OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS"

Transcriptie

1 OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS De ptimale glasppervlakte vinden vereenkmstig de riëntaties en het srt lkaal, en de adequate srt beglazing kiezen vr een ptimaal lichtcmfrt en akestisch cmfrt PRINCIPES BENADERING Openingen naar buiten zijn nntbeerlijk m te beschikken ver een gede natuurlijke verlichting en 's winters de warmte van de zn binnen te laten.nchtans zijn vensters ppervlakken die zrgen vr heel wat warmteverlies in de winter en ngewenste warmtetever tijdens de zmer. Bvendien zijn ze een zwak punt in de akestische islatie. De keuze en de dimensinering van de glazen ppervlakken meten dus het resultaat zijn van een cmprmis dat het beste beantwrdt aan die verschillende parameters: Cntact met de buitenwereld Akestiek znnewinst's winter Intimiteit daglicht Risic verhitting Cncreet kan men p het niveau van de energie spelen met twee elementende thermische prestatie en de ppervlakte van het venster: De thermische prestatie van een venster hangt in hfdzaak af van zijn warmtetransmissiecëfficiënt (en dus van zijn islatie) en van de znnefactr van de beglazing: - de wamtetransmissie van een venster wrdt bepaald dr de kwaliteit van de beglazing, het gas dat de tussenruimte vult, de spacer, het raam, en de eventuele regelbare luchtinlaten. Al die elementen meten perfrmant zijn. Die prestatie wrdt aangeduid met de U-cëfficiënt [W/m²K], die staat vr het warmteverlies van het venster. Vrts met rekening wrden gehuden met eventuele warmteverliezen via de verbinding van het raam met de wand, hewel BLZ 1 VAN 11 OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS JULI 2010

2 die niet als factr wrden meegenmen vr de berekening van de U-cëfficiënt van het venster... - De znnefactr is tt slt het vermgen van de beglazing m znnewinst dr te laten (cf. infra). De verhuding van de glasppervlakte wrdt vaak uitgedrukt in verhuding tt de vlerppervlakte van het lkaal, f in verhuding tt de gevelppervlakte.in een wning die matig geïsleerd is en in het geval van een zuidelijke riëntatie met een "hg rendement", is de behefte aan warmte kleiner naarmate het glasppervlak grter is: de aanver van znne-energie via het venster cmpenseert ruimschts het verlies via transmissie. Dit is uiteraard enkel z als er niet te veel schaduw is.vr de andere riënteringen is het net het mgekeerde: vanuit energetisch standpunt heeft men er geen belang bij m het glasppervlak grter te maken.een minimale ppervlakte is echter ndig m een gede natuurlijke verlichting te garanderen. Het ntwerp van het venster staat niet ls van het ntwerp van de znweringen. Wij raden u daarm aan m tegelijk de fiche ENE13 "De juiste znwering" te lezen.de fiche CSS05 ver lichtcmfrt en natuurlijke verlichting vrmt eveneens een aanvulling hierp. DOELSTELLINGEN Te vermijden Serres en wintertuinen die deel uitmaken van het beschermde vlume, maar niet thermisch zijn geïsleerd en/f serres en wintertuinen buiten het beschermde vlume, maar die wel verwarmd wrden. Minimaal Het venster met in zijn geheel de EPB-regelgeving respecteren en een Uw-waarde hebben die lager ligt dan 2,5 W/m²K. Bvendien mag de warmtetransmissiecëfficiënt van de beglazing (Ug) niet meer bedragen dan 1,6 W/m²K; die Ug-waarde is de centrale U-waarde van de beglazing in verticale psitie. Let er k p dat het raamwerk (met meervudige aanslag) geen kudebruggen vertnt, zwel ter hgte van de spacer als via de inbuwelementen. De Gewestelijke Stedenbuwkundige Verrdening (titel 2, hfdstuk 3, artikel 10) eist dat de wnruimten, behalve de keuken, daglicht hebben. Cncreet betekent dat dat de verlichte nett-ppervlakte van de wnruimten tenminste een vijfde van de vlerppervlakte met bedragen. Vr wnruimten met een lichtdrlatende ppervlakte in een dakhelling, wrdt die verlichte nett-ppervlakte bepaald p minimaal een twaalfde van de vlerppervlakte. Zie in dat verband Het Huisvestingswetbek (minimale gezndheidsvereisten vr de verhuur van wningen in het Brussels Hfdstedelijk Gewest) vereist in de wngedeeltes een vensterppervlakte > 1/12 van de ppervlakte van het lkaal. In het geval van aaneensluitende ruimtes wrdt deze vereiste gebracht p 1/10 van de gecumuleerde ppervlakte van de ruimtes.idem indien de vler van het lkaal zich nder het bdemniveau bevindt. Aangeraden Men raadt vr het venstergeheel een Uw-waarde aan die lager ligt dan 1,6 W/m²K, en vr het drschijnend gedeelte een Ug-waarde die lager ligt dan 1,1 W/m²K. Om dit te bereiken is een beglazing met hg rendement (met laag drlatingsvermgen) interessant. Om energetische redenen, de glasppervlakte beperken vr de nrdelijke, stelijke en westelijke richtingen (zich niettemin hudend aan de 20% pgelegd dr de GSV), maar zveel mgelijk pdrijven aan de zuidkant en de ndige znwering aanbrengen. Optimaal Qua energieverbruik is het p het eerste gezicht altijd interessant m verder te gaan en de kwaliteit van de beglazing en het raamwerk te verbeteren. Men kan dus gebruik maken van driedubbele beglazing (met Ug-waarden tt 0,5 W/m²K) en superislerende ramen (Uf van ng. 0,7 W/m²K). BLZ 2 VAN 11 OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS JULI 2010

3 KEUZE-ELEMENTEN TECHNISCHE ASPECTEN > Znnefactr en lichttransmissie De prestaties van een venster beperken zich niet tt het islerend karakter. Er met eveneens rekening wrden gehuden met andere factren:de znnefactr en de lichttransmissie van de beglazing. De znnefactr is het deel van de invallende znne-energie dat dr de beglazing en dr de eventuele znwering gaat. Deze waarde geeft het beschermingsniveau aan die de beglazing en haar beschaduwing bieden tijdens hitteperides in de zmer, en het niveau van de "energiepvang" tijdens de winter. De lichttransmissie is het deel van de znnestraling dat dr de beglazing gaat, als men enkel rekening hudt met het zichtbaar gedeelte van het znnespectrum. Het is een waarde die de transparantie van de beglazing weergeeft. Wanneer er een reële warmtevraag bestaat, met er een cmprmis wrden gevnden tussen een hge znnefactr tijdens de winter, een lage tijdens de zmer, en gedurende het hele jaar een gede lichttransmissie. Idealiter lst men dit prbleem p dr te kiezen vr een heldere beglazing (verhgde lichttransmissie), met een verhgde znnefactr, m te genieten van de znneenergie, en tijdens de zmer wrdt dan vr schaduw gezrgd dr een znwering zals een afdak, een znnegrdijn, blinden, Meer inf vindt u p de fiche "De juiste znwering". De grafiek hiernaast tnt de verschillende mgelijke cmbinaties tussen lichttransmissie en znnefactr in beglazingen. > Srten beglazing Vandaag de dag wrdt meestal gekzen vr dubbele beglazing met lage emissiviteit f drlaatbaarheid.er zijn verschillende srten beglazing al naargelang: Hun vulling: de meeste zijn gevuld met lucht, maar er zijn er k die gevuld zijn met een zeldzaam gas zals argn f kryptnhierdr is het warmteverlies van de beglazing ng minder. De drlaatbaarheid: smmige srten beglazing, "met hg rendement" f "super islerende beglazing" zijn vrzien van een nzichtbare film "met lage drlaatbaarheid", ver het algemeen een drzichtig laagje metaalxide dat gezien de brsheid nder vacuüm wrdt aangebracht aan de binnenkant van de dubbele beglazing.dit laagje blkkeert een deel van de warmteverbrenging dr straling, waardr p deze manier de ttale warmtestrming via het venster wrdt beperkt. BLZ 3 VAN 11 OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS JULI 2010

4 Buiten Binnen Buiten Binnen Links: samenstelling van dubbele beglazing:1. Glaslagen, 2. Lucht en/f gedehydreerd gas, 3. Afstandhuder tussen de glaslagen, 4. Afwatering, 5. Eerste dichtheidsbarrière, 6. Waternttrekkend middel m het gevangen gas drg te huden, 7. Tweede dichtheidsbarrière. Rechts:Illustratie van het principe van de dubbele beglazing met geringe drlaatbaarheid Hun "selectiviteit": smmige beglazingen wrden "selectief" f "reflecterend" genemd, want ze beperken de drgang van de znnewinst, maar niet de lichtstraling zelf. Die beglazingen zijn alleen interessant bij echt risic p ververhitting, want de znnewinst wrdt zwel in de zmer als in de winter beknt. Men kan nu k kiezen vr een driedubbele beglazing, die een betere thermische islatie biedt. De ruimte tussen de glaslagen kan k wrden gevuld met lucht f met een ander gas. Driedubbele beglazing, die dikker en zwaarder is, past zich niet altijd aan het klassieke schrijnwerk aan. Driedubbele beglazing met gas en met een behandeling vr geringe drlaatbaarheid heeft een U-waarde die lager ligt dan 1 W/m²K. Hier vlgen de energetische kenmerken van de belangrijkste srten beglazing. We meten pmerken dat de znnefactr en de lichttransmissie van de beglazing de invled van het venster p de ververhitting en de aanver van natuurlijk licht zullen bepalen.deze beginselen wrden verder besprken in de fiche ENE13 "De juiste znwering". Srt beglazing U-cëfficiënt [W/m²K] Lichttransmissie TL [%] Znnefactr [%] Weerkaatsing Enkel Helder (8 mm) 5, Neutraal Dubbel Helder 2, Neutraal Helder, weinig drlaatbaar Helder, absrberend Helder, weerkaatsend Helder, weinig drlaatbaar en weerkaatsend Helder, weinig drlaatbaar + islerend gas 1, Neutraal 2,8 36 tt tt 67 2,8 7 tt tt 66 Gren, brns, blauw, rze Zilverkleurig, metaal, gudkleurig, grijs, gren, blauw 1, Neutraal 1,0 tt 1, Neutraal BLZ 4 VAN 11 OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS JULI 2010

5 Srt beglazing U-cëfficiënt [W/m²K] Lichttransmissie TL [%] Znnefactr [%] Weerkaatsing Helder, weinig drlaatbaar, weerspie gelend + isleren d gas 1,0 tt 1, Neutraal Helder 1, Neutraal Driedubbel Weinig drlaatbaar, met argn 0, Neutraal Vr tal van beglazingen is er een technische gedkeuring (ATG) die hun islerende kwaliteit bewijst. Deze gedkeuringen kunnen in detail wrden geraadpleegd p de website van de BUtgb: De waarbrg vr de efficiëntie van beglazing bepaald in de technische gedkeuringen (ATG) bedraagt 10 jaar, maar de werkelijke levensduur ligt hger. Een meer algemene lijst van de kenmerken van beglazing kan wrden gedwnlad p de website van het Verbnd van de Glasindustrie:www.vgi-fiv.be, rubriek "Publicaties". > Srten raamwerk Vr de keuze van het raamwerk met rekening wrden gehuden met de vlgende parameters: De invled p het milieu: al naargelang het gebruikte materiaal zal het raamwerk de natuurlijke hulpbrnnen minder f meer uitputten, meer f minder recycleerbaar zijn, enz. Samengevat met men de vrkeur geven aan raamwerk in lkaal hut, indien mgelijk met het PEFC- f FSC-label, en aan niet-behandeld hut.raamwerk in PVC met wrden vermeden. De thermische perfrmantie:vanwege de beglazing met het hge rendement wrdt het vensterraam het deel van het venster dat het minst ged geïsleerd is.het verzicht hiernder (paragraaf "Milieuaspecten") vat de thermische eigenschappen van de meest curante vensterramen samen. Al die aspecten wrden gedetailleerd weergegeven in de fiche MAT04 "Het ideale materiaal kiezen vr buitenschrijnwerk". > Veranda s Tijdens de jaren 1980 leidde de zektcht naar nder andere zveel mgelijk znnewinst, tt het veelvuldig gebruik van serres en veranda s. Er dient echter mzichtig met deze plssingen te wrden mgesprngen: indien ze geïntegreerd zijn in het verwarmde vlume, zrgen serres en veranda s inde winter vr meer warmteverlies dan dat ze znnewarmte zullen pleveren. Het is dus beter m de wand tussen het huis en deze uitbreidingen, die niet kunnen wrden verwarmd, te isleren. Eenveranda dient dan als buffer tijdens de winter. In de zmer met er vr schaduw en verluchting wrden gezrgd, en een islatie tussen de serre en het huis wrdt eveneens aangeraden m ververhitting te beperken. Desndanks vrmen ze steeds een warmere ruimte dan buiten.ze meten dus wrden vermeden indien het gebuw 's zmers al weinig cmfrtabel is. > De Trmbemuur Dit is een riginele plssing m meer te genieten van de znnewinst.het principe, uitgevnden dr Félix Trmbe, bestaat erin een kleine serre te creëren vr een muur.de verzamelde BLZ 5 VAN 11 OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS JULI 2010

6 znnewarmte wrdt aan het huis drgegeven via geleiding drheen de muur en dr middel van een natuurlijke warmtecirculatie. Er zijn k argumenten tegen de Trmbemuur: De muur is ntwrpen vr specifieke klimaten met kude winters (behefte aan znnewarmte) en zeer veel uren zn, in bergachtige gebieden bijvrbeeld.in ns klimaat maakt het geringe ptentieel aan zn dit systeem minder interessant. De rsprnkelijke delstelling van de Trmbemuur was m in de cntext van een "znnearchitectuur", die ppulair was in de jaren 1980, zwel te prfiteren van de znnewinst via een raam, en van een minder sterke islatie dankzij de ndrschijnende wand.de betere beglazing biedt sindsdien de mgelijkheid m znnewinst en islatie te cmbineren dr middel van een gewn venster. Het massaeffect dr de muur achter het venster, kan wrden verkregen dr een vlerplaat achter het venster. De huidige buwtendensen leggen veel meer de nadruk p het islerend vermgen van de wanden, met name via het cncept van het passieve huis, in plaats van enkel en alleen p het winnen van znne-energie.in mderne wningen met veel glas - en indien de peningen ged zijn gericht - kan reeds zeer veel znne-energie wrden gewnnen. Ingrepen zals de Trmbemuur, waarvan de installatie vrij ingewikkeld is, bieden dus niet langer een reële meerwaarde.de buitensprige dikte van de muur m de bufferruimte te creëren, impliceert vaak een dunnere islatie van de muur.men verliest dus enerzijds (wegens slechtere islatie) wat men anderzijds wint (dr meer znnewinst). De Trmbemuur is dus in België niet de ideale plssing.indien men er wel een buwt, dan meten de vlgende principes wrden gerespecteerd: Ofwel isleert men de muur p efficiënte wijze, m enkel te werken met de warmtecirculatie. Ofwel installeert men geen ventilatiepening en rekent men enkel p het transmissieeffect van de warmte drheen de muur, en dan werkt de luchtbuffer als islatiemiddel. In beide gevallen is het de bedeling het islerend vermgen van de Trmbemuur te versterken.een andere techniek zu erin bestaan m dit te realiseren met transparante isleermiddelen, maar deze techniek is weinig verspreid. > Andere aspecten van het cmfrt Bij het ntwerp van peningen spelen niet enkel energetische aspecten.het is eveneens een belangrijke parameter van het visueel en akestisch cmfrt.deze aspecten wrden behandeld in de aparte fiches CSS06 "Optimalisatie van het natuurlijk licht" en CSS05 "Akestisch cmfrt". Stellen we ng even: BLZ 6 VAN 11 OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS JULI 2010

7 Het visueel cmfrt laten afhangen van de heveelheid licht (en dus met de ppervlakte van het venster) is te eenvudig. De afmeting en de plaats van het venster, de vrm, het beheer van de cntrasten en de verblindingen en de inrichting aan de binnenkant samen dragen bij tt het creëren van lichtcmfrt.de heveelheid licht met k wrden afgewgen vlgens het srt lkaal en de activiteiten die er zich afspelen.de glasppervlaktes die dr de GSV wrden vrgesteld, zijn vldende m in de verlichting van lkalen te zrgen vr een ged aandeel natuurlijk licht. In een lawaaierige mgeving wrdt aangeraden de glazen ppervlakte te beperken tt de ppervlakte die ndig is vr een natuurlijke verlichting, en desnds daardr de znnewinst tijdens de winter te beperken.de vensters zijn immers de zwakke punten in de akestische islatie van de cnstructie.het is bvendien mgelijk m te pteren vr akestische beglazing en raamwerk met meervudige aanslag, die een gede kwaliteit bieden, zwel akestisch als thermisch. Men vindt vandaag de dag bijvrbeeld dubbele beglazing met een thermische geleidbaarheid van 1,1 W/m²K vr een akestische verzwakkingsindex Rw+C van 34dB. Hier wrdt p ingegaan in de fiche CSS05 "Akestisch cmfrt". MILIEUASPECTEN > Warmteverlies via de vensters Het warmteverlies van een venster wrdt berekend p basis van de kwaliteit van de beglazing en het raamwerk.de berekening wrdt beschreven in de nrm NBN EN B62-002:2008 (www.ibn.be). In EPB is de vereenvudigde frmule als vlgt U venster = 0,3 x U raamwerk + 0,7 x U beglazing + 3 x 0,05 f 0,07 (vr beglazingen met U > c.q. < 2 WW/m²K) Of, meer nauwkeurig: Gedeelte Partie beglazing vitrage en et Gedeelte Partie verluchtingsrster grille de Partie Gedeelte panneau pvullend de encadrement raamwerk ventilatin remplissage paneel U g U f U w,t = 0,7.U g + 0,3.U f + 3.Ψ g + ΣA r.(u r U g ) / ΣA wd [W/m²K] ( 1 ) + ΣA p.(u p U g ) / ΣA wd U g > U f U w,t = 0,8.U g + 0,2.U f + 3.Ψ g + ΣA r.(u r U f ) / ΣA wd + ΣA p.(u p U f ) / ΣA wd [W/m²K] ( 2 ) Met: U g [W/m²K]: warmtetransmissiecëfficiënt van de beglazing U f [W/m²K]: warmtetransmissiecëfficiënt van de mlijsting Ψ g [W/m.K]: lineaire warmtetransmissiecëfficiënt U r [W/m²K]: warmtetransmissiecëfficiënt van het verluchtingsrster ΣAr [m²]: ttale ppervlakte van de aanwezige verluchtingsrsters U p [W/m²K]: warmtetransmissiecëfficiënt van het pvulpaneel ΣA p [m²]: ttale ppervlakte van de aanwezige pvulpanelen ΣA wd [m²]: ttale ppervlakte van de vensters (bepaald p basis van de ppervlakten van de dagpeningen) NOOT 1 Eenzelfde gebuw kan verschillende venstercmbinaties bevatten. Als vr een van die cmbinaties tepassing vereist is van een van de bvenstaande vereenvudigde frmules (U w,t ), dan met die methde systematisch wrden tegepast vr alle andere venstercmbinaties. NOOT 2 Indien bij de bepaling van U w,t, smmige nderdelen licht in afmetingen verschillen (bijvrbeeld een variabele breedte van de mlijstingen), dan mag men vereenvudigen dr vr die nderdelen een enkele U-waarde te gebruiken, p vrwaarde dat de minst gunstige waarde (de hgste) in rekening wrdt gebracht. De vereenkmstige y-waarde met dan wrden berekend p basis van die U- waarde. BLZ 7 VAN 11 OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS JULI 2010

8 Vrbeeld: Raamtype Uf raamwerk [W/m²K] Ug beglazing [W/m²K] Uw venster [W/m²K] * Winst t..v. het minst gunstige type Aluminium 3,5 2,8 3,2 0 % Aluminium 3,5 1,1 1,9 41 % Hut f PVC 1,8 1,1 1,6 50 % Hut + aluminium kap 0.9 0,8 1,0 68 % * Rekening hudend met een raamppervlakte van 30% vr raamwerk in hut f PVC en een ppervlakte van 20% vr raamwerk in aluminium Merken we p dat in de meeste gevallen de beglazing beter isleert dan het raamwerk. Vr eenzelfde type beglazing en raam zullen twee vensters met verschillende grttes k verschillende warmteverliezen per m² hebben. Vrbeeld: ziehier twee vensters met verschillende grttes maar met de dezelfde samenstelling (dubbele beglazing, huten raamwerk); men ziet duidelijk dat he meer beglazing t..v. het raamwerk, he beter de thermische weerstand van de venstercmbinatie (d.w.z. he kleiner U W ). Er wrdt dus aangeraden: Dwarsregels en vensterkruizen die niet ndig zijn vr de stabiliteit van het venster, zveel mgelijk te vermijden; De zichtbare dikte van het raamwerk zveel mgelijk te beperken; Het aantal penslaande vleugels die niet ndig zijn vr een gede verluchting, zveel mgelijk te beperken. > Znnewinst via het venster Al naargelang het seizen, met znne-energie wrden gestimuleerd f vermeden.tijdens de winter vermindert znnewinst de behefte aan verwarming, terwijl ze in de zmer dreigt te leiden tt ververhitting. In wningen geeft men de vrkeur aan znnewinst tijdens de winter, maar er met 's zmers wrden gezrgd vr mgelijke schaduw aan de buitenkant.men met dus de vrkeur geven aan grte peningen aan de zuidkant.bvendien kan aan de zuidkant vr een efficiënte bescherming tegen de zn wrden gezrgd m ververhitting tijdens de zmer te vermijden, dr middel van een afdak f een balkn.dit zal de heveelheid gratis znne-energie tijdens de BLZ 8 VAN 11 OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS JULI 2010

9 winter niet beperken.in het sten en het westen wrden beperkte glazen ppervlaktes aangeraden (echter met naleving van de 20% van de grndppervlakte van het lkaal, zals bepaald in de GSV).Als bescherming tegen de zn zijn mbiele elementen ideaal (blinden, prlbare grdijnen, enz.). Let p, het risic p ververhitting is reëel en kan vr heel wat hinder zrgen. Vr meer infrmatie ver znwering, zie de fiche ENE13 "De juiste znwering". Passief huis Cbbart in Gent. Vr een tertiaire activiteit daarentegen, kan de znnewinst aan de binnenkant aanzienlijk zijn en het risic p een gebrekkig cmfrt is vaak grter dan in een wning.men met dus prberen de glazen ppervlaktes te beperken vr de zngerichte delen, k aan de zuidkant, en men zal die kanten prberen uit te rusten met zeer perfrmante znwering. De keuze van riëntatie van een gebuw en de schaduwen die meespelen zal dan k zeer belangrijk zijn. In steden zijn de stedenbuwkundige verplichtingen echter zdanig dat het helaas meilijk is m de vrkeur te geven aan specifieke riënteringen.indien het dr de schaduw van de andere gebuwen niet mgelijk is m te genieten van de aanzienlijke znnewinst aan de zuidkant, met men prberen de glazen ppervlakte te beperken tt 20% van de grndppervlakte die ndig is vr de natuurlijke verlichting. Het verzicht hiernder vat de glasppervlaktes samen die wrden aangeraden in verschillende situaties: Zuiden Niet-znnige zuidkant (schaduw) Wningen Maximum, met znwering Kantren 20%, met znwering 20% 20% Westen 20% 20%, met znwering Osten 20% 20%, met znwering Nrden 20% 20% Aanbevlen glasppervlakte, uitgedrukt in % ten aanzien van de vlerppervlakte van het lkaal ECONOMISCHE ASPECTEN Ksten De prijs (per m²) van een venster stijgt: Als de beglazing een hgere energieprestatie heeft, Als de afmeting van het venster kleiner is (meer raamwerk naar verhuding), Als de bestelde heveelheid klein is. BLZ 9 VAN 11 OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS JULI 2010

10 U vindt hierna een gemiddelde prijsschatting van vensters per m², levering en plaatsing inbegrepen. Neem vr meer infrmatie cntact p met de fabrikant (zie k de fiche inzake de materiaalkeuze vr schrijnwerk). Draaikipraam Beglazing Schatting in /m² (excl. BTW) levering en plaatsing Huten raam van 430* tt 530* PVC raam Dubbele islerende met lage drlaatbaarheid van 510* tt 640* Aluminium raam (U=1,1 W/m²K) van 620* tt 770* Huten raam + aluminium kap Meerprijs: drievudige beglazing (U=0,8 W/m²K) (*) Brn BUA 2009, vr een enkel draaikipvenster van 100x80 cm van 700 tt 900 van +100 tt +200 In het Brussels Hfdstedelijk Gewest zijn er aanmedigingspremies vr het renveren van vensters. Zie de website van Leefmilieu Brussel in dat verband. Vr particulieren wrden ze beschreven p de website van de Stadswinkel vzw: vinden ze p:. Fiscale vrdelen zijn eveneens mgelijk:http://minec.fgv.be/energy/hme_fr.htm. Ok verheidsinstellingen ten sltte kunnen aanspraak maken p financiële hulp: zie het "vademecum ratineel energiebeheer", dat kan wrden gedwnlad van de website Leefmilieu Brussel BIM. Opmerking: bij zware f gewne renvatie, in geval van teveging, pheffing f vervanging van een venster in een lkaal van een EPB-eenheid Individuele Wning, meten luchtaanver en -afver wrden geïnstalleerd m te vlden aan de vereisten qua intensieve verluchting, vereenkmstig de bepaling van bijlage VI, hierbven beschreven (Besluit 21/12/07 art. 15 en 18). IN DE PRAKTIJK Er meten maatregelen wrden genmen tijdens de verschillende ntwikkelings- en realisatiefasen van het prject: VOORONTWERP Bereken de ppervlakte van de ramen afhankelijk van de riënteringen. Verkies peningen naar het nrden in de ruimtes waar aan de binnenkant veel warmte wrdt gewnnen (kantren, vergaderzalen, enz.), m het energieverbruik van een eventuele aircnditining te beperken, en peningen aan de zuidkant vr wningruimtes (tenzij de gevel zich bevindt in de schaduw van andere gebuwen). Znwering aanbrengen indien de ppervlakte van de beglazing vr zngerichte riëntaties ± 18% van de vlerppervlakte verschrijdt. De ververhitting kan wrden geëvalueerd aan de hand van de "ververhittingsindicatr" in de berekeningssftware van het E-niveau (schatting in uur-kelvin). Opgelet, ververhitting kan het E-niveau reëel beïnvleden. In de wnsectr kan een verschrijding van hk leiden tt bebeting. De verhuding vensterppervlakte/raamppervlakte beperken dr bijvrbeeld te kiezen vr grte vensters, rekening hudend met de vrgestelde quta. UITVOERINGSPROJECT, DOSSIER VOOR DE BOUWVERGUNNING De verbindingen tussen het raamwerk en de muren meten z wrden ntwrpen dat luchtlekken en kudebruggen wrden vermeden (zie fiche ENE09 "Beperking van kudebruggen"). In dit verband met in het bijznder aandacht wrden besteed aan de eventuele caissns van de blinden f rlluiken. BLZ 10 VAN 11 OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS JULI 2010

11 Elke ruimte met minstens beschikken ver een pengaand raam, k de kantren, m zdende te zrgen vr een intensieve luchtverversing. De beglazing met minstens de vlgende eigenschappen hebben:cëfficiënt vr thermische transmissie Ug 1,1 W/m²K (znder rekening te huden met de brdeffecten); lichttransmissie TL 0,70 (wat vereenkmt met helder glas). De znnefactr van de beglazing zal wrden gekzen in functie van de behefte aan znwering vr dat venster (zie fiche ENE13 "De juiste znwering") TOEZICHT OP DE WERKEN Bij ntvangst van de beglazing meten de referenties wrden gecntrleerd die zich p de afstandhuder bevinden.in geval van twijfel kan men de thermische eigenschappen en lichteigenschappen cntrleren in de Technische Gedkeuring (ATG) (beschikbaar p de website van de BUtgb, en bij de fabrikant). Als het raamwerk en de beglazing afznderlijk aankmen p een buwplaats, met men ervr zrgen dat de laag met geringe drlaatbaarheid juist geplaatst wrdt vr alle ramen van het gebuw (binnenkant van de wning). Indien er geen zelfklever p hangt, dan kan bij smmige srten beglazing de psitie van de laag wrden achterhaald dr middel van de vlam van een aansteker.er wrden immers 4 beelden van de vlam weerspiegeld dr de 4 vlakken. De laag met geringe drlaatbaarheid zal een blauwachtige weerkaatsing geven, terwijl de andere meer een ranje kleur zullen hebben. AANVULLENDE INFORMATIE ANDERE AANDACHTSPUNTEN Hierna vlgt een lijst van fiches waarvan de thema s k handelen ver vensters: MAT04 - Het ideale materiaal kiezen vr buitenschrijnwerk MAT08 - Een hutsrt kiezen vlgens de aard en de tepassing ENE09 - Beperking van kudebruggen ENE10 - De gede luchtdichtheid van de gebuwschil ENE13 - Zrgen vr een gede znwering CSS05 - Akestisch cmfrt CSS06 - Optimalisatie van het natuurlijk licht CSS10 - Hutbehandelingen: aandacht schenken aan de gevlgen vr de gezndheid BIBLIOGRAFIE Brnnen: Energie+:http://energie.wallnie.be/energieplus/entree.htm F. Simn, JM. Hauglustaine, La fenêtre et la gestin de l énergie - Guide pratique pur architectes, Ministerie van het Waalse Gewest, 2002, gratis te bestellen p de websitewww.energie.wallnie.be Technische infrmatie ver curante beglazing en raamwerk Verbnd van de Glasindustrie: Belgische Unie vr de Technische Gedkeuring in de Buw:www.ubatc.be Administratieve infrmatie: De Gewestelijke Stedenbuwkundige Verrdening:www.rru.irisnet.be Het Huisvestingswetbek:www.cdedulgement.be/nl De Stadswinkel vzw: De website van Leefmilieu Brussel vr infrmatie ver de energiepremies: type=2067 BLZ 11 VAN 11 OPTIMAAL ONTWERPEN VAN VENSTERS JULI 2010

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN KOUDEBRUGGEN BEPERKEN Details ntwerpen die de cntinuïteit van de thermische islatie garanderen, een crrecte tepassing p de werf garanderen en de bestaande kudebruggen pheffen PRINCIPES BENADERING Kudebruggen

Nadere informatie

ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE

ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE ZORGEN VOOR THERMISCHE INERTIE Zware materialen kiezen en ze in rechtstreeks cntact laten met de mgeving van het lkaal, m te beschikken ver een gede thermische buffer PRINCIPES BENADERING Om tijdens de

Nadere informatie

EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN

EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN EEN WARMTESTRATEGIE ONTWIKKELEN PRINCIPES BENADERING Wintercmfrt gegarandeerd tegen een z laag mgelijk energieverbruik Als je een gebuw buwt f renveert, wil je cmfrt bieden, zwel tijdens de winter als

Nadere informatie

EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN

EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN - - EEN ADEQUAAT VERWARMINGSLICHAAM KIEZEN PRINCIPES BENADERING Een efficiënt en vrdelig systeem kiezen m warmte uit te stralen Naast de prductiewijze, een kwaliteitsvlle verdeling en een efficiënte regeling,

Nadere informatie

HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN

HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN - - HET VERDEELNETWERK VOOR DE VERWARMING OPTIMALISEREN Het algemeen rendement van de verwarmingsinstallatie verbeteren dr te zrgen vr een efficiënte verdeling van de energie PRINCIPES BENADERING Naast

Nadere informatie

OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT

OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT - OPTIMALISATIE VAN HET NATUURLIJK LICHT De vrm en de ppervlakte van de peningen bepalen, evenals de binnenhuisinrichting, vr ptimaal lichtcmfrt en gebruik van natuurlijk licht PRINCIPES BENADERING Het

Nadere informatie

PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - PRAKTISCHE AANBEVELING ENE13 - DE JUISTE ZONWERING

PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - PRAKTISCHE AANBEVELING ENE13 - DE JUISTE ZONWERING - - DE JUISTE ZONWERING Het binnenkmend znlicht tijdens de zmer beperken en prfiteren van de warmte tijdens de winter PRINCIPES BENADERING Het znlicht dat binnenkmt in een gebuw mag dan wel het verwarmingsverbruik

Nadere informatie

DE "MANUELE VENTILATIE" OPTIMAAL ORGANISEREN

DE MANUELE VENTILATIE OPTIMAAL ORGANISEREN - - DE "MANUELE VENTILATIE" OPTIMAAL ORGANISEREN Wanneer en he lang meten kamers verlucht wrden wanneer er geen installatie vr hygiënische ventilatie aanwezig is? PRINCIPES CONTEXT De luchtkwaliteit hangt

Nadere informatie

Bouwbedrijf Beneens. Stadsestraat 43 2250 Olen

Bouwbedrijf Beneens. Stadsestraat 43 2250 Olen Buwbedrijf Beneens Stadsestraat 43 2250 Olen 1 Alles heeft een levensduur. Alles dient vervangen te wrden. Bill McDnnuch C2C Livespan f Materials 2 3 Renvatie in de Praktijk 4 Renvatie in de Praktijk 5

Nadere informatie

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN

KOUDEBRUGGEN BEPERKEN KOUDEBRUGGEN BEPERKEN Details ntwerpen die de cntinuïteit van de thermische islatie garanderen, een crrecte tepassing p de werf garanderen en de bestaande kudebruggen pheffen PRINCIPES BENADERING Kudebruggen

Nadere informatie

Project Claes Luc - BPC

Project Claes Luc - BPC X-ECO Ing. Gert Vanden Ber Lenard Meesstraat 16 3970 Lepldsburg 0472-32.20.98 www.x-ec.net Prject Claes Luc - BPC EPB ENERGIE PRESTATIE EN BINNENKLIMAAT Nieuwbuwwning Ligging: Steenweg 273, 3570 Alken

Nadere informatie

prijsaanvraag prairietuin - inlichtingenformulier -

prijsaanvraag prairietuin - inlichtingenformulier - prijsaanvraag prairietuin - inlichtingenfrmulier - Datum: Gegevens Klant Naam :... Adres :......... Tel /GSM:... Fax:... @:... Particulier Prfessineel Berep:... ON nr:... Handelaar Eigenschappen tuin in

Nadere informatie

EEN NIEUWE DEFINITIE GEVEN AAN HET THERMISCH COMFORT

EEN NIEUWE DEFINITIE GEVEN AAN HET THERMISCH COMFORT - PRAKTISCHE AANBEVELING CSS13 - EEN NIEUWE DEFINITIE GEVEN AAN HET THERMISCH COMFORT Ons gedrag ten pzichte van verwarmings- en kelingsinstallaties in vraag stellen PRINCIPES Het thermisch cmfrt is waarschijnlijk

Nadere informatie

EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE

EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE - - EFFICIENTE REGELING VAN DE VERWARMINGSINSTALLATIE Een ged geregeld verwarmingssysteem zrgt vr een ideaal evenwicht tussen de behefte aan energie en de werkelijk geprduceerde heveelheid warmte PRINCIPES

Nadere informatie

EEN KOUDESTRATEGIE ONTWIKKELEN

EEN KOUDESTRATEGIE ONTWIKKELEN PRINCIPES BENADERING EEN KOUDESTRATEGIE ONTWIKKELEN Gegarandeerd zmercmfrt met een z laag mgelijk energieverbruik De terugkerende hitteglven van de afgelpen jaren heeft ervr gezrgd dat het zmercmfrt een

Nadere informatie

prijsaanvraag 'Kruidlaag in Woodland' - inlichtingenformulier -

prijsaanvraag 'Kruidlaag in Woodland' - inlichtingenformulier - prijsaanvraag 'Kruidlaag in Wdland' - inlichtingenfrmulier - Datum: Termijn: Beste klant Wij helpen u graag bij de creatie van uw schaduwtuin f schaduwbrder nder bestaande bmen f en heesters. Vul dit frmulier

Nadere informatie

Prijsaanvraag Concepten Inlichtingenformulier

Prijsaanvraag Concepten Inlichtingenformulier Pagina 1 van 5 Prijsaanvraag Cncepten Inlichtingenfrmulier Datum: Beste klant Wij helpen graag bij het ntwerp van juw brder met een keuze uit ns ruime assrtiment. Dr dit frmulier ingevuld aan ns terug

Nadere informatie

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een basisschool

Energie besparen door een correcte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvoorbeeld in een basisschool Energie besparen dr een crrecte regeling van de verwarmingsinstallatie: praktijkvrbeeld in een basisschl 1. INLEIDING Veel verwarmingsinstallaties in schlgebuwen draaien p vlle teren, k wanneer er geen

Nadere informatie

Technische en bouwkundige voorschriften voor meterlokalen

Technische en bouwkundige voorschriften voor meterlokalen Technische en buwkundige vrschriften vr meterlkalen Referentie: SIB10 CCLB 110 Datum:22/10/2010 Pagina 1/9 Inhudstafel 1 INLEIDING... 3 2 AFKORTINGEN... 3 3 TOEGANKELIJKHEID INSTALLATIES... 3 4 LOKAAL...

Nadere informatie

EEN GOEDE LUCHTKWALITEIT VERZEKEREN

EEN GOEDE LUCHTKWALITEIT VERZEKEREN EEN GOEDE LUCHTKWALITEIT VERZEKEREN Verntreinigende stffen vermijden en zrgen vr vldende luchtverversing m de luchtkwaliteit te garanderen PRINCIPES BENADERING De luchtkwaliteit in gebuwen is vaak slechter

Nadere informatie

De voorraad fossiele brandstoffen is eindig. Op termijn zullen we andere bronnen voor onze energievoorziening moeten gebruiken.

De voorraad fossiele brandstoffen is eindig. Op termijn zullen we andere bronnen voor onze energievoorziening moeten gebruiken. 5.2.7 Energie Wat is het thema en waarm is het belangrijk? Het thema energie gaat ver het gebruik van energie in de gebuwde mgeving vr verwarming, keling, verlichting en industriële en agrarische prcessen.

Nadere informatie

Energiezuinige renovatie van ramen en deuren

Energiezuinige renovatie van ramen en deuren Energiezuinige renvatie van ramen en deuren Sabrina Prieus Luk Vandaele Filip Dbbels WTCB Nvember 2008 Inhudtafel 1 INLEIDING...4 2 BEGLAZING...4 2.1 Energetische prestaties van de beglazing... 5 2.1.1

Nadere informatie

ZORGEN VOOR EEN INTENSIEVE LUCHTVERVERSING

ZORGEN VOOR EEN INTENSIEVE LUCHTVERVERSING Om nline kennis te maken met de nieuwe versie 2016 van de Gids Duurzame Gebuwen, surft u naar: http://www.gidsduurzamegebuwen.brussels - - ZORGEN VOOR EEN INTENSIEVE LUCHTVERVERSING In het kader van een

Nadere informatie

BIJ RENOVATIE: DE WANDEN ISOLEREN

BIJ RENOVATIE: DE WANDEN ISOLEREN - - BIJ RENOVATIE: DE WANDEN ISOLEREN Bij renvatie de beste manier zeken m de islatie van de wanden te versterken PRINCIPES BENADERING Bij renvatie bieden islatie, luchtdichte wanden en efficiëntere verwarmings-

Nadere informatie

PROJECT : IN DER OSTERBACH

PROJECT : IN DER OSTERBACH Brusselsesteenweg 6-2800 Mechelen tel 0475/478.477 - fax 015/340.310 www.vac-nline.be e-mail: inf@vac-nline.be U kan ns van maandag tem zaterdag bereiken van 8u tt 22u PROJECT : IN DER OSTERBACH ROUTE

Nadere informatie

Aanvraagformulier subsidieregeling isolatiemaatregelen woningen 2015

Aanvraagformulier subsidieregeling isolatiemaatregelen woningen 2015 Aanvraagfrmulier subsidieregeling islatiemaatregelen wningen 2015 Raadhuisplein 2 Pstbus 500 3850 AM Ermel t 0341 56 73 21 Vul dit frmulier in, zet uw handtekening en stuur het p naar de Gemeente Ermel,

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

- Bedrijfsvermeldingen, Key-accounts & andere advertentiemogelijkheden -

- Bedrijfsvermeldingen, Key-accounts & andere advertentiemogelijkheden - - Bedrijfsvermeldingen, Key-accunts & andere advertentiemgelijkheden - Dr: VvE Media B.V. Versie: 2.1 Datum: 7 mei 2015 Cntactpersn: Dhr. R.H.P. van der Vssen inf@nederlandvve.nl www.nederlandvve.nl ABN

Nadere informatie

HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER

HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER 1 JUNI 2015 HANDLEIDING: AANVRAAG VOOR EEN SUBSIDIE IN HET ZUIDEN INVULFORMULIER SEYS VEERLE PROVINCIEBESTUUR WEST-VLAANDEREN Hug Verriesstraat 22 8800 ROESELARE Vrwrd Sinds 1971 ndersteunt de prvincie

Nadere informatie

Fabels in isolatieland Wat waar is of niet waar

Fabels in isolatieland Wat waar is of niet waar Fabels in islatieland Wat waar is f niet waar Fabels verleven de tijden. Sms is dat ged. Maar het kan k verkeerd uitpakken. Eind jaren '70 bracht Sven (Stichting vrlichting energiebesparing nederland)

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER VERBETEREN

DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER VERBETEREN PRAKTISCHE GIDS VOOR DE RENOVATIE EN DE DUURZAME CONSTRUCTIE VAN KLEINE GEBOUWEN DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER VERBETEREN Sanitair warm water verwarmen, verdelen en aftappen, rekening hudend met

Nadere informatie

ENERGIE-EFFICIËNTE LUCHTVERVERSINGSYSTEMEN

ENERGIE-EFFICIËNTE LUCHTVERVERSINGSYSTEMEN - - ENERGIE-EFFICIËNTE LUCHTVERVERSINGSYSTEMEN Zrgen vr een gede luchtkwaliteit met een z beperkt mgelijke energiekst PRINCIPES BENADERING Om luchtkwaliteit te kunnen garanderen, met er wrden gezrgd vr

Nadere informatie

EEN ZONNEBOILER OVERWEGEN

EEN ZONNEBOILER OVERWEGEN - - EEN ZONNEBOILER OVERWEGEN Een deel van het warm water verwarmen met een znneverwarmingsinstallatie PRINCIPES BENADERING Het energieverbruik m sanitair water p te warmen kan met meer dan 75% wrden verminderd

Nadere informatie

Voorbeeldvragen Methodiek NEN 2767

Voorbeeldvragen Methodiek NEN 2767 Nb. Per vraag kunnen er meerdere gede antwrden zijn 1. Welke van de nderstaande bewering is juist? NEN 2767 is een: methdiek vr de bepaling van achterstallig nderhud bjectieve methdiek vr de bepaling van

Nadere informatie

Stappenplan BTW-verhoging van 19 naar 21% per 1 oktober 2012

Stappenplan BTW-verhoging van 19 naar 21% per 1 oktober 2012 Stappenplan BTW-verhging van 19 naar 21% per 1 ktber 2012 Supprt ID: 57354 Versies: AccuntView Windws Dit stappenplan hebt u ndig m uw administraties in AccuntView gereed te maken vr het nieuwe BTW-percentage.

Nadere informatie

GEZINSWONING. Huybregts Systeembouw Concept; Mede mogelijk gemaakt door; diederendirrix; Raadgevende ingenieurs Nieman; Opdrachtgever: Brabant Wonen;

GEZINSWONING. Huybregts Systeembouw Concept; Mede mogelijk gemaakt door; diederendirrix; Raadgevende ingenieurs Nieman; Opdrachtgever: Brabant Wonen; HSC Huybregts Systeembuw Cncept; GEZINSWONING Mede mgelijk gemaakt dr; diederendirrix; Raadgevende ingenieurs Nieman; Opdrachtgever: Brabant Wnen; Prijsvraag De Vrsprng I d.d. 24-10-2011 I HSC Gezinswning

Nadere informatie

AKOESTIEK IN HET VOORONTWERP

AKOESTIEK IN HET VOORONTWERP AKOESTIEK IN HET VOORONTWERP Inleiding PS-Acustics BVBA Alle rechten vrbehuden. Niets uit deze uitgave mag wrden vermenigvuldigd en/f penbaar gemaakt wrden dr middel van druk, ftkpie, micrfilm, elektrnisch

Nadere informatie

Artikel IDE442 MATERIALISEREN 2001 DE BROODROOSTER. Wouter van Dillen, Rogier Hartgring, Bart Ruijpers, Remko Waanders & Guido Zwanenburg

Artikel IDE442 MATERIALISEREN 2001 DE BROODROOSTER. Wouter van Dillen, Rogier Hartgring, Bart Ruijpers, Remko Waanders & Guido Zwanenburg DE BROODROOSTER Wuter van Dillen, Rgier Hartgring, Bart Ruijpers, Remk Waanders & Guid Zwanenburg Z n 75% van de Nederlandse huishudens is in het bezit van een brdrster. Hierdr is het een behrlijk drntwikkeld

Nadere informatie

Veiligheidsinstructie voor opslag van gevaarlijke producten in recipiënten

Veiligheidsinstructie voor opslag van gevaarlijke producten in recipiënten Interne Dienst vr Preventie en Bescherming p het Werk Afdeling Risicbeheer Veiligheidsinstructie vr pslag van gevaarlijke prducten in recipiënten Datum 20 januari 2011 Inleiding Opslag wrdt gedefinieerd

Nadere informatie

Analytische boekhouding

Analytische boekhouding Analytische Bekhuding Analytische bekhuding 1 Vrbereiding... 2 1.1 Dssier instellingen... 2 1.2 Analytische rekeningen maken... 3 2 Analytisch beken... 4 2.1 Kppeling... 5 2.2 Bekingsvrstellen (mdellen)...

Nadere informatie

Opgave 4 Hout is een isolator. Aan een isolator kan je je niet branden. Wel aan een geleider!

Opgave 4 Hout is een isolator. Aan een isolator kan je je niet branden. Wel aan een geleider! Uitwerkingen 1 Opgave 1 Geleiding, strming en straling. Opgave 2 Metalen Kper, zilver, ld, ijzer, gud, nikkel, platin Hut, rubber, kurk, glas en zand. Opgave 3 Geleiding Strming Geleiding Opgave 4 Hut

Nadere informatie

Arbo Rapport. Darren Arendse M2a1 66753

Arbo Rapport. Darren Arendse M2a1 66753 Arb Rapprt Darren Arendse M2a1 66753 Inhudspgave Inleiding blz 3 Hfdstuk 1 Arb- wet blz 4 Hfdstuk 2 Nrmen en Richtlijnen vr beeldschermwerkplekken blz 5 Hfdstuk 3 Verbeterpunten werkplaats blz 6 Hfdstuk

Nadere informatie

TOELICHTING KOSTEN MOZAÏEKBEHEER OPEN GRASLAND

TOELICHTING KOSTEN MOZAÏEKBEHEER OPEN GRASLAND STICHTING COLLECTIEF AGRARISCH NATUURBEHEER SCAN TOELICHTING KOSTEN MOZAÏEKBEHEER OPEN GRASLAND BESCHRIJVING De ksten mzaïekbeheer zijn een vergeding vr de ksten die p bedrijfsniveau gemaakt wrden vr het

Nadere informatie

HET IDEALE MATERIAAL KIEZEN VOOR BUITENSCHRIJNWERK

HET IDEALE MATERIAAL KIEZEN VOOR BUITENSCHRIJNWERK PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN - - HET IDEALE MATERIAAL KIEZEN VOOR BUITENSCHRIJNWERK Hernieuwbare materialen gebruiken f materialen die vldende aanwezig

Nadere informatie

VEILIGHEIDSVOORSCHRIFT. Gebruik en opslag gevaarlijke stoffen

VEILIGHEIDSVOORSCHRIFT. Gebruik en opslag gevaarlijke stoffen 1 DOEL... 2 2 TOEPASSINGSGEBIED... 2 3 DEFINITIES... 2 4 VOORSCHRIFT... 2 4.1 Eisen bij het gebruik van gevaarlijke stffen... 2 4.2 (Tijdelijke) Opslag van gevaarlijke stffen... 6 4.2.1 Definitie van pslag/pslagplaats...

Nadere informatie

Wie verkoopt uw huis?

Wie verkoopt uw huis? Wie verkpt uw huis? Accuntnet Verkp Vertruwens Persn Service Accuntnet V V P Service Wie verkpt uw huis? Als u uw huis wilt verkpen, schakelt u k in Spanje een makelaar in. Echter in Spanje geeft men nrmaal

Nadere informatie

Kantines tegen voedselverspilling

Kantines tegen voedselverspilling Kantines tegen vedselverspilling Principe: zwel klanten als kantinepersneel aanspren m vedselverspilling te verminderen Kantines van administraties, ng's, schlen f bedrijven zijn plekken waar grte heveelheden

Nadere informatie

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t D i e n s t v e r l e n i n g s d c u m e n t Ons kantr hudt zich bezig met financiële dienstverlening en heeft zich gespecialiseerd in schade- en levensverzekeringen en is daarbij actief p de zakelijkeen

Nadere informatie

Uittreksel uit een vademecum met vaardigheden

Uittreksel uit een vademecum met vaardigheden Uittreksel uit een vademecum met vaardigheden Lezen en interpreteren van thematische kaarten Een thematische kaart is een kaart waarp kenmerken (grtheden) van één f meerdere thema's zijn afgebeeld. Vrbeelden

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Zon-Privé gemeente Utrecht

Veelgestelde vragen Zon-Privé gemeente Utrecht Veelgestelde vragen Zn-Privé gemeente Utrecht In dit dcument beantwrden we een aantal veel gestelde vragen. Deze zijn als vlgt gecategriseerd: Zn-Privé actie Utrecht Het plaatsen van znnepanelen p een

Nadere informatie

Toelichting Checklist Optimale informatie beleggingsverzekering

Toelichting Checklist Optimale informatie beleggingsverzekering Telichting Checklist Optimale infrmatie beleggingsverzekering Algemeen Infrmatie ver beleggingsverzekeringen Beleggingsverzekeringen zijn cmplexe prducten. Om de klant beter inzicht te geven in de werking

Nadere informatie

Les Hernieuwbare energie

Les Hernieuwbare energie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Hernieuwbare energie Werkblad Les Hernieuwbare energie Werkblad "100% duurzaam", "Hllandse wind", "Kies bigas!": wie de reclames van energiebedrijven bekijkt zu bijna denken

Nadere informatie

KIES DE BESTE MANIER OM WARMTE TE PRODUCEREN

KIES DE BESTE MANIER OM WARMTE TE PRODUCEREN - KIES DE BESTE MANIER OM WARMTE TE PRODUCEREN Een manier kiezen m warmte te prduceren die een ged energierendement cmbineert met een geringe invled p het milieu PRINCIPES BENADERING Samen met de kwaliteit

Nadere informatie

Opleiding. Elektromechanica. Code + officiële benaming van de module. Db1 Verwarmings- en koeltechniek 1. Academiejaar 2015-2016.

Opleiding. Elektromechanica. Code + officiële benaming van de module. Db1 Verwarmings- en koeltechniek 1. Academiejaar 2015-2016. Opleiding Elektrmechanica Cde + fficiële benaming van de mdule Db1 Verwarmings- en keltechniek 1 Academiejaar 2015-2016 Semester 1 Studiemvang 6 studiepunten Ttale studietijd: 120 Aantal lestijden 80 Aandeel

Nadere informatie

Documentatie. KERN Timemanagement

Documentatie. KERN Timemanagement Dcumentatie KERN Timemanagement Versie 2.0 28 mei 2010 Inhud KERN en Kerninfrmatie.nl... 3 Inleiding KERN uren... 3 KERN urenregistratie: de input... 5 Aanwezigheid van medewerkers bekijken... 10 Samenvatting...

Nadere informatie

Strategisch gelegen kantorencomplex met ondergrondse parking in Mechelen.

Strategisch gelegen kantorencomplex met ondergrondse parking in Mechelen. 1 Inf Strategisch gelegen kantrencmplex met ndergrndse parking in Mechelen. Het prject Pure M situeert zich in het stadsgedeelte van het Raghen-Park, dat mmenteel ntwikkeld wrdt. Het bevindt zich net ten

Nadere informatie

Schadeverzekeringen Zakelijk Zorgverzekeringen. o o

Schadeverzekeringen Zakelijk Zorgverzekeringen. o o Dienstenwijzer Z zijn wij u graag van dienst Op de dienstverlening van ns kantr is de Wet p het financieel tezicht van tepassing. Eén van de eisen die uit deze wet vlgt is dat wij u tijdig infrmeren ver

Nadere informatie

Project Be Home 3 woningen

Project Be Home 3 woningen X-ECO Ing. Gert Vanden Ber Lenard Meesstraat 16 3970 Lepldsburg 0472-32.20.98 www.x-ec.net Prject Be Hme 3 wningen EPB ENERGIE PRESTATIE EN BINNENKLIMAAT Ligging: Pater Asteerstraat 45 47 49 3970 Lepldsburg

Nadere informatie

Gedragscode voor de leden van de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen

Gedragscode voor de leden van de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen Gedragscde vr de leden van de Berepsvereniging van Nederlandse Stedebuwkundigen en Planlgen Gedragscde vr de leden van de Berepsvereniging van Nederlandse Stedebuwkundigen en Planlgen Inhudspgave Hfdstuk

Nadere informatie

BELANGENVERENIGING PENSIOENGERECHTIGDEN PFZW KEUZEMOGELIJKHEID TUSSEN LAAG-PENSIOEN

BELANGENVERENIGING PENSIOENGERECHTIGDEN PFZW KEUZEMOGELIJKHEID TUSSEN LAAG-PENSIOEN BELANGENVERENIGING PENSIOENGERECHTIGDEN PFZW KEUZEMOGELIJKHEID TUSSEN HOOG-LAAG LAAG-PENSIOEN f f LAAG -HOOG HOOG-PENSIOEN Vr pensiengerechtigden die de 65-jarige leeftijd ng niet bereikt hebben U kunt

Nadere informatie

- PRAKTISCHE AANBEVELING CSS05 - AKOESTISCH COMFORT

- PRAKTISCHE AANBEVELING CSS05 - AKOESTISCH COMFORT - - AKOESTISCH COMFORT Diverse vrzieningen vr akestische crrectie en islatie in de gebuwen verhgen het welzijn van de bewners. PRINCIPES BENADERING Akestisch cmfrt is een element van de binnenruimten dat

Nadere informatie

WAARDEVOLLE VOORWERPEN

WAARDEVOLLE VOORWERPEN WAARDEVOLLE VOORWERPEN Elk huis bevat wel interessante spullen: tv, dvd-speler, juwelen, spelcnsle, mp3-speler,... Hiernder vind je een aantal tips die je de burgers kunt geven m hun waardevlle spullen

Nadere informatie

Formulier UK/S. 2. Gegevens aanvrager (De aanvrager dient tevens subsidieontvanger te zijn) Aanvrager: Postadres: Postcode: Contactpersoon:

Formulier UK/S. 2. Gegevens aanvrager (De aanvrager dient tevens subsidieontvanger te zijn) Aanvrager: Postadres: Postcode: Contactpersoon: Frmulier UK/S Indienen bij het ministerie van Infrastructuur en Milieu, DG Milieu en Internatinaal, directie Klimaat, Lucht en Geluid, p/a Bureau Sanering Verkeerslawaai, Pstbus 97, 3440 AB, Werden. 1.

Nadere informatie

Aanpassingen voorwaarden BREEAM Materialen in RVO Milieulijst t.b.v. MIA/VAMIL-regeling

Aanpassingen voorwaarden BREEAM Materialen in RVO Milieulijst t.b.v. MIA/VAMIL-regeling Aanpassingen vrwaarden BREEAM Materialen in RVO Milieulijst t.b.v. MIA/VAMIL-regeling Op 4 januari 2017 is de Milieulijst 2017 van de Rijksdienst vr Ondernemend Nederland gepubliceerd. Net zals in vrige

Nadere informatie

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis

Toelichting bij het document opnameverklaring bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis 72095942000 VZW Psych. Centrum Caritas Caritasstraat 76 9090 MELLE Telichting bij het dcument pnameverklaring bij pname in een psychiatrisch ziekenhuis U kan als patiënt een aantal keuzes in verband met

Nadere informatie

UPGRADEN NAAR EEN NIEUWE VERSIE VAN DYNAMICS CRM

UPGRADEN NAAR EEN NIEUWE VERSIE VAN DYNAMICS CRM UPGRADEN NAAR EEN NIEUWE VERSIE VAN DYNAMICS CRM DE AANPAK VAN CRM RESULTANTS Ongeveer eens per twee jaar brengt Micrsft een nieuwe versie uit van Micrsft Dynamics CRM. In deze zgenaamde majr releases

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke zijn gemaakt met betrekking tt de keuken. Het aankpen van

Nadere informatie

James Boswell Examen Scheikunde Havo

James Boswell Examen Scheikunde Havo Datum: Tijd: 10:00-13:00 Aantal pgaven: 5 Aantal subvragen: 25 Ttaal aantal punten: 81 James Bswell Examen Scheikunde Hav Zet uw naam p alle blaadjes die u inlevert. Laat bij iedere pgave dr middel van

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... De Rietkraag 2e fase Type Kievit Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke zijn gemaakt met betrekking

Nadere informatie

Management review. CO2-reductiesysteem. Rapportage juli 2015 (referentiejaar = 2010) I. Bangma O. Van der Ende

Management review. CO2-reductiesysteem. Rapportage juli 2015 (referentiejaar = 2010) I. Bangma O. Van der Ende Management review CO2-reductiesysteem Rapprtage juli 2015 (referentiejaar = 2010) Opgesteld dr: Akkrd: I. Bangma O. Van der Ende 1. Inleiding Op 28 juli is een management review gehuden waarin de energieprestaties

Nadere informatie

ALLE DIENSTEN DIE U NODIG HEBT, WAAR U OOK BENT

ALLE DIENSTEN DIE U NODIG HEBT, WAAR U OOK BENT ALLE DIENSTEN DIE U NODIG HEBT, WAAR U OOK BENT De Dienstenrichtlijn met de cnsument een ruimere keuze bieden, meer waar vr zijn geld geven en een vlttere tegang tt diensten in de hele EU verzekeren WAAROM

Nadere informatie

Stap 1. Wat wil jij?

Stap 1. Wat wil jij? Stap 1. Hi Iemand heeft het idee dat jij wel wat supprt kunt gebruiken. Dat kunnen je uders zijn, een vriend/vriendin een therapeut f iemand anders die ju ged kent. Die iemand wil graag dat jij hulp krijgt

Nadere informatie

Ids Veiligheidscoördinatie

Ids Veiligheidscoördinatie Ids Veiligheidscördinatie 1 / 5 IDS-1119 - AG Vespa - Viletstraat 39-2060 Antwerpen - Ontwerpanalyse 01 COÖRDINATIEDAGBOEK Datum: 19-7-2005 Aanwezige partijen: COO: Jhan De Kninck Inf vr: BH AR Karlien.Vanmerhaeghe@vespa.antwerpen.

Nadere informatie

1) Voorstel tot afschaffing belasting op drankslijterijen

1) Voorstel tot afschaffing belasting op drankslijterijen 1) Vrstel tt afschaffing belasting p drankslijterijen Een tijd geleden werd er dr de regering een hrecaplan vrgesteld. Hierin stnden een aantal maatregelen die dr de betrkken sectr tegejuicht werden, in

Nadere informatie

CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN

CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN XCDC Trading & Cnsultancy B.V.B.A. B-8780 Ostrzebeke 1. Algemeen CPR305/2011/EU VERORDENING BOUWPRODUCTEN Vanaf 1 st juli 2014 is de CE MARKERING van buwprducten die nder een geharmniseerde nrm vallen,

Nadere informatie

Aanvraagformulier subsidie gevelrenovatie en renovatie handelspanden

Aanvraagformulier subsidie gevelrenovatie en renovatie handelspanden Vak bestemd vr administratie Dssiernummer:................. Aanvraagdatum:................. Aanvraagfrmulier subsidie gevelrenvatie en renvatie handelspanden Met dit frmulier dient u een aanvraag in vr

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... Ruime Stadsappartementen Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke zijn gemaakt met betrekking tt

Nadere informatie

Vallen niet echt onder de rubriek Omnium, maar kunnen ook in het kader van een autoverzekering worden afgesloten :

Vallen niet echt onder de rubriek Omnium, maar kunnen ook in het kader van een autoverzekering worden afgesloten : De Omnium verzekering : wat zit daar allemaal in? Naast de verplichte verzekering 1, waarbij de burgerrechtelijke aansprakelijkheid (BA) met wrden gedekt bij het gebruik van een mtrvertuig p de penbare

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... Wningtype A, 2-laags Oud Amsterdams en Amsterdamse Schl Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke

Nadere informatie

THERMISCHE ISOLATIE: KIES GEZONDE EN ECOLOGISCHE MATERIALEN

THERMISCHE ISOLATIE: KIES GEZONDE EN ECOLOGISCHE MATERIALEN PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR DE DUURZAME BOUW EN RENOVATIE VAN KLEINE GEBOUWEN THERMISCHE ISOLATIE: KIES GEZONDE EN ECOLOGISCHE MATERIALEN Kies hernieuwbare, recycleerbare en gerecycleerde materialen f

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken welke zijn gemaakt met betrekking tt de keuken. Het aankpen van

Nadere informatie

Hergebruikinitiatieven

Hergebruikinitiatieven Hergebruikinitiatieven Principe: materialen en verpakkingen hergebruiken vr ze afval wrden Hergebruik betekent de terugwinning en het hergebruik van prducten f nderdelen ervan: hergebruik van de verschillende

Nadere informatie

Ter vergelijking met de MJA3-doelstelling worden de indices voor productieproces, keten en duurzame energie gesommeerd.

Ter vergelijking met de MJA3-doelstelling worden de indices voor productieproces, keten en duurzame energie gesommeerd. MJA3 cnvenant Methdiek energieefficiency Alle inspanningen van bedrijven gericht p energiebesparing in het prductieprces en in de keten en met het g p de inzet van duurzame energie, wrden gehnreerd: zij

Nadere informatie

Domeinmodel voor hypothesetoetsen Sietske 23 oktober 2015

Domeinmodel voor hypothesetoetsen Sietske 23 oktober 2015 Dmeinmdel vr hypthesetetsen Sietske 23 ktber 2015 In dit dcument wrdt een mgelijk dmeinmdel vr hypthesetetsen beschreven. Het dcument bestaat uit twee delen: het dmeinmdel zelf en de verwegingen bij het

Nadere informatie

Keukenhome is geselecteerd als projectleverancier voor dit project

Keukenhome is geselecteerd als projectleverancier voor dit project Keukeninfrmatie... Keukenhme is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject Wijzigingsgesprek: na het inmeten van Deze brchure geeft u infrmatie ver de De uitverbaarheid van evt. buw uw keuken ndigen

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

IKZ DEEL II : De informatieronde

IKZ DEEL II : De informatieronde Vanuit het standpunt van de zn is de schaduw nzichtbaar (Gethe) IKZ DEEL II : De infrmatiernde Het is méér dan een cliché f butade: m aan een breed kwaliteitsbeleid te werken, heb je écht steun, inbreng

Nadere informatie

Bureau-ergonomie. Werkhouding: een ergonomische werkomgeving

Bureau-ergonomie. Werkhouding: een ergonomische werkomgeving Bart Van Keymlen & Sfie Lagrin Bureau-ergnmie Werkhuding: een ergnmische werkmgeving Langdurig zitten is een belangrijke rzaak van rugklachten. We ntwaken, we zitten aan de ntbijttafel, p de trein f in

Nadere informatie

Aanvraagformulier vergoeding individueel gedupeerden

Aanvraagformulier vergoeding individueel gedupeerden Aanvraagfrmulier vergeding individueel gedupeerden Aanvraag vergeding in natura Met dit aanvraagfrmulier verzekt u de Stichting Bevrdering Kwaliteit Leefmgeving Schiphlregi (afgekrt: Stichting Leefmgeving

Nadere informatie

n Keukeninformatie...

n Keukeninformatie... n Keukeninfrmatie... Wningtype B en C, 3-laags Oud Amsterdams en Amsterdamse Schl Eigenhuis Keukens is geselecteerd als prjectleverancier vr dit prject. Deze brchure geeft u infrmatie ver de afspraken

Nadere informatie

Hoe wordt de keuken gebruikt?

Hoe wordt de keuken gebruikt? Checklist starten met je keukenntwerp Elke keuken heeft fysieke (a afmeting) en technische eisen. Daarnaast met het ntwerp van je keuken vrzien zijn van vldende pbergruimte die ndig zijn m alle taken in

Nadere informatie

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement

6. Opleidingskader voor de procesopleiding Informatiemanagement 6. Opleidingskader vr de prcespleiding Infrmatiemanagement In het prject GROOTER wrden nder andere een aantal pleidingskaders ntwikkeld vr prcessen nder Bevlkingszrg. Hiernder wrdt het pleidingskader vr

Nadere informatie

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes Samengevat 2011 Guidea - Kenniscentrum vr Terisme en Hreca vzw Deze infrmatie werd met de grtste zrg samengesteld.

Nadere informatie

plaatsen van materialen of tijdelijke opstellingen op (of over) de openbare weg, openbaar domein of een publiek toegankelijk terrein

plaatsen van materialen of tijdelijke opstellingen op (of over) de openbare weg, openbaar domein of een publiek toegankelijk terrein plaatsen van materialen f tijdelijke pstellingen p (f ver) de penbare weg, penbaar dmein f een publiek tegankelijk terrein Altijd een vrije drgang van minimaal 4 m hgte en 4 m breedte vrzien: Opstelling

Nadere informatie

Effectenbeoordeling inzake parkeerplaatsen

Effectenbeoordeling inzake parkeerplaatsen Effectenberdeling inzake parkeerplaatsen Basisstructuur van het dcument vr de parkings die 3 tt 10 'vertllige' parkeerplaatsen bevatten ten pzichte van de vrschriften van art. 2.3.54, 1 en 2 van het BWLKE

Nadere informatie

De kans is groot dat uw testament niet voldoet aan uw wensen, geen gebruik maakt van

De kans is groot dat uw testament niet voldoet aan uw wensen, geen gebruik maakt van Testamenten check Streep dr wat niet van tepassing is VRAAG 1 Is uw testament van vóór 2003? De kans is grt dat uw testament niet vldet aan uw wensen, geen gebruik maakt van de mgelijkheden sinds de invering

Nadere informatie