Duurzame innovaties in het MKB

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Duurzame innovaties in het MKB"

Transcriptie

1 M Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011

2 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver zien. Duur innoveren maakt in belangrijke mate deel uit van duur ondernemen, maar hoe staat het met de aandacht die duurzame innovaties van MKB-bedrijven en de Nederlandse overheid krijgen? Uit recent onderzoek van EIM onder Nederlandse MKB bedrijven blijkt dat tijdens de afgelopen drie jaar ongeveer een derde van het MKB dat nieuwe producten of diensten heeft ontwikkeld, duurzame producten en/of diensten aanbiedt. Concreet heeft 9% van de ondervraagde MKB-bedrijven de afgelopen drie jaar duurzame producten en/of diensten op de markt gebracht. Dat is een interessante ontwikkeling en laat zien dat een aanzienlijk deel van de nieuwe producten en diensten duurzamer kan. Overheden vertrouwen vandaag de dag steeds meer op het zelfoplossend vermogen van de markt, maar verwachten MKB-bedrijven ook dat daarmee hun ambities rond duurzame innovaties kunnen worden bereikt? Een aanzienlijk deel van het MKB (bijna 40%) ziet duurzame marktkansen, maar slechts een kwart daarvan tracht die ook daadwerkelijk te verzilveren. Twee derde van de MKB'ers die aan duurheid werken, ervaart geen of onvoldoende overheidsstimulering. Men ziet passende en stimulerende financiële regelingen als een belangrijke taak van de overheid. Marketing blijkt voor één op de vijf MKB-bedrijven die aan duurheid werken de grootste uitdaging. Bijna een derde van de MKB-bedrijven met duurzame innovaties geeft aan dat men op eigen kracht een succesvol verdienmodel kan ontwikkelen. 1 Inleiding Uit eerder onderzoek van EIM 1 is gebleken dat duur ondernemen volgens MKB-ondernemers een blijvertje is. Het subsidietijdperk is duidelijk ten einde en overheden vertrouwen steeds meer op het oplossend vermogen van de markt zelf, maar verwachten MKB-bedrijven dat daarmee hun ambities rond duurzame innovaties kunnen worden bereikt? Volgens De Groene Zaak, een platform van koplopers in duur ondernemen, is de rol van de Rijksoverheid vooral gelegen in het wegnemen van belemmeringen, waardoor het algehele investeringsklimaat zodanig wordt beïnvloed dat economische verduurzaming over de hele linie kan worden opgeschaald en versneld. Maar overheden kunnen volgens de Groene Zaak veel meer bijdragen aan de verduurzaming van de Nederlandse economie als ze overgaan op meer innovatieve financieringsarrangementen. 1 Duur ondernemen in het MKB: kansen grijpen!, EIM en BECO,

3 In de zomer van 2011 heeft EIM bijna MKB-bedrijven ondervraagd over zaken als: Heeft men in de afgelopen drie jaar nieuwe duurzame producten of diensten op de markt gebracht of aan duurzame productieprocessen gewerkt? Ziet men duurzame marktkansen? Hoe kijkt men aan tegen de stimulering die uitgaat van de overheid? Is men in staat om zelf verdienmodellen bij duurzame innovaties te ontwikkelen? Waar liggen de belangrijke uitdagingen voor MKB-bedrijven die aan duurzame innovaties werken? In deze minirapportage, gefinancierd door het Onderzoeksprogramma Ondernemerschap en MKB, worden de resultaten van dit onderzoek gepresenteerd. Het onderzoek maakte deel uit van een groter onderzoek naar innovatie in het MKB. 2 Duurzame producten of diensten in het MKB Meer dan een derde van het MKB dat innovaties heeft ontwikkeld, biedt (ook) duurzame producten en/of diensten aan Bijna een kwart van het midden- en kleinbedrijf (MKB) heeft in de afgelopen drie jaar nieuwe producten of diensten op de markt gebracht. Vooral de industrie (40%) en de transportsector (32%) springen er wat dat betreft uit. Van de groep bedrijven die nieuwe producten of diensten op de markt heeft gebracht, geeft ruim een derde aan dat zij in de afgelopen drie jaar duurzame producten of diensten op de markt hebben gebracht. Het gaat daarbij om 9% van het MKB. Zowel voor de algemene innovaties als voor de duurzame innovaties geldt dat het middenbedrijf dat gemiddeld vaker doet dan het klein- en microbedrijf (zie Tabel 1). Tabel 1 Percentage bedrijven dat in de afgelopen drie jaar nieuwe duurzame producten of diensten op de markt heeft gebracht, naar grootteklasse (n = 3.479)* Microbedrijf Kleinbedrijf Middenbedrijf Totaal MKB Ja 20% 6% 43% 21% 58% 28% 25% 9% Nee 80% 93% 56% 78% 41% 71% 75% 90% Weet niet/wil niet zeggen 0% 1% 1% 1% 1% 1% 0% 1% * In de rapportage wordt onderscheid gemaakt naar drie grootteklassen van MKBbedrijven: het microbedrijf met 1 tot 10 werkzame personen, het kleinbedrijf met 10 tot 50 werkzame personen en het middenbedrijf met 50 tot 250 werkzame personen. 3

4 Duidelijk is ook dat naarmate de bedrijven groter zijn, er ook meer gewerkt wordt aan duurzame innovaties. Bij de microbedrijven innoveert ongeveer een derde duur, bij de kleine en middelgrote ongeveer de helft. Nog aanzienlijke verbeterpotentie bij verschillende sectoren Duurzame producten en diensten worden relatief vaker door MKB-bedrijven uit de sectoren industrie (18%), handel (11%) en transport (11%) op de markt gebracht. Dit in tegenstelling tot het MKB in de horeca (3%), de persoonlijke dienstverlening (4%) en de bouw (5%). Als een vergelijking wordt gemaakt tussen het percentage innovaties en het percentage duurzame innovaties (zie 'Verschil' in tabel 2), dan kan worden vastgesteld dat er flinke verschillen zijn tussen de sectoren. Uit tabel 2 blijkt dat die verschillen absoluut gezien het grootst zijn in de industrie, de transportsector, de handel en de zakelijke dienstverlening. Deze verschillen moeten natuurlijk wel worden gerelateerd aan de mate van innovatie in de sector. Op die manier kan een 'verbeterpotentie' worden berekend (gemeten als het %-verschil gedeeld door het %-innovatie), die aangeeft bij welk deel van de innovaties nog aandacht kan worden besteed aan duurheid. Uit die berekening blijkt dat het Nederlandse industriële MKB en MKB bouw momenteel relatief gezien de meeste duurzame producten op de markt brengen. In de persoonlijke dienstverlening is dat het laagst. Tabel 2 Percentage bedrijven dat in de afgelopen drie jaar nieuwe (duurzame) producten of diensten op de markt heeft gebracht, naar sector (n = 3.479) Nieuwe producten Nieuwe duurzame Verbeter- of diensten producten of diensten Verschil potentie Landbouw, bosbouw en visserij 15% 6% 9% 60% Industrie 40% 18% 22% 55% Bouw 11% 5% 6% 55% Handel 29% 11% 18% 62% Horeca 19% 3% 16% 84% Transport 32% 11% 21% 66% Zakelijke diensten 26% 9% 17% 65% Financiële diensten 26% 10% 16% 62% Persoonlijke diensten 16% 4% 12% 75% Totaal MKB 25% 9% 16% 64% In de monitor is aan alle MKB-bedrijven een drietal stellingen voorgelegd ten aanzien van duurzame vernieuwing. Hier worden allereerst de volgende twee stellingen beschreven: De markt stimuleert mijn bedrijf momenteel om aan duurzame vernieuwingen te werken. De overheid stimuleert mijn bedrijf momenteel om aan duurzame vernieuwingen te werken. 4

5 Van het MKB ziet bijna 40% duurzame marktkansen, maar slechts een kwart daarvan tracht die te verzilveren Bijna 6% van de MKB-bedrijven merkt dat er een duidelijke marktvraag is naar duurzame vernieuwingen ('helemaal mee eens'). Daarnaast is ruim een derde van de MKB-bedrijven het ook 'eens' met de stelling. Daar staat tegenover dat, zoals eerder vermeld, 9% van het MKB daadwerkelijk duurzame producten en diensten op de markt heeft gebracht. Feit is dus dat 'slechts' een kwart van de MKB-bedrijven die marktkansen zien, tracht die ook daadwerkelijk te verzilveren. Een stimulans uit de markt wordt met name ervaren door bedrijven in de bouw (47%), landbouw, bosbouw en visserij (41%) en de industrie (40%). In de horeca merkt 'slechts' 30% van de MKB-bedrijven marktvraag naar duurzame vernieuwingen. Twee derde van de MKB'ers die aan duurheid werken, ervaren geen of onvoldoende overheidsstimulering Uitgaande van de bovengenoemde, enigszins beperkte marktvraag zou het voor de hand kunnen liggen dat het MKB, in het kader van duur inkopen en regelgeving rond duurheid, van de Nederlandse overheid een stimulans voelt uitgaan om aan duurzame vernieuwingen te werken. De overheid kan immers optreden als 'launching customer' en daarmee als aanjager van duurzame innovaties. Slecht 15% van de MKB-bedrijven is het echter (helemaal) eens met de stelling dat de overheid bedrijven op dit moment stimuleert om aan duurzame vernieuwingen te werken, 72% van de MKB-bedrijven is het hiermee (helemaal) oneens. Van de MKB-bedrijven die aan duurzame innovaties werken of hebben gewerkt, blijkt dat twee derde van de bedrijven het oneens of helemaal oneens is met de stelling. Door 12% van de microbedrijven wordt de overheid als een stimulans ervaren, in het klein- en middenbedrijf ligt dit percentage op respectievelijk 18% en 27%. De MKB-bedrijven in de landbouw, bosbouw en visserij en de financiële dienstverlening geven gemiddeld het vaakst (23%) aan dat de overheid hun bedrijf stimuleert om te werken aan duurzame vernieuwingen. Bedrijven in de horeca vinden dit gemiddeld het minst vaak (6%). 5

6 Figuur 1 Mening van het MKB over enkele stellingen (n = 3.479) Markt stimuleert Overheid stimuleert 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% helemaal eens eens niet eens en niet oneens oneens helemaal oneens weet niet/wil niet zeggen 3 Duurzame verbeteringen of vernieuwingen in het MKB Bijna 16% van het MKB heeft duurzame verbeteringen of vernieuwingen in het bedrijfsproces doorgevoerd Naast het op de markt brengen van nieuwe duurzame producten of diensten kunnen bedrijven ook nieuwe duurzame verbeteringen of vernieuwingen in de productie- of leveringsmethoden doorvoeren. Daarbij valt te denken aan aandacht voor minder energiegebruik, beter gebruik van materialen en duurzame logistiek. Uit tabel 3 valt af te lezen dat 40% van het MKB in de afgelopen 3 jaar verbeteringen of vernieuwingen in het bedrijfsproces heeft doorgevoerd. Dat geldt voor driekwart van het middenbedrijf, twee derde van het kleinbedrijf en een derde van het microbedrijf. Bijna 16% van de MKB-bedrijven geeft aan dat de verbeteringen of vernieuwingen in het bedrijfsproces als duur kunnen worden bestempeld. Opnieuw speelt hier de grootteklasse weer een rol. Middenbedrijven hebben in de afgelopen drie jaar relatief vaker (44%) hun productie- of leveringsmethoden duur verbeterd of vernieuwd. Sectoren waar duurzame wijzigingen in het bedrijfsproces relatief vaak voorkomen, zijn de industrie en de landbouw-, bosbouw- en visserijsector. MKB-bedrijven in de horeca blijven met 9% gemiddeld het verst achter bij het gemiddelde van het MKB. 6

7 Tabel 3 Percentage bedrijven dat in de afgelopen drie jaar nieuwe duurzame verbeteringen of vernieuwingen in de productie- of leveringsmethoden heeft doorgevoerd, naar grootteklasse (n = 3.479) Microbedrijf Kleinbedrijf Middenbedrijf Totaal MKB Ja 34% 12% 63% 31% 76% 44% 40% 16% Nee 66% 87% 37% 68% 24% 55% 60% 83% Weet niet/wil niet zeggen 0% 1% 0% 1% 0% 1% 0% 1% 4 Aandacht aan en belang van duurzame vernieuwing in het MKB Aan de bedrijven die in de afgelopen drie jaar duurzame producten of diensten op de markt hebben gebracht of duurzame vernieuwingen aan het proces te hebben doorgevoerd, is gevraagd naar: 1 de aandacht die duurheid krijgt binnen het bedrijf: Hoeveel % van de vernieuwingen in uw bedrijf bestaat uit echt duurzame vernieuwingen? Hoeveel % van uw R&D bestaat uit R&D die wordt besteed aan echt duurzame vernieuwingen? Hoeveel % van uw werknemers werkt aan of voor echte duurzame vernieuwingen? 2 het aandeel van duurheid in de bedrijfsprestaties: Hoeveel % van uw omzet bestaat uit omzet uit echt duurzame vernieuwingen? Hoeveel % van uw export bestaat uit export van echt duurzame vernieuwingen? In Tabel 4 zijn de resultaten op deze vragen weergegeven. 7

8 Tabel 4 Aandacht voor en belang van duurzame vernieuwingen, naar grootteklasse (n = 1.094) Microbedrijf Kleinbedrijf Middenbedrijf Totaal MKB % duurzame vernieuwing 31% 27% 30% 30% % duurzame R&D 18% 20% 26% 19% % werknemers werk aan duurzame vernieuwing 20% 15% 14% 18% % omzet 23% 14% 17% 20% % export 7% 5% 6% 6% Bijna 30% van de vernieuwingen echt duur Voor de ondervraagde groep bedrijven geldt dat bijna 30% van de vernieuwingen in het bedrijf uit echt duurzame vernieuwingen bestaat. Opvallend is het hoge percentage in de financiële dienstverlening (49%) in vergelijking met de andere sectoren. Ruim 19% van R&D-uitgaven naar duurzame vernieuwingen De ondervraagde MKB bedrijven geven aan dat gemiddeld ruim 19% van de R&D-uitgaven gericht is op duurzame vernieuwing. Het gemiddelde percentage neemt duidelijk toe naarmate de bedrijven groter worden. Ook hier valt de financiële dienstverlening in positieve zin op (46%) en blijft het gemiddeld percentage in de horeca (8%) en de bouw (9%) sterk achter bij het gemiddelde in het MKB. Ruim 18% van de werknemers werkt aan duurzame vernieuwingen In de bedrijven die aan duurzame vernieuwing werken, is ruim 18% van de werknemers hiermee bezig. Wanneer de sectoren onderling vergeleken worden, dan vallen de transportsector en de financiële dienstverlening positief op. Ruim 20% van de omzet uit duurzame vernieuwingen Verrassend is dat de ondervraagde bedrijven aangeven dat ruim 20% van hun omzet gehaald wordt uit echt duurzame vernieuwingen. Het hoogste percentage wordt behaald in de financiële diensten (44%), het laagste percentage in de horeca (10%) en de persoonlijke dienstverlening (11%). Ruim 6% van export betreft duurzame vernieuwingen De ondervraagde bedrijven schatten het percentage van de export dat bestaat uit de export van echt duurzame vernieuwingen op 6%. Het is opvallend dat microbedrijven gemiddeld een hoger percentage aangeven dan de kleine en middelgrote bedrijven. Gelet op de verschillen tussen sectoren, dan blijkt het percentage het grootst in de landbouw, bosbouw en visserij (13%), op enige afstand gevolgd door de financiële dienstverlening (9%), 8

9 industrie (9%) en handel (9%). In de horeca en persoonlijke diensten is de bijdrage van duurzame vernieuwingen aan de export, conform verwachting, vrijwel nihil. Tabel 5 Aandacht voor en belang van duurzame vernieuwingen, naar sector (n = 1.094) % duurzame vernieuwingen % R&D % werknemers % omzet % export Landbouw, bosbouw en visserij 36% 21% 19% 25% 13% Industrie 30% 23% 16% 17% 9% Bouw 20% 9% 10% 18% 5% Handel 30% 20% 18% 22% 9% Horeca 17% 8% 16% 10% 0% Transport 37% 21% 28% 26% 3% Zakelijke diensten 33% 22% 23% 20% 4% Financiële diensten 49% 46% 27% 44% 9% Persoonlijke diensten 20% 13% 7% 11% 0% Totaal MKB 30% 19% 18% 20% 6% 5 Verdienmodellen duurzame producten en diensten MKB In een verdienmodel wordt beschreven op welke wijze een bedrijf wil verdienen met haar product of dienst. In dit onderzoek is aan de MKBbedrijven die duurzame innovaties op de markt hebben gebracht, gevraagd naar de mate waarin men zich in staat acht om zelf een succesvol verdienmodel voor die nieuwe duurzame producten of diensten te ontwikkelen 1. Bijna een derde van MKB-bedrijven met duurzame innovaties kan op eigen kracht een succesvol verdienmodel ontwikkelen Van de ondervraagde groep bedrijven voelt bijna een derde zich hiertoe geheel in staat. Bijna 40% zegt in enige mate in staat te zijn en 22% acht zich daar niet toe in staat. Een flinke groep bedrijven (7%) weet het niet of wil het niet zeggen. Wel is duidelijk dat naarmate de bedrijfsomvang toeneemt, de bedrijven zich beter in staat voelen om een succesvol verdienmodel te ontwikkelen. Van de middenbedrijven acht bijna 90% zich hier momenteel (in enige of grote mate) toe in staat tegenover 62% in het microbedrijf. 1 Er is in deze monitor overigens niet gevraagd aan bedrijven in hoeverre dat het geval is voor normale innovaties. Een vergelijking is hier dus helaas niet mogelijk. 9

10 Uit recent onderzoek 1 van EIM naar verdienmodellen van eco-innovaties blijkt dat MKB-bedrijven op dit gebied verschillende barrières ervaren. Ecoinnovaties worden gezien als innovaties in een andere richting. In het genoemde onderzoek is gekeken naar het gehele waardenetwerk van ecoinnovaties: bestaande uit prijsstelling, het verdienmodel, het kapitaalmodel en samenwerking in de keten. In het alge blijken banken en het merendeel van de investeerders een nogal kritische houding te hebben ten opzichte van nieuwe duurzame producten en diensten. Tabel 6 Percentage bedrijven dat zich momenteel in staat acht om voor nieuwe duurzame producten of diensten een succesvol verdienmodel te ontwikkelen, naar grootteklasse (n = 560) Microbedrijf Kleinbedrijf Middenbedrijf Totaal MKB In grote mate 27% 37% 39% 32% In enige mate 35% 43% 50% 39% Onvoldoende 28% 18% 9% 22% Weet niet/wil niet zeggen 10% 2% 2% 7% Gelet op de verschillen tussen de sectoren (zie tabel 4), dan blijkt met name het MKB in de bouwsector zichzelf gemiddeld vaker (43%) in staat te voelen om een succesvol verdienmodel te ontwikkelen en heeft vooral de handel hier de meeste problemen mee (27%). Tabel 7 Percentage bedrijven dat zich momenteel in deze mate in staat acht om voor nieuwe duurzame producten of diensten een succesvol verdienmodel te ontwikkelen, naar sector (n = 560) In grote In enige Weet niet/wil mate mate Onvoldoende niet zeggen Industrie 31% 49% 16% 4% Bouw 43% 38% 19% 0% Handel 27% 37% 27% 10% Transport 35% 38% 14% 14% Zakelijke diensten 37% 40% 21% 2% Persoonlijke diensten 17% 50% 17% 17% Totaal MKB 32% 39% 22% 7% Bron: EIM, 2011 (sommige sectoren zijn niet genoemd omdat het totaal aantal antwoorden lager is dan 20). 1 Bertens, C. en H. Statema, Business models of eco-innovations. An explorative study and some Dutch case studies, EIM, Zoetermeer,

11 6 Duurzame ketensamenwerking MKB Duurzame samenwerking met andere ketenpartners vormt ook een belangrijke succesfactor bij succesvolle verdienmodellen voor eco-innovaties 1. Tegelijkertijd past samenwerking in duurzame ketens bij het 'cradle-tocradle'-denken en is samenwerking in essentie een kenmerk van duur ondernemen. Intensieve samenwerking tussen verschillende bedrijven in de keten is nodig om tot werkelijk duurzame oplossingen te kunnen komen. In Figuur 2 staat per grootteklasse weergegeven hoe MKB-bedrijven reageren op de stelling 'de aandacht voor duurzame ketensamenwerking in mijn keten neemt toe'. Figuur 2 Reactie MKB-bedrijven op de stelling 'de aandacht voor duurzame ketensamenwerking in mijn keten neemt toe' microbedrijf kleinbedrijf middenbedrijf 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% helemaal eens eens Niet eens en niet oneens Oneens Helemaal oneens Weet niet/ wil niet zeggen Bijna 42% van de MKB-bedrijven geeft aan dat in de keten waar het bedrijf deel van uitmaakt de aandacht voor duurzame ketensamenwerking toeneemt. Microbedrijven geven gemiddeld minder vaak aan dat de aandacht voor duurzame ketensamenwerking in hun keten toeneemt. In de landbouw, bosbouw en visserij geeft meer dan de helft (56%) van de MKB-bedrijven aan dat de aandacht voor duurzame ketensamenwerking toeneemt. In de andere sectoren ligt dit percentage onder de 50%, waarbij de persoonlijke dienstverlening (33%) en de horeca (32%) gemiddeld het minst vaak vinden dat de aandacht voor duurzame ketensamenwerking toeneemt. Het is zeker denkbaar dat bedrijven die aan het begin of aan het midden van de productie- en distributieketen staan eerder geneigd zullen zijn tot ketensamenwerking dan bedrijven die aan het einde van de keten actief zijn. 1 Bertens, C. en H. Statema, Business models of eco-innovations. An explorative study and some Dutch case studies, EIM, Zoetermeer,

12 Bijna 60% werkt samen bij duurzame innovaties Bijna 60% van de MKB-bedrijven die in de afgelopen jaren nieuwe duurzame producten of diensten hebben geïntroduceerd of duurzame procesverbeteringen hebben doorgevoerd, geeft aan dat dit heeft plaatsgevonden in het kader van duurzame samenwerking binnen de gehele productieketen. Hoewel de verschillen naar bedrijfsgrootte beperkter zijn dan bij de eerdergenoemde onderwerpen, werkt het middenbedrijf weer het vaakst samen. Tabel 8 Percentage bedrijven dat aangeeft dat duurzame verbeteringen of vernieuwingen plaatsvinden in het kader van duurzame samenwerking binnen de gehele productieketen, naar grootteklasse (n = 895) Microbedrijf Kleinbedrijf Middenbedrijf Totaal MKB Ja 56% 63% 69% 60% Nee 41% 36% 29% 38% Weet niet/wil niet zeggen 3% 1% 2% 2% Duurzame ketensamenwerking wordt vooral vaak genoemd binnen de financiële diensten (69%) en de handel (68%). Van de MKB-bedrijven in de bouw geeft 'slechts' 43% aan te werken aan duurzame ketensamenwerking, hoewel daar ook sprake is van een relatief grote groep bedrijven die het niet weet of het niet wil zeggen. Behalve in de bouw is ook binnen de transportsector het percentage bedrijven (48%) dat niet aan ketensamenwerking doet het hoogst. Tabel 9 Percentage bedrijven dat aangeeft dat duurzame verbeteringen of vernieuwingen plaatsvinden in het kader van duurzame samenwerking binnen de gehele productieketen, naar sector (n = 895) Ja Nee Weet niet/wil niet zeggen Industrie 59% 40% 1% Bouw 43% 48% 9% Handel 68% 30% 2% Horeca 56% 44% 0% Transport 50% 48% 2% Zakelijke diensten 60% 39% 1% Financiële diensten 69% 31% 0% Persoonlijke diensten 63% 37% 0% Niet particulier 66% 34% 0% Totaal MKB 60% 38% 2% 12

13 7 Grootste uitdagingen bij duurzame vernieuwing Aan de bedrijven die eerder aangegeven hebben duurzame producten of diensten op de markt te hebben gebracht en/of de bedrijven die duurzame verbeteringen in het productieproces hebben aangebracht, is gevraagd waar voor hen de grootste uitdagingen liggen bij het op de markt brengen van duurzame vernieuwingen. Marketing voor een op de vijf MKB-bedrijven grootste uitdaging Uit tabel 10 blijkt dat door MKB-bedrijven marketing het vaakst wordt genoemd (18% van de bedrijven) als grootste uitdaging bij het op de markt brengen van duurzame vernieuwingen. Nadat een nieuw duur product of dienst ontwikkeld is, is het immers zaak om de producten en diensten af te zetten in bestaande of nieuwe markten. Uit eerder onderzoek van EIM naar de marktacceptatie van eco-innovaties 1 blijkt dat volgens de ondernemers duidelijke en consistente wet- en regelgeving, subsidies en belastingen kunnen bijdragen aan het creëren van een markt voor eco-innovaties. Vooral de categorie 'anders' (tabel 10) blijkt door de bedrijven vaak te zijn gebruikt. Hier zijn vooral genoemd: energiegerelateerde uitdagingen (door 6% van de microbedrijven); uitdagingen rondom 'kosten of prijzen van duurzame vernieuwingen' (door 4% van de microbedrijven, 9% van de kleine bedrijven en 6% van de middenbedrijven); uitdagingen rondom 'communicatie en bewustwording' (door 3% van de microbedrijven, 5% van de kleine bedrijven en 2% van de middenbedrijven); en de uitdaging om meer te gaan 'samenwerken of netwerken te vormen' (door 2% van de middenbedrijven). 1 Bertens, C. en B. Hollegien, Marktacceptatie van eco-innovaties, EIM Zoetermeer,

14 Tabel 10 Waar liggen de grootste uitdagingen voor de MKB-bedrijven bij het op de markt brengen van duurzame vernieuwingen, naar grootteklasse (meerdere antwoorden mogelijk, in procenten van aantal bedrijven, n = 1.094) Uitdaging Microbedrijf Kleinbedrijf Middenbedrijf Totaal MKB Marketing 19% 16% 16% 18% Opschalen 9% 9% 9% 9% Demonstratie 4% 3% 6% 4% Medefinanciering 3% 3% 3% 3% Kapitaalverschaffing door derden 3% 2% 4% 3% Wet- en regelgeving 3% 4% 5% 4% Concurrentie 4% 5% 4% 4% Anders, namelijk 47% 55% 58% 50% Weet niet/wil niet zeggen 23% 15% 11% 20% 8 Ondersteuningsbehoefte Eerder werd al aangegeven dat een beperkt deel van het MKB vindt dat de overheid duurzame innovaties stimuleert. Voor de overheid bestaan er verschillende mogelijkheden om het MKB te ondersteunen bij duurzame vernieuwingen. In de monitor zijn enkele van deze ondersteuningsmogelijkheden aan de bedrijven voorgelegd die eerder aangegeven hebben duurzame producten of diensten op de markt te hebben gebracht en/of de bedrijven die duurzame verbeteringen in het productieproces hebben aangebracht. Passende financiële regelingen belangrijkste taak overheid Van de ondervraagde MKB-bedrijven vindt 37% dat de overheid voor passende financiële regelingen moet zorgen, zodat duurheid beloond wordt (zowel bij de ondernemer als bij de gebruiker). 7% van de MKBbedrijven vindt dat de overheid zich vooral niet met duurzame vernieuwingen moet bemoeien, waarbij middelgrote bedrijven dit vaker aangeven dan de kleine en microbedrijven. 14

15 Tabel 11 Ondersteuning van de overheid die het MKB nodig vindt bij duurzame vernieuwingen (meerdere antwoorden mogelijk, n = 1.094) Ondersteuning Microbedrijf Kleinbedrijf Middenbedrijf Totaal MKB Zorgen voor passende financiële regelingen 38% 37% 37% 37% Zich er vooral niet mee bemoeien 6% 9% 11% 7% De regie nemen/voeren 5% 4% 4% 5% Partijen met elkaar verbinden 5% 5% 6% 5% Een goede en betrouwbare launching customer zijn 3% 2% 2% 3% Consistent/consequent zijn 3% 4% 6% 4% Anders, namelijk 40% 47% 45% 42% Weet niet/wil niet zeggen 17% 12% 10% 15% Bij 'anders', wordt vooral genoemd: De overheid moet duurheidssubsidies aanbieden (microbedrijven 6%, kleine bedrijven 8% en middenbedrijven 11%). De overheid moet wet- en regelgeving aanpassen (microbedrijven en kleine bedrijven 5% en middenbedrijven 7%). De overheid moet meer informatie en advies geven (allen 5%). De overheid moet fiscale maatregelen treffen (alleen microbedrijven 5%). In feite kunnen de eerste en de laatste ondersteuningssuggestie ook worden opgeteld bij 'zorgen voor passende financiële regelingen'. 15

M201109. MVO-ambities in het MKB

M201109. MVO-ambities in het MKB M201109 MVO-ambities in het MKB Coen Bertens Christi Veldhuis-Van Essen Johan Snoei Zoetermeer, juni 2011 2 Dit onderzoek is mogelijk gemaakt door het Onderzoeksprogramma Ondernemerschap en MKB van het

Nadere informatie

Update Financieringsmonitor MKB September 2009

Update Financieringsmonitor MKB September 2009 Update Financieringsmonitor MKB September Lia Smit Joris Meijaard Johan Snoei Pim van der Valk Zoetermeer, 10 september Financieringssituatie MKB blijft zorgelijk De vierde meting van de MKB-Financieringsmonitor

Nadere informatie

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer

M200704. Markt- en klantgerichtheid in het MKB. drs. S.C. Oudmaijer M200704 Markt- en klantgerichtheid in het MKB drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, februari 2007 Markt- en klantgerichtheid in het MKB In de rapportage beschrijft EIM drie indicatoren om de klant- en marktgerichtheid

Nadere informatie

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager

MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager M201120 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager drs. B van der Linden Zoetermeer, december 2011 MKB-ondernemer ziet zichzelf vooral als manager Ondernemers zijn te verdelen in managers, marktzoekers,

Nadere informatie

Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven

Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven M201217 Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, 30 oktober 2012 Open innovatie in MKB vooral door samenwerking bedrijven Open innovatie

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

Corporate Venturing in het MKB

Corporate Venturing in het MKB M200920 Corporate Venturing in het MKB Ruimte voor vernieuwing, durf en kansen C. van Essen MSc Zoetermeer, 10 december 2009 Corporate venturing in het MKB Corporate venturing is onder grote, multinationale

Nadere informatie

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven M200719 Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven drs. R.M. Braaksma dr. J. Meijaard Zoetermeer, november 2007 Een 'directe buitenlandse

Nadere informatie

M MKB heeft internationale handelsgeest

M MKB heeft internationale handelsgeest M201019 MKB heeft internationale handelsgeest Arjan Ruis Petra Gibcus Zoetermeer, november 2010 MKB heeft internationale handelsgeest Ruim één op de drie MKB-bedrijven is op enige wijze actief op de internationale

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening in het MKB

Oudedagsvoorziening in het MKB A201309 Oudedagsvoorziening in het MKB Vormen van pensioenopbouw en de verwachtingen van MKB-ondernemers in beeld gebracht drs. K. L. Bangma drs. J. Snoei Zoetermeer, februari 2013 Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

M Waar blijft die wortel? om maatschappelijk verantwoord ondernemen in het MKB los te trekken? dr. R. Hoevenagel

M Waar blijft die wortel? om maatschappelijk verantwoord ondernemen in het MKB los te trekken? dr. R. Hoevenagel M200706 Waar blijft die wortel? om maatschappelijk verantwoord ondernemen in het MKB los te trekken? dr. R. Hoevenagel Zoetermeer, mei 2007 Waar is die wortel? De nieuwe staatssecretaris van Economische

Nadere informatie

Afhankelijkheid in het MKB

Afhankelijkheid in het MKB M200906 Afhankelijkheid in het MKB Vier op de tien MKB-ondernemers zitten in de tang! K.P. van den Berg MSc Zoetermeer, februari 2009 Afhankelijkheid in het MKB Alle ondernemers hebben te maken met klanten

Nadere informatie

Administratieve (over)last

Administratieve (over)last M200811 Administratieve (over)last Perceptie van MKB-ondernemers over verplichte administratieve handelingen J. Snoei Zoetermeer, november 2008 Administratieve lasten Het overgrote deel van de ondernemers

Nadere informatie

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten M200602 Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten Betere kwaliteiten en lagere prijzen in geliberaliseerde markten? drs. P.Th. van der Zeijden Zoetermeer, mei 2006 Inkoopgedrag van het MKB

Nadere informatie

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk M201210 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk Arjan Ruis Zoetermeer, september 2012 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk De leeftijd van de ondernemer blijkt

Nadere informatie

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis

M201115. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen 1999-2011. A. Ruis M201115 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen 1999-2011 A. Ruis Zoetermeer, oktober 2011 Crisis drukt innovativiteit De economische crisis heeft zijn weerslag op de innovativiteit in het midden- en kleinbedrijf

Nadere informatie

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc.

M201219. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen in de periode 2002-2012. A. Ruis MSc. M201219 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2012 A. Ruis MSc. Zoetermeer, november 2012 Toename innovativiteit in het MKB Na een scherpe daling van de innovativiteit in het MKB in 2011,

Nadere informatie

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Meer hoger opgeleiden in het MKB Het aandeel hoger opgeleiden in het MKB is de laatste jaren gestegen. Met name in de

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland

M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland M200513 Tijdsbesteding ondernemend Nederland R. Hoevenagel Zoetermeer, december 2005 Tijdsbesteding ondernemend Nederland Ondernemers in Nederland maken lange werkweken. Uit onderzoek van EIM komt naar

Nadere informatie

Behoefte aan financiering in het MKB

Behoefte aan financiering in het MKB M200909 Behoefte aan financiering in het MKB Ontwikkelingen van december 2008 tot april 2009 Lia Smit Joris Meijaard Zoetermeer, 20 mei 2009 MKB iets minder pessimistisch over financiering Het algemene

Nadere informatie

M Bedrijfsoverdrachten in het MKB

M Bedrijfsoverdrachten in het MKB M200316 Bedrijfsoverdrachten in het MKB dr. J. Meijaard drs. B.J. Diephuis Zoetermeer, 17 februari 2004 Op dit moment zijn meer bedrijven dan ooit bezig met een bedrijfsoverdracht. Een flink deel van de

Nadere informatie

Financieringsmonitor Groei

Financieringsmonitor Groei M200908 Financieringsmonitor Groei Gevestigde bedrijven en snelle groeiers vergeleken Lia Smit Joris Meijaard Zoetermeer, 20 mei 2009 Financieringsmonitor groei Terugval financieringsbehoefte snelle groeiers

Nadere informatie

M Nieuwe werkgevers in 2004: De stap naar het aannemen van personeel. Guido Brummelkamp Wim Verhoeven Sjaak Vollebregt

M Nieuwe werkgevers in 2004: De stap naar het aannemen van personeel. Guido Brummelkamp Wim Verhoeven Sjaak Vollebregt M200919 Nieuwe werkgevers in 2004: De stap naar het aannemen van personeel Guido Brummelkamp Wim Verhoeven Sjaak Vollebregt Zoetermeer, december 2009 Nieuwe werkgevers Boodschap Nederland kent over de

Nadere informatie

De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven

De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven M200805 De grootste knelpunten van MKB- en technologiebedrijven drs. N.G.L. Timmermans Zoetermeer, juli 2008 Administratieve lasten grootste knelpunt van MKB-bedrijven Veel overheidsbeleid ter stimulering

Nadere informatie

M Scholing in het MKB. Waarom, hoe gevonden en bekostigd en wat knelt er? drs. W.D.M. van der Valk

M Scholing in het MKB. Waarom, hoe gevonden en bekostigd en wat knelt er? drs. W.D.M. van der Valk M200605 Scholing in het MKB Waarom, hoe gevonden en bekostigd en wat knelt er? drs. W.D.M. van der Valk Zoetermeer, juli 2006 Scholing in het MKB Een overgrote meerderheid van de bedrijven in het MKB besteedt

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

MKB in grote steden: aanhaken bij het landelijke beeld

MKB in grote steden: aanhaken bij het landelijke beeld M200903 MKB in grote steden: aanhaken bij het landelijke beeld drs. M. van Leeuwen Zoetermeer, februari 2009 Grootstedelijk MKB Uit eerder onderzoek van EIM 1 blijkt dat het vertrouwen van het MKB in de

Nadere informatie

Financieringsmonitor MKB

Financieringsmonitor MKB M201006 Financieringsmonitor MKB December 2008 en december 2009 vergeleken Lia Smit Pim van der Valk Zoetermeer, januari 2010 Financieringsmonitor MKB 1 Samenvatting MKB-bedrijven in 2009 meer op zoek

Nadere informatie

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel

M201107. Mix and Match. Het gebruik van digitale media in het MKB. drs. R van der Poel M201107 Mix and Match Het gebruik van digitale media in het MKB drs. R van der Poel Zoetermeer, maart 2011 Mix and Match Ondernemers moeten goed voor ogen houden welke doelstellingen zij met digitale media

Nadere informatie

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013 De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Crisis kost meer

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

Administratieve lasten merkbaar gereduceerd?

Administratieve lasten merkbaar gereduceerd? M201020 Administratieve lasten merkbaar gereduceerd? Beleving van overheidsregels en verplichtingen in het MKB drs. J. Snoei drs. B. van der Linden Zoetermeer, december 2010 Administratieve lasten merkbaar

Nadere informatie

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij

Maatschappelijke waardering van Nederlandse Landbouw en Visserij Nederlandse Landbouw en Visserij Inhoud 1 Inleiding 03 2 Samenvatting en conclusies landbouw en visserij 3 Maatschappelijke waardering landbouw 09 4 Associaties agrarische sector 13 5 Waardering en bekendheid

Nadere informatie

Smering voor de nering

Smering voor de nering M201102 Smering voor de nering Zzp'ers als smeermiddel voor innovaties in het MKB drs. N.E. de Vries Zoetermeer, januari 2011 Smering voor de nering Zzp'ers vervullen een belangrijke rol bij innovatie

Nadere informatie

MKB-ondernemer geeft grenzen aan

MKB-ondernemer geeft grenzen aan M0040 MKB-ondernemer geeft grenzen aan Reactie van MKB-ondernemers op wetswijzigingen in sociale zekerheid Florieke Westhof Peter Brouwer Zoetermeer, 0 april 004 MKB-ondernemer geeft grenzen aan Ondernemers

Nadere informatie

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014 Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 214 Willemstad, Maart 214 Inleiding In juni 214 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) de bedrijven benaderd met vragenlijsten op Curaçao. Doel van deze

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN Sociale innovatie doorslaggevend voor succes topsectoren: Topsectorenbeleid te eenzijdig gericht op technologische innovatie De markt dwingt bedrijven steeds sneller te innoveren

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Growth Map Achtergrond De Kamer van Koophandel Amsterdam heeft zich tot doel gesteld bedrijven in de regio internationaal meer actief te krijgen om zo

Nadere informatie

Regeldruk in beleving MKB blijvend hoog

Regeldruk in beleving MKB blijvend hoog M20 Regeldruk in beleving MKB blijvend hoog Vijfde meting perceptie MKB over regeldruk Johan Snoei John Boog Zoetermeer, december Regeldruk in beleving MKB blijvend hoog De druk van overheidsregels en

Nadere informatie

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster M200608 Vooral anders De kwaliteit van het personeel van de toekomst Frans Pleijster Zoetermeer, september 2006 De Werknemer van de toekomst Van alle ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf verwacht

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus

Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB. drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Bijdrage van buitenlandse werknemers aan innovatie in het MKB drs. A. Bruins T. Span MSc drs. P. Gibcus Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1096-8 Rapportnummer : A201363 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

ZZP Netwerk Nederland

ZZP Netwerk Nederland ZZP Netwerk Nederland sinds 11 juni 2009 voor, door en met ondernemende ZZP ers Postbus 9706 1006 GE AMSTERDAM www.zzpnetwerknederland.nl info@zzpnetwerknederland.nl rapportage n.a.v. onderzoek 15 januari

Nadere informatie

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel M200515 Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel Exportthermometer drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, januari 2006 Exportprestaties en exportpotentieel van de industrie, de

Nadere informatie

Knelpunten van het MKB in de steden

Knelpunten van het MKB in de steden M000 Knelpunten van het MKB in de steden K.P. van den Berg MSc drs. W.V.M. van Rijt-Veltman Zoetermeer, januari 00 Knelpunten van het MKB in de steden Van alle mogelijke bedrijfsknelpunten vormen de administratieve

Nadere informatie

Vergelijking tussen sectoren (In (Aandeel procenten) arbeidsplaatsen in procenten)

Vergelijking tussen sectoren (In (Aandeel procenten) arbeidsplaatsen in procenten) Staat van 2014 Sectorstructuur In welke sectoren is sterker vertegenwoordigd dan het s gemiddelde? Zakelijke diensten (16,5%), Informatie en Communicatie (6,5%), Financiële instellingen (4,5%) Vergelijking

Nadere informatie

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs M201114 MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs MKB-ondernemers over ondernemen in het reguliere onderwijs drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, november 2011 MKB ziet wel brood in

Nadere informatie

Innovatie bij groot en klein 1

Innovatie bij groot en klein 1 Innovatie bij groot en klein 1 Gerhard Meinen 2 In hoeverre verschillen de kleinste bedrijven van de grotere als het gaat om het doorvoeren van technologische vernieuwingen (innovaties). Innoveren kleine

Nadere informatie

Fact sheet. Ondernemerschap in Noord. In stadsdeel Noord zijn er in ves gekeken of de gemiddelde bedrijfsgrootte van

Fact sheet. Ondernemerschap in Noord. In stadsdeel Noord zijn er in ves gekeken of de gemiddelde bedrijfsgrootte van Fact sheet november 11 Ondernemerschap in Stadsdeel is van oudsher een woongebied (voor arbeiders) met aan de oevers grote industriële bedrijven. Na de de-industrialisatie in de jaren zeventig en tachtig

Nadere informatie

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015 HALFJAARLIJKS ONDERZOEK Conjunctuurenquête voorjaar 2015 Samenvatting Uit de FME Conjunctuurenquête voorjaar 2015 wordt duidelijk dat veel bedrijven een gezonde uitgangspositie hebben om de uitdagingen

Nadere informatie

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen

Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Vertrouwen in eigen bedrijf keldert Ondernemersvertrouwen door de jaren heen Bram van der Linden Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1107-1 Rapportnummer : A201373 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Fact sheet. Ondernemerschap in Westpoort. Vestigingen en ondernemingen in Westpoort. Ondernemerschap in Westpoort. november 2011

Fact sheet. Ondernemerschap in Westpoort. Vestigingen en ondernemingen in Westpoort. Ondernemerschap in Westpoort. november 2011 Fact sheet november 211 Ondernemerschap in is het haven-, industrie- en kantorengebied aan de westkant van. Hoewel er in weinig ondernemingen te vinden zijn, zijn er veel personen werkzaam. Daarnaast kennen

Nadere informatie

M201205. De rekening betalen. Betalen zakelijke afnemers en overheden hun MKBleveranciers. Ro Braaksma Lia Smit

M201205. De rekening betalen. Betalen zakelijke afnemers en overheden hun MKBleveranciers. Ro Braaksma Lia Smit M201205 De rekening betalen Betalen zakelijke afnemers en overheden hun MKBleveranciers op tijd? Ro Braaksma Lia Smit Zoetermeer, 7 mei 2012 De rekening betalen In deze samenvatting vindt u bulletsgewijs

Nadere informatie

Internationaliseringsdesk regio Zwolle

Internationaliseringsdesk regio Zwolle Internationaliseringsdesk regio Zwolle Rapportage over de mogelijke behoefte aan een internationaliseringsdesk/duitslanddesk voor de regio Zwolle Lectoraat International Business Kenniscentrum Strategisch

Nadere informatie

Moeilijk plaatsbare werklozen in het MKB

Moeilijk plaatsbare werklozen in het MKB M200915 Moeilijk plaatsbare werklozen in het MKB A. Ruis Msc. drs. F.M.J. Westhof Zoetermeer, september 2009 Moeilijk plaatsbare werklozen in het MKB Er liggen voldoende kansen voor moeilijk plaatsbare

Nadere informatie

In juli 2015 heeft u via het online KvK Ondernemerspanel deelgenomen aan een ZZP onderzoek. Nogmaals hartelijk dank voor uw deelname!

In juli 2015 heeft u via het online KvK Ondernemerspanel deelgenomen aan een ZZP onderzoek. Nogmaals hartelijk dank voor uw deelname! Panelonderzoek ZZP Geacht panellid, In juli 2015 heeft u via het online KvK Ondernemerspanel deelgenomen aan een ZZP onderzoek. Nogmaals hartelijk dank voor uw deelname! Graag delen wij de belangrijkste

Nadere informatie

Fact sheet. Ondernemers in Nieuw-West, te bestuderen kijken we eerst naar alle vesti- merschap in stadsdeel Nieuw-West zich verhoudt

Fact sheet. Ondernemers in Nieuw-West, te bestuderen kijken we eerst naar alle vesti- merschap in stadsdeel Nieuw-West zich verhoudt Fact sheet november 11 Ondernemerschap in is een samenvoeging van de vroegere stadsdelen Geuzenveld/Slotermeer, Slotervaart en Osdorp. Het stadsdeel is vooral een woongebied en heeft dan ook een relatief

Nadere informatie

Werken in startende bedrijven

Werken in startende bedrijven M201211 Werken in startende bedrijven drs. A. Bruins Zoetermeer, september 2012 Werken in startende bedrijven De meeste startende ondernemers hebben geen personeel. Dat is zo bij de start met het bedrijf,

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt

Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt Concurrentie in het MKB Hoe concurrentie het MKB scherp houdt drs. W.V.M. van Rijt-Veltman drs. J. Snoei Zoetermeer, maart 2013 Rapportnummer: A201313 Dit onderzoek is mede gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

MKB ICT-onderzoek 2009

MKB ICT-onderzoek 2009 ICT: noodzakelijk kwaad of concurrentievoordeel? Voor 32% van het MKB vormt ICT een bijrol binnen de business, terwijl voor het overig deel ICT een sleutelfunctie heeft binnen de bedrijfsvoering: als de

Nadere informatie

Inkomenspositie van startende ondernemers

Inkomenspositie van startende ondernemers M201112 Inkomenspositie van startende ondernemers drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2011 Inkomenspositie van startende ondernemers Enkele jaren na de start met een bedrijf is slechts een kwart van de ondernemers

Nadere informatie

M200406. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen sinds 1999. drs. J.P.J. de Jong

M200406. Innovatie in het MKB. Ontwikkelingen sinds 1999. drs. J.P.J. de Jong M200406 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen sinds 1999 drs. J.P.J. de Jong Zoetermeer, 16 september 2004 Innovatie in het MKB Circa twee op de drie MKB-bedrijven hebben in de afgelopen drie jaar een innovatie

Nadere informatie

Verzuimcijfers 2010 sector Gemeenten

Verzuimcijfers 2010 sector Gemeenten Verzuimcijfers 00 sector Gemeenten A+O fonds Gemeenten, april 0 Ziekteverzuim bij gemeenten daalt licht tot, procent in 00 Het ziekte van gemeenten is in 00 licht gedaald tot, procent. Ten opzichte van

Nadere informatie

Economische tegenwind van invloed op duurzaam ondernemen in het MKB?

Economische tegenwind van invloed op duurzaam ondernemen in het MKB? M200911 Economische tegenwind van invloed op duurzaam ondernemen in het MKB? Coen Bertens en Christi van Essen (EIM) Marieke Gombault en Martine Willems (BECO) Zoetermeer, 24 juni 2009 Inleiding Crisis

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Een bedrijf dat bereid is om te investeren in innovatie, zal er in de regel ook zeker van willen zijn dat het profiteert van deze innovatie zonder dat een concurrent de

Nadere informatie

Smart Industry Oktober 2015

Smart Industry Oktober 2015 Panelonderzoek Smart Industry 2015 Kamer van Koophandel Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Oktober 2015 In dit document worden de belangrijkste resultaten gedeeld. Het betreft een samenvatting zonder

Nadere informatie

Kansen in de nieuwe EU-lidstaten

Kansen in de nieuwe EU-lidstaten M200402 Kansen in de nieuwe EU-lidstaten De betekenis van de uitbreiding van de Europese Unie voor het Nederlandse MKB Guido Brummelkamp Jolanda Hessels Zoetermeer, 29 april 2004 Kansen in de nieuwe EU-lidstaten

Nadere informatie

M200918. Ongelijk verdeeld. Financieringsproblemen in het MKB

M200918. Ongelijk verdeeld. Financieringsproblemen in het MKB M200918 Ongelijk verdeeld Financieringsproblemen in het MKB Johan Snoei Jeroen de Jong Zoetermeer, november 2009 Ongelijk verdeeld: Financieringsproblemen in het MKB De pijn van de economische crisis

Nadere informatie

Slimmer werken met mensen

Slimmer werken met mensen Slimmer werken met mensen Paul Breman Mijn Bedrijf 2.0 wordt mede gefinancierd met steun van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling van de Europese Commissie, de Provincie Utrecht en de Gemeente

Nadere informatie

Panelonderzoek Vernieuwing & Internationalisering

Panelonderzoek Vernieuwing & Internationalisering Panelonderzoek Vernieuwing & Internationalisering Resultaten onderzoek KvK-Ondernemerspanel over Vernieuwing en Internationalisering In december 2014 is onder alle 6000 deelnemers van het KvK-Ondernemerspanel

Nadere informatie

Fact sheet Ondernemerschap in Centrum Ondernemers in Centrum, 2010 Ondernemers in Amsterdam, 2010

Fact sheet Ondernemerschap in Centrum Ondernemers in Centrum, 2010 Ondernemers in Amsterdam, 2010 Fact sheet november 11 Ondernemerschap in Stadsdeel is het kloppende hart van. Het is een dynamisch stadsdeel met veel kleine bedrijven. In veel opzichten is het in het klein. Ondernemerschap in In deze

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Financiering van innovatie in het MKB

Financiering van innovatie in het MKB M201223 Financiering van innovatie in het MKB Drempels bij het vinden van financiering voor innovatieve bedrijven Tommy Span Petra Gibcus Zoetermeer, december 2012 Financiering van innovatie in het MKB

Nadere informatie

Amsterdam-Noord en de recessie

Amsterdam-Noord en de recessie Amsterdam-Noord en de recessie Sinds november 2009 kunnen bewoners van Amsterdam-Noord lid worden van het digitale bewonerspanel. In deze rapportage worden de resultaten van de eerste meting gepresenteerd.

Nadere informatie

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Drie afbakeningen van het MKB Oscar Lemmers Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren geen

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

M200703. Inkoopgedrag in het MKB. Aandacht voor de inkoop verschilt met de bedrijfsomvang en met het inkoopaandeel in de kosten

M200703. Inkoopgedrag in het MKB. Aandacht voor de inkoop verschilt met de bedrijfsomvang en met het inkoopaandeel in de kosten M200703 Inkoopgedrag in het MKB Aandacht voor de inkoop verschilt met de bedrijfsomvang en met het inkoopaandeel in de kosten drs. M.J. Overweel drs. P.Th. van der Zeijden Zoetermeer, januari 2007 2 Inkoopgedrag

Nadere informatie

KOOPZONDAGEN De mening van burgers en ondernemers

KOOPZONDAGEN De mening van burgers en ondernemers KOOPZONDAGEN De mening van burgers en ondernemers Opdrachtnemer: Bureau O&S Heerlen Opdrachtgever: Bureau Economie Januari 2013 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 3 2. Onderzoeksvragen 3 3. Onderzoeksopzet 3 4.

Nadere informatie

Vereniging FME-CWM. Onderzoek Technologie & Innovatie in de technologische industrie

Vereniging FME-CWM. Onderzoek Technologie & Innovatie in de technologische industrie Vereniging FME-CWM Onderzoek Technologie & Innovatie in de technologische industrie Onderzoek Technologie & Innovatie in de technologische industrie Vereniging FME-CWM Zoetermeer, maart 12 Geert Huizinga,

Nadere informatie

Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg

Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg Onderzoek Criminaliteit onder het Limburgse bedrijfsleven Mede mogelijk gemaakt door de RPC s in Limburg Inleiding Veilig ondernemen is een belangrijk thema bij de Kamer van Koophandel. Jaarlijks wordt

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014

Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014 Innovatie in het MKB Ontwikkelingen in de periode 2002-2014 ISBN : 978-90-371-1133-0 Rapportnummer : A201427 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap (www.ondernemerschap.nl)

Nadere informatie

Belangstelling MKB voor duurzame energie

Belangstelling MKB voor duurzame energie M201204 Belangstelling MKB voor duurzame energie Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, april 2012 Inleiding Flinke interesse bij MKB-bedrijven om te investeren in duurzame energie De vakbladen en aanbieders

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling

Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling Analyse voor: Ministerie van Economische Zaken 24 augustus 2015 Dun & Bradstreet Inhoud Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen

Nadere informatie

61e Ondernemerspanel. MKB-Nederland TNS NIPO

61e Ondernemerspanel. MKB-Nederland TNS NIPO 61e Ondernemerspanel MKB-Nederland TNS NIPO 61e Ondernemerspanel MKB-Nederland TNS NIPO Samenvatting van de resultaten van het 61 e panelonderzoek onder ondernemers in het midden- en kleinbedrijf door

Nadere informatie

Samen geven we richting aan de koers van de NKC

Samen geven we richting aan de koers van de NKC Samen geven we richting aan de koers van de NKC ₀ ₀ ₀ In de aanloop naar de klimaattop in Parijs is eind 2014 de Nederlandse Klimaatcoalitie van start gegaan om CO2 reductie bij bedrijven en andere organisaties

Nadere informatie

Fact sheet. Ondernemerschap in West. gen. In stadsdeel West zijn er in Amsterdam als geheel. Zo wordt er bijvoorbeeld

Fact sheet. Ondernemerschap in West. gen. In stadsdeel West zijn er in Amsterdam als geheel. Zo wordt er bijvoorbeeld Fact sheet november 11 Ondernemerschap in telt veel kleine bedrijven. Daarnaast heeft dit stadsdeel het hoogste aantal zzp ers. Ook kent geen ander stadsdeel jaarlijks meer starters dan. Het is een stadsdeel

Nadere informatie

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarrapportage 2005

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarrapportage 2005 ONTSLAGSTATISTIEK Jaarrapportage 2005 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Arbeidsverhoudingen april 2005 Inleiding Een arbeidsovereenkomst kan op verschillende wijzen eindigen. De

Nadere informatie

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven

MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven MKB Rating: smaakt naar meer Onderzoek naar bekendheid en gebruik van ratings door MKB-bedrijven Lia Smit, Ro Braaksma, Pieter Fris Zoetermeer, december 2013 ISBN : 978-90-371-1108-8 Rapportnummer : A201374

Nadere informatie