Diabetes type 2: praktisch glycemiebeleid

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Diabetes type 2: praktisch glycemiebeleid"

Transcriptie

1 Diabetes type 2: praktisch glycemiebeleid Dr. Frank NOBELS endocrinologie OLV Aalst Dr. Stefanie Vinken endocrinologie ASZ Aalst

2 -cell function (% ) Progressive decline of -cell ? function in UKPDS???? Years Adapted from UK Prospective Diabetes Study (UKPDS) Group. Diabetes 1995

3 HbA 1c (%) HbA 1c 9 Conventional cohort, median values Insulin Chlorpropamide Glibenclamide Metformin Years from randomisation UKPDS Group. Lancet 1998;352:

4 Stapsgewijze behandeling van DM

5 type 2 diabetes: glycemieregeling HbA1c: streefdoel betrouwbaarheid orale antidiabetica incretine mimetica (insuline) beslisboom

6 % Incidence per 1000 patient years diabetes: meer dan suiker Type 2 diabetes United Kingdom Prospective Diabetes Study (UKPDS) Myocardial infarction Microvascular disease x 2 x 10 0 <6 6-<7 7-<8 8-<9 9-< Updated HbA 1c (%) UKPDS 35. BMJ 2000; 321:

7 gevorderde diabetes? pat. DM dur. (y) 2 prev. (%) Baseline A1c (%) FU (y) A1c effect (%) Mvasc (RR) mort. (RR) ACCORD ( ) 1.22 ( ) ADVANCE ( ) 0.93 ( ) VADT ( ) 1.07 ( ) olv ACCORD. N Engl J Med 2008;358: ADVANCE. N Engl J Med 2008;358: VADT. N Engl J Med 2009;360:129-39

8 Start op tijd!

9 HbA1c streefdoel veiligheid belangrijk! beginnende diabetes: - medicatie met laag hypo risico: < 6% - medicatie met hoger hypo risico: < 7% gevorderde diabetes: < 7 à 7.5% ADA Standards of Care. Diabetes Care 2011;43:S11-S61

10 type 2 diabetes: glycemieregeling HbA1c: streefdoel betrouwbaarheid orale antidiabetica incretine mimetica (insuline) beslisboom

11 betrouwbaarheid van HbA1c Fe, B12, FZ, epo deficientie splenectomie HbA1c vals Hb-pathie R/ anaemie bloedgever bloedtransfusie hemolyse cirrhose dialyse HbA1c vals olv Gallagher et al. J Diab 2009;1:9-17

12 ADAG study (A1c-derived average glucose) 507 DM1, DM2, non-dm: continuus BG monitoring system olv AG = average glucose during the preceding 3 months AGmg/dl 28.7 x A1C R2 = 0.84, p < Nathan et al. Diabetes Care 2008; 31:

13 type 2 diabetes: glycemieregeling HbA1c: streefdoel betrouwbaarheid orale antidiabetica incretine mimetica (insuline) beslisboom

14 OAD: keuze evidence based praktische haalbaarheid kostprijs

15 secretagogen glucose onafh. secretie : - sulfonylurea insuline glucose sensitizers sensitisering : - biguaniden

16 secretagogen insuline glucose onafh. secretie : - sulfonylurea - gliniden glucose afh. secretie : - DPP-4 inhibitoren - GLP-1 analogen glucose sensitizers sensitisering : - biguaniden - glitazones

17 klasse generische naam producten biguaniden metformine Glucophage, Metformax, Metformine gliniden repaglinide NovoNorm sulphonylurea gliclazide Diamicron, Gliclazide glipizide Glibenese, Minidiab gliquidone Glurenorm glibenclamide Bevoren, Daonil, Euglucon gliclazide L.A. Uni-diamicron glimepiride Amarylle glucosidase remmers acarbose Glucobay glitazones pioglitazone Actos rosiglitazone Avandia DPP-4 inhibitoren sitagliptine Januvia vildagliptine Galvus saxagliptine Onglyza

18 kostprijs voor equipotente dosissen kost aan maatschappij : / maand metformine 2 x 850 mg/d : 4.1 gliclazide 3 x 80 mg/d : 13.5 pioglitazone 1 x 30 mg : 64.0 sitagliptine 1 x 100 mg/d : 45.0 exenatide 2 x 5 of 10 µg/d : 106 liraglutide 1 x 1,2 mg/d : Insulatard 40 E/d : 30.1

19 klasse generische naam producten biguaniden metformine Glucophage, Metformax, Metformine gliniden repaglinide NovoNorm sulphonylurea gliclazide Diamicron, Gliclazide glipizide Glibenese, Minidiab gliquidone Glurenorm glibenclamide Bevoren, Daonil, Euglucon gliclazide L.A. Uni-diamicron glimepiride Amarylle glucosidase remmers acarbose Glucobay glitazones pioglitazone Actos rosiglitazone Avandia DPP-4 inhibitoren sitagliptine Januvia vildagliptine Galvus saxagliptine Onglyza

20 secretagogen insuline glucose onafh. secretie : - sulfonylurea - gliniden glucose afh. secretie : - DPP-4 inhibitoren - GLP-1 analogen glucose sensitizers sensitisering : - biguaniden - glitazones

21 metformine 1 ste keuze, want goedkoop geen hypo s geen gewichtstoename reduceert microvasculaire complicaties (UKPDS) reduceert macrovasculaire complicaties bij obese patiënten (UKPDS) overbelast de -cel minder

22 metformine 1 op 20 verdraagt het niet veel contraïndicaties - nierinsufficiëntie (MDRD < 30 ml/min) - zeer ernstige hartdecompensatie (rec. longoedeem) - zeer ernstige COPD - zeer ernstig leverlijden

23 metformine en nierinsufficiëntie Oppassen voor lactaatacidose! zeer zeldzaam (3/ patientenjaren), maar % gevaar beperkt mits volgende regels worden gevolgd: niet bij ernstige nierinsufficiëntie (MDRD 30) voorzichtig bij verminderde nierfunctie: dosis aanpassen nierfunctie volgen oppassen in acute situaties stop tijdelijk in alle acute situaties MDRD (ml/min) maximale dosis (mg/d) > 90 3x x x500 < 30 niet stop tijdelijk vanaf 24 u voor iv-contrast en voor heelkunde Nathan D et al. Diabetes Care 2009;32: Shaw J et al.diabet Med 2007;24: Herrington W, Levy J. Int Urol Nephrol 2008;40:

24 metformine : hoe opstarten? meteen bij diagnose geven? mag wat moet je weten voor je start? nier-, leverfunctie hoe bepalen wanneer te geven? geen dagkurve nodig na maaltijd hoe dosis opdrijven : wat opvolgen? zachtjes aan, tolerantie opvolgen

25 metformine : werkt bijna 2x zo lang als vroeg gestart Brown et al. Diabetes Care 2010;33:501-6

26 metformine : werkt bijna 2x zo lang als vroeg gestart Brown et al. Diabetes Care 2010;33:501-6

27 klasse generische naam producten biguaniden metformine Glucophage, Metformax, Metformine gliniden repaglinide NovoNorm sulphonylurea gliclazide Diamicron, Gliclazide glipizide Glibenese, Minidiab gliquidone Glurenorm glibenclamide Bevoren, Daonil, Euglucon gliclazide L.A. Uni-diamicron glimepiride Amarylle glucosidase remmers acarbose Glucobay glitazones pioglitazone Actos rosiglitazone Avandia DPP-4 inhibitoren sitagliptine Januvia vildagliptine Galvus saxagliptine Onglyza

28 secretagogen insuline glucose onafh. secretie : - sulfonylurea - gliniden glucose afh. secretie : - DPP-4 inhibitoren - GLP-1 analogen glucose sensitizers sensitisering : - biguaniden - glitazones

29 sulfonylurea 2 de keuze, want goedkoop geen hypo s geen gewichtstoename reduceert microvasculaire complicaties (UKPDS) reduceert macrovasculaire complicaties bij obese patiënten (UKPDS) overbelast -cel minder

30 % HbA1c Over Time Rosiglitazone vs Metformin 0.13 ( 0.22 to 0.05), P=0.002 Rosiglitazone vs Glyburide 0.42 ( 0.50 to 0.33), P<0.001 Glyburide Metformin Rosiglitazone pas op voor hypo s Time (years)

31 kg Weight Over Time Rosiglitazone vs Metformin 6.9 (6.3 to 7.4), P<0.001 Rosiglitazone vs Glyburide 2.5 (2.0 to 3.1), P<0.001 Rosiglitazone Glyburide Metformin Time (years)

32 sulfonylurea, gliniden : hoe opstarten? welk product kiezen? afh. van werkingsduur meteen bij diagnose geven? wat moet je weten? dagkurve nodig? hoe dosis opdrijven : wat opvolgen?

33 klasse generische naam producten biguaniden metformine Glucophage, Metformax, Metformine gliniden repaglinide NovoNorm sulphonylurea gliclazide Diamicron, Gliclazide glipizide Glibenese, Minidiab gliquidone Glurenorm glibenclamide Bevoren, Daonil, Euglucon gliclazide L.A. Uni-diamicron glimepiride Amarylle glucosidase remmers acarbose Glucobay glitazones pioglitazone Actos rosiglitazone Avandia DPP-4 inhibitoren sitagliptine Januvia vildagliptine Galvus saxagliptine Onglyza

34 sulfonylurea, gliniden : hoe opstarten? welk product kiezen? afh. van werkingsduur meteen bij diagnose geven? neen wat moet je weten voor je start? nier-, leverfunctie hoe bepalen wanneer te geven? dagkurve: start voor maaltijd die meeste glykemieverhoging geeft hoe dosis opdrijven : wat opvolgen? zachtjes aan, dagkurves opvolgen

35 klasse generische naam producten biguaniden metformine Glucophage, Metformax, Metformine gliniden repaglinide NovoNorm sulphonylurea gliclazide Diamicron, Gliclazide glipizide Glibenese, Minidiab gliquidone Glurenorm glibenclamide Bevoren, Daonil, Euglucon gliclazide L.A. Uni-diamicron glimepiride Amarylle glucosidase remmers acarbose Glucobay glitazones pioglitazone Actos rosiglitazone Avandia DPP-4 inhibitoren sitagliptine Januvia vildagliptine Galvus saxagliptine Onglyza

36 secretagogen insuline glucose onafh. secretie : - sulfonylurea - gliniden glucose afh. secretie : - DPP-4 inhibitoren - GLP-1 analogen glucose sensitizers sensitisering : - biguaniden - glitazones

37 % HbA1c Over Time Rosiglitazone vs Metformin 0.13 ( 0.22 to 0.05), P=0.002 Rosiglitazone vs Glyburide 0.42 ( 0.50 to 0.33), P<0.001 Glyburide Metformin Rosiglitazone Time (years)

38 kg Weight Over Time Rosiglitazone vs Metformin 6.9 (6.3 to 7.4), P<0.001 Rosiglitazone vs Glyburide 2.5 (2.0 to 3.1), P<0.001 Rosiglitazone Glyburide Metformin Time (years)

39 MF of SU + rosiglitazone MF + SU RECORD trial. Home P, et al. 2009; DOI: /S (09)

40 pioglitazone placebo (bovenop MF en/of SU) MACE : death, MI, stroke. PROactive trial. Dormandy et al. Lancet 2005; 366:

41 veiligheid rosi- pioglitazone Medicare database: DM2 pat. > 65 j Graham et al. JAMA 2010; doi: /jama

42 glitazones neveneffecten : - gewichtstoename - vochtretentie hartdecompensatie (niet samen gebruiken met insuline) - cardiovasculair risico (rosiglitazone) - meer fracturen bij vrouwen

43 glitazones : hoe opstarten? welk product kiezen? Actos meteen bij diagnose geven? neen, enkel terugbetaald als 2de OAD wat moet je weten voor je start? hartdecompensatie uitsluiten hoe bepalen wanneer te geven? 1x/d, om het even wanneer wat opvolgen? gewicht, oedemen dagkurve als combinatie met SU of glinide

44 klasse generische naam producten biguaniden metformine Glucophage, Metformax, Metformine gliniden repaglinide NovoNorm sulphonylurea gliclazide Diamicron, Gliclazide glipizide Glibenese, Minidiab gliquidone Glurenorm glibenclamide Bevoren, Daonil, Euglucon gliclazide L.A. Uni-diamicron glimepiride Amarylle glucosidase remmers acarbose Glucobay glitazones pioglitazone Actos rosiglitazone Avandia DPP-4 inhibitoren sitagliptine Januvia vildagliptine Galvus saxagliptine Onglyza

45 secretagogen insuline glucose onafh. secretie : - sulfonylurea - gliniden glucose afh. secretie : - DPP-4 inhibitoren - GLP-1 analogen glucose sensitizers sensitisering : - biguaniden - glitazones

46 GLP-1: glucagon-like peptide-1 GIP: glucose dependent insulinotropic polypeptide Upon ingestion of food Stimulates glucose-dependent insulin secretion Suppresses glucagon secretion Slows gastric emptying GLP-1 is secreted from the L-cells in the intestine This in turn Reduces food intake Long term effects demonstrated in animals Increases beta-cell mass and maintains beta-cell efficiency Drucker DJ. Curr Pharm Des 2001; 7: Drucker DJ. Mol Endocrinol 2003; 17:

47 medicatie op basis van dit concept : effectief weinig of geen hypoglycemie geen gewichtstoename, misschien afname gunstig voor -celfunctie combineerbaar met andere diabetesmedicatie

48 metabolisme van GLP-1 Meal Intestinal GLP-1 release GLP-1 T ½ = 1-2 min. Active GLP-1 DPP-4 DPP-4 inhibitor GLP-1 inactive GLP-1 = glucagon-like peptide 1; DPP-4= dipeptidyl-peptidase 4 Adapted from Rothenberg P, et al. Diabetes. 2000;49(suppl 1):A39.

49 metabolisme van GLP-1 Meal Intestinal GLP-1 release GLP-1 analoog Byetta, Victoza: spuiten Active GLP-1 DPP-4 Januvia, Galvus, Onglyza: pillen DPP-4 inhibitor GLP-1 inactive GLP-1 = glucagon-like peptide 1; DPP-4= dipeptidyl-peptidase 4 Adapted from Rothenberg P, et al. Diabetes. 2000;49(suppl 1):A39.

50 DPP-4 inhibitoren (gliptines) + metformine - sitagliptine : Januvia Janumet (MSD) - vildagliptine : Galvus Eucreas (Novartis) - saxagliptine : Onglyza (Astrazeneca)

51 HbA 1c (% ± SE) sitagliptin vs Sulfonylurea: 52-week Add-on to Metformin HbA1c LS mean change from baseline (for both groups): 0.67% Glipizide a + metformin (n=411) Sitagliptin b + metformin (n=382) Achieved primary hypothesis of noninferiority to glipizide Weeks a Specifically glipizide; b Sitagliptin (100 mg/day) with metformin ( 1500 mg/day); Per-protocol population; LS = least squares Adapted from Nauck et al. Diabetes Obes Metab. 2007;9:

52 Body weight (kg ± SE) Incidence (%) sitagliptin vs Sulfonylurea: 52-week Add-on to Metformin weigth hypoglycemia 50 3 Glipizide + metformin (n=416) 2 Sitagliptin 100 mg/day + metformin (n=389) 40 32% 1 30 P< % Weeks Week 52 Glipizide + metformin (n=584) Sitagliptin 100 mg/day + metformin (n=588) a Specifically glipizide; b All-patients-as-treated population. LS = least squares; LSM between-group difference at week 52 (95% CI): in body weight = 2.5 kg [ 3.1, 2.0] (P<0.001); LSM change from baseline at week 52: glipizide: +1.1 kg; sitagliptin: 1.5 kg (P<0.001) Adapted from Nauck et al. Diabetes Obes Metab. 2007;9:

53 sitagliptine: veiligheid gepoolde analyse van 19 RCT s pat (5429 op sitagliptine) FU j, 584 2j Williams-Herman et al. BMC Endocrine Disorders 2010, 10:7

54 gliptines: selectiviteit voor DPP-4 Deacon. Diab Ob Metab 2011;13:7-18

55 sitagliptine: veiligheid gepoolde analyse van 19 RCT s pat (5429 op sitagliptine) FU j, 584 2j Engel S et al. Int J Clin Pract 2010;64:

56 DPP-4 inhibitoren (gliptines) pro goede glycemiedaling weinig hypo s gebruiksgemak + + geen gewichtstoename vertraagt uitblussen van beta-cel zeer weinig neveneffecten contra (voorlopig) niet bij verminderde nierfunctie (MDRD < 50) kostprijs nog geen studies met harde eindpunten nog geen lange termijn gegevens over veiligheid

57 gliptines : hoe opstarten? welk product kiezen? om het even meteen bij diagnose geven? neen, enkel terugbetaald als 2de OAD wat moet je weten voor je start? nierfunctie (MDRD moet 50 ml/min) hoe bepalen wanneer te geven? Januvia en Onglyza 1x/d, Galvus 2x/d geen dagkurve nodig als combinatie met metformine wat opvolgen? HbA1c

58 terugbetaling gliptines MF 7% 4 m < 9% 12 m

59 type 2 diabetes: glycemieregeling HbA1c: streefdoel betrouwbaarheid orale antidiabetica incretine mimetica (insuline) beslisboom

60 metabolisme van GLP-1 Meal Intestinal GLP-1 release GLP-1 analoog Byetta, Victoza: spuiten Active GLP-1 DPP-4 Januvia, Galvus, Onglyza: pillen DPP-4 inhibitor GLP-1 inactive GLP-1 = glucagon-like peptide 1; DPP-4= dipeptidyl-peptidase 4 Adapted from Rothenberg P, et al. Diabetes. 2000;49(suppl 1):A39.

61 antistoffen

62

63 incretine mimetica : spiegels piek GLP-1 of analoog (pg/ml) gliptine : 50 + metformine : 75 à 100 incretine mimeticum: 300 Cmax. 60 pmol/l Tmax. 2u duur 6u Blase et al. J Clin Pharmacol 2005;45:

64 exenatide : effect van maagbandje

65 Combination with metformin : Adverse Events Placebo (N = 113) Exenatide (5) (N = 110) Exenatide (10) (N = 113) Nausea 23% 36% 45% Diarrhea 8% 12% 16% Upper Respiratory Tract Infection 11% 14% 10% Vomiting 4% 11% 12% Nasopharyngitis 10% 9% 4% Hypoglycemia 5% 5% 5% De Fronzo et al. Diabetes Care 05;28:

66 Combination with metformin : Adverse Events De Fronzo et al. Diabetes Care 05;28:

67 exenatide (Byetta ) : 3 j resultaten 217 patiënten open verlenging na gerandomiseerde studies max. dosis metformine en/of sulfonylurea + 10 µg Byetta 2 x /d Klonoff et al. CurrMedResOp 08;24:275-86

68 exenatide (Byetta ) : 3 j resultaten Klonoff et al. CurrMedResOp 08;24:275-86

69 exenatide (Byetta ) glargine (Lantus ) HbA1c bij start 8,2 ± 1,0 % nachtelijke hypo (n/pat/j): exenatide 0.9 versus glargine 2.4 Heine RJ, et al. Ann Intern Med. 2005;143:

70 ZTD > 7.5% DC < 7% of -1

71 incretine mimetica trage insuline gewicht gewicht kans op hypo: klein beperkte zelfcontrole niet op voortbouwen beperkte ervaring prijs kans op hypo: groter iets meer zelfcontrole op voortbouwen jarenlange ervaring prijs +

72 Byetta - Victoza : praktisch patiënt op metformine en sulfonylureum met HbA1c ,0 % contraïndicaties: - nierfunctie: MDRD 30-50: lage dosis mag MDRD < 30: niet gebruiken - gastroparese Byetta: 2 x 5 µg /d ged. 1 maand, nadien 2 x 10 Victoza: 1 x 0,6 mg /d ged. 1 wk, nadien 1 x 1,2 educatie: - 6u tussen 2 injecties - vermijden nausea: ½ eten, trager eten - vermijden hypo: sulfonylureum halveren

73 Verwachte HbA1c daling (mono-therapie) levensstijl % metformine % sulfonylurea % gliniden % glitazones % gliptines % incretine mimetica 0.5-1% insuline %

74 type 2 diabetes: glycemieregeling HbA1c: streefdoel betrouwbaarheid orale antidiabetica: incretine mimetica (insuline) beslisboom

75 Behandelingsstappen Stap 1 Stap 2 Stap 3 mogelijke tussenstap: mogelijke tussenstap: Metformine OK levensstijl + metformine metformine + gliptine metformine + sulfonylureum (of glinide) OAD + incretine mimeticum OAD + insuline Metformine niet OK levensstijl sulfonylureum (of glinide) OAD + incretine mimeticum OAD + insuline OAD = orale antidiabetica

Orale antidiabetica bij ouderen. Katrien Benhalima UZ Leuven 01-10-2011

Orale antidiabetica bij ouderen. Katrien Benhalima UZ Leuven 01-10-2011 Orale antidiabetica bij ouderen Katrien Benhalima UZ Leuven 01-10-2011 Diagnose Diabetes normaal Gestoorde glucose tolerantie diabetes nuchter

Nadere informatie

DM-2: nieuwe medicatie, nieuwe pathway. en wat we hieruit leren

DM-2: nieuwe medicatie, nieuwe pathway. en wat we hieruit leren DM-2: nieuwe medicatie, nieuwe pathway en wat we hieruit leren Dr. Frank NOBELS endocrino-diabetologie O.L.V. Aalst Stapsgewijze behandeling van DM-2 SU+GLIT SU MF+SU MF + + + 1 klasse generische naam

Nadere informatie

Stapsgewijze behandeling bij type 2 diabetes: nieuwe visies

Stapsgewijze behandeling bij type 2 diabetes: nieuwe visies Stapsgewijze behandeling bij type 2 diabetes: nieuwe visies Dr. Frank Nobels Dr. Inge Van Pottelbergh Dr. Paul Van Crombrugge Endocrinologie-Diabetologie OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove oktober 2013

Nadere informatie

Spelen met insuline. Dr. Frank NOBELS. Dr. Stefanie VINKEN

Spelen met insuline. Dr. Frank NOBELS. Dr. Stefanie VINKEN Spelen met insuline Dr. Frank NOBELS Dr. Stefanie VINKEN scenario soorten insuline type 1 type 2 diabetes spelen met insuline bij type 2 diabetes: opstarten dosissen aanpassen acute problemen oplossen

Nadere informatie

Wat iedere zorgverlener moet weten. Recent nieuws uit de diabeteswereld. Prof. Em. Dr. Raoul Rottiers. Endocrinoloog UZGent

Wat iedere zorgverlener moet weten. Recent nieuws uit de diabeteswereld. Prof. Em. Dr. Raoul Rottiers. Endocrinoloog UZGent Wat iedere zorgverlener moet weten Recent nieuws uit de diabeteswereld Prof. Em. Dr. Raoul Rottiers Endocrinoloog UZGent 13 Diabetessymposium Gent, 9.11.2010 AHS / NVKVV Diagnosecriteria 1 Criteria voor

Nadere informatie

Hoe de persoon met diabetes benaderen en reguleren bij multipathologie? Dr. Katrien Benhalima Dienst endocrinologie UZ Leuven 22-03-2013

Hoe de persoon met diabetes benaderen en reguleren bij multipathologie? Dr. Katrien Benhalima Dienst endocrinologie UZ Leuven 22-03-2013 Hoe de persoon met diabetes benaderen en reguleren bij multipathologie? Dr. Katrien Benhalima Dienst endocrinologie UZ Leuven 22-03-2013 Diabetologia. 2012 Jun;55(6):1577-96. Epub 2012 Apr 20. Diabetologia.

Nadere informatie

Nieuwigheden bij de diabetische medicatie

Nieuwigheden bij de diabetische medicatie Nieuwigheden bij de diabetische medicatie Prof. em. dr. Raoul Rottiers Endocrinoloog Ugent Ere-voorzitter Diabetes Liga NVKVV Oostende, 17 maart 2016 Type 1 diabetes Geen insuline productie I Stijging

Nadere informatie

Practische aspecten insuline en OAD voor verpleging

Practische aspecten insuline en OAD voor verpleging Practische aspecten en OAD voor verpleging Practische aspecten en OAD voor verpleging Inhoudstafel: Patienten behandeld met 1 injectie 2 injecties humaan meng 4 injecties humane s 4 injecties analoge s

Nadere informatie

Diabetes Mellitus: een update

Diabetes Mellitus: een update Diabetes Mellitus: een update Dr. Paul Van Crombrugge OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove olv 16 maart 2010 Diagnose? HbA1c? Hoe HbA1c rapporteren? Follow-up? Rol van labo? Behandeling? DPP4I? ICU? BG monitoring?

Nadere informatie

Overzicht OAD - GLP-1 ANALOGEN - INSULINES

Overzicht OAD - GLP-1 ANALOGEN - INSULINES METFORMINE Verhoogt de insuline gevoeligheid Vertraagt de opnamesnelheid van glucose Verbetert de opname van glucose ter hoogte van de spiercellen Vertraagt de vrijstelling van glucose uit glycogeen ter

Nadere informatie

Update Diabetes voor verpleging 2010

Update Diabetes voor verpleging 2010 Update Diabetes voor verpleging 2010 Update Diabetes voor verpleging 2010 Dr Eeckhout: : diabetes algemeen Lief Breekelmans: : Insuline (soorten, pennen, ) Annick Kempen: Hypoglycemie Christine, firma

Nadere informatie

Rudi Caron Diabetesteam Gasthuisberg Leuven

Rudi Caron Diabetesteam Gasthuisberg Leuven Rudi Caron Diabetesteam Gasthuisberg Leuven Diabetes: also a global disease Estimated global prevalence of diabetes In België :vandaag heeft 1/12 mensen diabetes 151 million 347 285 million 438 million

Nadere informatie

Glycemie medicatie bij type 2 diabetes: anno 2015

Glycemie medicatie bij type 2 diabetes: anno 2015 Glycemie medicatie bij type 2 diabetes: anno 2015 Dr. Frank Nobels Endocrinologie-Diabetologie OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove glycemie verlagers metformine sulfonylureum glinide acarbose glitazone DPP-4

Nadere informatie

Van de ruim één miljoen

Van de ruim één miljoen 34 diabetesmedicatie Nieuwe orale antidiabetica Een groot deel van de patiënten met diabetes mellitus type 2 krijgt tabletten om de bloedglucose te verlagen. De laatste jaren zijn er aardig wat nieuwe

Nadere informatie

Diabetes Mellitus type 2 en tabletgebruik. Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis

Diabetes Mellitus type 2 en tabletgebruik. Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis Diabetes Mellitus type 2 en tabletgebruik Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis Wat is diabetes type 2? Diabetes type 2 komt veel bij ouderen voor. Vroeger werd deze vorm daarom ook wel ouderdomssuiker genoemd.

Nadere informatie

Rijbewijs voor diabetici, voor wie en door wie. Bart Vets Imeldaziekenhuis

Rijbewijs voor diabetici, voor wie en door wie. Bart Vets Imeldaziekenhuis Rijbewijs voor diabetici, voor wie en door wie Bart Vets Imeldaziekenhuis Voor een goed begrip Diagnose diabetes binnen 4 werkdagen Ongeacht vorm van diabetes Ongeacht aard van behandeling Groep 1 = privaat

Nadere informatie

Diabetes type 2 en hypo's: is voorkomenbeterdangenezen?

Diabetes type 2 en hypo's: is voorkomenbeterdangenezen? Diabetes type 2 en hypo's: is voorkomenbeterdangenezen? EADV symposium 17 maart 211, Nieuwegein Dr. Joop Lefrandt, Internist Vasculair Geneeskundige Diabetescentrum UMCG Programma 1. Inleiding: de hypoglycemie

Nadere informatie

AANPAK VAN TYPE 2-DIABETES: EEN UPDATE

AANPAK VAN TYPE 2-DIABETES: EEN UPDATE AANPAK VAN TYPE 2-DIABETES: EEN UPDATE Men beschikt op dit ogenblik over tal van bloedsuikerverlagende middelen voor de aanpak van type 2-diabetes. Er zijn tot op heden enkel voor metformine, de bloedsuikerverlagende

Nadere informatie

"Nieuwe orale behandelstrategieen voor type 2 diabetes: de toepassing naderbij?"

Nieuwe orale behandelstrategieen voor type 2 diabetes: de toepassing naderbij? "Nieuwe orale behandelstrategieen voor type 2 diabetes: de toepassing naderbij?" Louis Lieverse Wat is diabetes mellitus type 2? Een progressieve metabole ziekte gekenmerkt door: Insuline resistentie Type

Nadere informatie

Behandeling type 2 diabetes in 2011

Behandeling type 2 diabetes in 2011 mul$disciplinair symposium 1/10/2011 Behandeling type 2 diabetes in 2011 Dr. Katrin Mortelmans Casus man 54 jaar Ø Medische voorgeschiedenis: diabetes type 2 sinds 2006, arteriële hypertensie, maagulcera

Nadere informatie

Voorbereiding onderzoek bij diabetes Tabletten

Voorbereiding onderzoek bij diabetes Tabletten 00 Voorbereiding onderzoek bij diabetes Tabletten Interne geneeskunde Diabetespoli 1 Binnenkort heeft u een afspraak voor een onderzoek, waarvoor u gedurende langere tijd niets mag eten. Omdat u bekend

Nadere informatie

Opmerking: Glitazones werden niet opgenomen in het schema aangezien ze nog slechts tijdelijk beschikbaar zijn op de markt.

Opmerking: Glitazones werden niet opgenomen in het schema aangezien ze nog slechts tijdelijk beschikbaar zijn op de markt. maart 2015 1 SCHEMA 1: MOGELIJKE COMBINATIES WANNEER GESTART WORDT MET METFORMINE Orale medicatie GFR > 50 MONOTHERAPIE BITHERAPIE TRITHERAPIE METFORMINE DPP4-INHIBITOR SGLT 2 inhibitor Sulfonylureum Gliniden

Nadere informatie

Welke behandelstrategie bij obese type 2 patiënten: GLP 1 agonist!

Welke behandelstrategie bij obese type 2 patiënten: GLP 1 agonist! 1 Welke behandelstrategie bij obese type patiënten: GLP 1 agonist! Bruce H.R. Wolffenbuttel, internist endocrinoloog Universitair Medisch Centrum Groningen Afd. Endocrinologie: www.umcg.net Blog: www.gmed.nl

Nadere informatie

Type 2 diabetes, insuline resistentie. Hoe behandelen? o l v. Prof. Dr. Frank Nobels. Endocrinologie-Diabetologie OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove

Type 2 diabetes, insuline resistentie. Hoe behandelen? o l v. Prof. Dr. Frank Nobels. Endocrinologie-Diabetologie OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove Type 2 diabetes, insuline resistentie Hoe behandelen? Prof. Dr. Frank Nobels Endocrinologie-Diabetologie OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove o l v type 2 diabetes, insuline resistentie 56 j G 92 kg, L 1.65

Nadere informatie

Medicamenteuze behandeling diabetes mellitus type 2 (DM2)

Medicamenteuze behandeling diabetes mellitus type 2 (DM2) Medicamenteuze behandeling diabetes mellitus type 2 (DM2) Marloes Dankers 1 & 2 december 2015 IVM Het instituut dat gespecialiseerd is in het verspreiden van informatie en effectieve oplossingen voor een

Nadere informatie

Behandeling van diabetes type 2

Behandeling van diabetes type 2 Behandeling van diabetes type 2 Diabetes type 2 is de meest voorkomende vorm van diabetes: ongeveer negentig procent van de mensen heeft diabetes type 2. Hierbij is vaak sprake van een combinatie van factoren.

Nadere informatie

DIABETES PERI- OPERATIEF/ONDERZOEKEN

DIABETES PERI- OPERATIEF/ONDERZOEKEN DIABETES PERI- OPERATIEF/ONDERZOEKEN Belang van goede glycemieregeling perioperatief Ontregelde diabetes ( hyperglycemie) in een perioperatieve periode gaat samen met een slechte outcome voor de patiënt.

Nadere informatie

Wanneer en hoe opstarten van injecties bij onvoldoende Diabetescontrole Dr.Winne, Dr.Ghillebert, Dr.Terryn 28 mei 2010 AZ Damiaan

Wanneer en hoe opstarten van injecties bij onvoldoende Diabetescontrole Dr.Winne, Dr.Ghillebert, Dr.Terryn 28 mei 2010 AZ Damiaan Deel 1 Wanneer en hoe opstarten van injecties bij onvoldoende Diabetescontrole Dr.Winne, Dr.Ghillebert, Dr.Terryn 28 mei 2010 AZ Damiaan Hetzorgtrajectdiabetes Inclusiecriteria 1 of 2 injecties insulinetherapie

Nadere informatie

5.1 Tabletten en andere medicatie. Metformine (merknaam Glucophage)

5.1 Tabletten en andere medicatie. Metformine (merknaam Glucophage) Hoofdstuk 5 Medicatie Diabetes mellitus wordt altijd met een dieet behandeld, maar ook met tabletten en/of insuline. Uw arts kiest, in overleg met u, de behandeling die bij u past. Bij niet of niet goed

Nadere informatie

Postoperatieve endocriene verwikkelingen. Chantal Mathieu UZ Gasthuisberg, KULeuven

Postoperatieve endocriene verwikkelingen. Chantal Mathieu UZ Gasthuisberg, KULeuven Postoperatieve endocriene verwikkelingen Chantal Mathieu UZ Gasthuisberg, KULeuven The diabetic patient for surgery ADA criteria for diagnosis of diabetes mellitus (2005) NORMAAL Diabetes Gestoorde glucosetolerantie

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

Conflicts of Interest. Nieuwe versus oude behandelstrategieën: aanbevelingen voor de huisarts

Conflicts of Interest. Nieuwe versus oude behandelstrategieën: aanbevelingen voor de huisarts Nieuwe versus oude behandelstrategieën: aanbevelingen voor de huisarts Dr. ST (Bas) Houweling, kaderhuisarts Langerhans lid NHG-standaardcommissie DM2 Nieuwe behandelstrategieën met oude middelen: aanbevelingen

Nadere informatie

RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN. Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed

RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN. Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed Versie 2: September 2014 INHOUD 1. Algemeen 3 2. Onderscheid zorgtraject/conventie

Nadere informatie

Nieuwsbrief IPSA. 4-5 Een terugblik op de Masterclass Antidiabetica

Nieuwsbrief IPSA. 4-5 Een terugblik op de Masterclass Antidiabetica Nieuwsbrief IPSA Driemaandelijks nr. 42 Een terugblik op de Masterclass Antidiabetica Eind maart vond er naar goede gewoonte opnieuw een vervolg plaats aan de immer interessante masterclasses farmacologie.

Nadere informatie

JA! Voor optimale preventie van cardiovasculaire eindpunten dient gestreefd te worden naar HbA1c <53 mmol/mol (<7.0%)

JA! Voor optimale preventie van cardiovasculaire eindpunten dient gestreefd te worden naar HbA1c <53 mmol/mol (<7.0%) Voor optimale preventie van cardiovasculaire eindpunten dient gestreefd te worden naar HbA1c

Nadere informatie

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen symposium 11/10/14 (On)zin van diabetes behandeling bij ouderen Dr. K. Mortelmans Endocrinologie RZ HHart Leuven Belang Toenemende prevalentie type 2 diabetes Wijzigende levensgewoonte Vergrijzing Meer

Nadere informatie

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Inhoudsweergave Wie is at risk & Diagnose Prevalentie Klinisch belang van

Nadere informatie

Diabetes en nuchter zijn voor onderzoek

Diabetes en nuchter zijn voor onderzoek Interne geneeskunde Diabetes en nuchter zijn voor onderzoek Advies voor mensen die bloedsuikerverlagende tabletten gebruiken. Als u langere tijd niet mag eten... Binnenkort heeft u een afspraak voor een

Nadere informatie

Diabetescafe 23-4-2014 Fokke Meima kaderhuisarts diabetes

Diabetescafe 23-4-2014 Fokke Meima kaderhuisarts diabetes Diabetescafe 23-4-2014 Fokke Meima kaderhuisarts diabetes Inventarisatie vragen Vetweefsel (grote adipocyten) ontstekingsfactoren (TNF, IL-6, etc) adiponectine inflammatie INSULINE Insuline effect Insuline

Nadere informatie

Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling. Sterfte en HbA1c. ACCORD-studie. HbA1c en gezondheidstoestand

Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling. Sterfte en HbA1c. ACCORD-studie. HbA1c en gezondheidstoestand Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling Is de NHG-Standaard nog up-to-date? MONITORING VAN ONDERBEHANDELING! Simon Verhoeven en Daniel Tavenier MAAR HOE ZIT HET MET OVERBEHANDELING? Sterfte

Nadere informatie

De nier en de rotonde. Googelen op rotondes in België. Wat gaat er mis bij diabetes? Nieren 10-12-2012. De nieren deel I. Nanno Kleefstra Henk Bilo

De nier en de rotonde. Googelen op rotondes in België. Wat gaat er mis bij diabetes? Nieren 10-12-2012. De nieren deel I. Nanno Kleefstra Henk Bilo De nieren deel I Nanno Kleefstra Henk Bilo De nier en de rotonde Googelen op rotondes in België Wat gaat er mis bij diabetes? Wat gaat er mis bij de rotonde? Nieren 1 Functie & schade Functie & schade

Nadere informatie

DPP4GLP1SGLT2. Inwooncursus : Hormonopolis 16 april 2014. Dr. Ann Verhaegen. ZNA Jan Palfijn UZA

DPP4GLP1SGLT2. Inwooncursus : Hormonopolis 16 april 2014. Dr. Ann Verhaegen. ZNA Jan Palfijn UZA DPP4GLP1SGLT2 Inwooncursus : Hormonopolis 16 april 2014 Dr. Ann Verhaegen ZNA Jan Palfijn UZA Casus 1 Marie 54 jarige psychiatrisch verpleegkundige met wisselende werkuren (ook nachtshifts) Antecedenten:

Nadere informatie

Diabetesregulatie bij operatie. Anesthesie

Diabetesregulatie bij operatie. Anesthesie Diabetesregulatie bij operatie Anesthesie Inhoudsopgave Inleiding 4 Algemene richtlijnen 5 Wat te doen bij hypoglycemie? 5 Bloedglucose controle 5 Voeding en medicatie na de operatie 5 Vragen 6 Bijlagen

Nadere informatie

Diabetes type 2 : het bos en de bomen : welke antidiabetica kiezen : een ONAFHANKELIJKE visie

Diabetes type 2 : het bos en de bomen : welke antidiabetica kiezen : een ONAFHANKELIJKE visie Diabetes type 2 : het bos en de bomen : welke antidiabetica kiezen : een ONAFHANKELIJKE visie Els Delaunay 01/06/2017 Deel 1: behandeling DM type 2 anno 2017 Deel 2: terugbetalingssystemen: diabetesconventie

Nadere informatie

Overleving patiënten aan dialyse (diabetische status) Incidence of RRT treated Type II Diabetic Nephropathy

Overleving patiënten aan dialyse (diabetische status) Incidence of RRT treated Type II Diabetic Nephropathy Overschakelen op GLP1 analogen bij diabetespatiënten met obesitas en nierfalen Dr. Stijn Konings internist/nefroloog Jolanthe Helder diabetesverpleegkundige Catharina ziekenhuis Eindhoven Incidence of

Nadere informatie

H.366823.0415. Nuchter voor onderzoek of operatie en Diabetes mellitus type 2 (met gebruik van tabletten)

H.366823.0415. Nuchter voor onderzoek of operatie en Diabetes mellitus type 2 (met gebruik van tabletten) H.366823.0415 Nuchter voor onderzoek of operatie en Diabetes mellitus type 2 (met gebruik van tabletten) 2 Inleiding U heeft Diabetes mellitus type 2 en gebruikt hiervoor tabletten. Binnenkort heeft u

Nadere informatie

RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN. Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed

RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN. Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed Versie 1: Mei 2014 INHOUD 1. Algemeen 3 2. Onderscheid zorgtraject/conventie

Nadere informatie

Wat te doen als orale medicatie en 1 dd langwerkend insuline faalt? BASAAL PLUS insulinetherapie bij diabetes mellitus type 2

Wat te doen als orale medicatie en 1 dd langwerkend insuline faalt? BASAAL PLUS insulinetherapie bij diabetes mellitus type 2 Wat te doen als orale medicatie en 1 dd langwerkend insuline faalt? BASAAL PLUS insulinetherapie bij diabetes mellitus type 2 Inhoud Wat is het belang van intensieve glucose regulatie? Wat zeggen de richtlijnen

Nadere informatie

Type 2 diabetes: hoe behandelen als de nieren niet meer zo willen

Type 2 diabetes: hoe behandelen als de nieren niet meer zo willen Type 2 diabetes: hoe behandelen als de nieren niet meer zo willen Bruce H.R. Wolffenbuttel, MD PhD Afd. Endocrinologie & Stofwisselingsziekten UMC www.umcg.net Pathogenese van type 2 diabetes defect insuline

Nadere informatie

De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2

De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2 De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2 F. Holleman Belangenverstrengeling Academisch prestige: AMC Adviesraden: sanofi, Eli Lilly Onderzoekssponsoring: MSD Alle (neven)inkomsten afkomstig van

Nadere informatie

Diabetes for dummies. Dr. C.B. Brouwer, internist

Diabetes for dummies. Dr. C.B. Brouwer, internist Diabetes for dummies Dr. C.B. Brouwer, internist Inhoud presentatie Werkingsmechanisme huidige arsenaal Plaatsbepaling met kosten/ baten/bijwerkingen NB huidige tijd vs vroeger! Aantal oude middelen zou

Nadere informatie

Nieuwe insulines, incretines en flash meting

Nieuwe insulines, incretines en flash meting Nieuwe insulines, incretines en flash meting Dhr. Alfons Piessens en Mevr. Jasmien Wille, diabeteseducatoren UZ Brussel Studiedag diabetesverpleegkundigen NVKVV Kursaal Oostende Inhoud 1. Classificatie

Nadere informatie

Folia. Pharmacotherapeutica. Aanpak van type 2-diabetes: een update. Recente informatie april 2013. Reizen en geneesmiddelen

Folia. Pharmacotherapeutica. Aanpak van type 2-diabetes: een update. Recente informatie april 2013. Reizen en geneesmiddelen Maandelijks tijdschrift Mei 2013 Volume 40 Nummer 5 Folia Pharmacotherapeutica Aanpak van type 2-diabetes: een update > > blz. 37 Recente informatie april 2013 > > blz. 43 Reizen en geneesmiddelen > >

Nadere informatie

Diabetes Mellitus. Toen en nu. 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts

Diabetes Mellitus. Toen en nu. 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts Diabetes Mellitus Toen en nu 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts 2015 een jaar van Celebrations 2015 een jaar van Celebrations 1965-1980 Behandeling type-1 1 x daags insuline!! (varkens/rund)

Nadere informatie

Diabetes en lichaamsbeweging

Diabetes en lichaamsbeweging Diabetes en lichaamsbeweging Dr. Frank Nobels endocrino-diabetologie O.L.Vrouwziekenhuis Aalst o l v (fysio)logisch nadenken Winkelen Mia is 75j. Ze is obees. Ze heeft al lang type 2 diabetes. Ze neemt

Nadere informatie

Nieuwe middelen bij type 2 DM, verandering in diabeteslandschap? Refresh en Update. Jan Tillemans, huisarts Arianne van Bon, internist endocrinoloog

Nieuwe middelen bij type 2 DM, verandering in diabeteslandschap? Refresh en Update. Jan Tillemans, huisarts Arianne van Bon, internist endocrinoloog Nieuwe middelen bij type 2 DM, verandering in diabeteslandschap? Refresh en Update Jan Tillemans, huisarts Arianne van Bon, internist endocrinoloog We leven in een wereld van steeds meer informatie en

Nadere informatie

Zorg voor de geriatrische patiënt met diabetes. Nele Czech - ASO geriatrie Symposium endocrinologie Ziekenhuis Oost-Limburg 18/03/2016

Zorg voor de geriatrische patiënt met diabetes. Nele Czech - ASO geriatrie Symposium endocrinologie Ziekenhuis Oost-Limburg 18/03/2016 Zorg voor de geriatrische patiënt met diabetes Nele Czech - ASO geriatrie Symposium endocrinologie Ziekenhuis Oost-Limburg 18/03/2016 Epidemiologie De geriatrische patiënt Behandeling en doelstellingen

Nadere informatie

2

2 1 2 3 4 5 6 SGLT2 α1 β α2 α1 β α2 α 9 Incidence of myocardial infarction (rate per 1000 patients) Incidence of mortality (rate per 1000 patients) 300 250 200 150 100 p=ns 147 123 183 p

Nadere informatie

EEN AANGEPAST RIJBEWIJS, VOOR IEDEREEN MET DIABETES. Praktische informatie voor de arts 02/2014 DIAB-1105087-0000

EEN AANGEPAST RIJBEWIJS, VOOR IEDEREEN MET DIABETES. Praktische informatie voor de arts 02/2014 DIAB-1105087-0000 EEN AANGEPAST RIJBEWIJS, VOOR IEDEREEN MET DIABETES Praktische informatie voor de arts 02/2014 DIAB-1105087-0000 INLEIDING Diabetes is één van de aandoeningen waarvoor periodiek een rijgeschiktheidsevaluatie

Nadere informatie

Diabetes en ziek zijn

Diabetes en ziek zijn Diabetes en ziek zijn Dr. Frank Nobels endocrino-diabetologie O.L.Vrouwziekenhuis Aalst 22 maart 2013 Diabetes en ziek zijn type 1 diabetes type 2 diabetes medicatie hospitalisatie vaccinatie 1 Diabetes

Nadere informatie

Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties. Haffner, NEJM 1998 UKPDS. T2DM, HbA1c, en HVZ 12-7-2011

Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties. Haffner, NEJM 1998 UKPDS. T2DM, HbA1c, en HVZ 12-7-2011 Doel behandeling bij DM: verhinderen/vertragen complicaties Haffner, NEJM 998 microvasculaire afwijkingen nefropathie retinopathie neuropathie macrovasculaire afwijkingen coronaire hartziekten cerebrovasculaire

Nadere informatie

ZIN EN ONZIN VAN DIABETESBEHANDELING BIJ OUDEREN. Ann Mertens, MD, PhD Dienst Endocrinologie Universitaire Ziekenhuizen Leuven

ZIN EN ONZIN VAN DIABETESBEHANDELING BIJ OUDEREN. Ann Mertens, MD, PhD Dienst Endocrinologie Universitaire Ziekenhuizen Leuven ZIN EN ONZIN VAN DIABETESBEHANDELING BIJ OUDEREN Ann Mertens, MD, PhD Dienst Endocrinologie Universitaire Ziekenhuizen Leuven Diabetes: eenwereldwijdeziekte Geschatteprevalentievan diabetes wereldwijd

Nadere informatie

Basaal Plus. Wat te doen als langwerkende insuline toegevoegd aan orale medicatie niet meer afdoende is? Duodagen april 2011

Basaal Plus. Wat te doen als langwerkende insuline toegevoegd aan orale medicatie niet meer afdoende is? Duodagen april 2011 Basaal Plus Wat te doen als langwerkende insuline toegevoegd aan orale medicatie niet meer afdoende is? Duodagen april 2011 2 Toetsvragen Bij Insuline Resistentie bestaat er een afname in vrije vetzuur

Nadere informatie

hoe bereidt u zich voor op het onderzoek?

hoe bereidt u zich voor op het onderzoek? hoe bereidt u zich voor op het onderzoek? richtlijnen voor patiënten: met diabetes mellitus (insuline en tabletten) die voor het onderzoek nuchter moeten zijn Waarom deze folder? Deze folder is bestemd

Nadere informatie

Oud. Nieuwe en nieuwste middelen. Programma. 1. Oud. Nanno Kleefstra Henk Bilo Opfrisdagen, 15 en 16 december 2011

Oud. Nieuwe en nieuwste middelen. Programma. 1. Oud. Nanno Kleefstra Henk Bilo Opfrisdagen, 15 en 16 december 2011 Rectificatie: Kosten van GLP-1 analogen zoals vermeld op de opfrisdagen 15 december 2011 klopten niet, zie hiervoor deze hand-out! Nieuwe en nieuwste middelen Nanno Kleefstra Henk Bilo Opfrisdagen, 15

Nadere informatie

Behandeling diabetes mellitus bij. gevorderde chronische nierschade

Behandeling diabetes mellitus bij. gevorderde chronische nierschade Behandeling diabetes mellitus bij gevorderde chronische nierschade 9 maart 2015 Gabe van Essen, internist-nefroloog HagaZiekenhuis Aris Prins, apotheker Mirjam Timmerman, huisarts en kaderarts diabetes

Nadere informatie

hoe bereidt u zich voor op het onderzoek?

hoe bereidt u zich voor op het onderzoek? hoe bereidt u zich voor op het onderzoek? Richtlijnen voor patiënten: met diabetes mellitus (tabletten) die voor het onderzoek een laxeerschema volgen en nuchter moeten zijn Waarom deze folder? Deze folder

Nadere informatie

Innovatieve ontwikkelingen in de diabeteszorg

Innovatieve ontwikkelingen in de diabeteszorg Innovatieve ontwikkelingen in de diabeteszorg 2 Is innovatie altijd zo goedkoop? Bruce H.R. Wolffenbuttel Univ Med Ctr Groningen / Rijksuniversiteit Groningen www.umcg.net Overzicht presentatie Optimale

Nadere informatie

1) In de linkerkolom (monotherapie) leest u het product waarmee u de behandeling start.

1) In de linkerkolom (monotherapie) leest u het product waarmee u de behandeling start. Cmbinatieschema s rale antidiabetica Het is niet eenvudig m het bs dr de bmen te blijven zien p vlak van bledsuikerverlagende medicatie. Nieuwe prducten verschijnen m de haverklap p de markt. Om u als

Nadere informatie

Cardiovasculair risicomanagement

Cardiovasculair risicomanagement Cardiovasculair risicomanagement en diabetes Lunchlezing 15 juni 2011 CVRM congres dr. D.J. Mulder, Internist Vasculair Geneeskundige i.o. De obesitas epidemie in Nederland Obesitas + vergrijzing = diabetes!

Nadere informatie

Flash glucose monitoring

Flash glucose monitoring Flash glucose monitoring Prof. Dr. Frank Nobels endocrino-diabetologie O.L.Vrouwziekenhuis Aalst o l v wat is het? o l v FreeStyle Libre (Flash) cgm met kalibratie in fabriek potentieel om vingerprikken

Nadere informatie

Cardiovasculair Risicomanagement bij DM2

Cardiovasculair Risicomanagement bij DM2 Cardiovasculair Risicomanagement bij DM2 Guy Rutten Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns Geneeskunde DiHAG Sterrencursus 2009 Relevantie Van de mensen met DM 2 sterft 50-70% aan

Nadere informatie

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 De flip-over Beter Leven met

Nadere informatie

De stap na gliclazide. Insuline? Nee!

De stap na gliclazide. Insuline? Nee! NHG Standaard Diabetes 2013 De stap na gliclazide. Insuline? Nee! Mw. dr. H.E.Hart, Huisarts en kaderarts diabetes Leidsche Rijn Julius Gezondheidscentra, Julius Centrum UMC Utrecht 21 en 23 juni 2016

Nadere informatie

ONTWIKKELINGEN IN DE BEHANDELING VAN TYPE 2 DIABETES: INCRETINE MIMETICA EN DPP-IV REMMERS. H. Pijl

ONTWIKKELINGEN IN DE BEHANDELING VAN TYPE 2 DIABETES: INCRETINE MIMETICA EN DPP-IV REMMERS. H. Pijl ONTWIKKELINGEN IN DE BEHANDELING VAN TYPE 2 DIABETES: INCRETINE MIMETICA EN DPP-IV REMMERS H. Pijl Achtergrond Diabetes mellitus type 2 wordt gekenmerkt door ongevoeligheid voor de metabole effecten van

Nadere informatie

BMI > 35: hoog aantal eenheden insuline? Een discussie over de zin en onzin van heel veel insuline bij heel zware patiënten.

BMI > 35: hoog aantal eenheden insuline? Een discussie over de zin en onzin van heel veel insuline bij heel zware patiënten. BMI > 35: hoog aantal eenheden insuline? Een discussie over de zin en onzin van heel veel insuline bij heel zware patiënten. Prof dr Max Nieuwdorp Internist-endocrinoloog AMC/VUmc diabetes groep 15.20-1540h

Nadere informatie

Toxicologie behandelinformatie

Toxicologie behandelinformatie ORALE BLOEDGLUCOSEVERLAGENDE MIDDELEN (UITGEZONDERD METFORMINE) Algemeen Met het toenemen van diabetes mellitus type 2 in de Westerse populatie, is ook het aantal intoxicaties met orale antidiabetica de

Nadere informatie

Updating: hoe de persoon met diabetes behandelen?

Updating: hoe de persoon met diabetes behandelen? Updating: hoe de persoon met diabetes behandelen? Marleen De Pover Diabetesverpleegkundige Projectmanager diabetes Arteveldehogeschool Consulent diabetes care NVKVV Diabetes: wat? Diabetes heeft twee gezichten

Nadere informatie

NHG Standaard Diabetes Mellitus 2

NHG Standaard Diabetes Mellitus 2 Disclosure belangen spreker : Kees van der Made (apotheker te IJmuiden) NHG Standaard Diabetes Mellitus 2 Farmacotherapie (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

HbA1c streefwaarden. ADVANCE trial. Uitkomsten ADVANCE. Uitkomsten ADVANCE

HbA1c streefwaarden. ADVANCE trial. Uitkomsten ADVANCE. Uitkomsten ADVANCE 1 Dr. Frits In de nieuwe diabetesstandaard wordt rekening gehouden met leeftijd en duur van de diabetes. Maakt het nog uit of iemand een macrovasculaire complicatie heeft (minder streng doel?) of microvasculaire

Nadere informatie

Landelijk Diabetes Congres 2016

Landelijk Diabetes Congres 2016 Landelijk Diabetes Congres 2016 Update SGLT-2, DPP-4 en GLP-1 medicatie 2016 Ingrid Jazet, internist LUMC Disclosures (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met

Nadere informatie

Geneesmiddelenoverzicht

Geneesmiddelenoverzicht Referenties 1.Van Bruggen JAR, Gorter KJ, Rutten GEHM. Delen en de le - geren zijn geen panacee voor betere diabeteszorg. Huis arts Wet 2006; 49(12):598-605. 2.RIVM. Rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning

Nadere informatie

Farmacotherapie. Farmacokinetiek & -dynamie. Overzicht. Farmacokinetiek: Wat doet het lichaam met het geneesmiddel?

Farmacotherapie. Farmacokinetiek & -dynamie. Overzicht. Farmacokinetiek: Wat doet het lichaam met het geneesmiddel? Farmacotherapie Agnes Nicia Farmacokinetiek & -dynamie Farmacokinetiek: Wat doet het lichaam met het geneesmiddel? Farmacodynamie: Wat doet het geneesmiddel met het lichaam? Overzicht Dosis geneesmiddel

Nadere informatie

Internistisch perspectief

Internistisch perspectief Management van diabetes & ACS Internistisch perspectief Max Nieuwdorp Academisch Medisch Centrum Amsterd Diabetes en hart en vaatziekten ~65% van alle sterfgevallen bij DM als gevolg van HVZ Dood door

Nadere informatie

Diabetes, uitgiftebegeleiding

Diabetes, uitgiftebegeleiding Diabetes, uitgiftebegeleiding Samenvatting 1/6 Diabetes is een aandoening waarbij veel verschillende zorgverleners betrokken zijn: apotheek, huisarts, praktijkondersteuner, fysiotherapeut, diëtist, podotherapeut,

Nadere informatie

Advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd

Advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd Advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd U heeft diabetes mellitus en wordt geopereerd. U krijgt adviezen om

Nadere informatie

18-10-2012. EASD en ADA richtlijnen 2012: een goede basis voor de nieuwe Nederlandse Standaard? Dr. Paul Bouter

18-10-2012. EASD en ADA richtlijnen 2012: een goede basis voor de nieuwe Nederlandse Standaard? Dr. Paul Bouter EASD en ADA richtlijnen 2012: een goede basis voor de nieuwe Nederlandse Standaard? Dr. Paul Bouter 1 Samenvatting adviezen ADA/EASD 2008 consensus Bereiken en behouden normoglykemie (HbA1c < 7%) Initieel

Nadere informatie

Aanpassen van insuline: moeilijke situaties

Aanpassen van insuline: moeilijke situaties Aanpassen van insuline: moeilijke situaties Dr. Frank Nobels endocrino-diabetologie O.L.Vrouwziekenhuis Aalst o l v 8 november 2011 Insuline in moeilijke situaties onvoorspelbare fysieke activiteit verschuiven

Nadere informatie

Voetproblemen bij Diabetespatiënten Situering en Screening. Dr. Greet Peeters Endocrinoloog ZNA Jan Palfijn

Voetproblemen bij Diabetespatiënten Situering en Screening. Dr. Greet Peeters Endocrinoloog ZNA Jan Palfijn Voetproblemen bij Diabetespatiënten Situering en Screening Dr. Greet Peeters Endocrinoloog ZNA Jan Palfijn Voetproblemen bij Diabetespatiënten Enkele weetjes Pathofysiologie Preventie Elke dag krijgen

Nadere informatie

Onderzoek of ingreep bij diabetes:

Onderzoek of ingreep bij diabetes: Onderzoek of ingreep bij diabetes: tabletten en/of insuline als medicatie Binnenkort heeft u een afspraak voor een onderzoek of een kleine chirurgische ingreep in Gelre ziekenhuizen Zutphen. Voor dit onderzoek

Nadere informatie

% Slechter! Nieuwe langwerkende insulines. Wat is een goed basaal insuline? STEMSYSTEEM. Wat is een goed basaal insuline?

% Slechter! Nieuwe langwerkende insulines. Wat is een goed basaal insuline? STEMSYSTEEM. Wat is een goed basaal insuline? Nieuwe langwerkende insulines Na het uitkomen van de laatste NHG-Standaard zijn er 3 nieuwe langwerkende insulines op de markt gekomen. Daarnaast hebben we nog de oude NPH insuline en de oude detemir en

Nadere informatie

Advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd.

Advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd. Advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd. Advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd U heeft diabetes mellitus en wordt geopereerd. U krijgt adviezen om

Nadere informatie

Streefwaarden naar leeftijd: zowel de glucose, de bloeddruk als de lipiden?

Streefwaarden naar leeftijd: zowel de glucose, de bloeddruk als de lipiden? Streefwaarden naar leeftijd: zowel de glucose, de bloeddruk als de lipiden? F. Holleman Langerhansdagen 2013 Streefwaarden naar leeftijd: zowel de glucose, de bloeddruk als de lipiden? F. Holleman Langerhansdagen

Nadere informatie

Diabetes en geneesmiddelen

Diabetes en geneesmiddelen Diabetes en geneesmiddelen Samenvatting van de lezing door Mw. J. de Vlugt en de heer B. Hendrikx, beiden als apotheker verbonden aan de Stichting Gezondheidscentra Eindhoven, op maandag 31 mei 2010 voor

Nadere informatie

Ja,3 keer per week. Dialyse en diabetes. Hoe groot is het probleem in Vlaanderen Diabetische nefropathie Doelstellingen Praktische aanpak en valkuilen

Ja,3 keer per week. Dialyse en diabetes. Hoe groot is het probleem in Vlaanderen Diabetische nefropathie Doelstellingen Praktische aanpak en valkuilen Ja,3 keer per week! Dialyse en diabetes Hoe groot is het probleem in Vlaanderen Diabetische nefropathie Doelstellingen Praktische aanpak en valkuilen 1 NBVN data : diagnose volgens leeftijd NBVN 2 Glycemic

Nadere informatie

Diabetes mellitus type 2 MEI 2015

Diabetes mellitus type 2 MEI 2015 Diabetes mellitus type 2 MEI 2015 Vzw Farmaka asbl Onafhankelijk centrum voor geneesmiddeleninformatie Onafhankelijke artsenbezoekers Lic. Baitar Abdelbari Apr. D'Hooghe Beatrijs Dr. Apr. Lobeau Marieke

Nadere informatie

Diabetes type 2. Duodagen april 2011. E.H.R. Wins, Woerden

Diabetes type 2. Duodagen april 2011. E.H.R. Wins, Woerden Diabetes type 2 Duodagen april 2011 E.H.R. Wins, Woerden Maatwerk bij nieuwe DM type 2 patienten De patient of de glucose van de patient? Leeftijd van nieuwe type 2 patienten Familie anamnese en ras Andere

Nadere informatie

Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG

Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG > Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG Zorginstituut Nederland Pakket Eekholt 4 1112 XH Diemen Postbus 320 1110 AH

Nadere informatie

Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker

Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse HARM-onderzoek fouten kosten risicofactoren frequentie 1 op de 18 Leendertse et al. Arch Intern

Nadere informatie

Benchmark Diabetes Nellie Jans Marijke Overkamp Jan Tillemans Karin Willemsen (per 1 april a.s.)

Benchmark Diabetes Nellie Jans Marijke Overkamp Jan Tillemans Karin Willemsen (per 1 april a.s.) Benchmark Diabetes 2015 Uw Nellie Jans Marijke Overkamp Jan Tillemans Karin Willemsen (per 1 april a.s.) Zorgstraat Diabetes benchmarkuitkomsten 2015 DM (ook vergeleken met CVRM) lipiden kort nieuws zorgstraat

Nadere informatie