OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT"

Transcriptie

1 - OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT De vrm en de ppervlakte van de peningen bepalen, evenals de binnenhuisinrichting, vr ptimaal lichtcmfrt en gebruik van natuurlijk licht PRINCIPES BENADERING Het gevel van cmfrt is een samengaan van tal van elementen, zals thermisch cmfrt, akestisch cmfrt en de lucht- en lichtkwaliteit in de ruimten. Vr een gede lichtkwaliteit meten de bestemming van een lkaal, de heveelheid licht en de kwaliteit van dit licht p elkaar afgestemd zijn: kleur, veranderlijkheid, sterkere f minder sterke cntrasten die erdr ntstaan, enz. Gezien de vele factren is het nmgelijk m "het cmfrt te meten. In deze fiche vindt u aanwijzingen ver he u zveel mgelijk natuurlijk licht kunt binnenbrengen en he u fenmenen als verblinding kan vermijden. Vr een buw- f renvatieprject zal men de vrkeur geven aan het gebruik van natuurlijk licht in de plaats van kunstmatig licht. Het brede spectrum van natuurlijk licht, maar k de veranderlijkheid en de nuances bieden een ptimale perceptie van vrmen en kleuren. Kunstmatige verlichting met wrden beschuwd als een aanvulling van het natuurlijk licht. Het meilijkste vr een ntwerper is ervr te zrgen dat het prject ver een z lang mgelijke peride van het jaar vldende natuurlijk licht plevert. Twee theretische gegevens bepalen wetenschappelijk de heveelheid licht: De lichtsterkte, die de heveelheid licht weergeeft die wrdt ntvangen dr een bepaalde ppervlakte. Dit wrdt gemeten in lux (lx). De factr daglicht, die de verhuding weergeeft tussen de verlichting die wrdt ntvangen p een referentiepunt binnen in het lkaal, en een punt buiten p een heldere plaats. Dit is een specifieke indicatr vr natuurlijk licht en wrdt uitgedrukt in percenten. In een bestaand gebuw kan deze factr wrden geëvalueerd dr een eenvudige meting van de binnen- en de buitenverlichting. Bij een nieuwbuwprject met een maquette wrden gebuwd f een simulatie wrden gecreëerd m deze factr te kunnen berekenen. DOELSTELLINGEN Verbden: Lkalen znder natuurlijke verlichting. Minimum: De Gewestelijke Stedenbuwkundige Verrdening naleven betreffende de te vrziene glasppervlakken: een glasppervlakte die vereenstemt met 1/5 van de vlerppervlakte in leeflkalen, en met 1/12 van de vlerppervlakte indien de lichtgevende ppervlakten zich in de dakhellingen bevinden. BLZ 1 VAN 9 OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT JULI

2 Aangeraden: tijdens de ntwerpfase nadenken ver de rganisatie van het plan, zdat het lichtptentieel ten vlle kan wrden benut. Bijvrbeeld, de lkalen die verdag het vaakst wrden gebruikt plaatsen in de znnigste gedeelten van het gebuw. Openingen z ntwerpen dat vr een gegeven lichtgevende ppervlakte het lichtcmfrt wrdt geptimaliseerd. Tenzij het gaat m een bijzndere tepassing zal men prberen de lichtheveelheid te maximaliseren, verblinding en te felle cntrasten te beperken, enz. Wij raden de lezer aan m k de fiche te lezen ver de ptimalisatie van glasppervlakken (ENE06 "Optimaal ntwerpen van vensters"), die meer gericht is p de energiekwesties die te maken hebben met het ntwerp van het venster: pbrengst en verlies van znlicht, enz. KEUZE-ELEMENTEN TECHNISCHE ASPECTEN Wat is lichttransmissie? Wanneer het zichtbare znlicht wrdt pgevangen dr een drschijnende wand zals bijvrbeeld een glasblad, dan wrdt een eerste deel van het licht naar buiten weerkaatst, een tweede deel wrdt geabsrbeerd dr de materialen, en een derde deel wrdt drgegeven naar de binnenkant. Het gedeelte licht dat wrdt drgegeven, wrdt lichttransmissie van de wand genemd, uitgedrukt in percenten f in decimale getallen. Een dubbele beglazing met lage uitstraling biedt een lichttransmissie van ngeveer 75%, f 0,75, terwijl een enkele beglazing een lichttransmissie kan hebben van 90%. Speciale gekleurde ruiten f ruiten met een spiegeleffect die sms wrden gebruikt vr kantren hebben een lichttransmissie die kan dalen tt 0,3. Dergelijke beglazing wrdt gekzen mwille van de capaciteit m het drlaten van de thermische straling van de zn te beperken, zdat ververhitting in de zmer wrdt vermeden. Het is echter beter te kiezen vr heldere beglazing m de heveelheid natuurlijk licht te vermeerderen, en dan de ramen uit te rusten met znwering zals afdaken en znnerasters. Een specifieke fiche is gewijd aan het ntwerpen van znwering (ENE13 "De juiste znwering"). Indien u met heldere beglazing een ncmfrtabele verblinding vreest f weerkaatsing p cmputerschermen in kantren, plaats dan bijvrbeeld stres aan de binnenkant van het venster. > Een lichtsfeer evalueren? In een architecturaal prject, zwel bij nieuwbuw als renvatie, met men m een idee te hebben van de lichtsfeer fwel een cmputersimulatie maken, f een maquette buwen. Simulatie betekent dat je specifieke sftware met kpen en ermee leren werken. Je zult dus een gespecialiseerd studiebureau in de arm meten nemen. BLZ 2 VAN 9 OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT JULI 2010

3 Het buwen van een maquette daarentegen kan dr elk architectenbureau wrden gedaan.opdat de maquette representatief zu zijn is het echter ndig bepaalde buwregels na te leven, met name m "lichtlekken" ter hgte van verbindingen te vermijden, f m de juiste materialen te kiezen. Een handleiding vr het buwen van maquettes aangepast aan de studie inzake natuurlijk licht is nline beschikbaar (cf. Bibligrafie). Een eenvudig nderzek van de maquette in de buitenlucht, in reële mstandigheden, is vr iedere ntwerper weggelegd en kan al een ged idee geven van de lichtkwaliteit van een prject. Maar het is k mgelijkde maquette te bestuderen nder een kunstmatige hemel, m niet afhankelijk te zijn van de weersmstandigheden (infrmatie beschikbaar bij het Wetenschappelijk en Technisch Centrum vr het Buwbedrijf). Weinig architecten gebruiken die instrumenten vr kleine prjecten. Smmige gespecialiseerde studiebureaus nemen dergelijke pdrachten aan, maar vr kleine gebuwen zijn de ksten zelden gerechtvaardigd. Welke heveelheden licht heeft men ndig? In de levensruimten van een wning, die vaak en lang gebruikt wrden (slaapkamer, wnkamer, keuken, bureau), bedraagt de daglichtfactr idealiter meer dan 2%. De verlichtingskwaliteit zal als vldende wrden beschuwd bij een daglichtfactr (DLF) van tenminste 1%. Beneden de 0,5% wrdt aangenmen dat de zne niet vldende daglicht krijgt. DLF < 0.5 % OnvIdende 0,5 % < FLJ < 1 % Zwak 1 % < FLJ < 2 % Vldende 2 % < FLJ < 3 % Ged 3 % < FLJ < 5 % Zeer ged 5 % < FLJ Uitstekend Het begrip verlichtingsniveau wrdt het vaakst gebruikt m een kunstmatige verlichtingsinstallatie te beschrijven. We vermelden hier niettemin de richtwaarden. Wanneer het verlichtingsniveau vermindert, zijn de details van vrwerpen en klein gedrukte teksten meilijker te ntwaren. Te veel belichting is eveneens ncmfrtabel. Ruimte en activiteit Gemiddeld verlichtingsniveau [lux] Hal, gang, trap, tilet Sanitair Keuken Wnkamer Eetkamer Slaapkamer Washk, kelder, berging enz Daarnaast zijn er k de aanbevlen verlichtingsniveaus vlgens het Algemeen Reglement vr de Arbeidsbescherming en de nrm NBN L : BLZ 3 VAN 9 OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT JULI 2010

4 Minimum Aanbevlen Ideaal Biblitheek 300 lux 500 lux 750 lux Klas 300 lux 500 lux 750 lux Keuken 300 lux 500 lux 750 lux Vergaderzaal 300 lux 500 lux 750 lux Kantren (algemene werken) Kantr (permanent lezen en schrijven) 300 lux 500 lux 750 lux 500 lux 750 lux 1000 lux Parking 50 lux 75 lux 100 lux Gang 100 lux 150 lux 200 lux Eetzalen 150 lux 200 lux 300 lux Sanitair 100 lux 150 lux 200 lux De aanbevlen verlichtingsniveaus vlgens het Algemeen Reglement vr de Arbeidsbescherming en de nrm NBN L Deze waarden vertegenwrdigen de verlichtingsniveaus p de eigenlijke plekken waar de activiteiten plaatsvinden, dus ver het algemeen p het bureau f het aanrecht. De algemene sfeer neemt met minder licht genegen, vr zver het cntrast tussen de verschillende lichtsterktes niet te grt is. Aanbevlen wrdt een luminantieverhuding tussen de achtergrnd van de visuele taak en de mgeving van 3 p 1. MILIEUASPECTEN EN ECONOMISCHE ASPECTEN De ksten vr kunstmatige verlichting kunnen hg plpen, vral indien er niet wrdt nagedacht ver natuurlijke verlichting. Z zal er vr een kantrruimte van 20 m² met een "efficiënte" kunstmatige verlichting die permanent brandt (2000 uur per jaar) ngeveer 416 kwh/jaar wrden verbruikt (126 kg CO2 per jaar). Dit verbruik zal dubbel z hg liggen vr een installatie van "gemiddelde kwaliteit".de financiële kst van kunstmatige verlichting in dit kantr bedraagt 2,3 /m² jaar vr een efficiënte installatiekwaliteitsvlle natuurlijke verlichting in cmbinatie met een aangepast beheer van de installaties zal u de mgelijkheid bieden m dit strmverbruik aanzienlijk te beperken. Idealiter zal het beheer van de kunstmatige verlichting in kantren geautmatiseerd verlpen, afhankelijk van het ptentieel natuurlijke verlichting en de aanwezigheid van mensen p verschillende plaatsen in het lkaal. De meest efficiënte beheersystemen vanuit energetisch standpunt huden rekening met de vlgende zaken: een manuele bediening vr de verlichting (schakelaar) een verlichtingsdimmer die inspeelt p het beschikbaar natuurlijk licht een autmatisch uitschakelsysteem dat de aanwezigheid van persnen detecteert In wningen dringen we vral aan p een ged beheer dr de gebruikers: de laatste det het licht uit! Kiezen vr spaarlampen is eveneens zeer rendabel. MAATSCHAPPELIJKE EN CULTURELE ASPECTEN > Verschillende aspecten inzake lichtcmfrt Het visueel cmfrt is een belangrijke parameter vr de kwaliteit van de mgeving. Naast de heveelheid licht spelen er k ng andere parameters mee: de spreiding van het licht in de ruimte:de ruimte-unifrmering f -verdeling BLZ 4 VAN 9 OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT JULI 2010

5 de lichtsterkteverhudingen in het lkaal (risic van verblinding) het ntbreken van hinderlijke schaduwen het accentueren van het reliëf en de vrm van de vrwerpen het zicht naar buiten te de getruwe weergave van de kleuren de lichttint Daarnaast is natuurlijk licht een belangrijk element in de architecturale pbuw. Natuurlijk licht definieert ruimten (scheiding binnenkant - buitenkant, verbinding f scheiding van vlumes, enz.), vrmen, materialen en kleuren. Indien u meer wilt weten ver deze aspecten raden wij u aan m het werk "L éclairage naturel des bâtiments" van S. Reiter en A. De Herde te lezen. Bvendien speelt het venster van buitenaf k een belangrijke maatschappelijke rl. Het venster p zich maakt het mgelijk m met de buitenwereld te cmmuniceren. Spiegelglas f met blinden afgedichte vensters verhgen het gevel van nveiligheid in de straat en verarming van de levenskwaliteit in de stad. DE JUISTE KEUZE MAKEN > Glasppervlakte versus energiebesparing en thermisch cmfrt Dankzij een grtere vensterppervlakte krijg je meer licht in de kamer. Maar vr een hger thermisch cmfrt en energiebesparingen is het geraden m het glasppervlak te beperken. Vr een ged cmprmis tussen warmteverlies en kwaliteit van de natuurlijke verlichting, met de nett verlichtende ppervlakte van een wnlkaal 20 tt 25% uitmaken 20% is verigens de minimumvereiste in de GSV van de ttale ppervlakte van het lkaal, met ideaal gepsitineerde vensters, d.w.z. z hg mgelijk en znder beglaasde cnsle (die verbetert de kwaliteit van de natuurlijke verlichting niet en is nadelig p thermisch vlak). > Glasppervlakte en relatie met de buitenwereld Een cnsle in glas is nuttels vr de verlichting en verhgt het warmteverlies. Maar ze geeft je wel een uitzicht p de buitenwereld. Een wat lagere cnsle vrmt een interessant cmprmis. Zittende persn Cnsle Cnsle Geen cnsle > Natuurlijke verlichting versus cmpact gebuw Een gede natuurlijke verlichting verkrijg je met ndiepe kamers, maar die zijn dan weer niet ged vr de energiebeparing. BLZ 5 VAN 9 OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT JULI 2010

6 Er wrdt gesteld dat een ruimte crrect verlicht is tt een diepte van: Diepte slaapkamer < 2,5 x (h Li - 0,8) Diepte wnkamer < 3 x (h Li - 0,8) Diepte keuken < 2,5 x (h Li - 0,8) Waarbij h Li de hgte van de drpel bven de vler vrstelt in meter. Let wel: He dnkerder de binnenwanden, he grter de verschillen in verlichtingsniveaus in het lkaal. Heldere bekledingen verdienen dus de vrkeur, ze geven de kamer meer licht. De diepte van een lkaal heeft dus een grte invled p de heveelheid natuurlijk licht, maar de hgte nder het plafnd veel minder. Het verlichtingsniveau is des te hger naarmate het lkaal breder is (bij eenzelfde verhuding tussen beglaasde ppervlakte en vlerppervlakte). > Inval van daglicht, niet van znnewarmte Je wilt meer daglicht (en dus een pen gevel), maar dat kan een gebrek aan thermisch cmfrt in de hand werken, vral 's zmers (zie fiche ENE03 "Een kudestrategie ntwikkelen"). De teveging van znneweringen echter kan bijznder nadelig zijn vr de heveelheid natuurlijk licht dat het lkaal binnendringt. Verschillende plssingen bieden zich aan vlgens de riëntatie. Nrdelijk (nrdwest tt nrdst): znnewering (vast f mbiel) valt niet aan te bevelen. De nrdwaarts gerichte kamers krijgen het hele jaar een egaal licht en een verspreide znnestraling. Het is integendeel in die ruimtes dat znnewinst het meest p prijs wrdt gesteld. Ostelijk en westelijk (nrdst tt zuidst en zuidwest tt nrdwest): een mbiele znnewering aan de buitenkant is de interessantste plssing. In wningen prfiteren kamers naar het sten van de chtendzn, wat tijdens de winter gunstige znnewinst kan pleveren vr de verwarming. Een westelijke ligging zrgt meer vr ververhitting, want die vensters krijgen znnewinst 's namiddags, wanneer het gebuw al een hele tijd p temperatuur is gekmen. Vr zuidelijke riëntaties zijn vaste znneweringen zals een luifel f afdak thermisch deltreffend en steviger dan mbiele exemplaren. Zij verdienen de vrkeur. Let er wel p dat ze niet te veel daglicht tegenhuden; er bestaan bijvrbeeld luifels met rijen klepjes i.p.v. vlle panelen. > Daglicht f privacy Om de intimiteit van een ruimte te bewaren en verblinding tegen te gaan, werken we met grdijnen f stres. Maar die huden k het gewne licht tegen. Hu dus rekening met die invled bij het tekenen van de peningen in de gevels. IN DE PRAKTIJK Tijdens de verschillende fases van ntwikkeling en realisatie van het prject zijn specifieke maatregelen ndig: PROGRAMMERING De indeling van de ruimten met ervr zrgen dat er in elk lkaal natuurlijk licht is, k in de gangen en hallen (drlplkalen). BLZ 6 VAN 9 OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT JULI 2010

7 SCHETS > Methdlgie Eventueel vergaan tt het maken van een maquette m de kwaliteit van de verlichting en de schaduwznes in kaart te brengen. De analyse kan gebeuren p een "natuurlijke lcatie" (p een tafel buiten) f in een labratrium nder een kunstmatige hemel (in hfdzaak vr mvangrijke prjecten). > Grtte van de peningen Znder rekening te huden met het directe znlicht en dus ls van de ligging, gaat men ervan uit dat een lkaal crrect verlicht is tt een diepte van 2,5 tt 3 keer de raamhgte. De GSV van zijn kant legt een verlichte ppervlakte p die vereenstemt met 1/5 van de vlerppervlakte. > Plaatsing van de peningen He hger een pening, he meer de achterkant van een lkaal natuurlijk verlicht is. Aan de kant van de buitenmuur, nder het venster, ntstaat echter een schaduwzne. De cmbinatie van een clerestry en een gewn venster maakt een ptimale verlichting mgelijk. > Vrm van de peningen De vrm van de pening maakt het mgelijk m het visueel cmfrt te verhgen dr het risic van verblinding en de schaduwznes te beperken. Hiervan geven we u enkele ntwerpvrbeelden: Vrzie één grt venster in plaats van verschillende kleine venstertjes. De cntrasten venster schrijnwerk beperken dr de weerkaatsingscëfficiënt van het schrijnwerk te verhgenbijvrbeeld een lichte hutsrt kiezen f hut geschilderd in een lichte kleur. Een aparte fiche leert u de ptentiële impact vr de gezndheid van de gebruikte verf in een gebuw en helpt u m in dit pzicht de beste keuzes te maken (Fiche CSS09 "Lijm en verf: hun invled p gezndheid en milieu"). Een andere fiche handelt ver de materiaalkeuze vr het buitenschrijnwerk (MAT04 "Het ideale materiaal kiezen vr buitenschrijnwerk"), en is meer gericht p de gevlgen van de materiaalkeuze vr het milieu. De buitenlucht verduisteren dr gebruik te maken van een znwering Wanneer dat mgelijk is, het cntrast muur venster beperken dr de muur te verlichten waarin het venster zit, via een pening in een aanliggend ppervlak. BLZ 7 VAN 9 OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT JULI 2010

8 Het cntrast muur venster beperken dr het nrechtstreeks deel van de natuurlijke verlichting te verhgen (zeer heldere binnenmuren) De buitenlucht gedeeltelijk afdekken dr het venster te verduisteren met een kippend scherm De buitenlucht gedeeltelijk afdekken dr aan de buitenkant ruimtes in te richten die minder licht geven dan de buitenlucht (atrium, binnenplaats) VOORONTWERP > Transmissiemateriaal Kies beglazing waarvan de lichttransmissie maximaal is. De tabel hiernder geeft de richtwaarden weer: Heldere enkele beglazing 90 Heldere dubbele beglazing 81 Heldere dubbele beglazing met laag drlatingsvermgen Absrberende heldere dubbele beglazing Reflecterende heldere dubbele beglazing Lichttransmissie [%] 78 Heldere driedubbele beglazing tt 65 7 tt 66 > Bekledingsmateriaal Muur -en plafndbekledingen in een heldere tint bieden het lkaal meer licht. De aanbevlen weerkaatsingsfactren zijn de vlgende: weer- Aanbevlen kaatsingsfactr Plafnd 0,7 tt 0,85 Muur dichtbij lichtbrnnen 0,5 tt 0,7 Andere muur 0,4 tt 0,5 Vler 0,1 tt 0,3 Bvenvlak werktafels 0,4 tt 0,5 Meubels 0,3 tt 0,5 BLZ 8 VAN 9 OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT JULI 2010

9 De waarden van de weerkaatsingsfactren zijn vr enkele materialen pgenmen in de tabel hiernder, afhankelijk van hun kleurer bestaan berekeningsalgritmen die de weerkaatsingswaarde weergeven p basis van de kleur alleen. Een vrbeeld van dit type instrument is beschikbaar via het vlgende adres: eclairage/materiaux.htm. Kleur Tafel Bleek beige 0,76 Tapijt Gren - grijs 0,13 Muur Bleek beige 0,68 Kastdeur Wit 0,68 Ondermuur Wit 0,68 Zetelstffen Gren 0,12 Geperfreerd verlaagd plafnd Beige 0,6 Weerkaatsingsfactr ONDERHOUD Het nderhud van de ruiten is uiterst belangrijk vr de lichttransmissie. Het is dus belangrijk m ze regelmatig schn te maken. Het is in dit pzicht aangewezen m in het ntwerp te bepalen dat alle glazen ppervlakken bereikbaar meten zijn. Er bestaat k zelfreinigend glas, waardr het aantal petsbeurten kan wrden beperkt, maar helemaal verbdig zal het petsen niet zijn. AANVULLENDE INFORMATIE ANDERE AANDACHTSPUNTEN Hierna vlgt een lijst van fiches waarvan de thema s betrekking hebben p natuurlijk licht: ENE01 - Keuze van efficiënte elektrische uitrustingen en efficiënte verlichting ENE03 - Een kudestrategie ntwikkelen ENE06 - Optimaal ntwerpen van vensters ENE13 - Zrgen vr een gede znwering MAT04 - Het ideale materiaal kiezen vr buitenschrijnwerk CSS09 - Lijm en verf: aandacht schenken aan hun invled p gezndheid en milieu BIBLIOGRAFIE Infrmatie ver de natuurlijke verlichting van lkalen: De website "l éclairage naturel des bâtiments" van de Université Cathlique de Luvain : NBN L , Dagverlichting van gebuwen, vrafbepaling van de daglichtverlichtingssterkte bij vertrkken hemel (benaderende grafische methde), Belgisch Instituut vr Nrmalisatie, Brussel, 1972 S. Reiter, A. De Herde, L éclairage naturel des bâtiments, Presses Universitaires de Luvain, 2004 (http://www.i6dc.cm/dc/eclairage) RELOSO-prject, Fiche 5: Assurer le cnfrt visuel dans un lgement, Waalse Gewest 2010 Infrmatie ver de srten beglazing: Verbnd van de Glasindustrie: Infrmatie ver de studie van maquettes nder een kunstmatige hemel: Wetenschappelijk en Technisch Centrum vr het Buwbedrijf: Uitverige gids buw mdellen p schaal: be/eclairage/dcuments%20pdf/guide_maquettes_juin04.pdf ; BLZ 9 VAN 9 OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT JULI 2010

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN KOUDEBRUGGEN BEPERKEN Details ntwerpen die de cntinuïteit van de thermische islatie garanderen, een crrecte tepassing p de werf garanderen en de bestaande kudebruggen pheffen PRINCIPES BENADERING Kudebruggen

Nadere informatie

ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE

ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE Zware materialen kiezen en ze in rechtstreeks cntact laten met de mgeving van het lkaal, m te beschikken ver een gede thermische buffer PRINCIPES BENADERING Om tijdens de

Nadere informatie

DE "MANUELE VENTILATIE" OPTIMAAL ORGANISEREN

DE MANUELE VENTILATIE OPTIMAAL ORGANISEREN - - DE "MANUELE VENTILATIE" OPTIMAAL ORGANISEREN Wanneer en he lang meten kamers verlucht wrden wanneer er geen installatie vr hygiënische ventilatie aanwezig is? PRINCIPES CONTEXT De luchtkwaliteit hangt

Nadere informatie

PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - PRAKTISCHE AANBEVELING ENE13 - DE JUISTE ZONWERING

PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - PRAKTISCHE AANBEVELING ENE13 - DE JUISTE ZONWERING - - DE JUISTE ZONWERING Het binnenkmend znlicht tijdens de zmer beperken en prfiteren van de warmte tijdens de winter PRINCIPES BENADERING Het znlicht dat binnenkmt in een gebuw mag dan wel het verwarmingsverbruik

Nadere informatie

EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN

EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN - - EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN PRINCIPES BENADERING Een efficiënt en vrdelig systeem kiezen m warmte uit te stralen Naast de prductiewijze, een kwaliteitsvlle verdeling en een efficiënte regeling,

Nadere informatie

Ontwerp van ramen: impact op de daglichttoetreding

Ontwerp van ramen: impact op de daglichttoetreding Ontwerp van ramen: impact p de daglichttetreding Hilde Breesch Onderzeksgrep Duurzaam Buwen Pixii expertday 16 maart 2017 Buitenschrijnwerk: nieuwe inzichten in ntwerp en uitvering bij vldende daglichttetreding

Nadere informatie

OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS

OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS De ptimale glasppervlakte vinden vereenkmstig de riëntaties en het srt lkaal, en de adequate srt beglazing kiezen vr een ptimaal lichtcmfrt en akestisch cmfrt PRINCIPES

Nadere informatie

EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN

EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN PRINCIPES BENADERING Wintercmfrt gegarandeerd tegen een z laag mgelijk energieverbruik Als je een gebuw buwt f renveert, wil je cmfrt bieden, zwel tijdens de winter als

Nadere informatie

EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE

EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE - - EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE Een ged geregeld verwarmingssysteem zrgt vr een ideaal evenwicht tussen de behefte aan energie en de werkelijk geprduceerde heveelheid warmte PRINCIPES

Nadere informatie

HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN

HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN - - HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN Het algemeen rendement van de verwarmingsinstallatie verbeteren dr te zrgen vr een efficiënte verdeling van de energie PRINCIPES BENADERING Naast

Nadere informatie

PROJECT : IN DER OSTERBACH

PROJECT : IN DER OSTERBACH Brusselsesteenweg 6-2800 Mechelen tel 0475/478.477 - fax 015/340.310 www.vac-nline.be e-mail: inf@vac-nline.be U kan ns van maandag tem zaterdag bereiken van 8u tt 22u PROJECT : IN DER OSTERBACH ROUTE

Nadere informatie

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een basisschool

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een basisschool Energie besparen dr een crrecte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvrbeeld in een basisschl 1. INLEIDING Veel verwarmingsinstallaties in schlgebuwen draaien p vlle teren, k wanneer er geen

Nadere informatie

EEN KOUDESTRATEGIE ONTWIKKELEN

EEN KOUDESTRATEGIE ONTWIKKELEN PRINCIPES BENADERING EEN KOUDESTRATEGIE ONTWIKKELEN Gegarandeerd zmercmfrt met een z laag mgelijk energieverbruik De terugkerende hitteglven van de afgelpen jaren heeft ervr gezrgd dat het zmercmfrt een

Nadere informatie

Arbo Rapport. Darren Arendse M2a1 66753

Arbo Rapport. Darren Arendse M2a1 66753 Arb Rapprt Darren Arendse M2a1 66753 Inhudspgave Inleiding blz 3 Hfdstuk 1 Arb- wet blz 4 Hfdstuk 2 Nrmen en Richtlijnen vr beeldschermwerkplekken blz 5 Hfdstuk 3 Verbeterpunten werkplaats blz 6 Hfdstuk

Nadere informatie

Bouwbedrijf Beneens. Stadsestraat 43 2250 Olen

Bouwbedrijf Beneens. Stadsestraat 43 2250 Olen Buwbedrijf Beneens Stadsestraat 43 2250 Olen 1 Alles heeft een levensduur. Alles dient vervangen te wrden. Bill McDnnuch C2C Livespan f Materials 2 3 Renvatie in de Praktijk 4 Renvatie in de Praktijk 5

Nadere informatie

Technische en bouwkundige voorschriften voor meterlokalen

Technische en bouwkundige voorschriften voor meterlokalen Technische en buwkundige vrschriften vr meterlkalen Referentie: SIB10 CCLB 110 Datum:22/10/2010 Pagina 1/9 Inhudstafel 1 INLEIDING... 3 2 AFKORTINGEN... 3 3 TOEGANKELIJKHEID INSTALLATIES... 3 4 LOKAAL...

Nadere informatie

EEN NIEUWE DEFINITIE GEVEN AAN HET THERMISCH COMFORT

EEN NIEUWE DEFINITIE GEVEN AAN HET THERMISCH COMFORT - PRAKTISCHE AANBEVELING CSS13 - EEN NIEUWE DEFINITIE GEVEN AAN HET THERMISCH COMFORT Ons gedrag ten pzichte van verwarmings- en kelingsinstallaties in vraag stellen PRINCIPES Het thermisch cmfrt is waarschijnlijk

Nadere informatie

prijsaanvraag 'Kruidlaag in Woodland' - inlichtingenformulier -

prijsaanvraag 'Kruidlaag in Woodland' - inlichtingenformulier - prijsaanvraag 'Kruidlaag in Wdland' - inlichtingenfrmulier - Datum: Termijn: Beste klant Wij helpen u graag bij de creatie van uw schaduwtuin f schaduwbrder nder bestaande bmen f en heesters. Vul dit frmulier

Nadere informatie

Veiligheidsinstructie voor opslag van gevaarlijke producten in recipiënten

Veiligheidsinstructie voor opslag van gevaarlijke producten in recipiënten Interne Dienst vr Preventie en Bescherming p het Werk Afdeling Risicbeheer Veiligheidsinstructie vr pslag van gevaarlijke prducten in recipiënten Datum 20 januari 2011 Inleiding Opslag wrdt gedefinieerd

Nadere informatie

prijsaanvraag prairietuin - inlichtingenformulier -

prijsaanvraag prairietuin - inlichtingenformulier - prijsaanvraag prairietuin - inlichtingenfrmulier - Datum: Gegevens Klant Naam :... Adres :......... Tel /GSM:... Fax:... @:... Particulier Prfessineel Berep:... ON nr:... Handelaar Eigenschappen tuin in

Nadere informatie

Strategisch gelegen kantorencomplex met ondergrondse parking in Mechelen.

Strategisch gelegen kantorencomplex met ondergrondse parking in Mechelen. 1 Inf Strategisch gelegen kantrencmplex met ndergrndse parking in Mechelen. Het prject Pure M situeert zich in het stadsgedeelte van het Raghen-Park, dat mmenteel ntwikkeld wrdt. Het bevindt zich net ten

Nadere informatie

ZORGEN VOOR EEN INTENSIEVE LUCHTVERVERSING

ZORGEN VOOR EEN INTENSIEVE LUCHTVERVERSING Om nline kennis te maken met de nieuwe versie 2016 van de Gids Duurzame Gebuwen, surft u naar: http://www.gidsduurzamegebuwen.brussels - - ZORGEN VOOR EEN INTENSIEVE LUCHTVERVERSING In het kader van een

Nadere informatie

EEN GOEDE LUCHTKWALITEIT VERZEKEREN

EEN GOEDE LUCHTKWALITEIT VERZEKEREN EEN GOEDE LUCHTKWALITEIT VERZEKEREN Verntreinigende stffen vermijden en zrgen vr vldende luchtverversing m de luchtkwaliteit te garanderen PRINCIPES BENADERING De luchtkwaliteit in gebuwen is vaak slechter

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN KOUDEBRUGGEN BEPERKEN Details ntwerpen die de cntinuïteit van de thermische islatie garanderen, een crrecte tepassing p de werf garanderen en de bestaande kudebruggen pheffen PRINCIPES BENADERING Kudebruggen

Nadere informatie

De voorraad fossiele brandstoffen is eindig. Op termijn zullen we andere bronnen voor onze energievoorziening moeten gebruiken.

De voorraad fossiele brandstoffen is eindig. Op termijn zullen we andere bronnen voor onze energievoorziening moeten gebruiken. 5.2.7 Energie Wat is het thema en waarm is het belangrijk? Het thema energie gaat ver het gebruik van energie in de gebuwde mgeving vr verwarming, keling, verlichting en industriële en agrarische prcessen.

Nadere informatie

Mannechie. De Mogelijkheden van Mannechie, ofwel: wat kan Mannechie allemaal vlot, vriendelijk en vakkundig voor U doen?

Mannechie. De Mogelijkheden van Mannechie, ofwel: wat kan Mannechie allemaal vlot, vriendelijk en vakkundig voor U doen? Mannechie De Mgelijkheden van Mannechie, fwel: wat kan Mannechie allemaal vlt, vriendelijk en vakkundig vr U den? Hiernder een beknpte lijst met de mgelijkheden van Mannechie: Service vr U. Bedrijfspanden

Nadere informatie

SPREEKBEURT KERKUIL VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n

SPREEKBEURT KERKUIL VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT KERKUIL l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE KERKUIL BIJ ELKAAR

Nadere informatie

Beeldkwaliteitplan Herontwikkeling woningbouw Van Dekemalaan evennr. 6-20

Beeldkwaliteitplan Herontwikkeling woningbouw Van Dekemalaan evennr. 6-20 Beeldkwaliteitplan Herntwikkeling wningbuw Van Dekemalaan evennr. 6-20 Team stedenbuw ntwerp 07062013 Inleiding Het prject betreft de herntwikkeling van de huurwningen aan de Van Dekemalaan westzijde evennummers

Nadere informatie

Wie verkoopt uw huis?

Wie verkoopt uw huis? Wie verkpt uw huis? Accuntnet Verkp Vertruwens Persn Service Accuntnet V V P Service Wie verkpt uw huis? Als u uw huis wilt verkpen, schakelt u k in Spanje een makelaar in. Echter in Spanje geeft men nrmaal

Nadere informatie

OPTIE- EN KEUZEFORMULIER (Meer- en Minderwerk) Projekt: Westrand Wervershoof Fase 2

OPTIE- EN KEUZEFORMULIER (Meer- en Minderwerk) Projekt: Westrand Wervershoof Fase 2 OPTIE EN KEUZEFORMULIER (Meer en Minderwerk) Prjekt: Westrand Wervershf Fase 2 Bwnr: Naam : Adres : PC + Wnplaats : Telefn (privé): (zaak): (mbiel): Email: ALGEMENE BEPALINGEN EN VOORWAARDEN : Dr middel

Nadere informatie

Fabels in isolatieland Wat waar is of niet waar

Fabels in isolatieland Wat waar is of niet waar Fabels in islatieland Wat waar is f niet waar Fabels verleven de tijden. Sms is dat ged. Maar het kan k verkeerd uitpakken. Eind jaren '70 bracht Sven (Stichting vrlichting energiebesparing nederland)

Nadere informatie

build with zelf klussen of kant en klaar?

build with zelf klussen of kant en klaar? build with zelf klussen f kant en klaar? pakketaanbiedingen begane grnd 1 2 vr plevering wning 0 d it yurself 2.490 3a 3a, 3b f 3c na plevering wning 3 a 3 b 3 c 1.900 small Laminaatvler kant- en klaar.

Nadere informatie

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica Prgramma Welzijn en Zrg Nieuwe Zrg en Dmtica Aanleiding De mgelijkheden vr het langer zelfstandig thuis blijven wnen, meten wrden verbreed. Technlgische ntwikkelingen die zrg p afstand en het participeren

Nadere informatie

WAARDEVOLLE VOORWERPEN

WAARDEVOLLE VOORWERPEN WAARDEVOLLE VOORWERPEN Elk huis bevat wel interessante spullen: tv, dvd-speler, juwelen, spelcnsle, mp3-speler,... Hiernder vind je een aantal tips die je de burgers kunt geven m hun waardevlle spullen

Nadere informatie

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

Wilt u het volledige rapport van VROM inzien, klik dan hier. 2 Hoeveel kamers heeft uw woning? (de keuken telt niet mee)

Wilt u het volledige rapport van VROM inzien, klik dan hier. 2 Hoeveel kamers heeft uw woning? (de keuken telt niet mee) Vragenlijst VROM Dit is een vragenlijst vr het inventariseren van mgelijke knelpunten in uw eigen wning die een belemmering kunnen zijn vr bewning p hgere leeftijd. De vragenlijst geeft u infrmatie ver

Nadere informatie

Ids Veiligheidscoördinatie

Ids Veiligheidscoördinatie Ids Veiligheidscördinatie 1 / 5 IDS-1119 - AG Vespa - Viletstraat 39-2060 Antwerpen - Ontwerpanalyse 01 COÖRDINATIEDAGBOEK Datum: 19-7-2005 Aanwezige partijen: COO: Jhan De Kninck Inf vr: BH AR Karlien.Vanmerhaeghe@vespa.antwerpen.

Nadere informatie

Onderwerp Wijziging van de Verordening tot het kunnen verlenen van een alleenrecht voor Concern voor Werk. Aan de raad. Status: ter besluitvorming

Onderwerp Wijziging van de Verordening tot het kunnen verlenen van een alleenrecht voor Concern voor Werk. Aan de raad. Status: ter besluitvorming N. 218419-1 Emmelrd, 14 januari 2014. Onderwerp Wijziging van de Verrdening tt het kunnen verlenen van een alleenrecht vr Cncern vr Werk. Advies raadscmmissie [ ] Aan de raad. Status: ter besluitvrming

Nadere informatie

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen. Checklist berdeling adviesaanvraag 1. De adviesaanvraag Heeft de r een adviesaanvraag gehad? Let p: een rapprt is in principe geen adviesaanvraag. Met een adviesaanvraag wrdt bedeld: het dr de ndernemer

Nadere informatie

Verandertrajecten voor individuele medewerkers

Verandertrajecten voor individuele medewerkers Het Sandelhut Meditatietechnieken, Caching en Training Verandertrajecten vr individuele medewerkers Lcatie: Het Beekse Bshuis Girlesedijk ngenummerd Hilvarenbeek Pst: Gildelaan 41 5081 PJ Hilvarenbeek

Nadere informatie

Effectenbeoordeling inzake parkeerplaatsen

Effectenbeoordeling inzake parkeerplaatsen Effectenberdeling inzake parkeerplaatsen Basisstructuur van het dcument vr de parkings die 3 tt 10 'vertllige' parkeerplaatsen bevatten ten pzichte van de vrschriften van art. 2.3.54, 1 en 2 van het BWLKE

Nadere informatie

Bureau-ergonomie. Werkhouding: een ergonomische werkomgeving

Bureau-ergonomie. Werkhouding: een ergonomische werkomgeving Bart Van Keymlen & Sfie Lagrin Bureau-ergnmie Werkhuding: een ergnmische werkmgeving Langdurig zitten is een belangrijke rzaak van rugklachten. We ntwaken, we zitten aan de ntbijttafel, p de trein f in

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

Getallen 1 is een programma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip).

Getallen 1 is een programma voor het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Getallen 1 Getallen 1 is een prgramma vr het aanleren van de basis rekenvaardigheden (getalbegrip). Delgrep Rekenen en Wiskunde Getallen 1 Getallen 1 is geschikt vr grep 7 en 8 van de basisschl en de eerste

Nadere informatie

Project Claes Luc - BPC

Project Claes Luc - BPC X-ECO Ing. Gert Vanden Ber Lenard Meesstraat 16 3970 Lepldsburg 0472-32.20.98 www.x-ec.net Prject Claes Luc - BPC EPB ENERGIE PRESTATIE EN BINNENKLIMAAT Nieuwbuwwning Ligging: Steenweg 273, 3570 Alken

Nadere informatie

SPREEKBEURT WANDELENDE TAK

SPREEKBEURT WANDELENDE TAK l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT WANDELENDE TAK ONGEWERVELDEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE WANDELENDE

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

OPLOSSINGENBOEK TANK- SILOVERVOER TRANSPORT EN LOGISTIEK

OPLOSSINGENBOEK TANK- SILOVERVOER TRANSPORT EN LOGISTIEK OPLOSSINGENBOEK TANK- SILOVERVOER TRANSPORT EN LOGISTIEK Wettelijke grndslag - Vrlichting en nderricht Arbwet Artikel 8 - Persnlijke Beschermingsmiddelen Arbbesluit - Fysische factren Arbbesluit - Fysieke

Nadere informatie

geothermie, welke toepassingen en gebouwen?

geothermie, welke toepassingen en gebouwen? gethermie, welke tepassingen en gebuwen? prf. ir. Wim Bydens gedelegeerd bestuurder, studiebureau bydens nv gastdcent Ugent, Faculteit tegepaste wetenschappen vakgrep architectuur en stedenbuw Hasselt

Nadere informatie

Factsheet Zonnepanelen

Factsheet Zonnepanelen Znnepanelen Znnepanelen staan veelvuldig vermeld in kranten, magazines en reclameflders. Ze lijken ht. Bvendien zijn er veel gezamenlijke inkpacties en prijsstunters p internet. In Bsweide zijn nu k de

Nadere informatie

Een natuurlijk proces

Een natuurlijk proces Ik vel het weer. Het is er weer. Sms even, dan de hele tijd. Ik wil je niet kwetsen. Ik wil het niet weer zeggen, maar het is er weer. (Gijs Hrvers) Overprikkeling Veel mensen met autisme hebben gede intellectuele

Nadere informatie

Werken met uitzendkrachten

Werken met uitzendkrachten Uitzendkrachten-Werken met uitzendkrachten-telichting 1/8 Werken met uitzendkrachten Uitzendkrachten zijn werknemers die vallen nder twee srten werkgevers. Enerzijds heeft men de werkgever van de uitzendkracht

Nadere informatie

Normalisatie van gevelelementen Actualiteit en vooruitblik Nieuwigheden veiligheidseisen kinderen en binnenzonwering

Normalisatie van gevelelementen Actualiteit en vooruitblik Nieuwigheden veiligheidseisen kinderen en binnenzonwering Nrmalisatie van gevelelementen Actualiteit en vruitblik Nieuwigheden veiligheidseisen kinderen en binnenznwering Achtergrnd nieuwe nrmering kinderveiligheid met binnenznwering Ongevallen gerapprteerd met

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT BIJLAGE 1 IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT 1. Inleiding Op 1 juli 2013 is de Wet verplichte meldcde huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State EVALUATIE TER STATE Marin Matthijssen, Marn van Rhee Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) juli 2005 In pdracht van Raad van State Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) Auteur: Marin Matthijssen en

Nadere informatie

Prijsaanvraag Concepten Inlichtingenformulier

Prijsaanvraag Concepten Inlichtingenformulier Pagina 1 van 5 Prijsaanvraag Cncepten Inlichtingenfrmulier Datum: Beste klant Wij helpen graag bij het ntwerp van juw brder met een keuze uit ns ruime assrtiment. Dr dit frmulier ingevuld aan ns terug

Nadere informatie

Producten en prijzen 2012

Producten en prijzen 2012 TypeWrld Pstbus 38 2410 AA Bdegraven Nederland Tel. 0172-65 09 83 Fax 0172-61 83 15 www.instruct.nl instruct@instruct.nl België www.instruct.be instruct@instruct.be Prducten en prijzen 2012 TypeWrld Leren

Nadere informatie

vaak jarenlange dienstverlening

vaak jarenlange dienstverlening INFORMATIE DOCUMENT Beste geïnteresseerde, Future4prfits is een bedrijf dat unieke trendvlgende systemen heeft ntwikkeld die zeer winstgevende aan- en verkp signalen genereren vr diverse beurzen (.a. de

Nadere informatie

Schade protocol Zuiderpark Stadswalzone

Schade protocol Zuiderpark Stadswalzone Schade prtcl Zuiderpark Stadswalzne Gemeente s-hertgenbsch december 2012 Schadeprtcl Zuiderpark - Stadswalzne In dit dcument staat he de gemeente s-hertgenbsch mgaat met schadeclaims. Het is er p gericht

Nadere informatie

Nieuwsbrief 1 Groen Licht www.nieuwkortenoord.nl

Nieuwsbrief 1 Groen Licht www.nieuwkortenoord.nl Nieuwsbrief 1 Gren Licht www.nieuwkrtenrd.nl Nieuwsbrief 1 Gren Licht Dit is een nieuwsbrief, speciaal gericht p de actie Gren Licht in Nieuw Krtenrd. Subsidie beschikbaar gesteld dr Prvincie vr Gren Licht

Nadere informatie

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020.

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020. Handleiding Handleiding Cmmunicatie vr Prmtren Eurpees Fnds vr Reginale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020 1 Eurpese Unie Inhud 1 Inleiding... 1 2 De minimale cmmunicatieverplichtingen... 1 a) Weergave

Nadere informatie

Risicomanagement in zorgbouwprojecten. Centrum Zorg en Bouw

Risicomanagement in zorgbouwprojecten. Centrum Zorg en Bouw Risicmanagement in zrgbuwprjecten Centrum Zrg en Buw Inhud Zelfscan; Rl CZB bij risicmanagement; Wat kunt u verwachten? Vraag Past uw initiatief in het strategisch huisvestingsplan van de rganisatie? Het

Nadere informatie

Asbestbeleidsplan. Beleid en beheer asbest

Asbestbeleidsplan. Beleid en beheer asbest Asbestbeleidsplan Beleid en beheer asbest Dcumenttitel. Asbestbeleidsplan Status. Cncept Definitief Versie. 1.1 Datum. 22-03-2014 Organisatie. Wningcrpratie Rentree Opstellers. Wningcrpratie Rentree i.s.m.

Nadere informatie

BELANGENVERENIGING PENSIOENGERECHTIGDEN PFZW KEUZEMOGELIJKHEID TUSSEN LAAG-PENSIOEN

BELANGENVERENIGING PENSIOENGERECHTIGDEN PFZW KEUZEMOGELIJKHEID TUSSEN LAAG-PENSIOEN BELANGENVERENIGING PENSIOENGERECHTIGDEN PFZW KEUZEMOGELIJKHEID TUSSEN HOOG-LAAG LAAG-PENSIOEN f f LAAG -HOOG HOOG-PENSIOEN Vr pensiengerechtigden die de 65-jarige leeftijd ng niet bereikt hebben U kunt

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... Blk 3 Pakket 2 Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke zijn gemaakt met betrekking tt de keuken.

Nadere informatie

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen.

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen. Vragenfrmulier Klant Beeld U heeft ns verzcht, m gezamenlijk, een gedegen vrstel ten aanzien van uw hyptheek uit te brengen. Onze bedrijfsfilsfie is, m samen met nze relaties, een inventarisatie te maken

Nadere informatie

Op deze gronden mogen ten behoeve van de bestemming uitsluitend worden gebouwd:

Op deze gronden mogen ten behoeve van de bestemming uitsluitend worden gebouwd: Artikel 20 Wnen 20.1 Bestemmingsmschrijving De vr "Wnen" (W) aangewezen grnden zijn bestemd vr: a. het wnen in een wning; b. bijbehrende erven, terreinen en vrzieningen, zals ntsluitingswegen ten beheve

Nadere informatie

Dossier : drugs in het verkeer

Dossier : drugs in het verkeer Dssier : drugs in het verkeer 1 Enkele gangbare pvattingen ver illegale drugs Ik merk het direct wanneer iemand drugs heeft genmen. Ik lp dus geen risic m mee te rijden met iemand die nder invled rijdt.

Nadere informatie

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers Handreiking functinerings- en berdelingsgesprekken griffiers September 2014 Functineringsgesprek Als de griffier is aangesteld, is het verstandig m met elkaar te blijven reflecteren p het functineren.

Nadere informatie

Voorbeeldvragen Methodiek NEN 2767

Voorbeeldvragen Methodiek NEN 2767 Nb. Per vraag kunnen er meerdere gede antwrden zijn 1. Welke van de nderstaande bewering is juist? NEN 2767 is een: methdiek vr de bepaling van achterstallig nderhud bjectieve methdiek vr de bepaling van

Nadere informatie

Mijn egov-rollenbeheer Handleiding voor Roltoekenningsgebruikers

Mijn egov-rollenbeheer Handleiding voor Roltoekenningsgebruikers Mijn egv-rllenbeheer Handleiding vr Rltekenningsgebruikers Versie 1 11 december 2013 Inhud 1 Over deze handleiding... 3 1.1 Vr wie... 3 1.2 Gebruik icnen... 3 2 Veelgebruikte termen en definities... 4

Nadere informatie

Opgave 4 Hout is een isolator. Aan een isolator kan je je niet branden. Wel aan een geleider!

Opgave 4 Hout is een isolator. Aan een isolator kan je je niet branden. Wel aan een geleider! Uitwerkingen 1 Opgave 1 Geleiding, strming en straling. Opgave 2 Metalen Kper, zilver, ld, ijzer, gud, nikkel, platin Hut, rubber, kurk, glas en zand. Opgave 3 Geleiding Strming Geleiding Opgave 4 Hut

Nadere informatie

Inkoop- en aanbestedingsbeleid Energiefonds Overijssel

Inkoop- en aanbestedingsbeleid Energiefonds Overijssel Inkp- en aanbestedingsbeleid Energiefnds Overijssel 2013 Inhudspgave 1 Inleiding 3 2 Het beleid 4 2.1 Rechtmatigheidsthema's 4 Prcedures 4 Meerwerk en herhalingspdrachten 4 2B-diensten 5 Integriteit 5

Nadere informatie

Schadeverzekeringen Zakelijk Zorgverzekeringen. o o

Schadeverzekeringen Zakelijk Zorgverzekeringen. o o Dienstenwijzer Z zijn wij u graag van dienst Op de dienstverlening van ns kantr is de Wet p het financieel tezicht van tepassing. Eén van de eisen die uit deze wet vlgt is dat wij u tijdig infrmeren ver

Nadere informatie

RIJDENDE MELKONTVANGST (RMO)

RIJDENDE MELKONTVANGST (RMO) RIJDENDE MELKONTVANGST (RMO) Wettelijke grndslag De maatregelen beschrijven p welke wijze werkgevers en werknemers invulling kunnen geven aan de wettelijke bepalingen uit de Arbwet. - Fysieke belasting

Nadere informatie

Start duurzame inzetbaarheid

Start duurzame inzetbaarheid Start duurzame inzetbaarheid Een praktijkcasus Dr: Rlf Weijers, Pauline Miedema Hewel duurzame inzetbaarheid een veelbesprken thema is, blijft het lastig m het cncreet te maken en er handen aan veten aan

Nadere informatie

Keukenhome is geselecteerd als projectleverancier voor dit project

Keukenhome is geselecteerd als projectleverancier voor dit project Keukeninfrmatie... Keukenhme is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke zijn gemaakt met betrekking tt de keuken. Het aankpen van uw keuken

Nadere informatie

Tips Digiduif. 1. U logt in op digiduif met uw e-mail adres en wachtwoord.

Tips Digiduif. 1. U logt in op digiduif met uw e-mail adres en wachtwoord. Tips Digiduif 1. U lgt in p digiduif met uw e-mail adres en wachtwrd. 2. U kiest de knp instellingen. Op de vlgende pagina s kunt u allerlei zaken invullen en aanpassen die bij uw accunt hren. Tevens zit

Nadere informatie

Leden begeleidingscommissie

Leden begeleidingscommissie bijlage 1. Leden begeleidingscmmissie Willy van der Steen Luis Schuerman Gjalt Jellesma Carla Cenen Fred Kk Aad van Tngeren Thijs Geurts MOgrep De Branchevereniging BinK GGD Nederland VNG Ministerie van

Nadere informatie

SPREEKBEURT BAARDAGAME

SPREEKBEURT BAARDAGAME SPREEKBEURT BAARDAGAME l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n REPTIELEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE BAARDAGAME

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Zon-Privé gemeente Utrecht

Veelgestelde vragen Zon-Privé gemeente Utrecht Veelgestelde vragen Zn-Privé gemeente Utrecht In dit dcument beantwrden we een aantal veel gestelde vragen. Deze zijn als vlgt gecategriseerd: Zn-Privé actie Utrecht Het plaatsen van znnepanelen p een

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... De Rietkraag 2e fase Type Kievit Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke zijn gemaakt met betrekking

Nadere informatie

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte Genderlpbaanklf: enkele vrzetten vanuit Persephne vzw, rganisatie van vruwen met een handicap f invaliderende chrnische ziekte De genderlpbaanklf verdient aandacht van de beleidsmakers en de sciale partners.

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... Blk 3 Pakket 3 Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke zijn gemaakt met betrekking tt de keuken.

Nadere informatie

Uitstroomprofiel opleiding Klinisch Informatica September 2014

Uitstroomprofiel opleiding Klinisch Informatica September 2014 Uitstrmprfiel pleiding Klinisch Infrmatica 1 Inleiding Dit uitstrmprfiel sluit aan p het berepsprfiel van de klinisch infrmaticus. Het berepsprfiel beschrijft evenwel de ttale breedte van het veld van

Nadere informatie

5.2.3 Klimaatbestendigheid ontwikkelen

5.2.3 Klimaatbestendigheid ontwikkelen 5.2.3 Klimaatbestendigheid ntwikkelen Wat is het thema, waarm is het belangrijk? Bij duurzame sntwikkeling streven we naar een tekmstbestendige ntwikkeling. Dit betekent dat we bij de ntwikkeling van en

Nadere informatie

Les Hernieuwbare energie

Les Hernieuwbare energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Hernieuwbare energie Werkblad Les Hernieuwbare energie Werkblad "100% duurzaam", "Hllandse wind", "Kies bigas!": wie de reclames van energiebedrijven bekijkt zu bijna denken

Nadere informatie

Kantines tegen voedselverspilling

Kantines tegen voedselverspilling Kantines tegen vedselverspilling Principe: zwel klanten als kantinepersneel aanspren m vedselverspilling te verminderen Kantines van administraties, ng's, schlen f bedrijven zijn plekken waar grte heveelheden

Nadere informatie

Preventie tegen chemische risico s in carrosseriebedrijven

Preventie tegen chemische risico s in carrosseriebedrijven Preventie tegen chemische risic s in carrsseriebedrijven Eind 2010 werd k een inspectiecampagne gehuden bij de carrsseriebedrijven. De campagne kaderde in een Eurpese SLIC-campagne Chemische agentia p

Nadere informatie

Bijlage IVa Sjabloon voor de verdeling van werkzaamheden voor onderwijzend personeel in de kunsteducatie

Bijlage IVa Sjabloon voor de verdeling van werkzaamheden voor onderwijzend personeel in de kunsteducatie Bijlage IVa Sjabln vr de verdeling van werkzaamheden vr nderwijzend persneel in de kunsteducatie Sjabln vr de verdeling van werkzaamheden vr nderwijzend persneel in de kunsteducatie LOGA-partijen vinden

Nadere informatie

Analytische boekhouding

Analytische boekhouding Analytische Bekhuding Analytische bekhuding 1 Vrbereiding... 2 1.1 Dssier instellingen... 2 1.2 Analytische rekeningen maken... 3 2 Analytisch beken... 4 2.1 Kppeling... 5 2.2 Bekingsvrstellen (mdellen)...

Nadere informatie

EEN ZONNEBOILER OVERWEGEN

EEN ZONNEBOILER OVERWEGEN - - EEN ZONNEBOILER OVERWEGEN Een deel van het warm water verwarmen met een znneverwarmingsinstallatie PRINCIPES BENADERING Het energieverbruik m sanitair water p te warmen kan met meer dan 75% wrden verminderd

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... Wningtype B en C, 3-laags Oud Amsterdams en Amsterdamse Schl Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

BIJ RENOVATIE: DE WANDEN ISOLEREN

BIJ RENOVATIE: DE WANDEN ISOLEREN - - BIJ RENOVATIE: DE WANDEN ISOLEREN Bij renvatie de beste manier zeken m de islatie van de wanden te versterken PRINCIPES BENADERING Bij renvatie bieden islatie, luchtdichte wanden en efficiëntere verwarmings-

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... Ruime Stadsappartementen Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke zijn gemaakt met betrekking tt

Nadere informatie

.::r. rt-.. -...D. '-û. Onderwerp: nb. RAB. ja of nee?

.::r. rt-.. -...D. '-û. Onderwerp: nb. RAB. ja of nee? Nummer 11 Onderwerp: nb. RAB. ja f nee? Omschrijving: TTB is de afkrting vr: Thermische terugslagbeveiliging RAB is een dr Fast beschermde afkrting vr: Rkgasafverbeveiliging Met beide aanduidingen wrdt

Nadere informatie