MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MKB-ondernemers met oog voor de toekomst"

Transcriptie

1 M MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008

2 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers legt in zijn bedrijfsstrategie de nadruk op marketingactiviteiten en vernieuwing, om binnen steeds dynamischer concurrentieomgevingen goed te kunnen functioneren. Uit EIMonderzoek blijkt dat er op dit gebied verschillen bestaan tussen het middenen kleinbedrijf en tussen sectoren. Ondernemers in het middenbedrijf zijn actiever bezig met het veiligstellen van hun concurrentiepositie op de lange termijn dan ondernemers in het kleinbedrijf. Verder blijkt dat door MKBondernemers binnen consumentgerichte sectoren de meeste nadruk wordt gelegd op marketingactiviteiten. Daarnaast blijkt dat de meeste nadruk wordt gelegd op vernieuwing door MKB-bedrijven, die zich in een zeer turbulente en competitieve omgeving bevinden. Hierbij spelen ontwikkelingen als globalisering en de verkorting van de levenscyclus van producten door de toenemende individualisering van consumentenwensen, een belangrijke rol. Vernieuwing van producten en diensten draagt bij aan het onderscheidende vermogen van MKB-bedrijven en daarmee aan hun concurrentiepositie. 1 Inleiding In 2006 heeft EIM de dataset Determinanten van Bedrijfsprestaties ontwikkeld. Deze dataset verschaft jaarlijks inzicht in de vraag hoe circa Nederlandse ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf (MKB) hun bedrijfsvoering organiseren. Als aspecten van bedrijfsvoering worden innovatie, concurrentiedruk, strategie, marketing, HRM en ondernemerschap onderscheiden. Ook in 2008 zijn weer gegevens verzameld over deze aspecten. In deze rapportage wordt ingegaan op het strategische aspect van de bedrijfsvoering, waarbij het accent wordt gelegd op bedrijfsstrategieën die gericht zijn op de lange termijn. Daarbij wordt een vergelijking gemaakt tussen het middenbedrijf en het kleinbedrijf en worden verschillen tussen sectoren besproken. De gepresenteerde resultaten zijn gebaseerd op antwoorden van MKB-ondernemers die gezamenlijk een representatief beeld vormen voor het gehele MKB 1. 2 Strategische doelstellingen Met de dataset Determinanten van Bedrijfsprestaties meet EIM welke accenten MKB-bedrijven leggen in hun strategie. Daarbij worden vier vormen van strategie onderscheiden: uitstekende service, kostenoptimalisering, marke- 1 Deze gegevens werden verzameld in een telefonische enquête die is afgenomen in de maanden mei en juni Voor meer informatie over de monitor Determinanten van Bedrijfsprestaties, zie tabblad datasets. 2

3 ting, en vernieuwing van producten, diensten of bedrijfsprocessen. De strategie die een ondernemer voor zijn bedrijf voor ogen heeft, brengt tot uitdrukking welke keuzes hij/zij maakt om de positie van het bedrijf op de markt zeker te stellen. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen een korte- en een langetermijnstrategie. Een kortetermijn(kt)strategie is gericht op veranderingen binnen de bestaande context, terwijl de langetermijn(lt)- strategie gericht is op veranderingen buiten de bestaande context. Veranderingen binnen de bestaande context moeten snel resultaat opleveren. Daarentegen zullen de resultaten van veranderingen buiten de bestaande context pas na verloop van tijd zichtbaar worden. Verder zijn veranderingen binnen de bestaande context doorgaans minder kapitaalintensief en makkelijker door te voeren dan veranderingen buiten de bestaande context. De in het onderzoek onderscheiden strategische doelstellingen kunnen op basis van deze tweedeling als volgt worden ingedeeld: Uitstekende service bieden aan klanten (kt) Kostenoptimalisering (kt) Marketingactiviteiten gericht op het werven van nieuwe klanten (lt) Vernieuwing van producten, diensten of bedrijfsprocessen (lt). Voor deze globale indeling is gekozen omdat het bieden van uitstekende service aan klanten en kostenoptimalisering een continu element bevatten, terwijl marketingactiviteiten en vernieuwing gericht zijn op minder frequente veranderingen die echter wel ingrijpend kunnen zijn voor het bedrijf. De kanttekening dient hierbij geplaatst te worden, dat het onderscheid tussen kt-doelstellingen en lt-doelstellingen in de praktijk minder duidelijk is. Zo kan kostenoptimalisering bijvoorbeeld ook deel uitmaken van een ltstrategie, waarbij te denken valt aan het worden van de grootste prijsaanbieder van Nederland. MKB-ondernemers herkennen vaak meerdere van de genoemde doelstellingen in hun bedrijf. Uit de dataset blijkt dat zowel ondernemers in het kleinbedrijf 2 als in het middenbedrijf 3 de meeste nadruk leggen op het bieden van uitstekende service aan klanten in 2008 (zie figuur 1). Daarnaast vormt kostenoptimalisering een belangrijke strategische doelstelling, hoewel hierop meer nadruk wordt gelegd door het middenbedrijf dan door het kleinbedrijf. De kortetermijnstrategie wordt gevormd door de combinatie van het bieden van service en kostenoptimalisering. Uit deze combinatie blijkt dat 84% van de MKB-ondernemers zowel de nadruk legt op het bieden van service als op kostenoptimalisering. Daarnaast wordt door de ondernemers in het MKB minder nadruk gelegd op marketingactiviteiten gericht op het werven van nieuwe klanten en op vernieuwing van producten, diensten of bedrijfsprocessen in Ondernemers die gericht zijn op marketingactiviteiten en vernieuwing moeten vooral gezocht worden in het middenbedrijf. De langetermijnstrategie wordt gevormd door de combinatie van marketingactiviteiten en vernieuwing. Uit deze combinatie blijkt dat 46% van de MKBondernemers zowel de nadruk legt op marketingactiviteiten als op vernieuwing. Hierbij is het relatief grote verschil tussen het midden- en het kleinbedrijf met 17% ten gunste van het middenbedrijf opvallend. 2 Kleinbedrijf = bedrijven met één tot en met negen werkzame personen. 3 Middenbedrijf = bedrijven met tien tot honderd werkzame personen. 3

4 Figuur 1 Strategische doelstellingen van MKB-ondernemers (in %) 120% 100% 80% 60% 40% 63% 57% 45% 45% 47% 41% 83% 72% 74% 97% 93% 94% 90% 82% 84% 43% 60% 46% 20% 0% vernieuwing marketingactiviteiten kostenoptimalisering service bieden kortetermijnstrategie kleinbedrijf middenbedrijf totaal langetermijnstrategie Bron: EIM Monitor Determinanten van Bedrijfsprestaties, Van de genoemde strategische doelstellingen is volgens ongeveer driekwart van de ondernemers (74%) het bieden van service de doelstelling die het meest kenmerkend is voor de strategie van het bedrijf (zie figuur 2). De ondernemers die dit niet als meest kenmerkende doelstelling beschouwen, noemen de doelstellingen vernieuwing en kostenoptimalisering even vaak als meest kenmerkend. Opvallend is het verschil tussen het middenbedrijf (15%) en het kleinbedrijf (7%), wat betreft het noemen van vernieuwing als meest kenmerkende doelstelling. De doelstelling marketingactiviteiten wordt het minst vaak genoemd als meest kenmerkend voor de strategie van het bedrijf. Ten slotte blijkt voor de tweedeling dat zowel het bieden van service als kostenoptimalisering de meest kenmerkende doelstellingen vormen volgens 83% van de MKB-ondernemers. Slechts 15% van de MKB-ondernemers noemt zowel marketingactiviteiten als vernieuwing als meest kenmerkende doelstellingen. 4

5 Figuur 2 Kenmerkende doelstellingen van MKB-bedrijven (in %) langetermijnstrategie 14% 22% 15% kortetermijnstrategie 85% 76% 83% service bieden 77% 66% 74% kostenoptimalisering 8% 10% 9% marketingactiviteiten 6% 7% 6% vernieuwing 7% 15% 9% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% kleinbedrijf middenbedrijf totaal Bron: EIM Monitor Determinanten van Bedrijfsprestaties, Overigens meet de monitor Determinanten van Bedrijfsprestaties ook of MKB-ondernemers hun strategische doelstellingen vastleggen in schriftelijke plannen. Naarmate de organisatie groter en complexer wordt, neemt de noodzaak om de strategie of het ondernemingsplan schriftelijk vast te leggen toe. In het middenbedrijf wordt de strategie of het ondernemingsplan dan ook vaker schriftelijk vastgelegd (57%) dan in het kleinbedrijf (30%). In totaal heeft 35% van het MKB zijn strategie op papier vastgelegd. 3 Marketingactiviteiten en vernieuwing Het feit dat MKB-ondernemers de meeste nadruk leggen op bedrijfsstrategieën die zich richten op de korte termijn, wil natuurlijk niet zeggen dat MKB-ondernemers niet nadenken over de positie van hun bedrijf op de lange termijn. Hoewel minder nadrukkelijk, zijn MKB-ondernemers wel degelijk gericht op de vernieuwing van hun producten, diensten of bedrijfsprocessen en op het werven van nieuwe klanten via marketingactiviteiten. 5

6 3.1 Marketingactiviteiten Uit de dataset blijkt dat bijna de helft (47%) van de MKB-ondernemers de nadruk legt op marketingactiviteiten om nieuwe klanten te werven. Daarnaast is uit eerder EIM-onderzoek 4 gebleken dat binnen het MKB meer dan de helft van de bedrijven medewerkers in dienst heeft die zich als onderdeel van hun dagelijks werk (ook) met marketing bezighouden. Indien verschillen in grootteklasse bekeken worden, blijkt dat het middenbedrijf vaker dergelijke medewerkers in dienst heeft dan het kleinbedrijf. Binnen het kleinbedrijf heeft 42% van de bedrijven een aan marketing toegewijde medewerker in dienst en binnen het middenbedrijf ligt dit op ruim 70%. Tevens bestaan er verschillen tussen sectoren in de mate waarin bedrijven marketing als strategische doelstelling hanteren. MKB-ondernemers in de handel (60%) en de horeca (52%) leggen de meeste nadruk op marketingactiviteiten in hun bedrijfsstrategie, terwijl hierop de minste nadruk wordt gelegd door ondernemers in de bouwsector (31%) en de transportsector (29%) in 2008 (zie figuur 3). Een mogelijke verklaring hiervoor is dat in de handel en horeca meer homogene producten voorkomen dan in de bouw- en transportsector. Vanwege het voorkomen van meer homogene producten is meer marktbewerking nodig om onderscheidend te zijn ten opzichte van de concurrentie. Bovendien vormt marketing een belangrijke strategie voor consumentgerichte sectoren om een grote massa mensen te bereiken. Verder vormt het feit dat binnen de bouwsector veel netwerkvorming plaatsvindt een mogelijke verklaring voor de lage score van deze sector. Klanten worden vooral bereikt via het bestaande netwerk van bedrijven, en het onderhouden van bestaande klantenrelaties heeft doorgaans een hogere prioriteit dan het werven van nieuwe klanten via marketingactiviteiten. Figuur 3 Marketingactiviteiten als bedrijfsstrategie naar sector (in %) handel 60% horeca 52% industrie 49% financiële dienstverlening persoonlijke dienstverlening zakelijke dienstverlening 45% 43% 49% (semi-) overheidsinstellingen bouw 31% 31% transport 29% totaal 47% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% Bron: EIM Monitor Determinanten van Bedrijfsprestaties, Oudmaijer, S.C., Markt- en klantgerichtheid in het MKB, EIM,

7 3.2 Vernieuwing Continue vernieuwing vormt een van de belangrijkste voorwaarden voor het bedrijfsleven om binnen steeds dynamischer concurrentieomgevingen goed te kunnen functioneren 5. Vernieuwing gecombineerd met winstgevendheid is bepalend voor het economische succes van bedrijven op de lange termijn. Het meest gehanteerde onderscheid naar vormen van innovatie is dat naar product-, dienst- en procesinnovatie. Product- en dienstinnovaties zijn gericht op de ontwikkeling en introductie van een nieuw product of een nieuwe dienst of op de vernieuwing van een bestaand product of een bestaande dienst. Daarnaast zijn procesinnovaties gericht op het vernieuwen van bestaande productieprocessen of organisatorische processen. Doorgaans leidt een product- of dienstinnovatie tot een verbetering in de efficiëntie of tot een verbetering in de kwaliteit van een product of dienst. Een procesinnovatie leidt vaak na verloop van tijd tot een verbetering van de efficiëntie door middel van bijvoorbeeld kostenbesparing. Hieruit blijkt dat een op de lange termijn gerichte doelstelling zoals procesinnovatie tegelijkertijd een bijdrage kan leveren aan een op de korte termijn gerichte doelstelling zoals kostenoptimalisering. In de praktijk echter gaat de ontwikkeling van een nieuw product vaak gepaard met een aanpassing in het onderliggende productieproces. Andersom kan een vernieuwing in een productieproces leiden tot een verbeterd product. Uit de dataset blijkt dat 45% van de MKB-ondernemers de nadruk legt op de vernieuwing van zijn producten, diensten of bedrijfsprocessen. Eveneens bestaan er verschillen tussen sectoren in de mate waarin bedrijven vernieuwing als strategische doelstelling hanteren. MKB-ondernemers in de industrie (57%) en de financiële dienstverlening 6 (54%) leggen de meeste nadruk op vernieuwing in hun bedrijfsstrategie, terwijl hierop de minste nadruk wordt gelegd door ondernemers in de transportsector (35%) in 2008 (zie figuur 4). 5 Jong, J.P.J. de, W.E.J. Bodewes en S. Harkema (2007), Winst door Innovatie: Hoe ondernemers kansen zien en pakken, SDU Academic Service: Den Haag. 6 De financiële dienstverlening omvat o.a. banken, verzekeringen, pensioenfondsen, administratiekantoren voor aandelen en obligaties, assurantietussenpersonen en vermogensbeheer (CBS Standaard Bedrijfsindeling 2008). 7

8 Figuur 4 Vernieuwing als bedrijfsstrategie naar sector (in %) industrie 57% financiële dienstverlening 54% persoonlijke dienstverlening 52% handel 46% zakelijke dienstverlening 46% horeca 42% bouw 38% (semi-)overheidsinstellingen 36% transport 35% totaal 45% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% Bron: EIM Monitor Determinanten van Bedrijfsprestatie, Een mogelijke verklaring voor de koppositie van de industrie en de hoge score van de financiële dienstverlening, kan gevonden worden in het feit dat bedrijven in deze sectoren zich in een zeer turbulente en competitieve omgeving bevinden 7. Als gevolg van de toenemende individualisering van consumentenwensen wordt de levenscyclus van producten verkort. Voor bedrijven binnen de financiële dienstverlening is continue vernieuwing van producten en diensten noodzakelijk om zich te kunnen (blijven) onderscheiden en daarmee hun concurrentiepositie veilig te stellen. Daarnaast geldt voor de industrie dat de concurrentie uit lagelonenlanden prijsdruk meebrengt. Veel industriële ondernemers richten zich daarom op innovatieve, hoogwaardige complexe producten en op intensieve samenwerking met andere bedrijven. Geconcludeerd kan worden dat MKB-ondernemers oog hebben voor de toekomst. Ongeveer door de helft van deze ondernemers wordt de nadruk gelegd op marketingactiviteiten en vernieuwing om binnen steeds dynamischer concurrentieomgevingen goed te kunnen functioneren. Daarbij bestaan er verschillen tussen het midden- en het kleinbedrijf en tussen sectoren. 7 Jong, J.P.J. de, en A.P. Muizer, De meest innovatieve sector van Nederland, ranglijst van 58 sectoren, EIM,

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer M200704 Markt- en klantgerichtheid in het MKB drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, februari 2007 Markt- en klantgerichtheid in het MKB In de rapportage beschrijft EIM drie indicatoren om de klant- en marktgerichtheid

Nadere informatie

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager M201120 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager drs. B van der Linden Zoetermeer, december 2011 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager Ondernemers zijn te verdelen in managers, marktzoekers,

Nadere informatie

Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven

Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven M201217 Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, 30 oktober 2012 Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven Open innovatie

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

Corporate Venturing in het MKB

Corporate Venturing in het MKB M200920 Corporate Venturing in het MKB Ruimte voor vernieuwing, durf en kansen C. van Essen MSc Zoetermeer, 10 december 2009 Corporate venturing in het MKB Corporate venturing is onder grote, multinationale

Nadere informatie

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk M201210 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk Arjan Ruis Zoetermeer, september 2012 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk De leeftijd van de ondernemer blijkt

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie

Smering voor de nering

Smering voor de nering M201102 Smering voor de nering Zzp'ers als smeermiddel voor innovaties in het MKB drs. N.E. de Vries Zoetermeer, januari 2011 Smering voor de nering Zzp'ers vervullen een belangrijke rol bij innovatie

Nadere informatie

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis M201115 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen 1999-2011 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2011 Crisis drukt innovativiteit De economische crisis heeft zijn weerslag op de innovativiteit in het midden- en kleinbedrijf

Nadere informatie

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc.

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc. M201219 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2012 A. Ruis MSc. Zoetermeer, november 2012 Toename innovativiteit in het MKB Na een scherpe daling van de innovativiteit in het MKB in 2011,

Nadere informatie

M MKB heeft internationale handelsgeest

M MKB heeft internationale handelsgeest M201019 MKB heeft internationale handelsgeest Arjan Ruis Petra Gibcus Zoetermeer, november 2010 MKB heeft internationale handelsgeest Ruim één op de drie MKB-bedrijven is op enige wijze actief op de internationale

Nadere informatie

M200406. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen sinds 1999. drs. J.P.J. de Jong

M200406. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen sinds 1999. drs. J.P.J. de Jong M200406 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen sinds 1999 drs. J.P.J. de Jong Zoetermeer, 16 september 2004 Innovatie in het MKB Circa twee op de drie MKB-bedrijven hebben in de afgelopen drie jaar een innovatie

Nadere informatie

MKB in grote steden: aanhaken bij het landelijke beeld

MKB in grote steden: aanhaken bij het landelijke beeld M200903 MKB in grote steden: aanhaken bij het landelijke beeld drs. M. van Leeuwen Zoetermeer, februari 2009 Grootstedelijk MKB Uit eerder onderzoek van EIM 1 blijkt dat het vertrouwen van het MKB in de

Nadere informatie

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven M200719 Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven drs. R.M. Braaksma dr. J. Meijaard Zoetermeer, november 2007 Een 'directe buitenlandse

Nadere informatie

M200918. Ongelijk verdeeld. Financieringsproblemen in het MKB

M200918. Ongelijk verdeeld. Financieringsproblemen in het MKB M200918 Ongelijk verdeeld Financieringsproblemen in het MKB Johan Snoei Jeroen de Jong Zoetermeer, november 2009 Ongelijk verdeeld: Financieringsproblemen in het MKB De pijn van de economische crisis

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening in het MKB

Oudedagsvoorziening in het MKB A201309 Oudedagsvoorziening in het MKB Vormen van pensioenopbouw en de verwachtingen van MKB-ondernemers in beeld gebracht drs. K. L. Bangma drs. J. Snoei Zoetermeer, februari 2013 Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

Knelpunten van het MKB in de steden

Knelpunten van het MKB in de steden M000 Knelpunten van het MKB in de steden K.P. van den Berg MSc drs. W.V.M. van Rijt-Veltman Zoetermeer, januari 00 Knelpunten van het MKB in de steden Van alle mogelijke bedrijfsknelpunten vormen de administratieve

Nadere informatie

Update Financieringsmonitor MKB September 2009

Update Financieringsmonitor MKB September 2009 Update Financieringsmonitor MKB September Lia Smit Joris Meijaard Johan Snoei Pim van der Valk Zoetermeer, 10 september Financieringssituatie MKB blijft zorgelijk De vierde meting van de MKB-Financieringsmonitor

Nadere informatie

Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014

Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014 ISBN : 978-90-371-1133-0 Rapportnummer : A201427 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

M Bedrijfsoverdrachten in het MKB

M Bedrijfsoverdrachten in het MKB M200316 Bedrijfsoverdrachten in het MKB dr. J. Meijaard drs. B.J. Diephuis Zoetermeer, 17 februari 2004 Op dit moment zijn meer bedrijven dan ooit bezig met een bedrijfsoverdracht. Een flink deel van de

Nadere informatie

M200709. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2007. drs. J.P.J. de Jong drs. B.H.G. Jansen

M200709. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2007. drs. J.P.J. de Jong drs. B.H.G. Jansen M200709 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen 1999-2007 drs. J.P.J. de Jong drs. B.H.G. Jansen Zoetermeer, augustus 2007 Toenemende innovatie in het MKB Ondernemers in het midden- en kleinbedrijf (MKB)

Nadere informatie

M201205. De rekening betalen. Betalen zakelijke afnemers en overheden hun MKBleveranciers. Ro Braaksma Lia Smit

M201205. De rekening betalen. Betalen zakelijke afnemers en overheden hun MKBleveranciers. Ro Braaksma Lia Smit M201205 De rekening betalen Betalen zakelijke afnemers en overheden hun MKBleveranciers op tijd? Ro Braaksma Lia Smit Zoetermeer, 7 mei 2012 De rekening betalen In deze samenvatting vindt u bulletsgewijs

Nadere informatie

De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven

De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven M200805 De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven drs. N.G.L. Timmermans Zoetermeer, juli 2008 Administratieve lasten grootste knelpunt van MKB-bedrijven Veel overheidsbeleid ter stimulering

Nadere informatie

61e Ondernemerspanel. MKB-Nederland TNS NIPO

61e Ondernemerspanel. MKB-Nederland TNS NIPO 61e Ondernemerspanel MKB-Nederland TNS NIPO 61e Ondernemerspanel MKB-Nederland TNS NIPO Samenvatting van de resultaten van het 61 e panelonderzoek onder ondernemers in het midden- en kleinbedrijf door

Nadere informatie

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel M200515 Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel Exportthermometer drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, januari 2006 Exportprestaties en exportpotentieel van de industrie, de

Nadere informatie

Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2013. A. Ruis

Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2013. A. Ruis Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2013 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2013 ISBN : 978-90-371-1086-9 Rapportnummer : A201350 / C10193 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Afhankelijkheid in het MKB

Afhankelijkheid in het MKB M200906 Afhankelijkheid in het MKB Vier op de tien MKB-ondernemers zitten in de tang! K.P. van den Berg MSc Zoetermeer, februari 2009 Afhankelijkheid in het MKB Alle ondernemers hebben te maken met klanten

Nadere informatie

M Innovatie in het MKB. drs. J.P.J. de Jong. Zoetermeer, september 2006

M Innovatie in het MKB. drs. J.P.J. de Jong. Zoetermeer, september 2006 M200607 Innovatie in het MKB 2006 drs. J.P.J. de Jong Zoetermeer, september 2006 Komend jaar meer innovatieinvesteringen in MKB Ondernemers in het midden- en kleinbedrijf (MKB) investeren komend jaar meer

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Administratieve (over)last

Administratieve (over)last M200811 Administratieve (over)last Perceptie van MKB-ondernemers over verplichte administratieve handelingen J. Snoei Zoetermeer, november 2008 Administratieve lasten Het overgrote deel van de ondernemers

Nadere informatie

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten M200602 Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten Betere kwaliteiten en lagere prijzen in geliberaliseerde markten? drs. P.Th. van der Zeijden Zoetermeer, mei 2006 Inkoopgedrag van het MKB

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs M201114 MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs MKB-ondernemers over ondernemen in het reguliere onderwijs drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, november 2011 MKB ziet wel brood in

Nadere informatie

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1096-8 Rapportnummer : A201363 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Starten in een dal, profiteren van de top

Starten in een dal, profiteren van de top M200715 Starten in een dal, profiteren van de top drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, november 2007 2 Starten in een dal, profiteren van de top Ondernemers die in 2003 een bedrijf begonnen, waren zich

Nadere informatie

Naheffing. orm. Jaarreken. Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT

Naheffing. orm. Jaarreken. Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT Naheffing orm Jaarreken Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT Duurzaam ondernemen in het mkb Duurzaam of maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) is niet alleen een thema

Nadere informatie

M Waar blijft die wortel? om maatschappelijk verantwoord ondernemen in het MKB los te trekken? dr. R. Hoevenagel

M Waar blijft die wortel? om maatschappelijk verantwoord ondernemen in het MKB los te trekken? dr. R. Hoevenagel M200706 Waar blijft die wortel? om maatschappelijk verantwoord ondernemen in het MKB los te trekken? dr. R. Hoevenagel Zoetermeer, mei 2007 Waar is die wortel? De nieuwe staatssecretaris van Economische

Nadere informatie

Werkwijze van technologiebedrijven

Werkwijze van technologiebedrijven M200711 Werkwijze van technologiebedrijven Waarin verschillen zij van -bedrijven? R.M. Braaksma J.P.J. de Jong Zoetermeer, oktober 2007 Technologiebedrijven modern en professioneel Goed in innovatie en

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN Sociale innovatie doorslaggevend voor succes topsectoren: Topsectorenbeleid te eenzijdig gericht op technologische innovatie De markt dwingt bedrijven steeds sneller te innoveren

Nadere informatie

MKB ICT-onderzoek 2009

MKB ICT-onderzoek 2009 ICT: noodzakelijk kwaad of concurrentievoordeel? Voor 32% van het MKB vormt ICT een bijrol binnen de business, terwijl voor het overig deel ICT een sleutelfunctie heeft binnen de bedrijfsvoering: als de

Nadere informatie

M200714. Harder werken door moeilijk vervulbare vacatures in het MKB

M200714. Harder werken door moeilijk vervulbare vacatures in het MKB M200714 Harder werken door moeilijk vervulbare vacatures in het MKB Zoetermeer, november 2007 Harder werken door moeilijk vervulbare vacatures in het MKB 1 Bijna 184.000 MKB-ondernemers hadden in het voorjaar

Nadere informatie

BERNARDO WALTA EN JIM STOLZE INNOVATIE IN ADVIES

BERNARDO WALTA EN JIM STOLZE INNOVATIE IN ADVIES BERNARDO WALTA EN JIM STOLZE INNOVATIE IN ADVIES ONTWIKKELINGEN IN DE ZAKELIJKE MARKT VOOR FINANCIEEL ADVIES 1. Onafhankelijk advieskanaal blijft dominante afsluitkanaal 2. Online afsluiten licht in opkomst,

Nadere informatie

M Scholing in het MKB. Waarom, hoe gevonden en bekostigd en wat knelt er? drs. W.D.M. van der Valk

M Scholing in het MKB. Waarom, hoe gevonden en bekostigd en wat knelt er? drs. W.D.M. van der Valk M200605 Scholing in het MKB Waarom, hoe gevonden en bekostigd en wat knelt er? drs. W.D.M. van der Valk Zoetermeer, juli 2006 Scholing in het MKB Een overgrote meerderheid van de bedrijven in het MKB besteedt

Nadere informatie

Aantal starters stabiliseert

Aantal starters stabiliseert Kwartaalbericht Starters ING Economisch Bureau Aantal starters stabiliseert in 2013 Starters zorgen voor dynamiek in de sectoren Het aantal starters lag vorig jaar rond de 121.000, en was daarmee vergelijkbaar

Nadere informatie

Financiering van innovatie in het MKB

Financiering van innovatie in het MKB M201223 Financiering van innovatie in het MKB Drempels bij het vinden van financiering voor innovatieve bedrijven Tommy Span Petra Gibcus Zoetermeer, december 2012 Financiering van innovatie in het MKB

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

26 november 2015 Rapportage & achtergronden

26 november 2015 Rapportage & achtergronden 26 november 2015 Rapportage & achtergronden Inhoud 1. Inleiding 1. Onderzoeksopdracht 2. Onderzoeksmethode 3. Respons en betrouwbaarheid 2. Steekproefsamenstelling 3. Resultaten 1. Eerder onderzoek 2.

Nadere informatie

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf

In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren. Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf In 7 stappen naar geïntegreerd rapporteren Naar een toekomstbestendig mkb-bedrijf Colofon De tekst van deze brochure is tot stand gekomen met medewerking van NEMACC, het mkb-kenniscentrum waarin de NBA

Nadere informatie

M201109. MVO-ambities in het MKB

M201109. MVO-ambities in het MKB M201109 MVO-ambities in het MKB Coen Bertens Christi Veldhuis-Van Essen Johan Snoei Zoetermeer, juni 2011 2 Dit onderzoek is mogelijk gemaakt door het Onderzoeksprogramma Ondernemerschap en MKB van het

Nadere informatie

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014 Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 214 Willemstad, Maart 214 Inleiding In juni 214 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) de bedrijven benaderd met vragenlijsten op Curaçao. Doel van deze

Nadere informatie

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland

Innovatie in het MKB in Noord-Nederland Innovatie in het MKB in C10978 Petra Gibcus en Yvonne Prince Zoetermeer, 16 juli 2014 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

Management rapportage De Waarde van Ondernemerschap

Management rapportage De Waarde van Ondernemerschap Management rapportage De Waarde van Ondernemerschap Resultaten onderzoek bij bedrijven (MKB) Hoe ondernemend en innovatief is uw organisatie? Woord vooraf Hoe ondernemend en innovatief is uw organisatie?

Nadere informatie

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Bram van der Linden Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1107-1 Rapportnummer : A201373 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

M200703. Inkoopgedrag in het MKB. Aandacht voor de inkoop verschilt met de bedrijfsomvang en met het inkoopaandeel in de kosten

M200703. Inkoopgedrag in het MKB. Aandacht voor de inkoop verschilt met de bedrijfsomvang en met het inkoopaandeel in de kosten M200703 Inkoopgedrag in het MKB Aandacht voor de inkoop verschilt met de bedrijfsomvang en met het inkoopaandeel in de kosten drs. M.J. Overweel drs. P.Th. van der Zeijden Zoetermeer, januari 2007 2 Inkoopgedrag

Nadere informatie

Behoefte aan financiering in het MKB

Behoefte aan financiering in het MKB M200909 Behoefte aan financiering in het MKB Ontwikkelingen van december 2008 tot april 2009 Lia Smit Joris Meijaard Zoetermeer, 20 mei 2009 MKB iets minder pessimistisch over financiering Het algemene

Nadere informatie

Persbericht. Bedrijven verwachten groei aantal websites. Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Bedrijven verwachten groei aantal websites. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-288 21 december 2000 9.30 uur Bedrijven verwachten groei aantal websites Eind volgend jaar zal bijna 6 van de 10 bedrijven die toegang hebben tot een

Nadere informatie

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel M201107 Mix and Match Het gebruik van digitale media in het MKB drs. R van der Poel Zoetermeer, maart 2011 Mix and Match Ondernemers moeten goed voor ogen houden welke doelstellingen zij met digitale media

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

HOOFDSTUK 15: TERUGBLIK OP STRATEGISCH MERKENMANAGEMENT

HOOFDSTUK 15: TERUGBLIK OP STRATEGISCH MERKENMANAGEMENT HOOFDSTUK 15: TERUGBLIK OP STRATEGISCH MERKENMANAGEMENT 1 INTRODUCTIE H:15 Elke brandingsituatie en -toepassing is uniek en vraagt om een kritisch onderzoek en grondige analyse. Effectief merkenmanagement

Nadere informatie

Innovatie in het MKB: provinciale verschillen?

Innovatie in het MKB: provinciale verschillen? Innovatie in het MKB: provinciale verschillen? ir. C.C. van de Graaff drs. J.P.J. de Jong drs. A.P. Muizer Zoetermeer, januari 2003 Dit onderzoek maakt deel uit van het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap,

Nadere informatie

M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland

M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland R. Hoevenagel Zoetermeer, december 2005 Tijdsbesteding ondernemend Nederland Ondernemers in Nederland maken lange werkweken. Uit onderzoek van EIM komt naar

Nadere informatie

Administratieve lasten merkbaar gereduceerd?

Administratieve lasten merkbaar gereduceerd? M201020 Administratieve lasten merkbaar gereduceerd? Beleving van overheidsregels en verplichtingen in het MKB drs. J. Snoei drs. B. van der Linden Zoetermeer, december 2010 Administratieve lasten merkbaar

Nadere informatie

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster M200608 Vooral anders De kwaliteit van het personeel van de toekomst Frans Pleijster Zoetermeer, september 2006 De Werknemer van de toekomst Van alle ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf verwacht

Nadere informatie

Regeldruk in beleving MKB blijvend hoog

Regeldruk in beleving MKB blijvend hoog M20 Regeldruk in beleving MKB blijvend hoog Vijfde meting perceptie MKB over regeldruk Johan Snoei John Boog Zoetermeer, december Regeldruk in beleving MKB blijvend hoog De druk van overheidsregels en

Nadere informatie

Ondernemen in de kenniseconomie

Ondernemen in de kenniseconomie Minirapportage: Waarover en waar vragen jonge bedrijven advies? inlichtingen: drs. A. Bruins datum: 12-12-2003 bestelnr.: M200310 Kennis is in de loop de jaren een sleutelfactor voor economische groei

Nadere informatie

M200615 Ondernemen in installatietechniek

M200615 Ondernemen in installatietechniek M200615 Ondernemen in installatietechniek drs. R.M. Braaksma Zoetermeer, november 2006 Ondernemen in installatietechniek De markt van bouwinstallatiebedrijven is in beweging, en dat zorgt voor nieuwe

Nadere informatie

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven Lia Smit, Ro Braaksma, Pieter Fris Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1108-8 Rapportnummer : A201374

Nadere informatie

Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg

Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg Onderzoek Criminaliteit onder het Limburgse bedrijfsleven Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg Inleiding Veilig ondernemen is een belangrijk thema bij de Kamer van Koophandel. Jaarlijks wordt

Nadere informatie

M200612. Positieve exportontwikkeling zet door. Exportthermometer 2006. drs. S.C. Oudmaijer

M200612. Positieve exportontwikkeling zet door. Exportthermometer 2006. drs. S.C. Oudmaijer M200612 Positieve exportontwikkeling zet door Exportthermometer 2006 drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, november 2006 Exportthermometer Het gaat goed met de Nederlandse export, zowel in het grootbedrijf als

Nadere informatie

Stemming onder ondernemers in het MKB

Stemming onder ondernemers in het MKB Stemming onder ondernemers in het MKB ISBN : 978-90-371-1130-9 Rapportnummer : A201424 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) Panteia

Nadere informatie

Samenwerken bij vernieuwing in de topsectoren

Samenwerken bij vernieuwing in de topsectoren Samenwerken bij vernieuwing in de topsectoren dr. Y.M. Prince Zoetermeer, februari 2014 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl) ISBN 978-90-371-1112-5

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB Financieringsmonitor MKB Het financieringsklimaat van juli 2010. Resultaten van de halfjaarlijkse meting. Ro Braaksma Lia Smit Zoetermeer, 16 augustus 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door Ministerie

Nadere informatie

Hoe de Nederlandse maakindustrie weer innovatief wordt

Hoe de Nederlandse maakindustrie weer innovatief wordt Hoe de Nederlandse maakindustrie weer innovatief wordt Bedrijven in Nederland investeren minder in R&D dan bedrijven in vergelijkbaar geïndustrialiseerde landen. Dit verzwakt de concurrentiepositie van

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1998-2012 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, 5 juli 2013 Rapportnummer : A201337 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Innoveren in het consumentgerichte. bedrijfsleven. Determinanten en gevolgen van innovatief gedrag in detailhandel, horeca en ambacht. dr.

Innoveren in het consumentgerichte. bedrijfsleven. Determinanten en gevolgen van innovatief gedrag in detailhandel, horeca en ambacht. dr. Innoveren in het consumentgerichte bedrijfsleven Determinanten en gevolgen van innovatief gedrag in detailhandel, horeca en ambacht dr. Jan de Kok Zoetermeer, juni 2012 This research has been financed

Nadere informatie

E-commerce in de industrie 1

E-commerce in de industrie 1 E-commerce in de industrie 1 Vincent Fructuoso van der Veen en Kees van den Berg 2 Het gebruik van informatie- en communicatietechnologie (ICT) door industriële bedrijven ligt in vergelijking met andere

Nadere informatie

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Meer hoger opgeleiden in het MKB Het aandeel hoger opgeleiden in het MKB is de laatste jaren gestegen. Met name in de

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB Financieringsmonitor MKB Het financieringsklimaat van juli 2010. Resultaten van de kwartaalmeting. Ro Braaksma Lia Smit Zoetermeer, 16 augustus 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door Ministerie van Economische

Nadere informatie

Exportindex MKB. Ontwikkelingen 2008-2011. Petra Gibcus Nicolette Tiggeloove Wim Verhoeven Paul van der Zeijden

Exportindex MKB. Ontwikkelingen 2008-2011. Petra Gibcus Nicolette Tiggeloove Wim Verhoeven Paul van der Zeijden Exportindex MKB Ontwikkelingen 2008-2011 Petra Gibcus Nicolette Tiggeloove Wim Verhoeven Paul van der Zeijden Zoetermeer, mei 2013 ISBN : 978-90-371-1077-7 Rapportnummer : A201340 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen. Wouter Scheepens Partner Triple Value Strategy Consulting

Duurzaam ondernemen. Wouter Scheepens Partner Triple Value Strategy Consulting Duurzaam ondernemen Wouter Scheepens Partner Triple Value Strategy Consulting Stelling Aangezien duurzaam ondernemen een hype is, hoef ik er niets mee te doen 2 Kamer van Koophandel - datum Belang van

Nadere informatie

Schoolleider tussen functie en beroep

Schoolleider tussen functie en beroep Schoolleider tussen functie en beroep Resultaten van twee enquête-onderzoeken onder schoolleiders en bestuurders 2015 September 2015 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Schoolleider tussen functie en beroep...

Nadere informatie

Het belang van het MKB

Het belang van het MKB MKB Regio Top 40 Themabericht Rogier Aalders De nieuwe MKB Regio Top 40 is uit. Zoals u van ons gewend bent, rangschikken we daarin de veertig Nederlandse regio s op basis van de prestaties van het MKB

Nadere informatie

Topsectoren in beeld. De innovativiteit van de topsectoren in 2012. dr. Y.M. Prince

Topsectoren in beeld. De innovativiteit van de topsectoren in 2012. dr. Y.M. Prince Topsectoren in beeld De innovativiteit van de topsectoren in 2012 dr. Y.M. Prince Zoetermeer, april 2013 ISBN: 978-90-371-1057-9 Rapportnummer: A201314 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Minirapportage: M200211. Doelstellingen van startende ondernemers. Tijdbesteding van de ondernemer. Werknemers

Minirapportage: M200211. Doelstellingen van startende ondernemers. Tijdbesteding van de ondernemer. Werknemers Minirapportage: M200211 Doelstellingen van startende ondernemers Inlichtingen: drs. A. Bruins Datum: 17-09-2002 Het 'eigen baas zijn' is voor velen een belangrijk - en vaak het belangrijkste - motief om

Nadere informatie

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt drs. W.V.M. van Rijt-Veltman drs. J. Snoei Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201313 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Huisvesting MKB in zicht

Huisvesting MKB in zicht M200315 Huisvesting MKB in zicht Ondernemers van het MKB-Beleidspanel laten de kenmerken van hun locatie zien drs. Wilma van Rijt Zoetermeer, 23 januari 2004 Huisvesting MKB in zicht De bedrijfshuisvesting

Nadere informatie

KLV Onderzoek 2008 naar ondernemerschap bij Wageningse afgestudeerden en hun mogelijke inzet bij starters en spin-off in de Life Sciences.

KLV Onderzoek 2008 naar ondernemerschap bij Wageningse afgestudeerden en hun mogelijke inzet bij starters en spin-off in de Life Sciences. Wagenings Ondernemerschap. KLV Onderzoek naar ondernemerschap bij Wageningse afgestudeerden en hun mogelijke inzet bij starters en spin-off in de Life Sciences. 1. Introductie Wageningse alumni werken

Nadere informatie

Projectplan MKB Roadmaps 2.0

Projectplan MKB Roadmaps 2.0 Projectplan MKB Roadmaps 2.0 In 2013 is MKB Roadmaps voor het eerst opgestart, met als doelstelling om (aspirant) ondernemers te helpen om de zakelijke kant van hun innovatie te ontwikkelen. De eerste

Nadere informatie

De innovativiteit van de Nederlandse industrie en dienstensector 2002

De innovativiteit van de Nederlandse industrie en dienstensector 2002 De innovativiteit van de Nederlandse industrie en dienstensector 2002 ir. C.C. van de Graaff drs. R.M. Braaksma drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2002 ISBN: 90-371-0871-7 Bestelnummer: A200206 Prijs:

Nadere informatie

ICT-behoeften in het mkb. Onderzoek van TNS-NIPO

ICT-behoeften in het mkb. Onderzoek van TNS-NIPO ICT-behoeften in het mkb Onderzoek van TNS-NIPO ICT-behoeften in het mkb Onderzoek TNS-NIPO Koninklijke vereniging MKB-Nederland Beleid, Onderzoek en Communicatie Delft, 13 april 26 Contactpersoon: drs.

Nadere informatie

Vruchtbare grond voor de kenniseconomie?

Vruchtbare grond voor de kenniseconomie? M201116 Vruchtbare grond voor de kenniseconomie? Het absorptievermogen van het MKB Ro Braaksma Zoetermeer, oktober 2011 Vruchtbare grond voor de kenniseconomie? Markten en marktcondities veranderen snel.

Nadere informatie

Arbeidsproductiviteit in MKB en grootbedrijf

Arbeidsproductiviteit in MKB en grootbedrijf M21221 Arbeidsproductiviteit in MKB en groot Verklaring van verschillen tussen MKB en groot en ontwikkelingen 1993-29 Anne Bruins Ton Kwaak Zoetermeer, november 212 Arbeidsproductiviteit in MKB en groot

Nadere informatie

MKB-ondernemer geeft grenzen aan

MKB-ondernemer geeft grenzen aan M0040 MKB-ondernemer geeft grenzen aan Reactie van MKB-ondernemers op wetswijzigingen in sociale zekerheid Florieke Westhof Peter Brouwer Zoetermeer, 0 april 004 MKB-ondernemer geeft grenzen aan Ondernemers

Nadere informatie

bedrijven Hoeveel jonge bedrijven hebben geïnvesteerd? Waarin hebben de bedrijven geïnvesteerd?

bedrijven Hoeveel jonge bedrijven hebben geïnvesteerd? Waarin hebben de bedrijven geïnvesteerd? Minirapportage: Het investeringsgedrag van jonge bedrijven inlichtingen: drs. A. Bruins datum: augustus 03 bestelnummer: M0306 Voor bedrijven die de startfase zijn doorgekomen - zogenaamde jonge bedrijven

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB Starters

Financieringsmonitor MKB Starters M201007 Financieringsmonitor MKB Starters Starters en gevestigd MKB vergeleken Pim van der Valk Lia Smit Zoetermeer, januari 2010 Financieringsmonitor MKB Starters 1 Samenvatting Starters zoeken minder

Nadere informatie