Kinderrevalidatie in beweging. 27 november 2014

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kinderrevalidatie in beweging. 27 november 2014"

Transcriptie

1 Vernieuwend - Attent - Samen

2 Kinderrevalidatie in beweging 27 november 2014

3 DCD: Gewoon onhandig? Juan Manterola, jeugdarts DCD-team Roessingh Centrum voor Revalidatie

4 Disclosure belangen spreker Potentiële belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijke relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiele) vergoeding Aandeelhouder Andere relatie, namelijk Geen Geen Geen

5 DCD Overzicht Voorgeschiedenis DCD DCD Diagnostische criteria Wetenschappelijk bewijs ICF-model DCD: Coördinatie vs.praxis Fysiopatologie DCD DCD: Epidemiologie en comorbiditeit DCD en CP Behandeling DCD

6 DCD voorgeschiedenis Clumsy child syndrome (Ontwikkelings)dyspraxie DAMP Minimal Brain Damage Minimal Cerebral Palsy Sensorische Integratiestoornis Atipical Brain Development Minor Neurological Dysfunction

7 DCD voorgeschiedenis 1987: DSM-III classificatie: DCD 1994: London consensus statement 2006: Leeds consensus statement 2011: Dutch Consensus statement DCD

8 DCD in Nederland EACD Recommendations Juli 2011 DSM 5 Juli 2013 Landelijk Netwerk DCD Beleidsconferentie Nov.2013 CBO-richtlijn 2014

9 DCD in DSM 5 Criterium A Het verwerven en uitvoeren van gecoördineerde motorische vaardigheden verloopt aanzienlijk onder het niveau dat verwacht mag worden gezien de kalenderleeftijd van de betrokkene en de mogelijkheden om de vaardigheden te leren en te gebruiken. De moeilijkheden komen tot uiting in onhandigheid en een trage en onnauwkeurige uitvoering van motorische vaardigheden.

10 DCD in DSM 5 - Criterium B De deficiëntie in motorische vaardigheid van criterium A vormt een significante en persisterende belemmering bij algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL) passend bij de kalenderleeftijd, en hebben invloed op de schoolprestaties, voorbereidende beroepsactiviteiten, beroepsactiviteiten, vrijetijdsbesteding en spel.

11 DCD in DSM 5 Criterium C De symptomen beginnen in een vroege ontwikkelingsperiode.

12 DCD in DSM 5 Criterium D De deficiënties in de motorische vaardigheden worden niet beter verklaard door een verstandelijke beperking (verstandelijkeontwikkelingsstoornis) of visusstoornis, en kunnen niet worden toegeschreven aan een neurologische aandoening die invloed heeft op beweging (zoals cerebrale parese, spierdystrofie, degeneratieve stoornis).

13 DCD in DSM 5 De diagnose van DCD wordt vastgesteld op basis van een klinische analyse van voorgeschiedenis (ontwikkeling en medische aspecten), lichamelijk onderzoek, rapportage van school of werkplek en onderzoek van vaardigheden (gemeten met gestandaardiseerde en cultureel geaccepteerde tests).

14 DCD- Consensus in Nederland (Nov. 2013) Criterium A: Movement ABC 2 Totaal SS 7: P16 (of onderdelen SS 5: P5) Criterium B: Duidelijke hulpvraag GMO (vragenlijst voor leerkrachten) CVO (vragenlijst voor ouders)

15 DCD- Consensus in Nederland (Nov. 2013) Criterium C: Nog niet bepaald Criterium D IQ >70 (of regulier onderwijs zonder doublure) Neurologisch en algemeen medisch onderzoek

16 DCD- Consensus in Nederland (Nov. 2013) Diagnose kan alleen gesteld worden door een medisch specialist of profielarts die hiertoe geschoold en competent is (kinderrevalidatiearts, kinderarts, jeugdarts, kinderneuroloog, kinderpsychiater). Voorafgaand aan de diagnose moet onderzoek plaatsvinden naar: algemene lichamelijk conditie (motoriek, neurologie, visus), communicatieve vaardigheden, IQ (alleen indien twijfel over IQ, IQ test afnemen), gedrag (CBCL/TRF), sociale omstandigheden.

17 DCD- Consensus in Nederland (Nov. 2013) Liever geen diagnose vóór 5 e jaar (ruimte geven aan catch up in ontwikkeling). Als dit toch nodig is: herhaling Mov.ABC 2 na 3 maanden. De afkappunt is dan P5. Comorbiditeit mag. Moet nauwkeurig worden gediagnosticeerd en behandeld conform erkende klinische richtlijnen.

18 DCD of een normale, zwakke motoriek? Motor performance

19 1. Wilson PH, Ruddock S, Smits-Engelsman B, Polatajko H, Blank R. Understanding performance deficits in developmental coordination disorder: a meta-analysis of recent research. Dev Med Child Neurol Mar;55(3): DCD: evidence based Control of gait and posture Control of reaching Catching and manual interception Internal (forward) modelling Rhythmic coordination Executive function Aspects of sensoriperceptual function

20 DCD en fmri Deficit in activatie van functionele lus tussen pariëtale cortex en cerebellum Hypoactivatie pariëtocerebellaire en frontocerebellaire neuronale circuits tijdens ritmische motorische taak Minder activatie van dorsolaterale prefrontale cortex tijdens een go-no go taak (aandacht netwerk

21 DCD en fmri Minder activatie van parietale kwab bij een visuomotorische taak (coördinatie) Bij fijnmotorische taak: Bredere activatie frontaal, parietaal en temporaal (bij controlegroep: meer bij precuneus en gebieden van motorische control, motorisch leren en foutenanalyse.) Bij motorisch leerproces: minder activatie van inferieur parietaal, dorsolaterale prefrontaal en cerebellum

22 Fysiopatologie DCD Genetische aanleg: Comorbiditeit met andere ontwikkelingsproblemen Perinatale problemen: oorzaak of een epifenomeen van een al bestaande ontwikkelingsstoornis? Neurologisch substratum: Afwijkingen f-mri Aftergrondpatroon EEG Soft signs

23 Neurale Groepen Selectie Theorie Variatie: aanwezigheid en expressie van een breed repertoire van gedragingen. Selectie van efficiënte patronen. Variabiliteit: capaciteit van selectie van de beste strategie bij een bepaalde situatie (aanpassing).

24 NGST bij DCD Aanleg + Noxa Afwijkende connectiviteit Afwijking monoaminergische netwerken - Beperkte variatie - Beperkte adaptatie - Deficit van feitelijke representaties in sensorische cortex - Afwijkende ontwikkeling van visuele cortex - Milde motorische problemen Beperkte aanpassingsvermogen

25 NGST bij DCD Kinderen met DCD tonen een grote inconsistentie (variatie) bij herhaalde bewegingen (bv: lopen, rennen, schrijven) Moeite met selectie van efficiënte patronen Moeite met aanpassing aan de veranderingen binnen de opdracht

26 ICF-Model Gezondheidstoestand Ziekte/aandoening Functies/Structuren Activiteit Participatie Stoornissen Beperkingen Participatieproblemen Persoonlijke factoren - Leerstijl - Attributiestijl - Comorbiditeit Omgevingsfactoren - Consequentie - Continentie - Consideratie

27 DCD hulpvragen Schrijven 83% Constructiespel 35% Balspel 35% Tekenen 35% Spraakproblemen 30% Aan- en uitkleden 30% Springen, hinkelen 30% (Geuze et al. 2010)

28 DCD - Hulpvragen 4-6 jaar 7-10 jaar jaar aankleden tekenen lopen, rennen, fietsen schaar, bestek hanteren schrijven en tekenen aankleden, kleding dichtdoen knutselen, bouwen (bijvoorbeeld met Lego) balvaardigheid, buiten spelen spraak rennen, fietsen, lopen, zwemmen schrijven en tekenen kleding dichtmaken knutselen spraak rennen, fietsen, lopen, zwemmen gebruik gereedschap

29 Lopen met DCD Meer variabiliteit looppatroon (Deconick et al, 2006) Meer problemen met dubbeltaken tijdens het lopen (Rosengern et al 2009) Stabiliteitsproblemen bij ontwijken (Cherng et al 2009) Bij armtaken is het bewezen dat kinderen met DCD moeite hebben met correcties online (Hyde et al, 2011). Is het ook zo met lopen?

30 Kijken naar DCD Planning Organisatie Executie (variatie, vloeiendheid, complexiteit) Aanpassing Motorisch leren

31 DCD-casus volgens ICF-Model DCD Hipotonie Coördinatiestoornis Propriocepsis Planning Schrijven Balvaardigheden Aankleden Loopt achter op school Doet niet meer aan sport Speelt meestal alleen Attributiestijl Leerstijl Algemene ontwikkeling Vermijdingsgedrag Doorzettingsvermogen Onbegrip leerkracht Sociogram Houding ouders

32 Executief Praxis Emotioneel Sensorisch Somatisch

33 DCD op somatisch niveau Tonusregulatie: Hypotonie (later ook hypertonie) Hypermobiliteit Onvoldoende spierkracht (moeite met isotónische productie) Uithoudingsvermogen Pes planus, genua valga, verkorte Achillespees, vaste houdingsproblemen. Overgewicht: vicieuze cirkel

34 DCD en hypermobiliteit 1 Mov.ABC 2: test van motorische vaardigheden (Handvaardigheden, Balansvaardigheden en Mikken/vangen) Beightons scale: evaluatie van hypermobiliteit (hogere score: meer mobiliteit) 0-9 Afkappunt Beighton (gebruikelijk): 4 Afkappunt Beighton (voorstel): 7 1 Jelsma et al, 2013

35 DCD en hypermobiliteit 1 Geen correlatie tussen Mov.ABC en Beighton in de controle groep; wel(negatief) in de DCD-groep Beighton 4: DCD 64% TD 33% Beighton 7: DCD 28% en TD 6% Beighton 7: DCD+HM: MABC 2,8 ; DCD MABC 4,4 1 Jelsma et al, 2013

36 DCD Neuromotorische rijping Verdwijning primitieve reflexen Afname meebewegingen en spiegelbewegingen Toename proximo-distale dissociatie Kruising van de middellijn Handvoorkeur

37 DCD Coördinatie Doseren van kracht Afstemming van richting Snelheid, timing Anticipatie Combinatie van bewegingen Selectief bewegen (agonisten/antagonisten) Postuur is ook coördinatie!

38 DCD Sensorische aspecten Proprioceptieve onderregistratie Tactiele overgevoeligheid Vestibulaire over/ondergevoeligheid Overgevoelig voor auditieve en visuele prikkels Prikkelzoeker/prikkelmijder

39 DCD Emotionele factoren: - Frustratie - Motivatie - Vermijdend/teruggetrokken gedrag - Clownesk gedrag of juist agressief - Laag zelfbeeld - Vicieuze cirkels!

40 DCD Dyspraktische kenmerken: - Motorische programma s beklijven niet. - Trial and error - Duurt lang om een vaardigheid eigen te maken - Verleren van vaardigheden als er niet geoefend wordt - Moeite met generaliseren

41 Praxis Motorische planning: Handelen rekening houdend met het eindresultaat Motorisch inbeelding: Mentale representatie van een handeling, ook als er niets uitgevoerd wordt Motorische uitvoering

42 Dyspraxie of DCD? Clumsiness DCD Dyspraxie

43 DCD - Executief Cognitie: vaak een disharmonisch profiel ten nadeel van performaal Trage informatieverwerking Executieve problemen: impulsinhibitie, planning, organisatie, tijdsbesef Aandachtsproblemen: richten en volhouden Zwak voorstellingsvermogen

44 DCD Een motoriek om er moe van te worden Bredere activatie van hersenen voor de zelfde handeling (t.o.v. TD) Activatie van agonisten en antagonisten Onvoldoende proximo-distale dissociatie Doorschietende bewegingen Onnodige herhalingen Moeite met opbouw van condite Frustratie: emotioneel moe

45 Epidemiologie DCD 5-7,5% van de kinderen (dus ten minste 1 per klas). NB: met de nieuwe richtlijn w.s. minder. Jongens 3 keer zo veel als meisjes 25-33% van prematuren Uiteenlopende uiting en mate van problemen

46 DCD Comorbiditeit

47 DCD - Comorbiditeit AD(H)D: 50% overlap ASS Vakere frequentie van dyslexie, dyscalculie

48 DCD STO-Comorbiditeit Spraakproblemen: - zwakke articulatie - verbale dyspraxie Taalproblemen - woordvindingsproblemen - moeite vertellen logisch verhaal - dysfatische ontwikkeling

49 Neurological disorders initially diagnosed as DCD/dyspraxia Peripheral neuromuscular conditions Becker muscular dystrophy Myotonic dystrophy Hereditary motor and sensory neuropathy (HMSN) types Ia and II Myotonia congenita (autosomal recessive) Congenital myasthenia Central nervous system conditions Cerebral palsy Brain tumour (slow growing in the posterior fossa) Panthotenate kinase-associated neurodegeneration (Hallervorden Spatz disease) Perisylvian (opercular) syndrome Benign familiar chorea Epilepsy - absences with myoclonia - myoclonic-astatic epilepsy - Landau Kleffner syndrome Mixed peripheral and central nervous system conditions Friedreich's ataxia Pelizaeus Merzbacher disease Miscellaneous Ehlers Danlos syndrome GM1 gangliosidosis (juvenile onset) John Gibbs, Jeanette Appleton, Richard Appleton Arch Dis Child June; 92(6):

50 Touwen Assessment Geen klassikaal neurologisch onderzoek (het zoekt naar focale syndromen) Geen screeningsinstrument (zoals van Wiechen; daar is wat kan het kind doen centraal) Bij Touwen is hoe wordt het gedaan Op alle niveaus van de pyramide gaan we op zoek naar soft signs leeftijdsinadequate items Bepalen van een neurologische status

51 Op zoek naar MND Touwen Assessment 8 domeinen: A, Geassocieerde bewegingen CN, Craneale zenuwen Co, Coördinatie en balans F, Fijne manipulatie I, Onwillekeurige bewegingen PT, Houding en tonus R, Reflexen S, Sensorische functie

52 Touwen Assessment SCORE - CONCLUSION 0 = NORMAL 1 = SIMPLE MND 2 = COMPLEX MND 3 = CP

53 DCD en CP, een continuum? U M N S / D y s k i n e s i a Coordination/Praxis problems

54 DCD en CP, een continuum? DCD - DCD + CP Voorgeschiedenis Structuur? Familiair Perinatale complicaties Witte stof >grijze stof Perinatale complicaties Grijze stof+witte stof Onderzoek Observatie f-mri/dti/pet (f-)mri Prognose Gunstig Profielverschuiving Afhankelijk van domeinen en ernst Geassocieerd ADHD, angst Leerproblemen, STO Leerproblemen, STO

55 Prognose DCD 50-70% persistentie na de puberteit Hoe complexer de problematiek (comorbiditeit), hoe kleiner de kans op herstel. Hoe meer domeinen MND betrokken en hoe hoger de scores MND: slechtere prognose. Verschuiving in het: niet alleen motoriek maar steeds meer executieve functies en sociaalemotionele aspecten

56 Behandeling DCD Wat is bewezen? Behandelen is beter dan niet behandelen Zo vroeg mogelijk beginnen Taakgericht is beter dan Procesgericht (dwz richten op activiteiten en participatieniveau binnen de ICF-CY en niet op stoornisniveau Kind-Taak-Omgeving beïnvloeden

57 Behandeling DCD Wat is bewezen? Top-down: cognitieve aanpak CO-OP: Cognitive Orientation to Occupational Performance (niet alleen de vaardigheden maar ook het planmatig werken: wat-plan-doe-check) Hulpvraag van kind en ouders centraal Rekening houden met leerstijl

58 DCD, als vaardigheden niet verbeteren M.A.T.C.H. Modify the task Alter your expectations Teach strategies Change the environment Help bij understanding

59 DCD: Take home messages DCD: onzichtbaar lijden DCD: het gaat niet zomaar weg DCD: interdisciplinaire aanpak (de hele mens en de omgeving, aandacht voor comorbiditeit en differentiele diagnose) Behandeling op activiteiten- en participatieniveau (en MATCH) Blijven kijken naar kinderen met DCD Niet elke DCD er hoeft naar Roessingh DCD-team niet alleen DCD

60 DCD: niet gewoon onhandig HARTELIJK BEDANKT! Voor vragen of consultatie:

61 DCD Bibliografie en referenties 1. Wilson PH, Ruddock S, Smits-Engelsman B, Polatajko H, Blank R. Understanding performance deficits in developmental coordination disorder: a meta-analysis of recent research. Dev Med Child Neurol Mar;55(3): European Academy for Childhood Disability (EACD): Recommendations on the definition, diagnosis and intervention of developmental coordination disorder (long version) Sugden D. Current approaches to intervention in children with developmental coordination disorder. Dev Med Child Neurol 2007; 49: Wilson, P.H., Maruff, P., Butson, M., Williams, J., Lum, J., & Thomas, P.R. (2004). Impairments in the internal representation of movement in children with Developmental Coordination Disorder (DCD): A mental rotation task. Developmental Medicine and Child Neurology, 46, Deconinck FJ, De Clercq D, Savelsbergh GJ, et al. Differences in gait between children with and without developmental coordination disorder. Mot Control 2006; 10: Gaines R, Missiuna C. Early identification: are speech/language-impaired toddlers at increased risk for developmental coordination disorder? Child Care Health Dev 2007; 33: Jelsma,L, Geuze, R, Klerks,M. The relationship between joint mobility and motor performance in children with and without the diagnosis of developmental coordination disorder. BMC Pediatrics 2013, 13:35.

62 DCD Bibliografie voor ouders en leerkracht De DCD survivalgids P.Calmeyn DCD werkstuk van Emma Balans DCD Snap dat dan De Pedagoog Mijn kind heeft DCD Dewitte/Calmeyn Het maakbare brein Margreet Sitskoorn Jongens zijn t Angelo Crott Help een druk kind Röst/Horowitz

63 DCD Bibliografie voor ouders en leerkrachten Uit de pas Kranowitz Met plezier uit de pas Kranowitz DCD hulpgids voor leerkrachten Eelke van Haeften De onzichtbare plaaggeest Broere Gedragsproblemen in de klas - Horeweg

EACD recommendations DCD. EACD recommendations. EACD recommendations DCD. EACD recommendations DCD. What s new? EACD recommendations DCD 3-12-2013

EACD recommendations DCD. EACD recommendations. EACD recommendations DCD. EACD recommendations DCD. What s new? EACD recommendations DCD 3-12-2013 EACD recommendations NL vertaling en aanpassing H. Reinders namens DCD Stuurgroep Internationaal: Juli 2011 Vertaling: zomer 2012 Bespreken in werkgroepen najaar 2012 Stuurgroep voorstel: maart 2013 Reactie

Nadere informatie

Developmental Coordination Disorder. Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts

Developmental Coordination Disorder. Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts Developmental Coordination Disorder Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts 11-06-2015 Inhoud Developmental Coordination Disorder Criteria Kenmerken Comorbiditeiten Pathofysiologie Behandeling Prognose

Nadere informatie

Het onhandige kind. Allemaal naar de revalidatiearts? Tanja Blom-Luberti, revalidatiearts

Het onhandige kind. Allemaal naar de revalidatiearts? Tanja Blom-Luberti, revalidatiearts Het onhandige kind Allemaal naar de revalidatiearts? Tanja Blom-Luberti, revalidatiearts 94 jaar onhandig in de medische literatuur DCD SI-probleem De ijsberg en het topje DCD medisch /specialistisch pedagogisch/didactisch

Nadere informatie

Coördinatieontwikkelingsstoornis

Coördinatieontwikkelingsstoornis Coördinatieontwikkelingsstoornis Developmental coordination disorder (DCD) 1 Omschrijving Volgens de DSM-5 moet er voldaan worden aan de volgende vier classificatiecriteria (American Psychiatric Association,

Nadere informatie

Prikkelverwerking bij kinderen met een Developmental Coordination Disorder (DCD)

Prikkelverwerking bij kinderen met een Developmental Coordination Disorder (DCD) Prikkelverwerking bij kinderen met een Developmental Coordination Disorder (DCD) Bert Steenbergen Radboud University Nijmegen Australian Catholic University, Australia Centre for Disability and Development

Nadere informatie

INTERVIEW MET KINDERNEUROLOGE DR. ANN OOSTRA

INTERVIEW MET KINDERNEUROLOGE DR. ANN OOSTRA INTERVIEW MET KINDERNEUROLOGE DR. ANN OOSTRA OVER DCD (DEVELOPMENTAL COORDINATION DISORDER) WIE IS DR. ANN OOSTRA? Dr. Ann Oostra is een kinderneurologe. Ze is werkzaam in verschillende diensten (Poli

Nadere informatie

Developmental Coordination Disorder (DCD): een teambenadering

Developmental Coordination Disorder (DCD): een teambenadering Developmental Coordination Disorder (DCD): een teambenadering Voordracht PAOG jeugdgezondheidszorg Lucianne Speth, Femke Prinsen, Marjon Kissels Lizette Theeuwen, Hanneke Galstaun Disclosure belangen (GAIA)

Nadere informatie

Disclosure belangen (GAIA) Lucianne Speth. Inhoud. Kinderen met DCD. Developmental Coordination Disorder (DCD): een teambenadering

Disclosure belangen (GAIA) Lucianne Speth. Inhoud. Kinderen met DCD. Developmental Coordination Disorder (DCD): een teambenadering Disclosure belangen (GAIA) Lucianne Speth Developmental Coordination Disorder (): een teambenadering Voordracht PAOG jeugdgezondheidszorg (potentiële) Belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk belangrijke

Nadere informatie

DCD Beleidsconferenties Bouwien Smits-Engelsman Heleen Reinders Marina Schoemaker Arend de Kloet

DCD Beleidsconferenties Bouwien Smits-Engelsman Heleen Reinders Marina Schoemaker Arend de Kloet DCD Beleidsconferenties Bouwien Smits-Engelsman Heleen Reinders Marina Schoemaker Arend de Kloet Institute of Human Movement Sciences Inhoud Consensus Meeting Canada International Society for Research

Nadere informatie

Motorische ontwikkeling bij kinderen. Erika Velders Kinderfysiotherapeut 1 e lijn Docent Opleiding kinderfysiotherapie

Motorische ontwikkeling bij kinderen. Erika Velders Kinderfysiotherapeut 1 e lijn Docent Opleiding kinderfysiotherapie Motorische ontwikkeling bij kinderen Erika Velders Kinderfysiotherapeut 1 e lijn Docent Opleiding kinderfysiotherapie Motorische ontwikkeling bij kinderen? Mijlpalen Motometrisch Kwantiteit Gebaseerd op

Nadere informatie

Kinderen met een stempeltje

Kinderen met een stempeltje Kinderen met een stempeltje Een casusbespreking : Victor Agaath Cornel, JGZ arts/huisarts en Leo Marinussen, huisarts RTL nieuws 5 oktober 2013 http://pg.us.rtl.nl/rtlxl/network/a3t/progressi ve/components/actueel/rtlnieuws/binnenla

Nadere informatie

Executive functioning bij kinderen met een ontwikkelings- of gedragsstoornis

Executive functioning bij kinderen met een ontwikkelings- of gedragsstoornis Executive functioning bij kinderen met een ontwikkelings- of gedragsstoornis Sylvie Verté INLEIDING Reeds geruime tijd worden pogingen ondernomen om te bepalen welke aspecten van diverse ontwikkelings-

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek. jaar

Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek. jaar Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek bij kinderen van 4 tot 12 jaar Inleiding Stil zitten, veters strikken, schrijven, met bestek eten of een bal vangen. Dit zijn een aantal activiteiten waarvan

Nadere informatie

Growing into a different brain

Growing into a different brain 221 Nederlandse samenvatting 221 Nederlandse samenvatting Groeiend in een ander brein: de uitkomsten van vroeggeboorte op schoolleeftijd De doelen van dit proefschrift waren om 1) het inzicht te vergroten

Nadere informatie

Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie en behandeling

Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie en behandeling Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie en behandeling Developmental Coordination Disorder Schrijven, met bestek eten, een bal vangen, een logisch verhaal vertellen of huiswerkopdrachten uitvoeren.

Nadere informatie

Developmental Coördination Disorder (DCD)

Developmental Coördination Disorder (DCD) Developmental Coördination Disorder (DCD) In deze folder vindt u algemene informatie over Developmental Coördination Disorder. Uiteraard komt de folder niet in plaats van een gesprek met onze zorgverleners.

Nadere informatie

Gastles 17 september 2009. van Theorie naar Praktijk. Door Theone Kampstra

Gastles 17 september 2009. van Theorie naar Praktijk. Door Theone Kampstra Gastles 17 september 2009 van Theorie naar Praktijk De SI-behandeling Door Theone Kampstra Wie is Theone Bewegingswetenschappen 1992-1997 Ergotherapie 1997-1999 Sensorische Integratie opleiding 2000 Werkzaam

Nadere informatie

Doel. Programma. NAH symposium workshop balans. Plaats van balans binnen de ICF. Meetinstrument: CTSIB 10-11-2015

Doel. Programma. NAH symposium workshop balans. Plaats van balans binnen de ICF. Meetinstrument: CTSIB 10-11-2015 NAH symposium workshop balans Doel Ilse Oosterom & Myrthe Schwartz 13 oktober 2015 Bewustwording van complexiteit van balansproblemen bij jongeren met NAH en de gevolgen middels ervaren en casuïstiek Programma

Nadere informatie

Aanbevelingen van de EACD* Duits-Zwitserse interdisciplinaire richtlijn voor de klinische praktijk

Aanbevelingen van de EACD* Duits-Zwitserse interdisciplinaire richtlijn voor de klinische praktijk Aanbevelingen van de EACD* Duits-Zwitserse interdisciplinaire richtlijn voor de klinische praktijk S3-Standaard volgens de Vereniging van Wetenschappelijk-Medische Genootschappen in Duitsland (AWMF) Verkorte

Nadere informatie

Doordat bewegen en uitvoeren van activiteiten moeilijker gaat, voelt een kind met DCD zich soms onzeker. Ook kan het activiteiten spannend vinden.

Doordat bewegen en uitvoeren van activiteiten moeilijker gaat, voelt een kind met DCD zich soms onzeker. Ook kan het activiteiten spannend vinden. Onlangs is uw kind gezien in het observatieteam en is de diagnose DCD gesteld. In deze folder leest u wat DCD is, wat de behandeling bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch inhoudt en hoe

Nadere informatie

faculteit gedrags- en maatschappijwetenschappen Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB

faculteit gedrags- en maatschappijwetenschappen Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB Datum 22-06-2015 1 Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB Opzet en eerste resultaten Linda Visser Annette van der Putten Gertruud Schalen Bieuwe van der Meulen

Nadere informatie

Als het op school niet gaat zoals ze willen

Als het op school niet gaat zoals ze willen Als het op school niet gaat zoals ze willen Een occupation based en cliëntgerichte aanpak van de ergotherapeut bij kinderen met Developmental Coordination Disorder Eva Prenger Begeleider: Wil de Vries-Kempes

Nadere informatie

Motor coordination in children with ADHD: clinical, familial and genetic aspects

Motor coordination in children with ADHD: clinical, familial and genetic aspects Nederlandse samenvatting Motor coordination in children with ADHD: clinical, familial and genetic aspects Ellen A. Fliers 1 Motorische problemen komen veel voor bij ADHD. ADHD staat voor Attention Deficit

Nadere informatie

Kinderrevalidatie: het bereiken van een optimale autonomie en participatie voor kinderen met beperkingen

Kinderrevalidatie: het bereiken van een optimale autonomie en participatie voor kinderen met beperkingen Kinderrevalidatie: het bereiken van een optimale autonomie en participatie voor kinderen met beperkingen Anke Meester-Delver, kinderrevalidatiearts, afd. revalidatie, AMC Definitie kinderrevalidatie Kinderrevalidatie

Nadere informatie

Dia 1. Dia 2. Dia 3. Disclosure belangen spreker. Alcohol, cognitieve stoornissen en ziekte-inzicht

Dia 1. Dia 2. Dia 3. Disclosure belangen spreker. Alcohol, cognitieve stoornissen en ziekte-inzicht Dia 1 Alcohol, cognitieve stoornissen en ziekte-inzicht Dr. Serge Walvoort (Klinisch Neuropsycholoog) swalvoort@vvgi.nl www.nispa.nl Dia 2 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

Wii Fit: wat kun je observeren en trainen bij kinderen met balansproblemen?

Wii Fit: wat kun je observeren en trainen bij kinderen met balansproblemen? Wii Fit: wat kun je observeren en trainen bij kinderen met balansproblemen?, Ede Dorothee Jelsma Ernst Smit Doel workshop Wii Fit Promotie onderzoek D. Jelsma, promotor Prof dr. B. Smits-Engelsman (AVANS+

Nadere informatie

Heeft kinderoefentherapie invloed op de motorische vaardigheden bij kinderen met een motorische hulpvraag.

Heeft kinderoefentherapie invloed op de motorische vaardigheden bij kinderen met een motorische hulpvraag. Heeft kinderoefentherapie invloed op de motorische vaardigheden bij kinderen met een motorische hulpvraag. Johannes Noordstar & Mignon Biesta Inleiding Verschillende kinderen in de basisschoolleeftijd

Nadere informatie

Het motorisch onhandige kind

Het motorisch onhandige kind Workshop Het motorisch onhandige kind Signalering en doorverwijzing door de leerkracht 01-10-2014 Ester Litjens, Ergotherapeute Pia Hoezen, Kinderfysiotherapeute (Master Pediatric Physical Therapy MPPT)

Nadere informatie

Dutch summary. Nederlandse samenvatting

Dutch summary. Nederlandse samenvatting Dutch summary Nederlandse samenvatting 127 Kinderen die te vroeg geboren worden, dat wil zeggen bij een zwangerschapsduur korter dan 37 weken, worden prematuren genoemd. Na de bevalling worden ernstig

Nadere informatie

Samenvatting. Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese. Een 3-jarige follow-up studie

Samenvatting. Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese. Een 3-jarige follow-up studie * Samenvatting Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese Een 3-jarige follow-up studie Samenvatting Tijdens de periode van groei en ontwikkeling tussen kindertijd en volwassenheid

Nadere informatie

ADHD en ASS. Bij normaal begaafde volwassen. Utrecht, 23-01-2014 Anne van Lammeren, psychiater UCP/UMCG

ADHD en ASS. Bij normaal begaafde volwassen. Utrecht, 23-01-2014 Anne van Lammeren, psychiater UCP/UMCG ADHD en ASS Bij normaal begaafde volwassen Utrecht, 23-01-2014 Anne van Lammeren, psychiater UCP/UMCG Disclosure belangen spreker (potentiële) Belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante

Nadere informatie

18/09/2012. Nieuwe diagnostische technieken : ook relevant in de klinische praktijk? Vooruitgang? Moleculaire biologie en genetica

18/09/2012. Nieuwe diagnostische technieken : ook relevant in de klinische praktijk? Vooruitgang? Moleculaire biologie en genetica Nieuwe diagnostische technieken : ook relevant in de klinische praktijk? Lieven Lagae, Kinderneurologie, UZ Leuven Vooruitgang? Moleculaire biologie en genetica Probleem : - genotype fenotype correlatie

Nadere informatie

DUTCH CONSENSUS STATEMENT DCD (2011) Coördinatieontwikkelingsstoornis. (Developmental Coordination Disorder) als specifiek leerprobleem

DUTCH CONSENSUS STATEMENT DCD (2011) Coördinatieontwikkelingsstoornis. (Developmental Coordination Disorder) als specifiek leerprobleem DUTCH CONSENSUS STATEMENT DCD (2011) NL vertaling van de LEEDS CONSENSUS STATEMENT 2006 en uitwerking voor de NL praktijk Coördinatieontwikkelingsstoornis (Developmental Coordination Disorder) als specifiek

Nadere informatie

Ontwikkelingsproblemen bij kinderen in de huisartsenpraktijk

Ontwikkelingsproblemen bij kinderen in de huisartsenpraktijk Ontwikkelingsproblemen bij kinderen in de huisartsenpraktijk Signalen van kind en ouders Chris2ne Weenink en Emma van Daalen Huisarts en Psychiater (poten2ële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Cerebrale parese (CP)

Cerebrale parese (CP) Cerebrale parese (CP) 1. Definitie Cerebrale Parese (CP) wordt gedefinieerd als een groep blijvende aandoeningen van de ontwikkeling van houding en beweging, die beperkingen in activiteiten veroorzaakt

Nadere informatie

Het Communicatie Functie Classificatie Systeem voor kinderen met cerebrale parese

Het Communicatie Functie Classificatie Systeem voor kinderen met cerebrale parese Het Communicatie Functie Classificatie Systeem voor kinderen met cerebrale parese Maaike de Kleijn, MSc. RMC Groot Klimmendaal m.d.kleijn@grootklimmendaal.nl Onderzoeksgroep Maaike de Kleijn, logopedist

Nadere informatie

ASS in de verzekeringsgeneeskundige praktijk

ASS in de verzekeringsgeneeskundige praktijk ASS in de verzekeringsgeneeskundige praktijk Dr. P. Remijnse, psychiater UWV Breda, 4-7-2017 Disclosure belangen spreker (Potentiële) belangenverstrengeling Voor deze bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

Autisme en een verstandelijke beperking 20 september 2016

Autisme en een verstandelijke beperking 20 september 2016 Autisme en een verstandelijke beperking 20 september 2016 Cecile Blansjaar: orthopedagoog/autisme specialist Gedragskundige Stichting de Waerden Mede oprichter De Sociale Bron Wat is Autisme? In Nederland

Nadere informatie

Afd. Kinderfysiotherapie. Afd. Kinderfysiotherapie

Afd. Kinderfysiotherapie. Afd. Kinderfysiotherapie Een syndroom, wat nu? Prof. dr. Ria Nijhuis-van der Sanden Hoofd Kinderfysiotherapie, UMC ST Radboud Hoogleraar paramedische wetenschappen, IQ Healthcare Met hulp van: Jeanne van der Burgt Annette van

Nadere informatie

Chapter 9. Samenvatting

Chapter 9. Samenvatting Samenvatting In dit proefschrift wordt beschreven hoe kinderen met Astma of met Developmental Coordination Disorder (DCD), hun kwaliteit van leven (KVL) ervaren vergeleken met gezonde kinderen. Bij schoolgaande

Nadere informatie

Wat leren sjoelen door kinderen met CP kan betekenen voor meedoen in sport

Wat leren sjoelen door kinderen met CP kan betekenen voor meedoen in sport Wat leren sjoelen door kinderen met CP kan betekenen voor meedoen in sport John van der Kamp Faculteit Bewegingswetenschappen, VU Amsterdam Institute of Human Performance, University of Hong Kong inhoud

Nadere informatie

NAH bij kinderen en jongeren: plasticiteit en herstel Caroline van Heugten

NAH bij kinderen en jongeren: plasticiteit en herstel Caroline van Heugten NAH bij kinderen en jongeren: plasticiteit en herstel Caroline van Heugten Universiteit Maastricht c.vanheugten@np.unimaas.nl Inhoud presentatie Plasticiteit van het brein Hersenletsel Schade en herstel

Nadere informatie

Cogmed Werkgeheugen Training & Transfer & ROI. Cogmed is opgenomen in de Databank Effectieve Jeugdinterventies van het Nederlands Jeugdinstituut.

Cogmed Werkgeheugen Training & Transfer & ROI. Cogmed is opgenomen in de Databank Effectieve Jeugdinterventies van het Nederlands Jeugdinstituut. Cogmed Werkgeheugen Training & Transfer & ROI Cogmed is opgenomen in de Databank Effectieve Jeugdinterventies van het Nederlands Jeugdinstituut. Introductie en inhoud Onderliggende research Voorwaarden

Nadere informatie

A. Algemeen. B. Functioneel. C. Schools. D. Tips. E. Interventie

A. Algemeen. B. Functioneel. C. Schools. D. Tips. E. Interventie kinesitherapie A. Algemeen B. Functioneel C. Schools D. Tips E. Interventie A. Algemeen Grof motorisch bewegen vertrekt vanuit het eigen lichaam, maar vraagt ook heel wat organisatie in ruimte en tijd

Nadere informatie

Wat moeten leraren weten over informatieverwerkingsproblemen, autisme spectrum stoornissen en andere hersenpathologie? Hilgo Bruining Kinder en

Wat moeten leraren weten over informatieverwerkingsproblemen, autisme spectrum stoornissen en andere hersenpathologie? Hilgo Bruining Kinder en Wat moeten leraren weten over informatieverwerkingsproblemen, autisme spectrum stoornissen en andere hersenpathologie? Hilgo Bruining Kinder en Jeugdpsychiater UMC Utrecht Een sociaal afwijkend kind in

Nadere informatie

Autisme spectrum conditie

Autisme spectrum conditie (potentiële) belangenverstrengeling Geen Autisme spectrum conditie Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Triversum W. Veenboer Kinder- en jeugdpsychiater Dag van eerste lijn Januari

Nadere informatie

3/4/13. Executieve functies GEDRAG IN GOEDE BANEN LEIDEN: OVER DE ROL VAN EXECUTIEVE FUNCTIES BIJ KINDEREN EN PUBERS

3/4/13. Executieve functies GEDRAG IN GOEDE BANEN LEIDEN: OVER DE ROL VAN EXECUTIEVE FUNCTIES BIJ KINDEREN EN PUBERS GEDRAG IN GOEDE BANEN LEIDEN: OVER DE ROL VAN EXECUTIEVE FUNCTIES BIJ KINDEREN EN PUBERS SAMENVATTING PRESENTATIE SCHOOLPSYCHOLGENCONGRES; AMSTERDAM; 15 MAART 2013 Dr. Mariëtte Huizinga Vrije Universiteit

Nadere informatie

Developmental Coördination Disorder

Developmental Coördination Disorder 1. Motorische ontwikkelingsproblemen en/of Developmental Coördination Disorder Onderzoek (4 + observatie) en behandeling binnen REVANT Informatie voor ouders/verzorgers Inleiding In deze brochure willen

Nadere informatie

Subjectieve Cognitieve Achteruitgang: Wat is het en hoe onderzoeken we het?

Subjectieve Cognitieve Achteruitgang: Wat is het en hoe onderzoeken we het? Subjectieve Cognitieve Achteruitgang: Wat is het en hoe onderzoeken we het? Dr. Sietske Sikkes VU Medisch Centrum Alzheimercentrum Afdeling Epidemiologie & Biostatistiek s.sikkes@vumc.nl Dementie Update

Nadere informatie

Lezing voor de NVA. Door Harmke Nygard-Smith Klinisch psycholoog. Ontwikkelingsstoornissen Dimence

Lezing voor de NVA. Door Harmke Nygard-Smith Klinisch psycholoog. Ontwikkelingsstoornissen Dimence Lezing voor de NVA Door Harmke Nygard-Smith Klinisch psycholoog Ontwikkelingsstoornissen Dimence Waarom diagnostiek? Hoe doen we eigenlijk diagnostiek? De DSM 5 Wijzigingen in de DSM 5 voor de autisme

Nadere informatie

Handout Karen van Hulst, Radboudumc Nijmegen COPYRIGHT 1

Handout Karen van Hulst, Radboudumc Nijmegen COPYRIGHT 1 Het verloop van de normale speekselcontrole bij 652 gezonde Nederlandse kinderen tussen 0-4 jaar Karen van Hulst, MSc Logopedist/ Klinisch Epidemioloog Afdeling Revalidatie, kinderen 1 november 2013 Primaire

Nadere informatie

Klinimetrie Implementatie van een Klinimetrische-CoreSet binnen de werksetting

Klinimetrie Implementatie van een Klinimetrische-CoreSet binnen de werksetting Klinimetrie Implementatie van een Klinimetrische-CoreSet binnen de werksetting Ruud Reijmers Fysiotherapeut Jeroen Bosch Ziekenhuis Disclosure belangen spreker (Potentiële) Belangenverstrengeling: Geen

Nadere informatie

Naar de kinderfysiotherapeut. Dé specialist in bewegen van kinderen

Naar de kinderfysiotherapeut. Dé specialist in bewegen van kinderen Naar de kinderfysiotherapeut Dé specialist in bewegen van kinderen Spelenderwijs leren bewegen Spelenderwijs ontwikkelen kinderen hun zintuigen en motoriek. Meestal gaat dat goed en bijna ongemerkt. Maar

Nadere informatie

. In een notendop. Over de auteur

. In een notendop. Over de auteur Boek : DCD-hulpgids voor leerkrachten. Achtergrond en adviezen bij de motorische coördinatiestoornis. Auteur : Eelke van Haeften 2009, Pica ISBN: 9789077671276 Bespreker : Sofie Bruyneel Datum : april

Nadere informatie

FUNCTIES. Mentale functies gerelateerd aan motoriek

FUNCTIES. Mentale functies gerelateerd aan motoriek Bijlage 5: overzicht functies en anatomische eigenschappen, activiteiten en participatie relevant bij ICF-classificatie casus motorisch probleem of stoornis Nederlandse vertaling van de International Classification

Nadere informatie

Anatomische correlaties van neuropsychiatrische symptomen bij dementie

Anatomische correlaties van neuropsychiatrische symptomen bij dementie Anatomische correlaties van neuropsychiatrische symptomen bij dementie K.J. Kaland, AIOS klinische geriatrie, Parnassia Groot Haags Geriatrie Referaat 6 februari 2017 Gedragsproblemen bij dementie Behavioral

Nadere informatie

Gedrag in goede banen leiden: over de rol van executieve functies bij kinderen en pubers

Gedrag in goede banen leiden: over de rol van executieve functies bij kinderen en pubers Gedrag in goede banen leiden: over de rol van executieve functies bij kinderen en pubers Samenvatting presentatie Expertisebijeenkomst Executieve Functies Koers-VO; Capelle a/d IJssel; 3 december 2012

Nadere informatie

Inhoud Deel I Algemeen 1 2 3 4

Inhoud Deel I Algemeen 1 2 3 4 V Inhoud Deel I Algemeen 1 1 Inleiding 5 2 Wat is kinderrevalidatie? 5 3 Ontwikkelingen in de kinderrevalidatie in de eenentwintigste eeuw 8 4 Doelgroepen in de kinderrevalidatie en indicatiestelling 12

Nadere informatie

De wisselwerking tussen wetenschap & de (klinische) praktijk. Maaltijdsalade. Disclosure belangen. Hilde M.

De wisselwerking tussen wetenschap & de (klinische) praktijk. Maaltijdsalade. Disclosure belangen. Hilde M. De wisselwerking tussen wetenschap & de (klinische) praktijk Hilde M. Geurts @dutcharc 1 Disclosure belangen Belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring

Nadere informatie

Bijlage 2 Competentieprofiel leerling

Bijlage 2 Competentieprofiel leerling Bijlage 2 Competentieprofiel leerling Naam leerling: Geboortedatum leerling: Kalenderleeftijd: Diagnose: School: Naam medewerker school: Functie medewerker school: Datum: Protocol overgang leerlingen met

Nadere informatie

Revalidatie en preventie meer dan alleen spieren trainen. Lorenzo d Hont [ Master Sportfysiotherapeut]

Revalidatie en preventie meer dan alleen spieren trainen. Lorenzo d Hont [ Master Sportfysiotherapeut] Revalidatie en preventie meer dan alleen spieren trainen Lorenzo d Hont [ Master Sportfysiotherapeut] Patiënt X VKB-R 2014 30 tot 40 maal grotere kans op een VKB recidief Na 12 maanden ondervindt 28%

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Dit proefschrift heeft als doel de zorg voor prematuur geboren kinderen te verbeteren. Het gaat in dit proefschrift om kinderen die geboren zijn na een zwangerschapsduur van minder

Nadere informatie

Autisme, wat weten we?

Autisme, wat weten we? Autisme, wat weten we? Matt van der Reijden, kinder- en jeugdpsychiater & geneesheer directeur Dr Leo Kannerhuis, Oosterbeek 1 autisme agenda autisme autisme en het brein: wat weten we? een beeld van autisme:

Nadere informatie

DCD, Wat moet je ermee? CO-OP of NTT?

DCD, Wat moet je ermee? CO-OP of NTT? HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM DCD, Wat moet je ermee? CO-OP of NTT? Scriptie over de therapiekeuze voor DCD Marlies Dullaart & Marjolein Rodermans SEM 1 2011-2012 Wat is de beste behandelvorm om DCD te behandelen,

Nadere informatie

Passen in de klas. voor het onderwijs

Passen in de klas. voor het onderwijs Passen in de klas voor het onderwijs Passen in de klas! Revalidatie Friesland is er ook voor kinderen waarvan men nog niet goed weet wat er aan de hand is, die bijvoorbeeld onhandig zijn en daardoor problemen

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Een goede hand functie is van belang voor interactie met onze omgeving. Vanaf het moment dat we opstaan, tot we s avonds weer naar bed gaan,

Nadere informatie

Informatie boekje CO-OP benadering

Informatie boekje CO-OP benadering Informatie boekje CO-OP benadering Cognitive Orientation to daily Occupational Performance Heerlen, 2013 Dit informatieboekje is tot stand gekomen op vraag van therapeuten, ouders, partners en andere betrokkenen.

Nadere informatie

Taal in context. Autisme. Autisme. Overzicht Neurobiological insights into language comprehension in autism: Context matters

Taal in context. Autisme. Autisme. Overzicht Neurobiological insights into language comprehension in autism: Context matters Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Inleiding Mensen met een verstandelijke beperking.

Inleiding Mensen met een verstandelijke beperking. Inleiding Mensen met een verstandelijke beperking. Aly Waninge Fysiotherapeute Koninklijke Visio De Brink Lector Participatie en gezondheid van mensen met een visuele en verstandelijke beperking Hanzehogeschool

Nadere informatie

Dutch ACD, 02-10-2010. Behavioural Science Institute. Motorische planning en controle bij. De rol van motorische inbeelding bij de revalidatie

Dutch ACD, 02-10-2010. Behavioural Science Institute. Motorische planning en controle bij. De rol van motorische inbeelding bij de revalidatie Dutch ACD, 02-10-2010 Behavioural Science Institute Motorische planning en controle bij Cerebrale eb e Parese: De rol van motorische inbeelding bij de revalidatie Bert Steenbergen Motorische inbeelding

Nadere informatie

Neuro Cognitief en Sociaal

Neuro Cognitief en Sociaal Neuro Cognitief en Sociaal wat is pathologie en wat normaal? Mijlpalen in de (ab)normale ontwikkeling KNP Praktijk Neurocognitie onderzoek welkom@knp-praktijk.nl Dr. Annemaaike Serlier-van den Bergh Klinisch

Nadere informatie

Executieve Functies en Werkgeheugen. Dr. Dorine Slaats Klinisch neuropsycholoog

Executieve Functies en Werkgeheugen. Dr. Dorine Slaats Klinisch neuropsycholoog Executieve Functies en Werkgeheugen Dr. Dorine Slaats Klinisch neuropsycholoog U krijgt antwoord op: 1. Wat is het werkgeheugen? 2. Hoe belangrijk is het werkgeheugen? 3. En wat als het werkgeheugen faalt?

Nadere informatie

1 G>=>KE:G=L> Dutch summary

1 G>=>KE:G=L> Dutch summary 1 Dutch summary * - nederlandse samenvatting Alhoewel cerebrale parese (CP) wordt gezien als een non-progressieve aandoening treden er wel degelijk secundaire complicaties op zoals afname van beweeglijkheid,

Nadere informatie

Willem Bossers - Kennis in Beweging. Bewegen. door het leven heen. Door: Dr. Willem Bossers. @willembossers

Willem Bossers - Kennis in Beweging. Bewegen. door het leven heen. Door: Dr. Willem Bossers. @willembossers 20 30 Willem Bossers - Kennis in Beweging 15 40 10 60 5 80 0 100 Bewegen door het leven heen Door: Dr. Willem Bossers @willembossers Bewegen Norm Gezond Bewegen: gericht op het onderhouden van gezondheid

Nadere informatie

Revalideren is leren, maar wie leert wat?

Revalideren is leren, maar wie leert wat? Revalideren is leren, maar wie leert wat? Caroline van Heugten Hersenletselcongres 5 nov. 2013, Ede Dept P&N, MHeNS, FHML Dept NP&PP, FPN Neuropsychologische gevolgen na hersenletsel Cognitieve gevolgen:

Nadere informatie

Farmacotherapie in de acute fase van alcoholdetoxificatie. Critically Appraised Topic

Farmacotherapie in de acute fase van alcoholdetoxificatie. Critically Appraised Topic Farmacotherapie in de acute fase van alcoholdetoxificatie Critically Appraised Topic Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring

Nadere informatie

Van Hé, hier ben ik tot Ha, daar ben jij

Van Hé, hier ben ik tot Ha, daar ben jij Van Hé, hier ben ik tot Ha, daar ben jij Floortime: ontwikkelingsgerichte therapie, met ouders en het jonge kind aan het werk Jo Wellens, kinder- en jeugdpsychiater & Ilse Vansant, psycholoog afdeling

Nadere informatie

Op naar DSM 5. Mariken van Onna Klinisch psycholoog-psychotherapeut Supervisor VGCt Karakter Nijmegen Universitair Centrum Kinder- en jeugdpsychiatrie

Op naar DSM 5. Mariken van Onna Klinisch psycholoog-psychotherapeut Supervisor VGCt Karakter Nijmegen Universitair Centrum Kinder- en jeugdpsychiatrie Op naar DSM 5 Mariken van Onna Klinisch psycholoog-psychotherapeut Supervisor VGCt Karakter Nijmegen Universitair Centrum Kinder- en jeugdpsychiatrie Nieuwe (wetenschappelijke) ontwikkelingen Meer kennis

Nadere informatie

COMORBIDITEIT BIJ DYSLEXIE IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS

COMORBIDITEIT BIJ DYSLEXIE IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS COMORBIDITEIT BIJ DYSLEXIE IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS NATIONALE DYSLEXIECONFERENTIE 3 APRIL 2013 Wilma Jongejan w.jongejan@vu.nl Onderwijscentrum VU (OCVU) DYSLEXIE: GEEN GEÏSOLEERD PROBLEEM Secundaire

Nadere informatie

De klinische aspecten van ataxie. Expertisedag 20 mei 2017

De klinische aspecten van ataxie. Expertisedag 20 mei 2017 De klinische aspecten van ataxie Expertisedag 20 mei 2017 Inhoud 2 Wat is ataxie? Hoe meten we ataxie? Ataxie en cognitie Behandeling van ataxie Ziekte specifieke behandeling Symptoom behandeling Europese

Nadere informatie

Optimale integratie op school: de kracht van teamwerk!

Optimale integratie op school: de kracht van teamwerk! Optimale integratie op school: de kracht van teamwerk! Inge Van Trimpont, MD Directeur permanente ondersteuningscel CLB GO! 4/10/2017 congres jeugdpsychiatrie Gent 1 Kinderen met een psychische aandoening

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling bij kinderen met visuele problemen door stoornissen in hersenfuncties. Informatie voor verwijzers

Onderzoek en behandeling bij kinderen met visuele problemen door stoornissen in hersenfuncties. Informatie voor verwijzers Onderzoek en behandeling bij kinderen met visuele problemen door stoornissen in hersenfuncties Informatie voor verwijzers Zie jij wat ik zie? Kinderen met CVI Visuele problemen en beperkingen in het dagelijks

Nadere informatie

POLIKLINIEK JONGVOLWASSENEN

POLIKLINIEK JONGVOLWASSENEN POLIKLINIEK JONGVOLWASSENEN Transitie van kind naar volwassene Mw.dr. Jetty van Meeteren revalidatiearts, Erasmus MC Waarom aandacht voor transitie? Zowel uit de klinische praktijk als uit het wetenschappelijk

Nadere informatie

13/11/12. General Movements. posturale reacties >4-5m primitieve reflexen <4-6m

13/11/12. General Movements. posturale reacties >4-5m primitieve reflexen <4-6m Is mijn kind normaal dokter? Knipperlichten en alarmsignalen tijdens de ontwikkeling Symposium 15 jaar kinderneurologie Jessa Ziekenhuis Dr. W. Werckx General Movements spontane motoriek van foetus en

Nadere informatie

De Hersenen. Historisch Overzicht. Inhoud college de Hersenen WAT IS DE BIJDRAGE VAN 'ONDERWERP X' AAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE?

De Hersenen. Historisch Overzicht. Inhoud college de Hersenen WAT IS DE BIJDRAGE VAN 'ONDERWERP X' AAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE? De Hersenen Oriëntatie, september 2002 Esther Wiersinga-Post Inhoud college de Hersenen historisch overzicht (ideeën vanaf 1800) van de video PAUZE neurofysiologie - opbouw van neuronen - actie potentialen

Nadere informatie

15 SEPTEMBER LEERSTOORNISSEN klinische kinderneuropsychologie. Dr. Jos Hendriksen klinisch psycholoog/ klinisch neuropsycholoog

15 SEPTEMBER LEERSTOORNISSEN klinische kinderneuropsychologie. Dr. Jos Hendriksen klinisch psycholoog/ klinisch neuropsycholoog 15 SEPTEMBER 2016 LEERSTOORNISSEN klinische kinderneuropsychologie Dr. Jos Hendriksen klinisch psycholoog/ klinisch neuropsycholoog INLEIDING CENTRUM NEUROLOGISCHE LEER- EN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN Spierziekten

Nadere informatie

LEERSTOORNISSEN klinische kinderneuropsychologie DR. JOS HENDRIKSEN ONDERWERPEN

LEERSTOORNISSEN klinische kinderneuropsychologie DR. JOS HENDRIKSEN ONDERWERPEN LEERSTOORNISSEN klinische kinderneuropsychologie 15 MAART 2017 DR. JOS HENDRIKSEN ONDERWERPEN 1. BOUW: opbouw en architectuur 2. GROEI: Hoe leert ons brein? 3. NEUROCOGNITIE: denkprocessen 4. WAT KAN ER

Nadere informatie

Auteursrechten voorbehouden aan Leentje Lotje 1

Auteursrechten voorbehouden aan Leentje Lotje 1 Ouderinformatiebrief: Hypermobiliteit & kinderfysiotherapie Wat is hypermobiliteit? De term hyper betekent dat iets meer of groter is dan gebruikelijk. Mobiliteit betekent beweeglijkheid. Hypermobiliteit

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Coördinatiestoornis bij kinderen en jongeren

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Coördinatiestoornis bij kinderen en jongeren UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Coördinatiestoornis bij kinderen en jongeren Developmental Coordination Disorder (DCD) Wat staat er in deze folder? Inleiding voor ouders 1 Informatie

Nadere informatie

Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie. Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven.

Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie. Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven. * Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven In dit proefschrift worden de resultaten van de PERRIN CP 9-16 jaar studie (Longitudinale

Nadere informatie

Een (Lichte) Verstandelijke Beperking. Karlijn Vermeulen (kinder- en jeugd)psychiater Klinisch onderzoeker i.o.

Een (Lichte) Verstandelijke Beperking. Karlijn Vermeulen (kinder- en jeugd)psychiater Klinisch onderzoeker i.o. Een (Lichte) Verstandelijke Beperking Karlijn Vermeulen (kinder- en jeugd)psychiater Klinisch onderzoeker i.o. Karakter/RadboudUMC/CCE/Donders Instituut Nijmegen Symposium Vroege Ontwikkelingsstoornissen,

Nadere informatie

AD(H)D. een meetbare hersenfunctiestoornis. A.Haagen, kinderartskinderneuroloog 1

AD(H)D. een meetbare hersenfunctiestoornis. A.Haagen, kinderartskinderneuroloog 1 AD(H)D een meetbare hersenfunctiestoornis 1 Inleiding Wanneer spreken we van ADHD? Hoe stellen we de diagnose? Wat gebeurt er in de hersenen? 2 BEGRIPPEN Attention Deficit Hyperactivity Disorder = Aandachtsstoornis

Nadere informatie

Diagnosestelling en de vernieuwde IADL-vragenlijst

Diagnosestelling en de vernieuwde IADL-vragenlijst Diagnosestelling en de vernieuwde IADL-vragenlijst Congres Moderne Dementiezorg Sessie Vroegsignalering en diagnosestelling 28 november 2011 Prof. dr. Philip Scheltens Dr. Sietske Sikkes VU Medisch Centrum

Nadere informatie

Foetaal Alcohol Syndroom: Een ondergediagnosticeerde en voorkombare aandoening. Pieter Jelle Vuijk, neuropsycholoog STAP 23 september

Foetaal Alcohol Syndroom: Een ondergediagnosticeerde en voorkombare aandoening. Pieter Jelle Vuijk, neuropsycholoog STAP 23 september Foetaal Alcohol Syndroom: Een ondergediagnosticeerde en voorkombare aandoening Pieter Jelle Vuijk, neuropsycholoog STAP 23 september Indeling presentatie Inleiding FASD: o.a. voorkomen, diagnostiek, gedragskenmerken

Nadere informatie

Cerebrale Visuele Stoornissen. Jij maakt het verschil!

Cerebrale Visuele Stoornissen. Jij maakt het verschil! Cerebrale Visuele Stoornissen Weet bij jij kinderen wat ik zie? Weet jij wat ik zie? Jij maakt het verschil! Studiedag Carantegroep 20-05-2011 Even voorstellen Marieke Steendam ergotherapeut VVB-team Koninklijke

Nadere informatie

Diagnostiek van executieve functies bij adolescenten

Diagnostiek van executieve functies bij adolescenten Diagnostiek van executieve functies bij adolescenten Samenvatting presentatie congres EF bij adolescenten Utrecht, 19 juni 2012 Dr. Mariëtte Huizinga Universiteit van Amsterdam Executieve functies Weerstand

Nadere informatie

Fysiotherapie voor kinderen. Afdeling Fysiotherapie

Fysiotherapie voor kinderen. Afdeling Fysiotherapie 00 Fysiotherapie voor kinderen Afdeling Fysiotherapie 1 Spelenderwijs ontwikkelen kinderen hun zintuigen en motoriek. Meestal gaat dat goed en bijna ongemerkt. Maar bij sommige kinderen duurt het langer

Nadere informatie

Interdisciplinaire revalidatie van kinderen met complexe problematiek na CMV

Interdisciplinaire revalidatie van kinderen met complexe problematiek na CMV Interdisciplinaire revalidatie van kinderen met complexe problematiek na CMV Prof. Dr. Jules Becher kinderrevalidatiearts Afdeling revalidatiegeneeskunde VU MC Amsterdam The Netherlands Centrum voor kinderrevalidatiegeneeskunde

Nadere informatie

Focus op aandacht! Aandacht en aandachtsstoornissen: de gedragsneurologische en neuropsychologische invalshoek

Focus op aandacht! Aandacht en aandachtsstoornissen: de gedragsneurologische en neuropsychologische invalshoek Focus op aandacht! Aandacht en aandachtsstoornissen: de gedragsneurologische en neuropsychologische invalshoek VWVJ-Symposium Leuven, 20-3-2015 Prof. Dr. Evert Thiery Universiteit Gent Disclosure belangen

Nadere informatie

Op naar de DSM 5! Autismespectrumstoornis. J. Wolthaus, GZ-psycholoog en C. Schoenmakers, GZ-psycholoog

Op naar de DSM 5! Autismespectrumstoornis. J. Wolthaus, GZ-psycholoog en C. Schoenmakers, GZ-psycholoog Op naar de DSM 5! Autismespectrumstoornis J. Wolthaus, GZ-psycholoog en C. Schoenmakers, GZ-psycholoog Autisme DSM IV: Stoornissen die meestal voor het eerst op zuigelingenleeftijd, kinderleeftijd of in

Nadere informatie