichtheid

Nadere informatie

M200918. Ongelijk verdeeld. Financieringsproblemen in het MKB

M200918. Ongelijk verdeeld. Financieringsproblemen in het MKB M200918 Ongelijk verdeeld Financieringsproblemen in het MKB Johan Snoei Jeroen de Jong Zoetermeer, november 2009 Ongelijk verdeeld: Financieringsproblemen in het MKB De pijn van de economische crisis

Nadere informatie

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager M201120 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager drs. B van der Linden Zoetermeer, december 2011 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager Ondernemers zijn te verdelen in managers, marktzoekers,

Nadere informatie

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc.

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc. M201219 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2012 A. Ruis MSc. Zoetermeer, november 2012 Toename innovativiteit in het MKB Na een scherpe daling van de innovativiteit in het MKB in 2011,

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis M201115 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen 1999-2011 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2011 Crisis drukt innovativiteit De economische crisis heeft zijn weerslag op de innovativiteit in het midden- en kleinbedrijf

Nadere informatie

M MKB heeft internationale handelsgeest

M MKB heeft internationale handelsgeest M201019 MKB heeft internationale handelsgeest Arjan Ruis Petra Gibcus Zoetermeer, november 2010 MKB heeft internationale handelsgeest Ruim één op de drie MKB-bedrijven is op enige wijze actief op de internationale

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

Update Financieringsmonitor MKB September 2009

Update Financieringsmonitor MKB September 2009 Update Financieringsmonitor MKB September Lia Smit Joris Meijaard Johan Snoei Pim van der Valk Zoetermeer, 10 september Financieringssituatie MKB blijft zorgelijk De vierde meting van de MKB-Financieringsmonitor

Nadere informatie

Behoefte aan financiering in het MKB

Behoefte aan financiering in het MKB M200909 Behoefte aan financiering in het MKB Ontwikkelingen van december 2008 tot april 2009 Lia Smit Joris Meijaard Zoetermeer, 20 mei 2009 MKB iets minder pessimistisch over financiering Het algemene

Nadere informatie

De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven

De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven M200805 De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven drs. N.G.L. Timmermans Zoetermeer, juli 2008 Administratieve lasten grootste knelpunt van MKB-bedrijven Veel overheidsbeleid ter stimulering

Nadere informatie

Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2013. A. Ruis

Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2013. A. Ruis Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2013 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2013 ISBN : 978-90-371-1086-9 Rapportnummer : A201350 / C10193 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

M200406. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen sinds 1999. drs. J.P.J. de Jong

M200406. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen sinds 1999. drs. J.P.J. de Jong M200406 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen sinds 1999 drs. J.P.J. de Jong Zoetermeer, 16 september 2004 Innovatie in het MKB Circa twee op de drie MKB-bedrijven hebben in de afgelopen drie jaar een innovatie

Nadere informatie

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk M201210 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk Arjan Ruis Zoetermeer, september 2012 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk De leeftijd van de ondernemer blijkt

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen met de Rabobank.

Duurzaam ondernemen met de Rabobank. Duurzaam ondernemen met de Rabobank. Ron Droste, commercieel directeur. Rabobank Den Haag en omgeving Rabobank en duurzaamheid Coöperatieve organisatievorm Klant- en maatschappelijk belang als uitgangspunt

Nadere informatie

Financiering van innovatie in het MKB

Financiering van innovatie in het MKB M201223 Financiering van innovatie in het MKB Drempels bij het vinden van financiering voor innovatieve bedrijven Tommy Span Petra Gibcus Zoetermeer, december 2012 Financiering van innovatie in het MKB

Nadere informatie

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven M200719 Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven drs. R.M. Braaksma dr. J. Meijaard Zoetermeer, november 2007 Een 'directe buitenlandse

Nadere informatie

Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014

Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014 ISBN : 978-90-371-1133-0 Rapportnummer : A201427 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

Aantal starters stabiliseert

Aantal starters stabiliseert Kwartaalbericht Starters ING Economisch Bureau Aantal starters stabiliseert in 2013 Starters zorgen voor dynamiek in de sectoren Het aantal starters lag vorig jaar rond de 121.000, en was daarmee vergelijkbaar

Nadere informatie

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Meer hoger opgeleiden in het MKB Het aandeel hoger opgeleiden in het MKB is de laatste jaren gestegen. Met name in de

Nadere informatie

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1096-8 Rapportnummer : A201363 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

E-commerce in de industrie 1

E-commerce in de industrie 1 E-commerce in de industrie 1 Vincent Fructuoso van der Veen en Kees van den Berg 2 Het gebruik van informatie- en communicatietechnologie (ICT) door industriële bedrijven ligt in vergelijking met andere

Nadere informatie

M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland

M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland R. Hoevenagel Zoetermeer, december 2005 Tijdsbesteding ondernemend Nederland Ondernemers in Nederland maken lange werkweken. Uit onderzoek van EIM komt naar

Nadere informatie

M200709. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2007. drs. J.P.J. de Jong drs. B.H.G. Jansen

M200709. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2007. drs. J.P.J. de Jong drs. B.H.G. Jansen M200709 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen 1999-2007 drs. J.P.J. de Jong drs. B.H.G. Jansen Zoetermeer, augustus 2007 Toenemende innovatie in het MKB Ondernemers in het midden- en kleinbedrijf (MKB)

Nadere informatie

Fact sheet. Ondernemers in Nieuw-West, te bestuderen kijken we eerst naar alle vesti- merschap in stadsdeel Nieuw-West zich verhoudt

Fact sheet. Ondernemers in Nieuw-West, te bestuderen kijken we eerst naar alle vesti- merschap in stadsdeel Nieuw-West zich verhoudt Fact sheet november 11 Ondernemerschap in is een samenvoeging van de vroegere stadsdelen Geuzenveld/Slotermeer, Slotervaart en Osdorp. Het stadsdeel is vooral een woongebied en heeft dan ook een relatief

Nadere informatie

M201109. MVO-ambities in het MKB

M201109. MVO-ambities in het MKB M201109 MVO-ambities in het MKB Coen Bertens Christi Veldhuis-Van Essen Johan Snoei Zoetermeer, juni 2011 2 Dit onderzoek is mogelijk gemaakt door het Onderzoeksprogramma Ondernemerschap en MKB van het

Nadere informatie

Fact sheet. Ondernemerschap in Westpoort. Vestigingen en ondernemingen in Westpoort. Ondernemerschap in Westpoort. november 2011

Fact sheet. Ondernemerschap in Westpoort. Vestigingen en ondernemingen in Westpoort. Ondernemerschap in Westpoort. november 2011 Fact sheet november 211 Ondernemerschap in is het haven-, industrie- en kantorengebied aan de westkant van. Hoewel er in weinig ondernemingen te vinden zijn, zijn er veel personen werkzaam. Daarnaast kennen

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

MKB Monitor Onderzoek. Leer ondernemers echt kennen en weet wat er speelt in ondernemend Nederland!

MKB Monitor Onderzoek. Leer ondernemers echt kennen en weet wat er speelt in ondernemend Nederland! MKB Monitor Onderzoek Leer ondernemers echt kennen en weet wat er speelt in ondernemend Nederland! Waarom Mkb onderzoek? Ondernemers echt kennen en weten wat er speelt. Weten wat hen drijft en waarvoor

Nadere informatie

M200614. Exporterende starters: starters met meer ambities en betere prestaties

M200614. Exporterende starters: starters met meer ambities en betere prestaties M200614 Exporterende starters: starters met meer ambities en betere prestaties Jolanda Hessels Dick Snel Zoetermeer, november 2006 Exporterende starters: starters met meer ambities en betere prestaties

Nadere informatie

Ondernemend Oranje Kapitaal Van, voor en door ondernemers. folder liggend A4 druk.indd 1 09-09-13 11:37

Ondernemend Oranje Kapitaal Van, voor en door ondernemers. folder liggend A4 druk.indd 1 09-09-13 11:37 Ondernemend Oranje Kapitaal Van, voor en door ondernemers folder liggend A4 druk.indd 1 09-09-13 11:37 Nieuwe wegen voor groei Nederland is op dit moment gebaat bij optimisme en groei. Een aantal succesvolle

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB M201006 Financieringsmonitor MKB December 2008 en december 2009 vergeleken Lia Smit Pim van der Valk Zoetermeer, januari 2010 Financieringsmonitor MKB 1 Samenvatting MKB-bedrijven in 2009 meer op zoek

Nadere informatie

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer?

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? De Week van de Ondernemer doet het gehele jaar onderzoek naar de belangrijkste uitdagingen van ondernemers. We presenteren hierbij de belangrijkste uitkomsten.

Nadere informatie

Slimmer werken met mensen

Slimmer werken met mensen Slimmer werken met mensen Paul Breman Mijn Bedrijf 2.0 wordt mede gefinancierd met steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling van de Europese Commissie, de Provincie Utrecht en de Gemeente

Nadere informatie

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten M200602 Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten Betere kwaliteiten en lagere prijzen in geliberaliseerde markten? drs. P.Th. van der Zeijden Zoetermeer, mei 2006 Inkoopgedrag van het MKB

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Smering voor de nering

Smering voor de nering M201102 Smering voor de nering Zzp'ers als smeermiddel voor innovaties in het MKB drs. N.E. de Vries Zoetermeer, januari 2011 Smering voor de nering Zzp'ers vervullen een belangrijke rol bij innovatie

Nadere informatie

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Bram van der Linden Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1107-1 Rapportnummer : A201373 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

M200714. Harder werken door moeilijk vervulbare vacatures in het MKB

M200714. Harder werken door moeilijk vervulbare vacatures in het MKB M200714 Harder werken door moeilijk vervulbare vacatures in het MKB Zoetermeer, november 2007 Harder werken door moeilijk vervulbare vacatures in het MKB 1 Bijna 184.000 MKB-ondernemers hadden in het voorjaar

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland Innovatie in het MKB in C10978 Petra Gibcus en Yvonne Prince Zoetermeer, 16 juli 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel M200515 Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel Exportthermometer drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, januari 2006 Exportprestaties en exportpotentieel van de industrie, de

Nadere informatie

Financieringsmonitor Groei

Financieringsmonitor Groei M200908 Financieringsmonitor Groei Gevestigde bedrijven en snelle groeiers vergeleken Lia Smit Joris Meijaard Zoetermeer, 20 mei 2009 Financieringsmonitor groei Terugval financieringsbehoefte snelle groeiers

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Arnold Monshouwer. Business Club Bernisse

Arnold Monshouwer. Business Club Bernisse Arnold Monshouwer Business Club Bernisse Wie zijn wij? Waarom innoveren? Wat is innovatie? Hoe kom ik op ideeën? Hoe pak ik het aan? Agenda Even voorstellen 1. Beter, eerder en sneller innoveren 2. Onafhankelijk

Nadere informatie

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel M201107 Mix and Match Het gebruik van digitale media in het MKB drs. R van der Poel Zoetermeer, maart 2011 Mix and Match Ondernemers moeten goed voor ogen houden welke doelstellingen zij met digitale media

Nadere informatie

M200718. Overnemen vaak beter dan 'vers' starten. dr. J. Meijaard

M200718. Overnemen vaak beter dan 'vers' starten. dr. J. Meijaard M200718 Overnemen vaak beter dan 'vers' starten dr. J. Meijaard Zoetermeer, november 2007 Overnemen vaak beter dan 'vers' starten Er lijkt veel te winnen met een betere match tussen potentiële kopers en

Nadere informatie

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs M201114 MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs MKB-ondernemers over ondernemen in het reguliere onderwijs drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, november 2011 MKB ziet wel brood in

Nadere informatie

Gender: de ideale mix

Gender: de ideale mix Inleiding 'Zou de financiële crisis even hard hebben toegeslaan als de Lehman Brothers de Lehman Sisters waren geweest?' The Economist wijdde er vorige maand een artikel aan: de toename van vrouwen in

Nadere informatie

Werkwijze van technologiebedrijven

Werkwijze van technologiebedrijven M200711 Werkwijze van technologiebedrijven Waarin verschillen zij van -bedrijven? R.M. Braaksma J.P.J. de Jong Zoetermeer, oktober 2007 Technologiebedrijven modern en professioneel Goed in innovatie en

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt drs. W.V.M. van Rijt-Veltman drs. J. Snoei Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201313 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins M200705 Werkgelegenheid bij startende bedrijven drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2007 2 Werkgelegenheid bij startende bedrijven Van startende bedrijven wordt verwacht dat zij bijdragen aan nieuwe werkgelegenheid.

Nadere informatie

M200707. De senior ondernemer in de zilveren economie. Over het belang van senioren als beginnende ondernemers. dr. J.M.P. de Kok drs. M.E.

M200707. De senior ondernemer in de zilveren economie. Over het belang van senioren als beginnende ondernemers. dr. J.M.P. de Kok drs. M.E. M200707 De senior ondernemer in de zilveren economie Over het belang van senioren als beginnende ondernemers dr. J.M.P. de Kok drs. M.E. Winnubst Zoetermeer, juli 2007 De senior ondernemer in de zilveren

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 23199 21 december 2011 Regeling van de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie van 13 december 2011, nr.

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

26 november 2015 Rapportage & achtergronden

26 november 2015 Rapportage & achtergronden 26 november 2015 Rapportage & achtergronden Inhoud 1. Inleiding 1. Onderzoeksopdracht 2. Onderzoeksmethode 3. Respons en betrouwbaarheid 2. Steekproefsamenstelling 3. Resultaten 1. Eerder onderzoek 2.

Nadere informatie

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven Lia Smit, Ro Braaksma, Pieter Fris Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1108-8 Rapportnummer : A201374

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

Presentatie WAI database November 2012. Hoe ziet het werkvermogen van de Nederlandse werkende beroepsbevolking eruit?

Presentatie WAI database November 2012. Hoe ziet het werkvermogen van de Nederlandse werkende beroepsbevolking eruit? Presentatie WAI database November 2012 Hoe ziet het werkvermogen van de Nederlandse werkende beroepsbevolking eruit? Over de data De WAI vragenlijsten worden afgenomen door verschillende WAI licentienemers

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Overheidsregelingen. bij zakelijke kredietverlening. Borgstellingskrediet. De Europese Investeringsbank (EIB)

Overheidsregelingen. bij zakelijke kredietverlening. Borgstellingskrediet. De Europese Investeringsbank (EIB) Overheidsregelingen bij zakelijke kredietverlening De Europese en Nederlandse overheden helpen ondernemers op verschillende manieren om zo economische groei en innovatie te stimuleren. Enkele subsidies

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

Ondernemingsfinanciering

Ondernemingsfinanciering Een beknopt overzicht van de financieringsmogelijkheden die de overheid u kan bieden. Ondernemingsfinanciering Introductie Als ondernemer moet u snel en eenvoudig kunnen zien hoe de overheid kan helpen

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Beperkte groei werkgelegenheid MKB in 1999-2002 De werkgelegenheid in het MKB is in 2002 met 3% toegenomen

Nadere informatie

Minirapportage: M200211. Doelstellingen van startende ondernemers. Tijdbesteding van de ondernemer. Werknemers

Minirapportage: M200211. Doelstellingen van startende ondernemers. Tijdbesteding van de ondernemer. Werknemers Minirapportage: M200211 Doelstellingen van startende ondernemers Inlichtingen: drs. A. Bruins Datum: 17-09-2002 Het 'eigen baas zijn' is voor velen een belangrijk - en vaak het belangrijkste - motief om

Nadere informatie

Moeilijk plaatsbare werklozen in het MKB

Moeilijk plaatsbare werklozen in het MKB M200915 Moeilijk plaatsbare werklozen in het MKB A. Ruis Msc. drs. F.M.J. Westhof Zoetermeer, september 2009 Moeilijk plaatsbare werklozen in het MKB Er liggen voldoende kansen voor moeilijk plaatsbare

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster M200608 Vooral anders De kwaliteit van het personeel van de toekomst Frans Pleijster Zoetermeer, september 2006 De Werknemer van de toekomst Van alle ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf verwacht

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

M201205. De rekening betalen. Betalen zakelijke afnemers en overheden hun MKBleveranciers. Ro Braaksma Lia Smit

M201205. De rekening betalen. Betalen zakelijke afnemers en overheden hun MKBleveranciers. Ro Braaksma Lia Smit M201205 De rekening betalen Betalen zakelijke afnemers en overheden hun MKBleveranciers op tijd? Ro Braaksma Lia Smit Zoetermeer, 7 mei 2012 De rekening betalen In deze samenvatting vindt u bulletsgewijs

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

MKBi-Groeifonds Obligaties

MKBi-Groeifonds Obligaties MKBi-Groeifonds Obligaties Brede kennis en ervaring in zowel de financiële wereld als het ondernemerschap is de basis van het MKBi Groeifonds Geef het mkb de juiste impuls met het MKBi Groeifonds! Meer

Nadere informatie

uw bedrijf ook in acconditie? www.acconavm.nl Ruimte voor ondernemen. Adequate bedrijfsvoering Gedegen administratieve organisatie

uw bedrijf ook in acconditie? www.acconavm.nl Ruimte voor ondernemen. Adequate bedrijfsvoering Gedegen administratieve organisatie Ruimte voor ondernemen. uw bedrijf ook in acconditie? Adequate bedrijfsvoering Gedegen administratieve organisatie Gezonde financiële huishouding accountancy belastingadvies strategisch advies accountantscontrole

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN Sociale innovatie doorslaggevend voor succes topsectoren: Topsectorenbeleid te eenzijdig gericht op technologische innovatie De markt dwingt bedrijven steeds sneller te innoveren

Nadere informatie

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf Colofon De tekst van deze brochure is tot stand gekomen met medewerking van NEMACC, het mkb-kenniscentrum waarin de NBA

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Private Company barometer

Private Company barometer Private Company barometer Inhoud Achtergrond Private companies en economische omstandigheden Private companies en wet- en regelgeving / vestigingsklimaat Private companies en kredietverlening / financiering

Nadere informatie

Vruchtbare grond voor de kenniseconomie?

Vruchtbare grond voor de kenniseconomie? M201116 Vruchtbare grond voor de kenniseconomie? Het absorptievermogen van het MKB Ro Braaksma Zoetermeer, oktober 2011 Vruchtbare grond voor de kenniseconomie? Markten en marktcondities veranderen snel.

Nadere informatie

Huisvesting MKB in zicht

Huisvesting MKB in zicht M200315 Huisvesting MKB in zicht Ondernemers van het MKB-Beleidspanel laten de kenmerken van hun locatie zien drs. Wilma van Rijt Zoetermeer, 23 januari 2004 Huisvesting MKB in zicht De bedrijfshuisvesting

Nadere informatie

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse

Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Belasting over de winst verdeeld naar sector en grootteklasse Minirapportage ir. C.C. van de Graaff drs. W.H.J. Verhoeven drs. P. Vroonhof K. Bakker Zoetermeer, 18 september 2002 Dit onderzoek is uitgevoerd

Nadere informatie

Wat drijft MKB-ondernemers?

Wat drijft MKB-ondernemers? Wat drijft MKB-ondernemers? Ontwikkeling doelstellingen 2004-2013 ISBN : 978-90-371-1109-5 Rapportnummer : A201403 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage

ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage Deze bijlage bevat enkele tabellen met aanvullend cijfermateriaal behorend bij de publicatie ICT, kennis en economie 2012. De tabellen zijn per hoofdstuk

Nadere informatie

De innovativiteit van de Nederlandse industrie en dienstensector 2002

De innovativiteit van de Nederlandse industrie en dienstensector 2002 De innovativiteit van de Nederlandse industrie en dienstensector 2002 ir. C.C. van de Graaff drs. R.M. Braaksma drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2002 ISBN: 90-371-0871-7 Bestelnummer: A200206 Prijs:

Nadere informatie

Strategische Issues in Dienstverlening

Strategische Issues in Dienstverlening Strategische Issues in Dienstverlening Strategisch omgaan met maatschappelijke issues Elke organisatie heeft issues. Een definitie van de term issue is: een verschil tussen de verwachting van concrete

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

M200503 Omvang, kenmerken en belang van informele investeerders in Nederland

M200503 Omvang, kenmerken en belang van informele investeerders in Nederland M200503 Omvang, kenmerken en belang van informele investeerders in Nederland Jolanda Hessels Zoetermeer, augustus 2005 Omvang, kenmerken en belang van informele investeerders in Nederland Voor het vierde

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

9. Werknemers en bedrijfstakken

9. Werknemers en bedrijfstakken 9. Werknemers en bedrijfstakken Niet-westerse allochtonen hebben minder vaak een baan als werknemer vergeleken met autochtonen. De positie van de tweede generatie is gunstiger dan die van de eerste generatie.

Nadere informatie

M200506. Innovatie in het MKB. De detailhandel. drs. S.C. Oudmaijer

M200506. Innovatie in het MKB. De detailhandel. drs. S.C. Oudmaijer M200506 Innovatie in het MKB De detailhandel drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, november 2005 Innovatie in het midden- en kleinbedrijf (MKB) in de detailhandel Het MKB in de detailhandel in woninginrichting,

Nadere informatie

Vereniging FME-CWM. Onderzoek Technologie & Innovatie in de technologische industrie

Vereniging FME-CWM. Onderzoek Technologie & Innovatie in de technologische industrie Vereniging FME-CWM Onderzoek Technologie & Innovatie in de technologische industrie Onderzoek Technologie & Innovatie in de technologische industrie Vereniging FME-CWM Zoetermeer, maart 12 Geert Huizinga,

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie