Train je verslaving weg!



Vergelijkbare documenten
Slaaf van het onbewuste? Automatische en controlerende processen bij zwaardrinkende jongeren

Pillen? Praten? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie

Alcoholgebruik en effecten tijdens adolescentie

inhoud Slaaf van het onbewuste? In veel psychologische theorieën over verslaving is de centrale vraag: Waarom gebruik je?

Een lastige opdracht Alcoholverslaving of overmatig drinken? En wat eraan te doen?

Alcoholgebruik, misbruik & afhankelijkheid

Executieve Functies en Verslaving bij Jongeren

Executieve Functies en

Verslaving bij adolescenten met zwakke EF

Cognitive Bias Modification (CBM): "Computerspelletjes" tegen Angst, Depressie en Verslaving

Alcohol en aandacht. Een wankel evenwicht tussen craving en training

Pillen? Praten? Trainen!

Let s get together BSI-NISPA. Search: RDoC Matrix. Problemen met onze diagnoses/behandelingen. NIMH Strategisch Plan: RDoc

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans

Preventie van Verslaving

Effectiviteit van baclofen bij alcoholverslaving

IMPLICIETE TRAININGEN: Een nieuwe manier van interventies

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu

Denken en Doen Doen of Denken Het verband tussen seksueel risicovol gedrag en de impulsieve en reflectieve cognitie.

Heerlijk Helder Heineken Alcoholgebruik in de Media. Rutger Engels, Behavioural Science Institute Radboud Universiteit Nijmegen

Impliciete Cognitie en Verslaving. Theoretische Inzichten en Praktische Toepassingen

Het hertrainen van automatische cognitieve processen bij angsten verslavingsproblematiek

AANDACHT VOOR EMOTIEREGULATIE BIJ KINDEREN EN JONGEREN MET ADHD

Het verminderen van PTSS klachten met cognitive bias modification (CBM)

Het effect van een kortdurende AAT training op de toenaderingsbias bij jonge cannabisverslaafden in een ambulante verslavingskliniek

22 oktober R-Impuls. Therapie ter regulatie van impulsen. Kristen Vos Rudi Vanmarsenille

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Always look on the bright side of life

Het effect van cognitieve bias modificatie op stoppen met roken en de rol van verlangen

Stoppen met roken bij jongeren

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

het dopaminerge beloningssysteem

De trekthermometer. Carin Wiering. Verpleegkundig Specialist GGZ GGZ Drenthe Carin Wiering. Verpleegkundig Specialist GGZ

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Theorie! Cognitive Bias Modification! Resultaten onderzoek!

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap.

G edragscontrole & verleiding:

Nederlandse Samenvatting

Samenvatting. (Summary in Dutch)

Het effect van Cognitieve Bias Modificatie in combinatie met cognitieve. gedragstherapie op stoppen met roken: een pilot studie

2 SYSTEMEN IN 1 HOOFD

PK Broeders Alexianen Tienen

Rookstop: een haalbare kaart? 01 december 2018

Voorspellers van Leerbaarheid en Herstel bij Cognitieve Revalidatie van Patiënten met Niet-aangeboren Hersenletsel

What Part of Working Memory is not Working in ADHD? The effect of Reinforcement on Short Term Memory and the Central Executive

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit

Nederlandse samenvatting

Individuele gevoeligheid voor riskant middelengebruik in de adolescentie. Anja Huizink

AUTOMATISCHE PROCESSEN IN VERSLAVINGSPROBLEMATIEK BIJ MENSEN MET EEN LICHT VERSTANDELIJKE BEPERKING. DE SLEUTEL NAAR NIEUWE MOGELIJKHEDEN?

Werkgeheugen - Onderzoek - Praktijk

Train uw Brein: Cognitieve Training als een behandeling voor depressie. Marie-Anne Vanderhasselt

Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar

Believing is Seeing: Training van positieve sociale interpretaties in adolescenten

REFERAAT 21 NOV OUDEREN EN ALCOHOL ONS EEN ZORG?! Dr. Myrna Pelgrum- Keurhorst Drs. Lisanne Diepenhorst Drs. Melissa Laurens

trainer van ruiter en paard

Samenvatting. Samenvatting

Motivationele processen bij verslaving: de rol van craving, salience en aandacht

Internationale wetenschappelijke publicaties

Pilot studie naar de implementatie en effectiviteit van een stress-reductie training via de smartphone

V e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan

Rustige ruiters, hevige hengsten

Partnerschap van de familie in de behandeling. Het investeren in de kracht van naastbetrokkenen René Keet

Een noodlottige zelfoverschatting van het bewustzijn

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan

Virtual Reality Game for Aggression Impulse Management (VR-GAIME)

SPEEDPRESENTATIES Deel 1

Problemen met executieve functies bij kinderen met DCD: een literatuuroverzicht

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

Achtergronden. De verslaving. Controleverlies

CoRPS COMET VOOR CRAVING BIJ VERSLAAFDE ANGSTIGEN EN ANGSTIGE VERSLAAFDEN. prof. dr. Kees Korrelboom. klinisch psycholoog en psychotherapeut

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) STICHTING@VOORKOM.NL

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers

OUDERVOORLICHTING Riskante Gewoontes. mijn ouders mogen trots op mij zijn. Ik ben verslaafd aan twitter, en niet aan drugs.

Sociale angst. Faalangst. Project Pasta. Sociale Angst & Faalangst bij Adolescenten. Risicofactoren. Interventies. Sociale Angst bij Jongeren

Summary 124

Neurocognitieve prestaties en blootstelling aan luchtvervuiling. Saenen Nelly - UHasselt

Verslaving en impulsiviteit

Masterthese De associaties en de toenaderingstendens van adolescenten met en zonder overgewicht voor gezond en ongezond eten

Virtual Reality in de forensische context. Festival Forensische Zorg Stéphanie Klein Tuente

Evidence-based stoppen met roken: kennis & knelpunten

Het maakbare brein? Inhoud. Sociale competentie. Waarom van belang?

3MDR Een innovatieve, hoog intensieve traumagerichte psychotherapie. Top Referent Traumacentrum Dorien de Groot & Rick de Haart

LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS DB HOUTEN TELEFOON

SERIOUS GAMING : EFFECTIEF IN HET BEVORDEREN VAN EMPATHIE EN SENSITIVITEIT VAN PROFESSIONALS DR. PAULA STERKENBURG & DRS. MIRJAM WOUDA 22 APRIL 2016

Aantrekkelijke interventies: Gaming voor mentale gezondheid (2) Marlou Poppelaars, promovenda

Een impliciete benadering van verslaving:

Transcriptie:

Train je verslaving weg! Het meten en beïnvloeden van automatische processen bij (rook)verslaving Reinout W. Wiers 1,2,3,4 1. Clinical Psychological Science, Univ Maastricht 2. BSI, Radboud Univ Nijmegen 3. IVO Rotterdam 4. Per 1 8 08: Universiteit van Amsterdam

Algemene achtergrond Veel gedrag als gemeenschappelijke uitkomst van > impulsieve/associatieve processen > controlerende/reflectieve processen Je hebt lekker gegeten en genoeg en het grand desert wordt geserveerd Een mooie studente wil een extra herkansing, etc. 2

Terug naar Freud? (en verder!) Passie vs. Rede 3

Terug naar Freud? ja, globaal conceptueel > impulsieve/emotionele processen belangrijk > interne conflicten Nee, methodologisch, theoretisch > objectieve wetenschappelijke methodes > geen unieke interpretaties clinicus (Freud) > meer aandacht puberteit ipv kindertijd 4

Recent model RIM (Strack & Deutsch, 2004) 5

implicaties Impulsieve systeem bidirectioneel vb: Strack et al., 1988 Help handicapped students, what works better, pen between lips (left) or teeth (right). Fill out questionnaire, in between cartoons. Tanden conditie vond cartoons leuker Andere implicaties > ontkennen helpt niet > activeert wat ontkent wordt! > lange termijn overwegingen> reflectief systeem 6

Ons beeld van verslaving Gecontroleerd: > STOP! Automatische processen: Neem! 7

Duale Proces Modellen Verslaving Detailed Review: Pharmacology, Biochemistry, Behavior, 2007, 86, 263 283 Short version: Current Directions in Psychological Science, 2006, 15, 292 296 8

Dual Process Theories Addictions Wiers et al. Pharmacol Biochem Behav 2007 9

Automatische en controlerende processen bij verslavingen Vermogen te reguleren Motivatie Negatieve Verwachtingen Emotie regulatie (gecontroleerd) Alcohol (/drug) cues Problemen Automatische Processen gebruik 10

Automatische en gecontroleerde processen bij verslavingen Alcohol (/drug) cues Emotie regulatie (gecontroleerde processen) Automatische Processen Neiging tot gebruik Automatische aandachtsbias voor alcohol Automatische associaties Automatische tussen alcohol actie tendens en opwinding van toenadering zie www.impliciet.eu 11

Moderatie impulsen om te drinken of roken Alcohol (/drug) cues Emotie regulatie (gecontroleerde processen) Automatische Processen Neiging tot gebruik Automatische associaties zie www.impliciet.eu 1 2

Recente empirische ondersteuning: individuele verschillen impuls regulatie modereert invloed automatische processen (Thush et al 2008, Drug Alc Dep) N = 88 adolescents low level education Working memory capacity Implicit Cognitive Processes 1 3 Alcohol Use

Implicit Cognition: Unipolar IAT Unipolar Excited Neutral IAT (cf. Houben & Wiers, 2006) 1 2 Opwinding Alcohol Neutraal Alcohol energiek Neutraal Fris Opwinding Fris association strength = RT2 RT1 cola 1 4

Working Memory: SOPT 15

Working Memory: SOPT 16

Results Predicting Prospective Drinking Interaction Model of Alcohol Use Drink Index 0,6 0,4 0,2 0 0,2 0,4 0,6 0,8 0 1 2 Low WM 3 4 5 High WM Implicit Associations 17

Grenard, Ames, Wiers, Thush, Sussman & Stacy, in press PAB. vergelijkbare setup, n = 145 continuation high school students (LA, USA) appetitive associaties: roken en drinken Executive Functions: SOPT Alcohol / Drug use questionnaire 1 8

Moderatie Impiciete associaties alcohol/roken door Werkgeheugen F r eq u en c y o f A l c o h o l Us e 25 20 15 10 5 Lower SOPT Score Mean SOPT Score Higher SOPT Score Frequency of Cigarette Use 25 20 15 10 5 0 0 0 2 4 6 8 10 12 0 2 4 6 8 10 12 Cigarette Related Memory Associations Alcohol Related Memory Associations >> Relatief zwakke ontwikkeling controlerende processen (ruiter) maakt iemand gevoelig voor impulsieve processen >> ook data voor agressie, sex, overeten (Hofmann, Gschwendner, Friese, Wiers, & Schmitt, in press JPSP) 19

Sterkere effecten bij adolescenten Snellere sensitizatie > automatische processen die aanzetten tot meer gebruiken Alcohol/drugs hebben negatieve invloed op (nog ontwikkelende) controlerende processen Netto effect: verstoorde balans impuls en controlerende processen 20

Roken? * fysieke afhankelijkheid relatief mild * Psychologische afhankelijkheid groot Welke processen veroorzaken dat? aandachtsbias geheugenassociaties automatische actietendensen 2 1

Aandachtsbias roken Aangetoond met div. methodes (Stroop, visual probe). > De aandacht van een roker blijft hangen bij alles wat de volgende rook episode kan aankondigen (einde vlucht; pauze; slokje alcohol, etc.) > sterker na tijdje niet gerookt te hebben 2 2

23

Meeste interventies nu: expliciet Vermogen te reguleren Motivatie Negatieve Verwachtingen Emotie regulatie (gecontroleerd) Alcohol (/drug) cues Problemen Automatische Processen 2 4 gebruik

2 Directe beinvloeding automatische processen? Re training Retraining. Eerste resultaten alcohol veelbelovend (aio: Tim Schoenmakers) Automatische Processen Alcohol

Algemene idee training Gebruik test die automatisch proces meet en pas dat zo aan dat automatische proces beinvloed wordt voorbeeld Dot probe test voor aandachtsbias Normaal helft targets achter alcohol, helft achter fris, nu 90% achter fris 26

Alcohol trial.. X 1 pixel 2 pixels

Alcohol trial.. 1 pixel 2 pixels

frisdrank trial. X 1 pixel 2 pixels

frisdrank trial. 1 pixel 2 pixels

Resultaten (Schoenmakers, Wiers et al 2007, Addiction) Training lukt: na afloop aandacht automatisch naar fris ipv alcohol Geen generalizatie: Nieuw alcoholplaatje trekt weer aandacht attentional bias (ms) 10 0 10 20 30 Old vs New AB training control * old pictures new pictures 31

Klinische Re training (Schoenmakers et al. submitted) 37 alcoholisten: 4 x trainen in alcohol kliniek (Attentional Retraining of placebo training). * Effecten op Attentional Bias + voorzichtige indicaties Klinische effecten (minder Terugval; kortere succesvolle behandelduur 3 2

Zeer nieuw: Retraining Automatische Actie tendensen (nu ook op www.impliciet.eu) 33

(met Mike Rinck, RUN e.a.)

Nieuw: Retraining actie tendens Vorm bepaalt actie Liggend: duwen rechtop: trekken

Trekken: naar toe

duwen: weg

Meten (50% duw, 50% trek alcohol) Resultaten Wiers, Rinck et al) rt dif alcohol 120 100 zware drinkers trekken alcohol gemakkelijker naar zich toe vooral zware drinkers met risico variant ms 80 60 40 20 0 20 40 60 80 light heavy AA mu opioid receptor gen, ook gerelateerd aan cue induced craving (van den Wildenberg et al., 2007, ACER) 3 8 heavy AG/GG rt dif alcohol

Retraining helft naar bier toe getraind (bier: 90% trekken), helft er vanaf (bier, 90% duwen; fris andersom). effect op automatische impulsen eerste effect op gedrag (en niemand heeft het door!)

AAT change 80 60 40 20 ms 0 20 alc pull alc push AAT change 40 60 80 100 40

Effect op drinkgedrag (smaaktest) voor zware drinkers! Beer consumption during taste test 600 550 500 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 Low alcohol use High alcohol use pull train push train

Effect op drinkgedrag (smaaktest) voor zware drinkers! Beer Coke Consumption 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 200 Low alcohol use High alcohol use pull train push train Heavy drinkers Drink more coke like light drinkers!

Nog experimenteel, maar misschien in de toekomst: * praten, * pillen, * re trainen.. (eerste resultaten in kliniek ook veelbelovend)

Preliminary data 1 st clinical study with C.Hesse, J. Lindenmeyer, E. Becker, M. Rinck 160 alcoholics in German clinic (Lindow) 4 conditions: relevant training (push alcohol away) irrelevant training (portrait landscape) assessment control (50 50) no training * 1 st results on AAT and IAT at posttest 4 4

Eerste data 1 ste klinische studie Significant training effects on AAT, also generalization to untrained pictures 10 0 10 Direct training Indirect training Placebo training No training 20 30 aat eff old pics aat effs new pics Alcohol avoid 40 50 60 70 4 5

Eerste data 1ste klinische studie generalizatie naar IAT (woorden!) approach iat ef posttest 200 150 100 50 0 50 Direct training Indirect training Placebo training No training iat ef posttest 100 150 200 4 6

Roken? Vergelijkbare processen spelen een belangrijke rol bij roken: automatische aandachtsbias geheugenassociaties actietendens van toenadering (Field et al) Dus vergelijkbare training zou moeten kunnen werken > binnenkort op impliciet.eu Imane Elfeddali (met Hein de Vries)

Conclusies impliciete cognitie 1. Automatische, soms onbewuste processen belangrijk bij verslavingen, incl. roken 2. Nieuwe relatief eenvoudige methodes om deze te meten 3. Met aangepaste versies nieuw type interventies, moet geprobeerd voor roken

Meer weten? Meedoen? > www.impliciet.eu Nederlands boek 2007, uitg. Bert Bakker 4 9

Einde

Overzicht Wat is verslaving? Een bijzonder geval: roken Automatische processen en de ontwikkelen van verslaving Nieuwe interventies: verslaving wegtrainen! 5 2

Wat is verslaving? DSM IV middelen afhankelijkheid (3/7): 1. Tolerantie steeds meer nodig voor zelfde effect kleiner effect bij zelfde hoeveelheid 2. Ontwenning (withdrawal) lichamelijke kenmerken per stof stof nemen <> ontwenningsverschijnselen 5 3

Wat is verslaving? 3. Stof langer/meer nemen dan gepland 4. Willen minderen / mislukte pogingen tot minderen of gecontroleerd gebruik 5. Veel tijd besteden aan scoren/gebruiken 6. Belangrijke andere activiteiten worden opgegeven wegens gebruik (sociaal,werk) 7. Doorgaan ondanks kennis direkt gevaar 5 4

Wat is verslaving? Vergelijking DSMIV en DSMIII: tolerantie / ontwenning niet langer nodig ofwel lichamelijke / fysieke verslaving niet meer nodig alleen psychologische verslaving is voldoende 5 5

>> Paradoxale definitie: geen lichamelijk kenmerk nodig, wel stof (afhankelijkheid van middelen) >> geen stof? (gokken, sex, etc.?) Probleem: waar leg je de grens? 5 6

Nicotine vs. Heroine 5 7

Nicotine Addiction? Frenk & Dar (2000): verandering om roken verslaving te kunnen noemen (propaganda) > wetenschappelijk bewijs fysieke afhankelijkheid mager / afwezig > lichamelijke afkick verschijnselen bij gokken sterker (slapeloosheid etc.) > attributie fout (stof > verslavend). > bad habit (vgl. OCD) 5 8

Nicotine Addiction? Tabel Frenk & Dar (2000) 5 9

Toch rol nicotine? * Nicotine receptoren belangrijk bij geheugen, vooral bij ontwikkeling van gewoonte. * Recent neurobiologisch onderzoek: Lage dosis Nicotine bij beginnende gebruiker: Dopamine medieert aversieve reactie! Herhaald gebruik: DA > belonende reactie (VanderKooij) * Nicotine met acetaldehyde (in sigaret + via alcohol!) zeer verslavend, vooral tijdens adolescentie (Belluzzi et al, 2005) 6 0

Voorbeeld aandachtsbias (Jones et al., 2003) Left change Right change 61

Andere training: AACTP (Fadardi & Cox) Nederlandse versie nu ook op www.impliciet.eu Training om alcohol te negeren en achtergrondkleur te noemen. Eerste resultaten: Verminderen zucht bij alcoholisten en vergroot gevoel van controle. 62