Stapsgewijze behandeling bij type 2 diabetes: nieuwe visies

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stapsgewijze behandeling bij type 2 diabetes: nieuwe visies"

Transcriptie

1 Stapsgewijze behandeling bij type 2 diabetes: nieuwe visies Dr. Frank Nobels Dr. Inge Van Pottelbergh Dr. Paul Van Crombrugge Endocrinologie-Diabetologie OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove oktober 2013

2 Stapsgewijze behandeling vroeger + + +

3 Stapsgewijze behandeling nu

4 klasse generische naam producten biguaniden metformine Glucophage, Metformax gliniden repaglinide NovoNorm sulphonylurea gliclazide Gliclazide glipizide Glibenese, Minidiab gliquidone Glurenorm glibenclamide Bevoren, Daonil, Euglucon gliclazide L.A. Uni-diamicron glimepiride Amarylle glucosidase remmers acarbose Glucobay glitazones pioglitazone Actos DPP-4 inhibitoren sitagliptine Januvia vildagliptine Galvus saxagliptine Onglyza linagliptine Trajenta GLP1-analogen exenatide Byetta liraglutide Victoza lixisenatide Lyxumia

5 insuline merknaam start werking piek duur werking flacon pen wegwerp ultrasnel Humalog 5-15 min. 1 u 3-5 u Novorapid Apidra snel Actrapid min. 2 u 6-8 u + + Humuline Reg. + + Insuman Rapid intermediair Insulatard 1-2 u 4-6 u u + + Humuline NPH + + Insuman Basal ultratraag Lantus 2 u geen 24 u + + Levemir 2 u beperkt u + + mengsels met Humuline 30/ klassieke + + insuline mengsels met Novomix 30, 50, insuline Humalog Mix 25, analogen Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie (

6 Diabetes Care, Diabetologia. 19 April 2012 [Epub ahead of print]

7 educatie (levensstijl)

8 Median HbA 1c (%) UKPDS: HbA1c HbA1c 9 mean HbA1c 0.9% over 10y 8 Conventional 7 Intensive %=upper limit of normal range Years from randomisation UKPDS 33. Lancet 1998;352:837

9 Median HbA 1c (%) UKPDS: HbA1c HbA1c 9 levensstijl Conventional 8 mean HbA1c 0.9% over 10y 7 Intensive %=upper limit of normal range Years from randomisation UKPDS 33. Lancet 1998;352:837

10 Patient empowerment ++ Tricco A, et al. Lancet 2012; 379:

11 DM type 1 type 2 CSII 3 inj 3 inj 2 inj 1 inj diabetes conventie zorgtraject diabetes OAD diabetespas (wordt uitgebreid) diet unknown

12 verlies geen tijd

13

14 UKPDS: HbA1c lange termijn UKPDS 80. NEJM 2008; 359:1577

15 UKPDS Metformine Sulfonylurea of Insuline * p 0,05 ** p 0,01 *** p 0,001 ** ** * UKPDS 33. Lancet 1998;352:837 UKPDS 34. Lancet 1998;352:854 UKPDS 80. NEJM 2008; 359:1577

16 UKPDS Metformine legacy effect metabool geheugen Sulfonylurea of Insuline * ** * p 0,05 ** p 0,01 *** p 0,001 ** ** *** ** ** * UKPDS 33. Lancet 1998;352:837 UKPDS 34. Lancet 1998;352:854 UKPDS 80. NEJM 2008; 359:1577

17

18 Start op tijd

19 HbA1c doel bij type 2 diabetes: individuele aanpak <7% (53 mmol/mol) Jonger, gezonder <6.5% (48 mmol/mol) ouder, comorbiditeit, risico hypoglycemie <7,5-8.0% (58-64 mmol/mol) ADA-EASD Position Statement: Management of Hyperglycemia in T2DM. April 2012

20 metformine steviger dan ooit

21 Mortaliteit: secretagogen metformine Danish Registry. Schramm T et al. European Heart Journal 2011;32:

22 Metformine goedkoop geen hypoglycemie geen gewichtstoename reduceert microvasculaire complicaties (UKPDS) reduceert macrovasculaire complicaties (UKPDS) vermindert mogelijk kans op kanker overbelast de -cel niet geen glycemie zelfcontrole nodig

23 Metformine: werkingsmechanisme IGF-1 Dowling R et al. BMC Medicine 2011;9:33

24 Metformine: praktisch gastro-intestinale neveneffecten (1 op 20) - op volle maag - langzaam opbouwen oppassen voor lactaatacidose (zeer zeldzaam) - dosis aanpassen bij nierinsufficiëntie - niet bij onstabiele hartdecompensatie, COPD, cirrhose - stop tijdelijk in alle acute situaties (cave deshydratatie + slechte nierfunctie + ACE-i/ARB, NSAID) - stop tijdelijk 24 u voor iv-contrast en voor heelkunde Nathan D et al. Diabetes Care 2009;32: Shaw J et al.diabet Med 2007;24: Herrington W, Levy J. Int Urol Nephrol 2008;40:

25 sulfonylurea: kies de juiste en gebruik ze deskundig

26 Sulfonylurea goedkoop geen hypoglycemie geen gewichtstoename reduceert microvasculaire complicaties (UKPDS) reduceert macrovasculaire complicaties (UKPDS) vermindert mogelijk kans op kanker overbelast de -cel niet geen glycemie zelfcontrole nodig

27 Sulfonylurea, gliniden: praktisch kies juiste product geen glibenclamide met gliclazide meeste evidentie (ADVANCE studie) bij nierinsufficiëntie gliquidone meeste studies bij onregelmatig leven repaglinide (cave therapietrouw) gebruik deskundig zelfcontrole nodig dosistitratie (cave therapeutische inertie) Advance. N Engl J Med 2008;358:

28 klasse generische naam producten biguaniden metformine Glucophage, Metformax gliniden repaglinide NovoNorm sulphonylurea gliclazide Gliclazide glipizide Glibenese, Minidiab gliquidone Glurenorm glibenclamide Bevoren, Daonil, Euglucon gliclazide L.A. Uni-diamicron glimepiride Amarylle glucosidase remmers acarbose Glucobay glitazones pioglitazone Actos DPP-4 inhibitoren sitagliptine Januvia vildagliptine Galvus saxagliptine Onglyza linagliptine Trajenta GLP1-analogen exenatide Byetta liraglutide Victoza lixisenatide Lyxumia

29 glitazones: neveneffecten ++

30 Glitazones: neveneffecten gewichtstoename vochtretentie hartdecompensatie atypische fracturen (blaascarcinoom) meer coronaire events en mortaliteit (rosiglitazone?)

31 DPP-4 inhibitoren: sneller inschakelen

32 DPP-4 inhibitoren (gliptines) + metformine - sitagliptine : Januvia Janumet - vildagliptine : Galvus Eucreas - saxagliptine : Onglyza Komboglyze - linagliptine : Trajenta Jentadueto

33 Incretine systeem insulinesynthese maaglediging glucagonsecretie glucose afhankelijke insulinesecretie

34 Metabolisme van GLP-1 Meal Intestinal GLP-1 release Active GLP-1 DPP-4 GLP-1 inactive Adapted from Rothenberg P, et al. Diabetes. 2000;49(suppl 1):A39. Rothenberg P, et al. Diabetes 2000;49(suppl 1):A39

35 Metabolisme van GLP-1 Meal Intestinal GLP-1 release GLP-1 analoog Byetta, Victoza (spuiten) Active GLP-1 DPP-4 Januvia, Galvus, Onglyza, Trajenta (tabletten) DPP-4 inhibitor GLP-1 inactive Adapted from Rothenberg P, et al. Diabetes. 2000;49(suppl 1):A39. Rothenberg P, et al. Diabetes 2000;49(suppl 1):A39

36 sitagliptin glipizide add-on to metformin Nauck M, et al. Diabetes, Obesity and Metabolism 2007;9:

37 Body weight (kg ± SE) Incidence (%) sitagliptin glipizide add-on to metformin 50 hypoglycemia % P< % 0 Week 52 Glipizide + metformin Sitagliptin + metformin Nauck M, et al. Diabetes, Obesity and Metabolism 2007;9:

38 DPP-4 inhibitoren: veiligheid analyse van 67 RCT s DPP placebo FU w geen verschil met placebo 38 Goossen K, Gräber S. Diabetes Obes Metab. doi: /j

39 saxagliptine: cv outcome DM2, 2 o prev/high risk, saxagliptin vs placebo, FU 2,1 y Primary End Point = cardiovascular death, myocardial infarction, or ischemic stroke SAVOR-TIMI 53 study. Scirica B, et al. New Engl J Med 2013

40 alogliptine: cv outcome 5380 DM2, 2 o prev recent AMI/unstable angina, linagliptin vs placebo, FU 1,5 y Primary End Point = cardiovascular death, myocardial infarction, or ischemic stroke EXAMINE study. White B, et al. New Engl J Med 2013

41 saxagliptine: cv outcome SAVOR-TMI 53 study. Scirica B, et al. New Engl J Med 2013

42 FDA alert system Elashoff M, et al. Gastroenterology 2011;141:150

43 GLP-1 R/ en pancreatitis/ca pancreatitis: onrust begonnen met case reports (bias ++: DM2, obesitas, sterke vermagering, ) pancreasca: theoretisch risico als pancreatitis 1000 en ratten en muizen, enkele dozijnen apen bestudeerd: OK, tenzij in enkele kleine studies (vnl bij HIP-ratten en Kras-muizen) grote verzekeringsdatabanken (> 100,000 pat): OK meta-analyses van rct s (> 25,000 pat): OK veiligheidsanalyse van lopende studies (> 70,000 pat): OK Drucker D. Diabetes 2013;62:3316 Nauck M. Diabetes Care 2013;36:2126 Butler P, et al. Diabetes Care 2013;36:2218

44 GLP-1 R/ en pancreatitis gelinkte medische en pharmaciedata van pat, waarvan DM (6545 op exenatide, op sitagliptine) Garg R, et al. Diabetes Care 2010;33:2349

45 GLP-1 R/ en pancreatitis gelinkte medische en pharmaciedata van pat, waarvan DM (6545 op exenatide, op sitagliptine) Garg R, et al. Diabetes Care 2010;33:2349

46 At this time, there is insufficient information to modify current treatment recommendations. No new concerns for GLP-1 therapies identified on the basis of available evidence

47 DPP-4 inhibitoren: praktisch als A1c >7 onder metformine: start meteen gebruiksvriendelijk: 1x /d (tenzij Galvus), om het even wanneer, geen optitratie geen hypoglycemie geen significante neveneffecten dosisaanpassing bij nierinsufficiëntie MDRD (ml/min) sitagliptine (Januvia) vildagliptine (Galvus) saxagliptine (Onglyza) linagliptine (Trajenta) > 50 1x 100 mg 2x 50 mg 1x 5 mg 1x 5 mg x 50 mg 1x 50 mg 1x 2,5 mg 1x 5 mg < 30 1x 25 mg 1x 50 mg 1x 2,5 mg 1x 5 mg

48 DPP-4 inhibitoren: terugbetaling monotherapie bij nierinsufficiëntie combinatietherapie: als 3m en A1c 7 met MF met SU* met MF+SU Januvia Onglyza + Galvus Trajenta +² + + * als MF intolerantie of contraïndicatie 1 MDRD 50, 2 MDRD 29 ³ max. 1/d

49 levensstijl STAP 1 metformine STAP 2 metformine + sulfonylureum pro: lang gekend goedkoop con: gewicht hypo risico metformine + DPP4-inhibitor pro: laag hypo risico gewicht neutraal con: duur STAP 3 STAP 4 STAP 5 als metformine gecontraïndiceerd of niet verdragen: weglaten

50 tripel orale?

51 Hermansen K et al. Diab Ob Metab 2007:9: tripel orale antidiabetica A1c 0.9%

52 GLP1a?

53 Metabolisme van GLP-1 Meal Intestinal GLP-1 release GLP-1 analoog Byetta, Victoza (spuiten) Active GLP-1 DPP-4 Januvia, Galvus, Onglyza (tabletten) DPP-4 inhibitor GLP-1 inactive GLP-1 = glucagon-like peptide 1; DPP-4= dipeptidyl-peptidase 4 Adapted from Rothenberg P, et al. Diabetes. 2000;49(suppl 1):A39. Rothenberg P, et al. Diabetes 2000;49(suppl 1):A39

54 GLP1 activiteit: GLP1a DPP4-i Nauck MA. Am J Med 2011;124:S3 S18

55 GLP1a insuline secretie maaglediging glucagon secretie eetlust (ook rechtstreeks centraal) Bolli, Owens. Diabetes, Obesity and Metabolism 2014;doi: /dom.12253

56 PP-glyc: exenatide vs sitagliptin DeFronzo RA, et al. Curr Med Res Opin 2008;24:

57 Exenatide bij pat. op metformine nausea De Fronzo et al. Diabetes Care 05;28:

58 GLP-1 analoog insuline HbA1c bij start 8,2 ± 1,0 % Nachtelijke hypo (n/pat/j): exenatide 0.9 glargine 2.4 Heine RJ, et al. Ann Intern Med. 2005;143:

59 GLP-1 analoog insuline + -

60 Verschillen tussen de GLP-1 moleculen op basis van hun dimensionale structuur Lichaamseigen humaan GLP-1 Verschillen met lichaamseigen GLP-1 weergegeven in het oranje Exenatide Lichaamseigen humaan GLP-1 H A E G T F T S D V S S Y L E G Q A A K E F I A W L V K G R-NH 2 Liraglutide H A E G T F T S D V S S Y L E G Q A A K(γE-C16) E F I A W L V R G RG Exenatide H G E G T F T S D L S K Q M E E E A V R L F I E W L K N G GP S S G A P P P S -NH 2 Lixisenatide H G E G T F T S D L S K Q M E E E A V R L F I E W L K N G GP S S G A P P S K K K K K K -NH 2 Tabel bewerkt overgenomen uit Werner U et al, Regulatory Peptides 2010; 164: Meier JJ., Nat. Rev. Endocrinol 2012; 8:

61 Verschillen tussen de GLP-1 moleculen op basis van hun dimensionale structuur Lichaamseigen humaan GLP-1 Verschillen met lichaamseigen GLP-1 weergegeven in het oranje Vetzuur op C-16 Liraglutide Exenatide Lichaamseigen humaan GLP-1 H A E G T F T S D V S S Y L E G Q A A K E F I A W L V K G R-NH 2 Liraglutide H A E G T F T S D V S S Y L E G Q A A K(γE-C16) E F I A W L V R G RG Exenatide H G E G T F T S D L S K Q M E E E A V R L F I E W L K N G GP S S G A P P P S -NH 2 Lixisenatide H G E G T F T S D L S K Q M E E E A V R L F I E W L K N G GP S S G A P P S K K K K K K -NH 2 Tabel bewerkt overgenomen uit Werner U et al, Regulatory Peptides 2010; 164: Meier JJ., Nat. Rev. Endocrinol 2012; 8:

62 Verschillen tussen de GLP-1 moleculen op basis van hun dimensionale structuur Lichaamseigen humaan GLP-1 Verschillen met lichaamseigen GLP-1 weergegeven in het oranje Vetzuur op C-16 Liraglutide Exenatide Lixisenatide Lichaamseigen humaan GLP-1 H A E G T F T S D V S S Y L E G Q A A K E F I A W L V K G R-NH 2 Liraglutide H A E G T F T S D V S S Y L E G Q A A K(γE-C16) E F I A W L V R G RG Exenatide H G E G T F T S D L S K Q M E E E A V R L F I E W L K N G GP S S G A P P P S -NH 2 Lixisenatide H G E G T F T S D L S K Q M E E E A V R L F I E W L K N G GP S S G A P P S K K K K K K -NH 2 Tabel bewerkt overgenomen uit Werner U et al, Regulatory Peptides 2010; 164: Meier JJ., Nat. Rev. Endocrinol 2012; 8:

63 antilichamen tegen exenatide Fineman MS, et al. Diabetes, Obesity and Metabolism 2012;14:

64 Verschillen tussen de GLP-1 moleculen op basis van hun dimensionale structuur Lichaamseigen humaan GLP-1 Verschillen met lichaamseigen GLP-1 weergegeven in het oranje Vetzuur op C-16 T 1/2 13u T 1/2 2.4u T 1/2 3u Liraglutide Exenatide Lixisenatide Lichaamseigen humaan GLP-1 H A E G T F T S D V S S Y L E G Q A A K E F I A W L V K G R-NH 2 Liraglutide H A E G T F T S D V S S Y L E G Q A A K(γE-C16) E F I A W L V R G RG Exenatide H G E G T F T S D L S K Q M E E E A V R L F I E W L K N G GP S S G A P P P S -NH 2 Lixisenatide H G E G T F T S D L S K Q M E E E A V R L F I E W L K N G GP S S G A P P S K K K K K K -NH 2 Tabel bewerkt overgenomen uit Werner U et al, Regulatory Peptides 2010; 164: Meier JJ., Nat. Rev. Endocrinol 2012; 8:

65 liraglutide: vnl effect op Nglyc Flint A, et al. Adv Ther 2011;28:

66 De reductie in de postprandiale glycemie is meer uitgesproken met Lyxumia dan met liraglutide Gemiddelde verandering t.o.v. plasmaglucose vóór de maaltijd (mg/dl) Change in AUC 0:30 04:30 (%) GLP-1 RA prandial LIXISENATIDE Day -1 Day 28 GLP-1 RA nonprandial LIRAGLUTIDE Day -1 Day Lixisenatide 20 μg (n=77) Liraglutide 1,8 mg (n=71) -41 % *p < 0,0001 vs. liraglutide -30 0H45 1H 1H30 Testmaaltijd 2H 2H30 Theoretische tijd 3H30 4H % * De totale incidentie van ongewenste effecten (hoofdzakelijk gastro-intestinaal) was lager met lixisenatide (58%) dan met liraglutide (73%) Kapitza et al, Diabetes, Obesity and Metabolism 2013; 15:

67 Er zijn twee soorten GLP-1 Receptor Agonisten, die een verschillend effect hebben op de FPG en PPG PRANDIALE GLP-1 Receptor Agonisten NIET-PRANDIALE GLP-1 Receptor Agonisten Effect op FPG Effect op PPG Effect op FPG Effect op PPG Lixisenatide 1x per dag Exenatide 2x per dag Liraglutide 1x per dag (Exenatide 1x per week) Bewerkt naar : Fineman MS et al, Diabetes, Obesity & Metabolism 2012; 14: Vidal J., European Endocrinology, 2013; 9(2): 76 81

68 % of subjects with HbA 1C <7% at endpoint LS Mean% Change in HbA 1C at endpoint Lixisenatide (Lyxumia ): toediening in één injectie per dag Once-a-day Twice-a-day 5 µg 10 µg 20 µg 30 µg 5 µg 10 µg 20 µg 30 µg P= P= P< P< P< P< P< P< Placebo P= P= P< P< P= P< P= P< µg 10 µg 20 µg 30 µg 5 µg 10 µg 20 µg 30 µg Placebo Significante reductie van het HbA1c onder lixisenatide 20 µg eenmaal daags 2/3 van de patiënten bereikt een HbA1c < 7 % De beste verhouding doeltreffendheid/tolerantie wordt bereikt bij deze dosering Ratner R et al, Diabet Med. 2010; 27:

69 Glykemie (mg/dl) Lyxumia verlaagt de PPG gedurende de hele dag Glykemie (mg/dl) Placebo Lixisenatide 20 g QD Uitgangswaarde (Dag -1) Placebo (Dag 28) Uitgangswaarde (Dag -1) 20 g QD lixisenatide (Dag 28) Ontbijt Middagmaal Avondmaal Tijd sinds ochtendinjectie (h) Ontbijt Middagmaal Avondmaal Tijd sinds ochtendinjectie (h) Lorenz M et al. Regulatory Peptides 2013; 185: 1 8

70 GLP1a: praktisch patiënt: op MF + SU HbA1c > 7.5 % (terugbetaling) MDRD > 30 (liefst > 50) (exe en lixi renale klaring, lira niet maar toch oppassen) obees, geen gastroparese start ZTD: zelfcontrole aanleren keuze: korte T1/2, vnl PP effect, toedienen 0,5u voor mltd met sterkste glyc Byetta (µg/d): 2x 5 2x 10 Lyxumia (µg/d): 1x 10 1x 20 lange T1/2, vnl F effect, toedienen om het even wanneer Victoza (mg/d): 1x 0,6 1x 1,2 ( 1x 1,8 als na 6m A1c > 7.5%) educatie: vermijden nausea: ½ eten, trager eten vermijden hypo: SU halveren of op wacht

71 GLP1a + insuline?

72 Plasmaglucosespiegel (mg/dl) Fix Fasting First Maaltijd Maaltijd Maaltijd T2DM Hyperglycemie als gevolg van een toename van de nuchtere glycemie Normaal Tijdstip van de dag (uren) Plasmaglucosespiegel (mmol/l) Polonsky K, et al. N Engl J Med 1988;318:

73 HbA 1c Gemiddelde waarde SD Combinatie met een basale insuline GetGoal-L: evolutie van het HbA1c over 24 weken 8,5 Placebo + basale insuline (n=158) Lixisenatide + basale insuline (n=304) 8,0 8,1 7,8 7,5 Gemiddeld verschil (least squares methode) [95 % BI] vs. placebo: -0,4 % [-0,6 %, -0,2 %]; p=0,0002 7, Weken 24 SD= standaarddeviatie Riddle et al, Diabetes Care 2013; 36:

74 Combinatie met een basale insuline GetGoal-L: verandering van het lichaamsgewicht over 24 weken Gemiddelde gewichtsverandering SD na 24 weken t.o.v. de uitgangswaarde -0,5 kg placebo + basale insuline (n=166) lixisenatide + basale insuline (n=327) -1,8 kg Insulinedosis Tijdens de behandeling met lixisenatide + basale insuline werd een afname van ongeveer 10 % van de dosis basale insuline waargenomen, wat significant hoger is dan de afname die geobserveerd werd in de arm met basale insuline + placebo. Gemiddeld gewichtsverschil (least squares methode) [95 % BI] vs. placebo: -1,3 kg [-1,8 kg, -0,7 kg]; p < 0,0001 Riddle et al, Diabetes Care 2013; 36:

75 Combinatie met een basale insuline GetGoal-Duo1: verandering van het HbA1c over 24 weken Gemiddelde HbA1c ± SD (%) 8,8 8,6 8,4 8,2 Insuline glargine + MET (±TZD) Insuline glargine + MET (±TZD) + lixisenatide OF placebo insuline glargine + MET + placebo (n = 221) insuline glargine + MET + lixisenatide (n = 215) 8,0 7,8 7,6 7,4 7,2 7,0 7,6 7,6 Gemiddeld verschil (least squares methode) [95 % BI] vs. placebo: -0,32 [-0,46, -0,17]; p < 0,0001 7,3 7,0 6,8 6,6-12 Uitgangspunt voor de tijd LOCF Behandelingsduur (weken) mitt-population; LOCF = Last Observation Carried Forward Riddle et al, Diabetes Care 2013; 36:

76 basale insuline + GLP1a Bolli, Owens. Diabetes, Obesity and Metabolism 2014;doi: /dom.12253

77 GLP1a: terugbetaling

78 levensstijl STAP 1 metformine STAP 2 metformine + sulfonylureum metformine + DPP4-inhibitor pro: lang gekend goedkoop con: gewicht hypo risico pro: laag hypo risico gewicht neutraal con: duur STAP 3 metformine + sulfonylureum + DPP4-inhibitor metformine (+ sulfonylureum) + GLP-1 analoog metformine (+ sulfonylureum) + basale insuline pro: geen spuitjes con: beperkt effect pro: laag hypo risico gewicht con: nausea erg duur pro: matig hypo risico meest efficiënt con: gewicht STAP 4 metformine (+ sulfonylureum) + GLP-1 analoog + basale insuline STAP 5 metformine + complexe insuline als metformine gecontraïndiceerd of niet verdragen: weglaten

79 levensstijl STAP 1 metformine STAP 2 metformine + sulfonylureum metformine + DPP4-inhibitor pro: lang gekend goedkoop con: gewicht hypo risico pro: laag hypo risico gewicht neutraal con: duur STAP 3 metformine + sulfonylureum + DPP4-inhibitor metformine (+ sulfonylureum) + GLP-1 analoog metformine (+ sulfonylureum) + basale insuline pro: geen spuitjes con: beperkt effect pro: laag hypo risico gewicht con: nausea erg duur pro: matig hypo risico meest efficiënt con: gewicht STAP 4 metformine (+ sulfonylureum) + GLP-1 analoog + basale insuline STAP 5 metformine + complexe insuline als metformine gecontraïndiceerd of niet verdragen: weglaten

80 samengevat levensstijl blijft belangrijk: coach! verlies geen tijd keuze voor metformine steviger dan ooit schakel DPP4-i zodra mogelijk als u SU gebruikt, doe het dan goed (juiste product, zelfcontrole, titreren) triple orale: als u spuitjes absoluut wil vermijden, als streefdoel niet te scherp (vnl. bij hoog bejaarden) GLP1a: als u gewicht, hypo s wil vermijden prandiale GLP1a + basale insuline = interessante nieuwe optie

Spelen met insuline. Dr. Frank NOBELS. Dr. Stefanie VINKEN

Spelen met insuline. Dr. Frank NOBELS. Dr. Stefanie VINKEN Spelen met insuline Dr. Frank NOBELS Dr. Stefanie VINKEN scenario soorten insuline type 1 type 2 diabetes spelen met insuline bij type 2 diabetes: opstarten dosissen aanpassen acute problemen oplossen

Nadere informatie

Orale antidiabetica bij ouderen. Katrien Benhalima UZ Leuven 01-10-2011

Orale antidiabetica bij ouderen. Katrien Benhalima UZ Leuven 01-10-2011 Orale antidiabetica bij ouderen Katrien Benhalima UZ Leuven 01-10-2011 Diagnose Diabetes normaal Gestoorde glucose tolerantie diabetes nuchter

Nadere informatie

Diabetes type 2: praktisch glycemiebeleid

Diabetes type 2: praktisch glycemiebeleid Diabetes type 2: praktisch glycemiebeleid Dr. Frank NOBELS endocrinologie OLV Aalst Dr. Stefanie Vinken endocrinologie ASZ Aalst -cell function (% ) Progressive decline of -cell 100 80 60? function in

Nadere informatie

Hoe de persoon met diabetes benaderen en reguleren bij multipathologie? Dr. Katrien Benhalima Dienst endocrinologie UZ Leuven 22-03-2013

Hoe de persoon met diabetes benaderen en reguleren bij multipathologie? Dr. Katrien Benhalima Dienst endocrinologie UZ Leuven 22-03-2013 Hoe de persoon met diabetes benaderen en reguleren bij multipathologie? Dr. Katrien Benhalima Dienst endocrinologie UZ Leuven 22-03-2013 Diabetologia. 2012 Jun;55(6):1577-96. Epub 2012 Apr 20. Diabetologia.

Nadere informatie

Nieuwigheden bij de diabetische medicatie

Nieuwigheden bij de diabetische medicatie Nieuwigheden bij de diabetische medicatie Prof. em. dr. Raoul Rottiers Endocrinoloog Ugent Ere-voorzitter Diabetes Liga NVKVV Oostende, 17 maart 2016 Type 1 diabetes Geen insuline productie I Stijging

Nadere informatie

Overzicht OAD - GLP-1 ANALOGEN - INSULINES

Overzicht OAD - GLP-1 ANALOGEN - INSULINES METFORMINE Verhoogt de insuline gevoeligheid Vertraagt de opnamesnelheid van glucose Verbetert de opname van glucose ter hoogte van de spiercellen Vertraagt de vrijstelling van glucose uit glycogeen ter

Nadere informatie

Practische aspecten insuline en OAD voor verpleging

Practische aspecten insuline en OAD voor verpleging Practische aspecten en OAD voor verpleging Practische aspecten en OAD voor verpleging Inhoudstafel: Patienten behandeld met 1 injectie 2 injecties humaan meng 4 injecties humane s 4 injecties analoge s

Nadere informatie

DM-2: nieuwe medicatie, nieuwe pathway. en wat we hieruit leren

DM-2: nieuwe medicatie, nieuwe pathway. en wat we hieruit leren DM-2: nieuwe medicatie, nieuwe pathway en wat we hieruit leren Dr. Frank NOBELS endocrino-diabetologie O.L.V. Aalst Stapsgewijze behandeling van DM-2 SU+GLIT SU MF+SU MF + + + 1 klasse generische naam

Nadere informatie

Wat iedere zorgverlener moet weten. Recent nieuws uit de diabeteswereld. Prof. Em. Dr. Raoul Rottiers. Endocrinoloog UZGent

Wat iedere zorgverlener moet weten. Recent nieuws uit de diabeteswereld. Prof. Em. Dr. Raoul Rottiers. Endocrinoloog UZGent Wat iedere zorgverlener moet weten Recent nieuws uit de diabeteswereld Prof. Em. Dr. Raoul Rottiers Endocrinoloog UZGent 13 Diabetessymposium Gent, 9.11.2010 AHS / NVKVV Diagnosecriteria 1 Criteria voor

Nadere informatie

Glycemie medicatie bij type 2 diabetes: anno 2015

Glycemie medicatie bij type 2 diabetes: anno 2015 Glycemie medicatie bij type 2 diabetes: anno 2015 Dr. Frank Nobels Endocrinologie-Diabetologie OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove glycemie verlagers metformine sulfonylureum glinide acarbose glitazone DPP-4

Nadere informatie

Update Diabetes voor verpleging 2010

Update Diabetes voor verpleging 2010 Update Diabetes voor verpleging 2010 Update Diabetes voor verpleging 2010 Dr Eeckhout: : diabetes algemeen Lief Breekelmans: : Insuline (soorten, pennen, ) Annick Kempen: Hypoglycemie Christine, firma

Nadere informatie

RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN. Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed

RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN. Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed Versie 2: September 2014 INHOUD 1. Algemeen 3 2. Onderscheid zorgtraject/conventie

Nadere informatie

Type 2 diabetes, insuline resistentie. Hoe behandelen? o l v. Prof. Dr. Frank Nobels. Endocrinologie-Diabetologie OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove

Type 2 diabetes, insuline resistentie. Hoe behandelen? o l v. Prof. Dr. Frank Nobels. Endocrinologie-Diabetologie OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove Type 2 diabetes, insuline resistentie Hoe behandelen? Prof. Dr. Frank Nobels Endocrinologie-Diabetologie OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove o l v type 2 diabetes, insuline resistentie 56 j G 92 kg, L 1.65

Nadere informatie

DIABETES PERI- OPERATIEF/ONDERZOEKEN

DIABETES PERI- OPERATIEF/ONDERZOEKEN DIABETES PERI- OPERATIEF/ONDERZOEKEN Belang van goede glycemieregeling perioperatief Ontregelde diabetes ( hyperglycemie) in een perioperatieve periode gaat samen met een slechte outcome voor de patiënt.

Nadere informatie

AANPAK VAN TYPE 2-DIABETES: EEN UPDATE

AANPAK VAN TYPE 2-DIABETES: EEN UPDATE AANPAK VAN TYPE 2-DIABETES: EEN UPDATE Men beschikt op dit ogenblik over tal van bloedsuikerverlagende middelen voor de aanpak van type 2-diabetes. Er zijn tot op heden enkel voor metformine, de bloedsuikerverlagende

Nadere informatie

RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN. Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed

RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN. Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed RICHTLIJNEN VOOR DIABETESBELEID IN RUSTHUIZEN Door diabetescentrum AZ Sint-Blasius en de coördinerende en raadgevende artsen Vehamed Versie 1: Mei 2014 INHOUD 1. Algemeen 3 2. Onderscheid zorgtraject/conventie

Nadere informatie

Opmerking: Glitazones werden niet opgenomen in het schema aangezien ze nog slechts tijdelijk beschikbaar zijn op de markt.

Opmerking: Glitazones werden niet opgenomen in het schema aangezien ze nog slechts tijdelijk beschikbaar zijn op de markt. maart 2015 1 SCHEMA 1: MOGELIJKE COMBINATIES WANNEER GESTART WORDT MET METFORMINE Orale medicatie GFR > 50 MONOTHERAPIE BITHERAPIE TRITHERAPIE METFORMINE DPP4-INHIBITOR SGLT 2 inhibitor Sulfonylureum Gliniden

Nadere informatie

Wanneer en hoe opstarten van injecties bij onvoldoende Diabetescontrole Dr.Winne, Dr.Ghillebert, Dr.Terryn 28 mei 2010 AZ Damiaan

Wanneer en hoe opstarten van injecties bij onvoldoende Diabetescontrole Dr.Winne, Dr.Ghillebert, Dr.Terryn 28 mei 2010 AZ Damiaan Deel 1 Wanneer en hoe opstarten van injecties bij onvoldoende Diabetescontrole Dr.Winne, Dr.Ghillebert, Dr.Terryn 28 mei 2010 AZ Damiaan Hetzorgtrajectdiabetes Inclusiecriteria 1 of 2 injecties insulinetherapie

Nadere informatie

Van de ruim één miljoen

Van de ruim één miljoen 34 diabetesmedicatie Nieuwe orale antidiabetica Een groot deel van de patiënten met diabetes mellitus type 2 krijgt tabletten om de bloedglucose te verlagen. De laatste jaren zijn er aardig wat nieuwe

Nadere informatie

Medicamenteuze behandeling diabetes mellitus type 2 (DM2)

Medicamenteuze behandeling diabetes mellitus type 2 (DM2) Medicamenteuze behandeling diabetes mellitus type 2 (DM2) Marloes Dankers 1 & 2 december 2015 IVM Het instituut dat gespecialiseerd is in het verspreiden van informatie en effectieve oplossingen voor een

Nadere informatie

Diabetesregulatie bij operatie. Anesthesie

Diabetesregulatie bij operatie. Anesthesie Diabetesregulatie bij operatie Anesthesie Inhoudsopgave Inleiding 4 Algemene richtlijnen 5 Wat te doen bij hypoglycemie? 5 Bloedglucose controle 5 Voeding en medicatie na de operatie 5 Vragen 6 Bijlagen

Nadere informatie

Nieuwe middelen bij type 2 DM, verandering in diabeteslandschap? Refresh en Update. Jan Tillemans, huisarts Arianne van Bon, internist endocrinoloog

Nieuwe middelen bij type 2 DM, verandering in diabeteslandschap? Refresh en Update. Jan Tillemans, huisarts Arianne van Bon, internist endocrinoloog Nieuwe middelen bij type 2 DM, verandering in diabeteslandschap? Refresh en Update Jan Tillemans, huisarts Arianne van Bon, internist endocrinoloog We leven in een wereld van steeds meer informatie en

Nadere informatie

Behandeling type 2 diabetes in 2011

Behandeling type 2 diabetes in 2011 mul$disciplinair symposium 1/10/2011 Behandeling type 2 diabetes in 2011 Dr. Katrin Mortelmans Casus man 54 jaar Ø Medische voorgeschiedenis: diabetes type 2 sinds 2006, arteriële hypertensie, maagulcera

Nadere informatie

Voorbereiding onderzoek bij diabetes Tabletten

Voorbereiding onderzoek bij diabetes Tabletten 00 Voorbereiding onderzoek bij diabetes Tabletten Interne geneeskunde Diabetespoli 1 Binnenkort heeft u een afspraak voor een onderzoek, waarvoor u gedurende langere tijd niets mag eten. Omdat u bekend

Nadere informatie

5.1 Tabletten en andere medicatie. Metformine (merknaam Glucophage)

5.1 Tabletten en andere medicatie. Metformine (merknaam Glucophage) Hoofdstuk 5 Medicatie Diabetes mellitus wordt altijd met een dieet behandeld, maar ook met tabletten en/of insuline. Uw arts kiest, in overleg met u, de behandeling die bij u past. Bij niet of niet goed

Nadere informatie

2

2 1 2 3 4 5 6 SGLT2 α1 β α2 α1 β α2 α 9 Incidence of myocardial infarction (rate per 1000 patients) Incidence of mortality (rate per 1000 patients) 300 250 200 150 100 p=ns 147 123 183 p

Nadere informatie

Welke behandelstrategie bij obese type 2 patiënten: GLP 1 agonist!

Welke behandelstrategie bij obese type 2 patiënten: GLP 1 agonist! 1 Welke behandelstrategie bij obese type patiënten: GLP 1 agonist! Bruce H.R. Wolffenbuttel, internist endocrinoloog Universitair Medisch Centrum Groningen Afd. Endocrinologie: www.umcg.net Blog: www.gmed.nl

Nadere informatie

Rudi Caron Diabetesteam Gasthuisberg Leuven

Rudi Caron Diabetesteam Gasthuisberg Leuven Rudi Caron Diabetesteam Gasthuisberg Leuven Diabetes: also a global disease Estimated global prevalence of diabetes In België :vandaag heeft 1/12 mensen diabetes 151 million 347 285 million 438 million

Nadere informatie

hoe bereidt u zich voor op het onderzoek?

hoe bereidt u zich voor op het onderzoek? hoe bereidt u zich voor op het onderzoek? richtlijnen voor patiënten: met diabetes mellitus (insuline en tabletten) die voor het onderzoek nuchter moeten zijn Waarom deze folder? Deze folder is bestemd

Nadere informatie

Nieuwe insulines, incretines en flash meting

Nieuwe insulines, incretines en flash meting Nieuwe insulines, incretines en flash meting Dhr. Alfons Piessens en Mevr. Jasmien Wille, diabeteseducatoren UZ Brussel Studiedag diabetesverpleegkundigen NVKVV Kursaal Oostende Inhoud 1. Classificatie

Nadere informatie

Rijbewijs voor diabetici, voor wie en door wie. Bart Vets Imeldaziekenhuis

Rijbewijs voor diabetici, voor wie en door wie. Bart Vets Imeldaziekenhuis Rijbewijs voor diabetici, voor wie en door wie Bart Vets Imeldaziekenhuis Voor een goed begrip Diagnose diabetes binnen 4 werkdagen Ongeacht vorm van diabetes Ongeacht aard van behandeling Groep 1 = privaat

Nadere informatie

Diabetes Mellitus type 2 en tabletgebruik. Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis

Diabetes Mellitus type 2 en tabletgebruik. Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis Diabetes Mellitus type 2 en tabletgebruik Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis Wat is diabetes type 2? Diabetes type 2 komt veel bij ouderen voor. Vroeger werd deze vorm daarom ook wel ouderdomssuiker genoemd.

Nadere informatie

Nieuwsbrief IPSA. 4-5 Een terugblik op de Masterclass Antidiabetica

Nieuwsbrief IPSA. 4-5 Een terugblik op de Masterclass Antidiabetica Nieuwsbrief IPSA Driemaandelijks nr. 42 Een terugblik op de Masterclass Antidiabetica Eind maart vond er naar goede gewoonte opnieuw een vervolg plaats aan de immer interessante masterclasses farmacologie.

Nadere informatie

Basaal Plus. Wat te doen als langwerkende insuline toegevoegd aan orale medicatie niet meer afdoende is? Duodagen april 2011

Basaal Plus. Wat te doen als langwerkende insuline toegevoegd aan orale medicatie niet meer afdoende is? Duodagen april 2011 Basaal Plus Wat te doen als langwerkende insuline toegevoegd aan orale medicatie niet meer afdoende is? Duodagen april 2011 2 Toetsvragen Bij Insuline Resistentie bestaat er een afname in vrije vetzuur

Nadere informatie

De nier en de rotonde. Googelen op rotondes in België. Wat gaat er mis bij diabetes? Nieren 10-12-2012. De nieren deel I. Nanno Kleefstra Henk Bilo

De nier en de rotonde. Googelen op rotondes in België. Wat gaat er mis bij diabetes? Nieren 10-12-2012. De nieren deel I. Nanno Kleefstra Henk Bilo De nieren deel I Nanno Kleefstra Henk Bilo De nier en de rotonde Googelen op rotondes in België Wat gaat er mis bij diabetes? Wat gaat er mis bij de rotonde? Nieren 1 Functie & schade Functie & schade

Nadere informatie

Wat te doen als orale medicatie en 1 dd langwerkend insuline faalt? BASAAL PLUS insulinetherapie bij diabetes mellitus type 2

Wat te doen als orale medicatie en 1 dd langwerkend insuline faalt? BASAAL PLUS insulinetherapie bij diabetes mellitus type 2 Wat te doen als orale medicatie en 1 dd langwerkend insuline faalt? BASAAL PLUS insulinetherapie bij diabetes mellitus type 2 Inhoud Wat is het belang van intensieve glucose regulatie? Wat zeggen de richtlijnen

Nadere informatie

De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2

De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2 De nieuwe NHG standaard Diabetes Mellitus type 2 F. Holleman Belangenverstrengeling Academisch prestige: AMC Adviesraden: sanofi, Eli Lilly Onderzoekssponsoring: MSD Alle (neven)inkomsten afkomstig van

Nadere informatie

Diabetes en lichaamsbeweging

Diabetes en lichaamsbeweging Diabetes en lichaamsbeweging Dr. Frank Nobels endocrino-diabetologie O.L.Vrouwziekenhuis Aalst o l v (fysio)logisch nadenken Winkelen Mia is 75j. Ze is obees. Ze heeft al lang type 2 diabetes. Ze neemt

Nadere informatie

Onderzoek of ingreep bij diabetes:

Onderzoek of ingreep bij diabetes: Onderzoek of ingreep bij diabetes: tabletten en/of insuline als medicatie Binnenkort heeft u een afspraak voor een onderzoek of een kleine chirurgische ingreep in Gelre ziekenhuizen Zutphen. Voor dit onderzoek

Nadere informatie

DPP4GLP1SGLT2. Inwooncursus : Hormonopolis 16 april 2014. Dr. Ann Verhaegen. ZNA Jan Palfijn UZA

DPP4GLP1SGLT2. Inwooncursus : Hormonopolis 16 april 2014. Dr. Ann Verhaegen. ZNA Jan Palfijn UZA DPP4GLP1SGLT2 Inwooncursus : Hormonopolis 16 april 2014 Dr. Ann Verhaegen ZNA Jan Palfijn UZA Casus 1 Marie 54 jarige psychiatrisch verpleegkundige met wisselende werkuren (ook nachtshifts) Antecedenten:

Nadere informatie

Diabetes type 2 : het bos en de bomen : welke antidiabetica kiezen : een ONAFHANKELIJKE visie

Diabetes type 2 : het bos en de bomen : welke antidiabetica kiezen : een ONAFHANKELIJKE visie Diabetes type 2 : het bos en de bomen : welke antidiabetica kiezen : een ONAFHANKELIJKE visie Els Delaunay 01/06/2017 Deel 1: behandeling DM type 2 anno 2017 Deel 2: terugbetalingssystemen: diabetesconventie

Nadere informatie

Goochelen met insuline. Praktische tips voor de huisartspraktijk. Patricia Sunaert Vakgroep Huisartsgeneeskunde en Eerstelijnsgezondheidszorg

Goochelen met insuline. Praktische tips voor de huisartspraktijk. Patricia Sunaert Vakgroep Huisartsgeneeskunde en Eerstelijnsgezondheidszorg Goochelen met insuline. Praktische tips voor de huisartspraktijk Patricia Sunaert Vakgroep Huisartsgeneeskunde en Eerstelijnsgezondheidszorg Bronnen -DiabetesProject Aalst [www.diabetesprojectaalst.be]

Nadere informatie

Diabetesbehandeling anno 2015

Diabetesbehandeling anno 2015 Diabetesbehandeling anno 2015 Dr. Vera Eenkhon, endocrinoloog Dr. Annelies van den Driessche, endocrinoloog - nefroloog DE DIABETES EPIDEMIE 1 DE DIABETES EPIDEMIE Prevalentie: Nu: Diabetes bij 8,0 % van

Nadere informatie

ZIN EN ONZIN VAN DIABETESBEHANDELING BIJ OUDEREN. Ann Mertens, MD, PhD Dienst Endocrinologie Universitaire Ziekenhuizen Leuven

ZIN EN ONZIN VAN DIABETESBEHANDELING BIJ OUDEREN. Ann Mertens, MD, PhD Dienst Endocrinologie Universitaire Ziekenhuizen Leuven ZIN EN ONZIN VAN DIABETESBEHANDELING BIJ OUDEREN Ann Mertens, MD, PhD Dienst Endocrinologie Universitaire Ziekenhuizen Leuven Diabetes: eenwereldwijdeziekte Geschatteprevalentievan diabetes wereldwijd

Nadere informatie

Diabetes Mellitus: een update

Diabetes Mellitus: een update Diabetes Mellitus: een update Dr. Paul Van Crombrugge OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove olv 16 maart 2010 Diagnose? HbA1c? Hoe HbA1c rapporteren? Follow-up? Rol van labo? Behandeling? DPP4I? ICU? BG monitoring?

Nadere informatie

JA! Voor optimale preventie van cardiovasculaire eindpunten dient gestreefd te worden naar HbA1c <53 mmol/mol (<7.0%)

JA! Voor optimale preventie van cardiovasculaire eindpunten dient gestreefd te worden naar HbA1c <53 mmol/mol (<7.0%) Voor optimale preventie van cardiovasculaire eindpunten dient gestreefd te worden naar HbA1c

Nadere informatie

Diabetes Mellitus. Toen en nu. 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts

Diabetes Mellitus. Toen en nu. 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts Diabetes Mellitus Toen en nu 30 September 2015 Dr. M.G.A. Baggen Dr. M.P. Brugts 2015 een jaar van Celebrations 2015 een jaar van Celebrations 1965-1980 Behandeling type-1 1 x daags insuline!! (varkens/rund)

Nadere informatie

Zorg voor de geriatrische patiënt met diabetes. Nele Czech - ASO geriatrie Symposium endocrinologie Ziekenhuis Oost-Limburg 18/03/2016

Zorg voor de geriatrische patiënt met diabetes. Nele Czech - ASO geriatrie Symposium endocrinologie Ziekenhuis Oost-Limburg 18/03/2016 Zorg voor de geriatrische patiënt met diabetes Nele Czech - ASO geriatrie Symposium endocrinologie Ziekenhuis Oost-Limburg 18/03/2016 Epidemiologie De geriatrische patiënt Behandeling en doelstellingen

Nadere informatie

"Nieuwe orale behandelstrategieen voor type 2 diabetes: de toepassing naderbij?"

Nieuwe orale behandelstrategieen voor type 2 diabetes: de toepassing naderbij? "Nieuwe orale behandelstrategieen voor type 2 diabetes: de toepassing naderbij?" Louis Lieverse Wat is diabetes mellitus type 2? Een progressieve metabole ziekte gekenmerkt door: Insuline resistentie Type

Nadere informatie

Behandeling van diabetes type 2

Behandeling van diabetes type 2 Behandeling van diabetes type 2 Diabetes type 2 is de meest voorkomende vorm van diabetes: ongeveer negentig procent van de mensen heeft diabetes type 2. Hierbij is vaak sprake van een combinatie van factoren.

Nadere informatie

Diabetes for dummies. Dr. C.B. Brouwer, internist

Diabetes for dummies. Dr. C.B. Brouwer, internist Diabetes for dummies Dr. C.B. Brouwer, internist Inhoud presentatie Werkingsmechanisme huidige arsenaal Plaatsbepaling met kosten/ baten/bijwerkingen NB huidige tijd vs vroeger! Aantal oude middelen zou

Nadere informatie

Updating: hoe de persoon met diabetes behandelen?

Updating: hoe de persoon met diabetes behandelen? Updating: hoe de persoon met diabetes behandelen? Marleen De Pover Diabetesverpleegkundige Projectmanager diabetes Arteveldehogeschool Consulent diabetes care NVKVV Diabetes: wat? Diabetes heeft twee gezichten

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling. Sterfte en HbA1c. ACCORD-studie. HbA1c en gezondheidstoestand

Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling. Sterfte en HbA1c. ACCORD-studie. HbA1c en gezondheidstoestand Overbehandeling Nieuwe behandeling Bloeddrukbehandeling Is de NHG-Standaard nog up-to-date? MONITORING VAN ONDERBEHANDELING! Simon Verhoeven en Daniel Tavenier MAAR HOE ZIT HET MET OVERBEHANDELING? Sterfte

Nadere informatie

Folia. Pharmacotherapeutica. Aanpak van type 2-diabetes: een update. Recente informatie april 2013. Reizen en geneesmiddelen

Folia. Pharmacotherapeutica. Aanpak van type 2-diabetes: een update. Recente informatie april 2013. Reizen en geneesmiddelen Maandelijks tijdschrift Mei 2013 Volume 40 Nummer 5 Folia Pharmacotherapeutica Aanpak van type 2-diabetes: een update > > blz. 37 Recente informatie april 2013 > > blz. 43 Reizen en geneesmiddelen > >

Nadere informatie

1) In de linkerkolom (monotherapie) leest u het product waarmee u de behandeling start.

1) In de linkerkolom (monotherapie) leest u het product waarmee u de behandeling start. Cmbinatieschema s rale antidiabetica Het is niet eenvudig m het bs dr de bmen te blijven zien p vlak van bledsuikerverlagende medicatie. Nieuwe prducten verschijnen m de haverklap p de markt. Om u als

Nadere informatie

Voorbereiding onderzoek voor diabetespatiënten

Voorbereiding onderzoek voor diabetespatiënten Voorbereiding onderzoek voor diabetespatiënten Interne Geneeskunde Inhoudsopgave Hoofdstuk Pagina 1. Behandeling in de ochtend: vanaf 24.00 uur nuchter 5 2. Behandeling in de middag: nuchter of licht

Nadere informatie

Aanpassen van insuline: moeilijke situaties

Aanpassen van insuline: moeilijke situaties Aanpassen van insuline: moeilijke situaties Dr. Frank Nobels endocrino-diabetologie O.L.Vrouwziekenhuis Aalst o l v 8 november 2011 Insuline in moeilijke situaties onvoorspelbare fysieke activiteit verschuiven

Nadere informatie

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen

(On)zin van diabetes behandeling bij ouderen symposium 11/10/14 (On)zin van diabetes behandeling bij ouderen Dr. K. Mortelmans Endocrinologie RZ HHart Leuven Belang Toenemende prevalentie type 2 diabetes Wijzigende levensgewoonte Vergrijzing Meer

Nadere informatie

Hoe bereidt u zich voor op het onderzoek?

Hoe bereidt u zich voor op het onderzoek? Hoe bereidt u zich voor op het onderzoek? richtlijnen voor patiënten: met diabetes mellitus (INSULINE EN TABLETTEN) die voor het onderzoek EEN LAXEERSCHEMA volgen en NUCHTER moeten zijn Waarom deze folder?

Nadere informatie

EEN AANGEPAST RIJBEWIJS, VOOR IEDEREEN MET DIABETES. Praktische informatie voor de arts 02/2014 DIAB-1105087-0000

EEN AANGEPAST RIJBEWIJS, VOOR IEDEREEN MET DIABETES. Praktische informatie voor de arts 02/2014 DIAB-1105087-0000 EEN AANGEPAST RIJBEWIJS, VOOR IEDEREEN MET DIABETES Praktische informatie voor de arts 02/2014 DIAB-1105087-0000 INLEIDING Diabetes is één van de aandoeningen waarvoor periodiek een rijgeschiktheidsevaluatie

Nadere informatie

Nieuwe antidiabetica zijn cardiovasculair veilig, maar mogen we ook meer verwachten? Marijke Annaert Endocrinologie

Nieuwe antidiabetica zijn cardiovasculair veilig, maar mogen we ook meer verwachten? Marijke Annaert Endocrinologie Nieuwe antidiabetica zijn cardiovasculair veilig, maar mogen we ook meer verwachten? Marijke Annaert Endocrinologie OVERZICHT DMt2 en cardiovasculaire mortaliteit Van triumviraat naar octet: nieuw paradigma

Nadere informatie

Advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd.

Advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd. Advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd. Advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd U heeft diabetes mellitus en wordt geopereerd. U krijgt adviezen om

Nadere informatie

Diabetes type 2 en hypo's: is voorkomenbeterdangenezen?

Diabetes type 2 en hypo's: is voorkomenbeterdangenezen? Diabetes type 2 en hypo's: is voorkomenbeterdangenezen? EADV symposium 17 maart 211, Nieuwegein Dr. Joop Lefrandt, Internist Vasculair Geneeskundige Diabetescentrum UMCG Programma 1. Inleiding: de hypoglycemie

Nadere informatie

Diabetes, uitgiftebegeleiding

Diabetes, uitgiftebegeleiding Diabetes, uitgiftebegeleiding Samenvatting 1/6 Diabetes is een aandoening waarbij veel verschillende zorgverleners betrokken zijn: apotheek, huisarts, praktijkondersteuner, fysiotherapeut, diëtist, podotherapeut,

Nadere informatie

Diabetescafe 23-4-2014 Fokke Meima kaderhuisarts diabetes

Diabetescafe 23-4-2014 Fokke Meima kaderhuisarts diabetes Diabetescafe 23-4-2014 Fokke Meima kaderhuisarts diabetes Inventarisatie vragen Vetweefsel (grote adipocyten) ontstekingsfactoren (TNF, IL-6, etc) adiponectine inflammatie INSULINE Insuline effect Insuline

Nadere informatie

Snelwerkende insuline analoog. Novorapid (aspart) Humalog (lispro) Apidra (glulisine)

Snelwerkende insuline analoog. Novorapid (aspart) Humalog (lispro) Apidra (glulisine) Wat gaan we doen Basiskennis diabetes Bijspuiten met 2-4-6-regel De zieke patiënt Verkeerde insuline gespoten etc. Een aantal doseringsadviezen Uitleg diabetesspreekuur.nl 2 Snelwerkende insuline analoog

Nadere informatie

De (mega-) insuline resistente patiënt. Hoe behandelen? o l v. Prof. Dr. Frank Nobels. Endocrinologie-Diabetologie OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove

De (mega-) insuline resistente patiënt. Hoe behandelen? o l v. Prof. Dr. Frank Nobels. Endocrinologie-Diabetologie OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove De (mega-) insuline resistente patiënt. Hoe behandelen? Prof. Dr. Frank Nobels Endocrinologie-Diabetologie OLV Ziekenhuis, Aalst-Asse-Ninove o l v type 2 diabetes, insuline resistentie 56 j G 92 kg, L

Nadere informatie

Overleving patiënten aan dialyse (diabetische status) Incidence of RRT treated Type II Diabetic Nephropathy

Overleving patiënten aan dialyse (diabetische status) Incidence of RRT treated Type II Diabetic Nephropathy Overschakelen op GLP1 analogen bij diabetespatiënten met obesitas en nierfalen Dr. Stijn Konings internist/nefroloog Jolanthe Helder diabetesverpleegkundige Catharina ziekenhuis Eindhoven Incidence of

Nadere informatie

De stap na gliclazide. Insuline? Nee!

De stap na gliclazide. Insuline? Nee! NHG Standaard Diabetes 2013 De stap na gliclazide. Insuline? Nee! Mw. dr. H.E.Hart, Huisarts en kaderarts diabetes Leidsche Rijn Julius Gezondheidscentra, Julius Centrum UMC Utrecht 21 en 23 juni 2016

Nadere informatie

Diabetes mellitus type 2 MEI 2015

Diabetes mellitus type 2 MEI 2015 Diabetes mellitus type 2 MEI 2015 Vzw Farmaka asbl Onafhankelijk centrum voor geneesmiddeleninformatie Onafhankelijke artsenbezoekers Lic. Baitar Abdelbari Apr. D'Hooghe Beatrijs Dr. Apr. Lobeau Marieke

Nadere informatie

Landelijk Diabetes Congres 2016

Landelijk Diabetes Congres 2016 Landelijk Diabetes Congres 2016 Update SGLT-2, DPP-4 en GLP-1 medicatie 2016 Ingrid Jazet, internist LUMC Disclosures (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met

Nadere informatie

Advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd

Advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd Advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd advies voor patiënten met diabetes mellitus die worden geopereerd U heeft diabetes mellitus en wordt geopereerd. U krijgt adviezen om

Nadere informatie

Postoperatieve endocriene verwikkelingen. Chantal Mathieu UZ Gasthuisberg, KULeuven

Postoperatieve endocriene verwikkelingen. Chantal Mathieu UZ Gasthuisberg, KULeuven Postoperatieve endocriene verwikkelingen Chantal Mathieu UZ Gasthuisberg, KULeuven The diabetic patient for surgery ADA criteria for diagnosis of diabetes mellitus (2005) NORMAAL Diabetes Gestoorde glucosetolerantie

Nadere informatie

Diabetes en nuchter zijn voor onderzoek

Diabetes en nuchter zijn voor onderzoek Interne geneeskunde Diabetes en nuchter zijn voor onderzoek Advies voor mensen die bloedsuikerverlagende tabletten gebruiken. Als u langere tijd niet mag eten... Binnenkort heeft u een afspraak voor een

Nadere informatie

Behandeling diabetes mellitus bij. gevorderde chronische nierschade

Behandeling diabetes mellitus bij. gevorderde chronische nierschade Behandeling diabetes mellitus bij gevorderde chronische nierschade 9 maart 2015 Gabe van Essen, internist-nefroloog HagaZiekenhuis Aris Prins, apotheker Mirjam Timmerman, huisarts en kaderarts diabetes

Nadere informatie

Ik heb suikerziekte en word geopereerd

Ik heb suikerziekte en word geopereerd Infobrochure Ik heb suikerziekte en word geopereerd Dienst anesthesie Dienst diabetologie Tel: 011 826 227 Tel: 011 826 110 mensen zorgen voor mensen Binnenkort wordt u opgenomen voor een operatie. Operaties

Nadere informatie

What s new in diabetes: update nieuwe behandelingen type 2 maart 2015. Dr Evy Degrande Sint Andriesziekenhuis 17-03-2015

What s new in diabetes: update nieuwe behandelingen type 2 maart 2015. Dr Evy Degrande Sint Andriesziekenhuis 17-03-2015 What s new in diabetes: update nieuwe behandelingen type 2 maart 2015 Dr Evy Degrande Sint Andriesziekenhuis 17-03-2015 Glucagon R antangonists Degludec 11-β-HSD1 inhib SGLT-2 inhib Weekly Exenatide Liraglutide

Nadere informatie

BMI > 35: hoog aantal eenheden insuline? Een discussie over de zin en onzin van heel veel insuline bij heel zware patiënten.

BMI > 35: hoog aantal eenheden insuline? Een discussie over de zin en onzin van heel veel insuline bij heel zware patiënten. BMI > 35: hoog aantal eenheden insuline? Een discussie over de zin en onzin van heel veel insuline bij heel zware patiënten. Prof dr Max Nieuwdorp Internist-endocrinoloog AMC/VUmc diabetes groep 15.20-1540h

Nadere informatie

Diabetes mellitus type 2 MEI 2015

Diabetes mellitus type 2 MEI 2015 Diabetes mellitus type 2 MEI 2015 Vzw Farmaka asbl Onafhankelijk centrum voor geneesmiddeleninformatie Onafhankelijke artsenbezoekers Lic. Baitar Abdelbari Apr. D'Hooghe Beatrijs Dr. Apr. Lobeau Marieke

Nadere informatie

Diabetes en ziek zijn

Diabetes en ziek zijn Diabetes en ziek zijn Dr. Frank Nobels endocrino-diabetologie O.L.Vrouwziekenhuis Aalst 22 maart 2013 Diabetes en ziek zijn type 1 diabetes type 2 diabetes medicatie hospitalisatie vaccinatie 1 Diabetes

Nadere informatie

Diabetes en cardiovasculair risico NVHVV CNE 26-09-2013

Diabetes en cardiovasculair risico NVHVV CNE 26-09-2013 Diabetes en cardiovasculair risico NVHVV CNE 26-09-2013 Remy Bemelmans Internist-vasculair geneeskundige in opleiding UMC Utrecht Overzicht Deel 1 Diabetes algemeen Achtergrond Epidemiologie Diagnostische

Nadere informatie

H.366816.0415. Nuchter voor onderzoek of operatie en Diabetes mellitus (met gebruik van insuline/glp-1)

H.366816.0415. Nuchter voor onderzoek of operatie en Diabetes mellitus (met gebruik van insuline/glp-1) H.366816.0415 Nuchter voor of operatie en Diabetes mellitus (met gebruik van insuline/glp-1) Inleiding U heeft diabetes mellitus en gebruikt insuline of GLP-1 injectie (Victoza of Byetta ). Binnenkort

Nadere informatie

Innovatieve ontwikkelingen in de diabeteszorg

Innovatieve ontwikkelingen in de diabeteszorg Innovatieve ontwikkelingen in de diabeteszorg 2 Is innovatie altijd zo goedkoop? Bruce H.R. Wolffenbuttel Univ Med Ctr Groningen / Rijksuniversiteit Groningen www.umcg.net Overzicht presentatie Optimale

Nadere informatie

Cardiovasculair risicomanagement

Cardiovasculair risicomanagement Cardiovasculair risicomanagement en diabetes Lunchlezing 15 juni 2011 CVRM congres dr. D.J. Mulder, Internist Vasculair Geneeskundige i.o. De obesitas epidemie in Nederland Obesitas + vergrijzing = diabetes!

Nadere informatie

Normale insulinewaarden in relatie tot maaltijden

Normale insulinewaarden in relatie tot maaltijden insulinetherapie Normale insulinewaarden in relatie tot maaltijden 70 Insuline (me/l) 60 50 40 30 20 Normale insuline waarden (gemiddeld) Maaltijden 10 0 0600 0900 12001500 1800 2100 2400 0300 0600 Tijdstip

Nadere informatie

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 De flip-over Beter Leven met

Nadere informatie

Behandeling type 2 diabetes anno 2016

Behandeling type 2 diabetes anno 2016 Behandeling type 2 diabetes anno 2016 Drs. P. Adhien apotheker/epidemioloog 8 februari 2016 Timm, Timm & Timm Docent Prem Adhien Apotheker Voorzitter SIG Diabetes NDF Hogeschool Rotterdam: docent diabetesverpleegkundige

Nadere informatie

H.366823.0415. Nuchter voor onderzoek of operatie en Diabetes mellitus type 2 (met gebruik van tabletten)

H.366823.0415. Nuchter voor onderzoek of operatie en Diabetes mellitus type 2 (met gebruik van tabletten) H.366823.0415 Nuchter voor onderzoek of operatie en Diabetes mellitus type 2 (met gebruik van tabletten) 2 Inleiding U heeft Diabetes mellitus type 2 en gebruikt hiervoor tabletten. Binnenkort heeft u

Nadere informatie

Type 2 diabetes: hoe behandelen als de nieren niet meer zo willen

Type 2 diabetes: hoe behandelen als de nieren niet meer zo willen Type 2 diabetes: hoe behandelen als de nieren niet meer zo willen Bruce H.R. Wolffenbuttel, MD PhD Afd. Endocrinologie & Stofwisselingsziekten UMC www.umcg.net Pathogenese van type 2 diabetes defect insuline

Nadere informatie

Oud. Nieuwe en nieuwste middelen. Programma. 1. Oud. Nanno Kleefstra Henk Bilo Opfrisdagen, 15 en 16 december 2011

Oud. Nieuwe en nieuwste middelen. Programma. 1. Oud. Nanno Kleefstra Henk Bilo Opfrisdagen, 15 en 16 december 2011 Rectificatie: Kosten van GLP-1 analogen zoals vermeld op de opfrisdagen 15 december 2011 klopten niet, zie hiervoor deze hand-out! Nieuwe en nieuwste middelen Nanno Kleefstra Henk Bilo Opfrisdagen, 15

Nadere informatie

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga

Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Prediabetes : ontwikkelt iedereen diabetes? Wie screenen en hoe? C. De Block Endocrinologie-Diabetologie Voorzitter Diabetes Liga Inhoudsweergave Wie is at risk & Diagnose Prevalentie Klinisch belang van

Nadere informatie

Uitwerking insulinetherapie. Insuline

Uitwerking insulinetherapie. Insuline Uitwerking insulinetherapie Insuline Indien het niet (meer) lukt de glucosespiegels van patiënten met Diabetes Mellitus type 2 met orale bloedglucose verlagende middelen afdoende te reguleren - te valideren

Nadere informatie

Conflicts of Interest. Nieuwe versus oude behandelstrategieën: aanbevelingen voor de huisarts

Conflicts of Interest. Nieuwe versus oude behandelstrategieën: aanbevelingen voor de huisarts Nieuwe versus oude behandelstrategieën: aanbevelingen voor de huisarts Dr. ST (Bas) Houweling, kaderhuisarts Langerhans lid NHG-standaardcommissie DM2 Nieuwe behandelstrategieën met oude middelen: aanbevelingen

Nadere informatie

Leren spelen met insuline: 10 oefeningen met oplossingen. Dr. Frank NOBELS

Leren spelen met insuline: 10 oefeningen met oplossingen. Dr. Frank NOBELS Leren spelen met insuline: 10 oefeningen met oplossingen Dr. Frank NOBELS insuline aanpassingen : oefening 1 glycemie (mg/dl) Actrapid 10-10-10-0 E Insulatard 0-0-0-10 E 150 70 ontbijt middagmaal avondmaal

Nadere informatie

Transmuraal Zorgpad Diabetes

Transmuraal Zorgpad Diabetes Transmuraal Zorgpad Diabetes dr Michael Brecx, huisarts dr Marion Blonk, internist-endocrinoloog Aanleiding Uitkomen van de nieuwe Belgische consensus richtlijn diabetes Een aantal nieuwe klassen glucoseverlagende

Nadere informatie

Workshop Insuline Hypoglycemische Behandeling van Type 2 Diabetes. Prof. Dr. Geert Goderis KU Leuven 25/11/2017

Workshop Insuline Hypoglycemische Behandeling van Type 2 Diabetes. Prof. Dr. Geert Goderis KU Leuven 25/11/2017 Workshop Insuline Hypoglycemische Behandeling van Type 2 Diabetes Prof. Dr. Geert Goderis KU Leuven 25/11/2017 Indeling workshop Kort voorstellen: wie ben je? Wat zijn je verwachtingen van deze workshop

Nadere informatie

Opvolging van diabetische kinderen: de insulinebehandeling

Opvolging van diabetische kinderen: de insulinebehandeling Vernieuwd in 2007: Prof. H. Dorchy Opvolging van diabetische kinderen: de insulinebehandeling Herinnering: De insulines: Type I Humane insulines met een snelle werking (Actrapid HM, Humuline Regular) Begin

Nadere informatie

Internistisch perspectief

Internistisch perspectief Management van diabetes & ACS Internistisch perspectief Max Nieuwdorp Academisch Medisch Centrum Amsterd Diabetes en hart en vaatziekten ~65% van alle sterfgevallen bij DM als gevolg van HVZ Dood door

Nadere informatie

Farmacotherapie. Farmacokinetiek & -dynamie. Overzicht. Farmacokinetiek: Wat doet het lichaam met het geneesmiddel?

Farmacotherapie. Farmacokinetiek & -dynamie. Overzicht. Farmacokinetiek: Wat doet het lichaam met het geneesmiddel? Farmacotherapie Agnes Nicia Farmacokinetiek & -dynamie Farmacokinetiek: Wat doet het lichaam met het geneesmiddel? Farmacodynamie: Wat doet het geneesmiddel met het lichaam? Overzicht Dosis geneesmiddel

Nadere informatie