Heeft kinderoefentherapie invloed op de motorische vaardigheden bij kinderen met een motorische hulpvraag.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Heeft kinderoefentherapie invloed op de motorische vaardigheden bij kinderen met een motorische hulpvraag."

Transcriptie

1 Heeft kinderoefentherapie invloed op de motorische vaardigheden bij kinderen met een motorische hulpvraag. Johannes Noordstar & Mignon Biesta Inleiding Verschillende kinderen in de basisschoolleeftijd ervaren motorische problemen die een negatieve invloed hebben op hun schoolse en/of dagelijkse activiteiten. In de wetenschappelijke literatuur spreekt men bij deze kinderen veelal van Developmental Coordination Disorder (DCD). Kinderen krijgen de diagnose DCD wanneer de motorische problemen niet veroorzaakt worden door een neurologische aandoening en er geen sprake is van mentale retardatie (IQ<70) 1. DCD komt bij 5 tot 10 procent van de kinderen in de basisschoolleeftijd in Nederland voor 2. Kinderen met motorische problemen worden vaak gezien door de kinderfysio- of kinderoefentherapeut. De gebruikte behandelmethoden kunnen grofweg worden onderverdeeld in stoornisgerichte behandelmethoden (bottum-up) en taakgerichte behandelmethoden (top-down). Binnen de stoornisgerichte behandelmethoden gaat men ervan uit dat de oorzaak van de motorische problemen voortkomt uit onderliggende stoornissen of (sensorische)processen. De therapie richt zich dan ook op deze onderliggende (sensorische)processen met als doel het opheffen van de motorische problemen van het kind 3. De wetenschappelijke literatuur laat echter zien dat het effect van stoornisgerichte behandelmethoden bij kinderen met DCD zwak tot nihil is 4-6. De taakgerichte behandelmethoden gaan uit van de specifieke vaardigheid waar het kind in zijn dagelijkse leven problemen mee ervaart. De therapeut analyseert de specifieke vaardigheid en breekt deze op in kleinere deelvaardigheden. De deelvaardigheden waar het kind moeite mee heeft worden afzonderlijk geoefend. Vervolgens worden de geoefende deelvaardigheden weer in de specifieke vaardigheid geïntegreerd. Wanneer het kind de specifieke vaardigheid voldoende beheerst, wordt deze in verschillende contexten geoefend 6. Ook de kinderoefentherapie kan geschaard worden onder de taakgerichte behandelmethoden. Zo vraagt de therapeut aan het begin van de behandelreeks de hulpvraag van het kind uit. Wanneer de hulpvraag komt vanuit de ouder(s) of leerkracht, spreekt men van een secundaire hulpvraag. Vanuit de hulpvraag bepaalt de therapeut, zoveel mogelijk in samenspraak met het kind, de behandeldoelen. Deze doelen zijn erop gericht om de activiteiten en participatie uit het dagelijks leven van het kind te verbeteren. Tijdens de behandeling wordt het behandeldoel in kleinere domeinen uit elkaar gehaald en afzonderlijk behandeld. Hierbij verliest de therapeut het grotere behandeldoel nooit uit het oog. Tussentijds evalueert de therapeut en past eventueel zijn behandeling aan. Aan het

2 einde van de behandelreeks kijkt de therapeut of de behandelde domeinen de oorzaak waren van de motorische problemen door na te gaan of de behandeldoelen behaald zijn. Er zijn verschillende studies bekent naar het effect van taakgerichte kinderfysiotherapie. Zo is in de studie van Niemeijer et al. (2007) 7 het effect van de in Nederland ontwikkelde behandelmethode Neuromotor Task Training (NTT) onderzocht. In het onderzoek werden twee groepen kinderen met DCD van het regulier basisonderwijs met elkaar vergeleken. De interventiegroep (n=26) kreeg negen weken een kinderfysiotherapeutische behandeling volgens de NTT-methode. De controlegroep (n=13) kreeg geen therapie. De kinderen uit de interventiegroep bleken na negen weken significant vooruit te zijn gegaan in vergelijking met de controlegroep op het motorisch functioneren 7. Ook andere studies laten een positief effect van taakgerichte kinderfysiotherapie zien 7-9. Tot op heden is er geen wetenschappelijke studie gedaan naar het effect van kinderoefentherapie. Omdat de kinderoefentherapeut veel kinderen met motorische problemen in zijn praktijk behandelt, is het van groot belang om inzicht te krijgen in de effectiviteit hiervan. Binnen dit onderzoek zal daarom onderzocht worden of er een vooruitgang zichtbaar is in de motorische vaardigheden bij kinderen met een motorische hulpvraag in de basisschoolleeftijd. Hierbij wordt onderscheid gemaakt naar leeftijd en motorische deelvaardigheden zodat er een specifiek beeld over de vooruitgang gegeven kan worden. Methode Procedure Via de website van de Vereniging voor Oefentherapie Cesar en Menschendieck (VvOCM) zijn alle geregistreerde kinderoefentherapeuten uit het land benaderd. De kinderoefentherapeuten ontvingen via het VVOCM een brief waarin zij werden uitgenodigd om deel te nemen aan het onderzoek. Zodra een kinderoefentherapeut toestemming gaf om deel te nemen kreeg hij een uitgebreide informatiebrief waarin het doel en wijze van het onderzoek werd uitgelegd. De kinderoefentherapeuten die meewerkten aan het onderzoek volgden de volgende procedure: wanneer een nieuw kind met een motorische hulpvraag de praktijk binnenkwam werd de Movement Assessment Battery for Children (Movement ABC) 10 afgenomen. De kinderoefentherapeut behandelde het kind vervolgens achttien weken volgens de visie van de kinderoefentherapie binnen de eigen praktijk. Na achttien behandelingen werd de Movement ABC opnieuw afgenomen. Wanneer het kind minder dan achttien behandelingen nodig had, werd de score aan het einde van de behandelreeks doorgegeven. Voor de deelnemende kinderen golden de volgende inclusiecriteria:

3 1) leeftijd van het kind ligt tussen de vier en twaalf jaar 2) motorische achterstanden zijn niet het gevolg van een neurologisch aantoonbare aandoening (zoals bv CP of Spina Bifida) Meetinstrument Binnen dit onderzoek is gebruik gemaakt van de Movement ABC. Deze test is speciaal ontwikkeld om kinderen te identificeren en te evalueren die een lichte tot middelmatige motorische achterstand hebben 10. De test maakt een onderverdeling in vier verschillende leeftijdscategorieën; 4-6 jaar, 7-8 jaar, 9-10 jaar en jaar. Elke leeftijdscategorie heeft andere opdrachten om de motoriek te beoordelen. In totaal voert een kind acht verschillende opdrachten uit waarop hij wordt gescoord. Drie opdrachten beslaan samen het domein van de handvaardigheid. Twee opdrachten geven inzicht in het domein balvaardigheid en nog eens drie oefeningen geven een beeld van het domein evenwicht. Binnen iedere leeftijdscategorie wordt onderscheid gemaakt naar het levensjaar van het kind om de kwantiteit van een beweging te beoordelen. Voor iedere opdracht kan het kind een score halen van 0 (goed) tot 5 (slecht). Nadat de ruwe scores zijn omgezet in percentielscores kunnen de resultaten van het kind worden vergeleken met een gestandaardiseerde groep van kinderen in eenzelfde leeftijdscategorie. Deze vergelijking kan worden gemaakt per domein of in zijn geheel (totaalscore). Totaalscores die op of onder het 5 e percentiel vallen, kunnen beschouwd worden als een indicatie van bewegingsproblemen. De vorm van behandeling kan afhankelijk zijn van de scores op de domeinen. Scores tussen het 5 e en 15 e percentiel duiden op het grensgebied van bewegingsproblemen. Kinderen met een totaalscore boven het 15 e percentiel worden geacht over een leeftijdsadequate of bovengemiddelde motoriek te beschikken. De test-hertest scores liggen voor de verschillende leeftijdsgroepen tussen de.90 en.96 (Rs) bij een interval van 2 weken 10. De inter-beoordelaarsbetrouwbaarheid van de Movement ABC is goed. Bij een studie in Hongkong werden 79 kinderen beoordeeld door twee verschillende beoordelaars. Er bleek een gemiddelde overeenkomst te zijn op de verschillende items van.96 (Rp) 11. Om de validiteit te bepalen is de Movement ABC vergeleken met de Korper Koordinationstest für Kinder (KTK). Hieruit bleek een correlatie van.62 (Rp) 12. Data-analyse Allereerst is onderzocht welke eigenschappen er binnen de populatie kinderen bestaan. Hierbij is gekeken naar het geslacht en type onderwijs (regulier of speciaal basisonderwijs). Vervolgens is er met behulp van de gepaarde T-Test onderzocht of de kinderen vooruit zijn gegaan op de ruwe score van de Movement ABC. Dit is zowel voor de totale populatie

4 kinderen onderzocht als per leeftijdscategorie. Daarnaast wordt onderzocht hoeveel kinderen van categorie zijn gewisseld zoals beschreven in de Movement ABC ( <5 e percentiel, 5 e -15 e percentiel, e percentiel). Als laatst wordt onderzocht of er per leeftijdscategorie een vooruitgang is op de totale percentielscore. Voor de verschillende analyses is gebruik gemaakt van het statistiek programma SPSS 17. Resultaten In totaal hebben 45 kinderoefentherapeuten uit Nederland zich opgegeven om deel te nemen aan dit onderzoek. Vijf-en-twintig kinderoefentherapeuten hebben in de periode van april 2009 tot januari 2010 ook daadwerkelijk gegevens van kinderen ingestuurd. Van 277 kinderen zijn de gegevens via de mail of per post door de projectleider ontvangen. Hiervan voldeden 62 kinderen niet aan de gestelde in- en exclusiecriteria, waardoor het totale aantal kinderen op 215 kinderen kwam. De populatie kinderen bestond uit 153 jongens en 62 meisjes. In totaal zaten 185 kinderen op het regulier basisonderwijs en 30 kinderen op het speciaal basisonderwijs. In tabel 1 staan de patiëntkenmerken per leeftijdscategorie van de Movement ABC weergegeven. 4-6 jaar 7-8 jaar 9-10 jaar jaar totaal Aantal kinderen Jongens/meisjes 83 / / 9 19 / 14 1 / /62 Regulieronderwijs/speciaal basisonderwijs 100 / 8 59 / 9 21 /12 5 / /30 Tabel 1: patiëntkenmerken Motorische vooruitgang op de ruwe score van de totale populatie Door middel van de gepaarde T-test is de vooruitgang op de ruwe score van de Movement ABC tussen het eerste en tweede meetmoment met elkaar vergeleken bij de totale populatie kinderen. De kinderen bleken significant vooruit te zijn gegaan op de totaalscore van de Movement ABC (p=0.000). Ook wanneer er onderscheid wordt gemaakt naar de domeinen handvaardigheid (p=0.000), balvaardigheid (p=0.000) en evenwicht (p=0.000) is de totale populatie kinderen significant vooruitgegaan. (zie tabel 2) Totale populatie (SD) (n=215) T0 Totale populatie (SD) (n=215) T1 Verschil Sig. (2-tailed) Handvaardigheid 5,27 (3,73) 3,79 (3,3) 1,48 (3,30) Balvaardigheid 3,59 (2,60) 2,01 (2,21) 1,58 (2,63) Evenwicht 4,76 (3,52) 2,18 (2,62) 2,58 (2,87) Totaal 13,68 (6,29) 7,96 (5,54) 5,72 (5,16) Totaal percentiel 11,24 (14,63) 29,92 (25,96) 18,68 (22,01) Tabel 2: Vooruitgang ruwe score Movement ABC totale populatie kinderen *significant bij P < 0.05

5 Motorische vooruitgang op de ruwe score naar leeftijdscategorie Vervolgens is de totale populatie kinderen verdeeld over de vier leeftijdscategorieën van de Movement ABC. Door middel van de gepaarde T-test is onderzocht of de kinderen per leeftijdcategorie vooruit zijn gegaan tussen T0 en T1 op de Movement ABC. Voor alle leeftijdscategorieën werd een significante verbetering gevonden op de totaalscore van de Movement ABC. Wanneer werd gekeken naar de afzonderlijke motorische domeinen was er een significante verbetering op het domein handvaardigheid (p=0.000), balvaardigheid (p=0.000) en evenwicht (p=0.000) bij de kinderen in de leeftijdscategorie 4-6 jaar en 7-8 jaar (zie tabel 3). Bij de kinderen in de leeftijdscategorie 9-10 jaar werd geen significante vooruitgang gevonden op het domein handvaardigheid (p=0.068). Wel was er een significante vooruitgang op de domeinen balvaardigheid (p=0.003) en evenwicht (p=0.000). Bij de kinderen in de leeftijdscategorie jaar was er een significante vooruitgang op het domein van handvaardigheid (p=0.032), maar niet voor de domeinen balvaardigheid (p=0.251) en evenwicht (p=0.289) (zie tabel 4). 4-6 jaar (SD) T0 (n=108) Handvaardigheid 4,59 (3,69) Balvaardigheid 3,38 (2,51) Evenwicht 6,03 (3,76) Totaal 14,04 (6,53) 4-6 jaar (SD) T1 (n=108) 3,15 (2,71) 2,00 (2,08) 2,87 (2,98) 8,01 (5,47) Verschil Sig. (2 tailed) 1,44 (3,18) 1,38 (2,70) 3,16 (3,15) 6,03 (5,15) 7-8 jaar (SD) T0 (n=68) 5,10 (3,21) 4,10 (2,56) 2,99 (2,77) 12,32 (5,52) 7-8 jaar (SD) T1 (n=68) 3,65 (3,22) 2,10 (2,33) 1,10 (1,93) 6,85 (5,14) Verschil Sig. (2 tailed) 1,45 (3,07) 2,00 (2,57) 1,89 (2,40) 5,47 (5,27) Tabel 3: Vooruitgang ruwe score Movement ABC voor leeftijdscategorie 4-6 en 7-8 jaar *significant bij P < jaar (SD) T0 (n=33) Handvaardigheid 6,94 (3,86) Balvaardigheid 3,32 (2,97) Evenwicht 4,33 (2,45) Totaal 14,59 (6,63) 9-10 jaar (SD) T1 (n=33) 5,58 (4,46) 1,88 (2,53) 2,14 (2,00) 9,59 (6,40) Verschil Sig. (2 tailed) 1,36 (4,14) 1,44 (2,60) 2,19 (2,21) 5,00 (5,14) jaar (SD) T0 (n=6) ,42 (3,25) 0.003* 3,00 (2,43) 4,33 (3, 01) 17,75 (6,11) jaar (SD) T1 (n=6) 6,92 (2,75) 1,75 (1,41) 2,25 (1,75) 10,92 (3,46) Versc hil 3,50 (2,90) 1,25 (2,36) 2,08 (4,31) 6,83 (4,79) Sig. (2 tailed) 0.032* * Tabel 4: Vooruitgang ruwe score Movement ABC voor leeftijdscategorie 9-10 en jaar *significant bij P < 0.05

6 Verandering van motorisch niveau per leeftijdscategorie Om te kunnen bepalen of de kinderen ook klinisch vooruit zijn gegaan, is onderzocht of er verschuivingen tussen de motorische categorieën hebben plaatsgevonden. Bij elke leeftijdscategorie is het aantal kinderen met een score onder het 5 e percentiel afgenomen na het krijgen van kinderoefentherapie. Voor de leeftijdsgroepen 4-6 jaar, 7-8 jaar en 9-10 jaar geldt dit ook voor de kinderen met een score tussen het 5 e en 15 e percentiel bij de T0-meting. Bij de leeftijdsgroep jaar is het aantal kinderen in deze categorie gelijk gebleven. Het aantal kinderen dat een score heeft boven het 15 e percentiel is bij alle leeftijdsgroepen gestegen (zie tabel 5). 4-6 jaar (n=108) jaar (n=68) Handvaardigheid Balvaardigheid Evenwicht Totaalscore Handvaardigheid Balvaardigheid Evenwicht Totaalscore jaar (n=33) jaar (n=6) Handvaardigheid Balvaardigheid Evenwicht Totaalscore Handvaardigheid Balvaardigheid Evenwicht Totaalscore

7 Tabel 5: verschuivingen motorische categorieën per leeftijdsgroep Vooruitgang percentielscores per leeftijdscategorie Om inzicht te krijgen in de vooruitgang van de percentielscores is gebruik gemaakt van de gepaarde T-test. De totale populatie kinderen is significant vooruit gegaan (p=0.000). Wanneer onderscheid wordt gemaakt naar leeftijdscategorieën hebben de leeftijdscategorie 4-6 jaar, 7-8 jaar en 9-10 jaar een significant hogere percentielscore na de interventie kinderoefentherapie (p=0.000). De kinderen in de leeftijdscategorie jaar hebben ook een hogere percentielscore na de interventie kinderoefentherapie, maar dit verschil is niet significant (p=0.065) (zie tabel 6). 4-6 jaar (n=108) 7-8 jaar (n=68) 9-10 jaar (n=33) jaar (n=6) Totaal (n=215) Percentielscore (SD) T0 Percentielscore (SD) T1 Verschil (SD) 11,27 (13,58) 30,21 (25,87) 18,94 (22,77) 12,46 (15,33) 33,00 (25,24) 20,54 (20,86) 10,03 (17,47) 25,94 (28,55) 15,91 (23,35) 3,67 (4,08) 11,83 (11,74) 8,16 (8,50) 11,24 (14,63) 29,92 (25,96) 18,68 (22,01) Sig. (2 tailed) Tabel 6: Vooruitgang gemiddelde percentielscores per leeftijdscategorie *significant bij P < 0.05 Discussie Kinderoefentherapie heeft een positief effect op de motorische vaardigheden van kinderen in de basisschoolleeftijd ongeacht de leeftijd van het kind. Wanneer onderscheid wordt gemaakt naar de domeinen handvaardigheid, balvaardigheid en evenwicht is er binnen de leeftijdscategorie 4-6 jaar en 7-8 jaar een significante vooruitgang zichtbaar op de alle drie de domeinen. Binnen de leeftijdscategorie 9-10 jaar wordt geen significante vooruitgang gevonden op het domein handvaardigheid en bij de leeftijdscategorie jaar geen significante vooruitgang op de domeinen balvaardigheid en evenwicht. Er zijn geen andere wetenschappelijke artikelen over het effect van kinderoefentherapie bij kinderen in de basisschoolleeftijd. Wel is er onderzoek gedaan naar het effect van kinderfysiotherapie bij kinderen met DCD. Zo kregen in het onderzoek van Schoemaker et al. (2003) 13 kinderen met DCD in de leeftijd van zeven tot tien jaar een taakgerichte behandeling van de kinderfysiotherapeut. De kinderen werden bij aanvang, na negen en na achttien weken kinderfysiotherapie gemeten met de Movement ABC. Na negen weken bleken de kinderen niet significant vooruit te zijn gegaan op de Movement ABC. Na achttien weken

8 werd een significante vooruitgang gevonden op de domeinen handvaardigheid (p=0.028) en balvaardigheid (p=0.018), maar niet voor het domein evenwicht (p=0.108). Deze resultaten zijn lastig te vergelijken met de resultaten uit onderhavige studie. De kinderoefentherapeut heeft een andere visie op het stimuleren van de motorische ontwikkeling van kinderen in de basisschoolleeftijd. Daarnaast is binnen deze studie onderscheid gemaakt naar de verschillende leeftijdscategorieën van de Movement ABC. Hierdoor wordt een specifiek beeld gegeven over de motorische vaardigheden van kinderen in de basisschoolleeftijd. De resultaten uit dit onderzoek zijn positief te noemen. Volgens Henderson et al. (2007) kan er gesproken worden van een significant klinische verandering op het moment dat er een vooruitgang is van > 4 punten op de Movement ABC 10. Binnen dit onderzoek laten de leeftijdscategorieën een vooruitgang op de Movement ABC zien tussen de 5,00 en 6,83. De klinische vooruitgang is tevens zichtbaar in de verandering van de percentielscores. De leeftijdscategorieën 4-6 jaar, 7-8 jaar en 9-10 jaar hadden bij de T0-meting een gemiddelde percentielscore die viel binnen de motorische categorie grensgebied van bewegingsproblemen. Na de interventie vallen de scores van alle drie de leeftijdsgroepen in de motorische categorie leeftijdsadequate motoriek. De kinderen in de leeftijdscategorie jaar hadden een gemiddelde percentielscore in de categorie indicatie van bewegingsproblemen. Deze groep kreeg na de interventie een score in de motorische categorie grensgebied van bewegingsproblemen. Binnen deze studie is er gewerkt met een grote onderzoekspopulatie waardoor er een duidelijk overzicht kan worden gegeven over de motorische vaardigheden van kinderen met een motorische hulpvraag in de basisschoolleeftijd. Een groot aantal kinderoefentherapeuten heeft zich via de mail opgegeven om aan het onderzoek deel te nemen. Deze kinderoefentherapeuten waren verdeeld over heel Nederland. De resultaten zijn hierdoor meer generaliseerbaar naar de volledige populatie kinderen met een motorische hulpvraag in de basisschoolleeftijd in Nederland. Er is door de onderzoekers geen invloed uitgeoefend op de wijze van behandelen, waardoor iedere kinderoefentherapeut zijn eigen keuzes met betrekking tot het behandelproces kon maken. Hierdoor bestaat het gevaar dat er op verschillende wijze behandeld is door de kinderoefentherapeuten in het land. Echter, alle deelnemende kinderoefentherapeuten hebben dezelfde 1,5 jarige opleiding Kinderoefentherapie gevolgd in Utrecht. Hierin komen de visie en wijze van werken als kinderoefentherapeut prominent aan bod. De kinderoefentherapeuten hebben een groot aantal gegevens aan de projectleider doorgegeven. Hierdoor zijn de resultaten uit dit onderzoek betrouwbaar te noemen. In totaal voldeden 215 kinderen aan de gestelde in- en exclusiecriteria. Hiervan hadden er 86 kinderen minder dan achttien behandelingen kinderoefentherapie nodig om, volgens de

9 kinderoefentherapeut, weer leeftijdsadequaat te kunnen bewegen. Omdat deze studie een beeld wil geven over de invloed van kinderoefentherapie op de motorische vaardigheden is, ondanks de verschillen in behandelduur, besloten om deze kinderen te laten deelnemen aan het onderzoek. Opvallend is dat bij de kinderen in leeftijdscategorie jaar geen significante vooruitgang kan worden aangetoond voor zowel de ruwe totaalscore als de percentielscore, ondanks het feit dat de groep wel vooruit is gegaan. Een mogelijke oorzaak is het lage aantal kinderen (n=6) in deze leeftijdcategorie, waardoor een significante vooruitgang lastig aan te tonen is. Een andere reden kan zijn dat kinderen in deze leeftijd een hulpvraag hebben die gericht is op de schrijfvaardigheden. Hierdoor heeft de kinderoefentherapeut zich tijdens de behandeling mogelijk vooral gericht op de handvaardigheid bij deze kinderen. Voor dit domein is namelijk wel een significante vooruitgang gemeten. Binnen deze studie is gebruik gemaakt van de Movement ABC om de motoriek van het kind te objectiveren. Dit meetinstrument geeft een goed beeld van kwantitatieve scores. Naast de kwantiteit van bewegen hecht de kinderoefentherapeut waarde aan de kwaliteit van het bewegen. De kwaliteit van bewegen wordt door de Movement ABC niet geobjectiveerd en kon in dit onderzoek dus niet worden meegenomen. Het zou voor de beroepsgroep interessant zijn om te zien of er ook een verbetering op de kwaliteit van bewegen plaatsvindt na een interventie kinderoefentherapie. Dit onderzoek heeft een eerste stap gezet in het in kaart brengen van de invloed van kinderoefentherapie op de motorische vaardigheden bij kinderen met een motorische hulpvraag in de basisschoolleeftijd. Vervolgonderzoek zou zich moeten richten op effect van kinderoefentherapie door naast een interventiegroep een controlegroep te formeren die geen therapie krijgt. Op die manier kan daadwerkelijk het effect van kinderoefentherapie worden aangetoond. Dankwoord Deze studie is mogelijk gemaakt door het Vormingsfonds van Oefentherapie Cesar. Daarnaast dank aan alle deelnemende kinderoefentherapeuten voor het verzamelen en bijhouden van de gegevens. Extra dank gaat uit naar Nienke Smorenburg voor het structureren en invoeren van alle data.

10 Literatuurlijst 1. American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders 4th edition. Washington DC: American Psychiatric Association; Geuze RH, Jongmans MJ, Schoemaker MM, Smits-Engelsman BCM. Clinical and research diagnostic criteria for developmental coordination disorder: a review and discussion. Human Movement Science 2001;20: Sugden DA, Dunford C. Intervention and the role of theory, empiricism and experience in children with motor impairment. Disability and Rehabilitation 2007;29(1): Barnhart RC, Davenport MJ, Epps SB, Nordquist VM. Developmental Coordination Disorder. Physical Therapy 2003;83: Polatajko HJ, Cantin N. Developmental Coordination Disorder (Dyspraxia): An Overview of the State of the Art. Seminars in Pediatric Neurology 2006;12: Sugden DA. Current approached to intervention in children with Developmental Coordination Disorder. Developmental Medicine & Child Neurology 2007;49: Niemeijer AS, Smits-Engelsman BCM, Schoemaker MM. Neuromotor task training for children with developmental coordination disorder: a controlled trail. Developmental Medicine & Child Neurology 2007;49: Miller LT, Polatajko HJ, Missiuna C, Mandich AD, Macnab JJ. A pilot trail of a cognitive treatment for children with developmental coordination disorder. Human Movement Science 2001;20: Schoemaker MM, Niemeijer AS, Reynders K, Smits-Engelsman BCM. Effectiveness of Neuromotor Task Training for Children with Developmental Coordination Disorder. Neural Plasticy 2003;10(1-2): Henderson SE, Sugden DA. Handleiding Movement Assessment Battery for Children.: Swets test publishers; Chow SM, Henderson SE. Interrater and test-retest reliability of the Movement Assessment Battery for Chinese preschool Children. American Journal for Occupational Therapy 2003;57( 5): Smits-Engelsman BCM, Henderson SE, Michels CGJ. The assessment of children with Developmental Coordination Disorder in the Netherlands: The relationship between the Movement Assessment Battery for Children and the Korperkoordinations Test fur Kinder. Human Movement Science 1998;17: Schoemaker MM, Niemeijer AS, Reynders K, Smits-Engelsman BCM. Effectiveness of neuromotor task training for children with developmental coordination disorder: a pilot study. Neural Plasticity 2003;10(1-2):

BEWEEGREDEN. Vakblad voor Oefentherapeuten Cesar en Mensendieck

BEWEEGREDEN. Vakblad voor Oefentherapeuten Cesar en Mensendieck BEWEEGREDEN Vakblad voor Oefentherapeuten Cesar en Mensendieck Jaargang 6, uitgave 1, maart 2010 Mijn verzekeringen zijn op orde! Colofon REDACTIONEEL Dankzij de speciale arbeidsongeschiktheidsverzekering

Nadere informatie

Effectiveness of a self-regulated remedial program for handwriting difficulties

Effectiveness of a self-regulated remedial program for handwriting difficulties Effectiveness of a self-regulated remedial program for handwriting difficulties Van Waelvelde, De Roubaix A, Steppe L, et al. (2017) Effectiveness of a self-regulated remedial program for handwriting difficulties.

Nadere informatie

Is er verschil in de motoriek tussen actieve en minder actieve kinderen in de leeftijd 9-10 jaar?

Is er verschil in de motoriek tussen actieve en minder actieve kinderen in de leeftijd 9-10 jaar? Is er verschil in de motoriek tussen actieve en minder actieve kinderen in de leeftijd 9-10 jaar? Patty Fleming, Laura Visser School of Cesartherapy specialized in Children, Department of Health Education,

Nadere informatie

ZORGPLAN MOTORIEK BIJ KLEUTERS HISTORISCH COHORT ONDERZOEK NAAR DE PREVENTIE VAN MOTORIEKPROBLEMEN. Samenvatting RINIE VAN DEN BOGAARD HANS ELVERS

ZORGPLAN MOTORIEK BIJ KLEUTERS HISTORISCH COHORT ONDERZOEK NAAR DE PREVENTIE VAN MOTORIEKPROBLEMEN. Samenvatting RINIE VAN DEN BOGAARD HANS ELVERS ZORGPLAN MOTORIEK BIJ KLEUTERS HISTORISCH COHORT ONDERZOEK NAAR DE PREVENTIE VAN MOTORIEKPROBLEMEN RINIE VAN DEN BOGAARD HANS ELVERS Samenvatting Inleiding: Doel van deze studie is om na te gaan of invoering

Nadere informatie

Developmental Coordination Disorder. Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts

Developmental Coordination Disorder. Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts Developmental Coordination Disorder Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts 11-06-2015 Inhoud Developmental Coordination Disorder Criteria Kenmerken Comorbiditeiten Pathofysiologie Behandeling Prognose

Nadere informatie

Neuromotor task training Niemeijer, Anuschka Simone

Neuromotor task training Niemeijer, Anuschka Simone Neuromotor task training Niemeijer, Anuschka Simone IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below.

Nadere informatie

De CO-OP, een veelbelovende interventie!

De CO-OP, een veelbelovende interventie! De CO-OP, een veelbelovende interventie! Samenvatting Developmental Coordination Disorder (DCD) is een ontwikkelingsstoornis bij kinderen die niet verklaard kan worden door mentale retardatie of een bekende

Nadere informatie

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Nijmeegse Pragmatiek Test (NPT) 1 Algemene gegevens

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument. Nijmeegse Pragmatiek Test (NPT) 1 Algemene gegevens Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Nijmeegse Pragmatiek Test (NPT) Maart 2017 Review: 1. Sonja Bauhoff 2. Eveline van Engelen Invoer: Marsha Bokhorst 1 Algemene gegevens Lichaamsregio Aandoening

Nadere informatie

Antwoordsleutel vraag 2 t/m 9 IOF al la carte Pediatric Balance Scale

Antwoordsleutel vraag 2 t/m 9 IOF al la carte Pediatric Balance Scale Antwoordsleutel vraag 2 t/m 9 IOF al la carte Pediatric Balance Scale Hieronder staan de antwoorden beschreven voor de vragen die jullie beantwoord hebben tijdens de IOF bijeenkomst. Mochten jullie naar

Nadere informatie

DCDDAILY-Q. Handleiding. Berdien van der Linde Jaap van Netten Marina Schoemaker

DCDDAILY-Q. Handleiding. Berdien van der Linde Jaap van Netten Marina Schoemaker DCDDAILY-Q Handleiding Berdien van der Linde Jaap van Netten Marina Schoemaker DCDDaily- Q Pagina 1 Inhoudsopgave Voorwoord 3 Inleiding... 5 Ontwikkeling van de DCDDaily-Q... 5 Klinimetrische eigenschappen

Nadere informatie

University of Groningen. Neuromotor task training Niemeijer, Anuschka Simone

University of Groningen. Neuromotor task training Niemeijer, Anuschka Simone University of Groningen Neuromotor task training Niemeijer, Anuschka Simone IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check

Nadere informatie

Overige (Overig, ongespecificeerd)

Overige (Overig, ongespecificeerd) Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Voice Related Quality of Life Measure (V-RQOL) 21 oktober 2011 Review 1: T. Dassen, K. v Nes, N. v Wersch Review 2: M. Jungen Invoer: E. Van Engelen 1 Algemene

Nadere informatie

Bayley III-NL Motoriekschaal

Bayley III-NL Motoriekschaal White paper Bayley III-NL Motoriekschaal Algemene introductie op de Bayley-III-NL Motoriekschaal, vergelijking met de vorige versie, de BSID-II-NL Motorische Schaal White paper 1 www.pearsonclinical.nl

Nadere informatie

Het motorisch onhandige kind

Het motorisch onhandige kind Workshop Het motorisch onhandige kind Signalering en doorverwijzing door de leerkracht 01-10-2014 Ester Litjens, Ergotherapeute Pia Hoezen, Kinderfysiotherapeute (Master Pediatric Physical Therapy MPPT)

Nadere informatie

EACD recommendations DCD. EACD recommendations. EACD recommendations DCD. EACD recommendations DCD. What s new? EACD recommendations DCD 3-12-2013

EACD recommendations DCD. EACD recommendations. EACD recommendations DCD. EACD recommendations DCD. What s new? EACD recommendations DCD 3-12-2013 EACD recommendations NL vertaling en aanpassing H. Reinders namens DCD Stuurgroep Internationaal: Juli 2011 Vertaling: zomer 2012 Bespreken in werkgroepen najaar 2012 Stuurgroep voorstel: maart 2013 Reactie

Nadere informatie

faculteit gedrags- en maatschappijwetenschappen Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB

faculteit gedrags- en maatschappijwetenschappen Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB Datum 22-06-2015 1 Vroege ontwikkeling Motorische ontwikkelingspatronen bij jonge kinderen met ZEVMB Opzet en eerste resultaten Linda Visser Annette van der Putten Gertruud Schalen Bieuwe van der Meulen

Nadere informatie

Als het op school niet gaat zoals ze willen

Als het op school niet gaat zoals ze willen Als het op school niet gaat zoals ze willen Een occupation based en cliëntgerichte aanpak van de ergotherapeut bij kinderen met Developmental Coordination Disorder Eva Prenger Begeleider: Wil de Vries-Kempes

Nadere informatie

Effectiviteit van oefentherapie op het dagelijks functioneren van kinderen met DCD.

Effectiviteit van oefentherapie op het dagelijks functioneren van kinderen met DCD. Effectiviteit van oefentherapie op het dagelijks functioneren van kinderen met DCD. Is er verschil in effectiviteit in het dagelijks functioneren door verschillende vormen van oefentherapie? Beroepsopdracht

Nadere informatie

1 G>=>KE:G=L> Dutch summary

1 G>=>KE:G=L> Dutch summary 1 Dutch summary * - nederlandse samenvatting Alhoewel cerebrale parese (CP) wordt gezien als een non-progressieve aandoening treden er wel degelijk secundaire complicaties op zoals afname van beweeglijkheid,

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Hoofd/ hals Overig, ongespecificeerd. Communicatie, Mentale functies

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Hoofd/ hals Overig, ongespecificeerd. Communicatie, Mentale functies Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Nederlandstalige NonSpeech test (NNST) 4 november 2011 Review: M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking op

Nadere informatie

Motorische ontwikkeling bij kinderen. Erika Velders Kinderfysiotherapeut 1 e lijn Docent Opleiding kinderfysiotherapie

Motorische ontwikkeling bij kinderen. Erika Velders Kinderfysiotherapeut 1 e lijn Docent Opleiding kinderfysiotherapie Motorische ontwikkeling bij kinderen Erika Velders Kinderfysiotherapeut 1 e lijn Docent Opleiding kinderfysiotherapie Motorische ontwikkeling bij kinderen? Mijlpalen Motometrisch Kwantiteit Gebaseerd op

Nadere informatie

Maakt leren schrijven. leuker. www.jufinabox.com

Maakt leren schrijven. leuker. www.jufinabox.com Maakt leren schrijven leuker www.jufinabox.com 1 op de 4 leerlingen heeft moeite met schrijven Motorische schrijfproblemen komen veel voor in het basisonderwijs. Cijfers in de literatuur variëren van 5

Nadere informatie

Participation in leisure activities of children and adolescents with physical disabilities Maureen Bult

Participation in leisure activities of children and adolescents with physical disabilities Maureen Bult Participation in leisure activities of children and adolescents with physical disabilities Maureen Bult Participatie in vrijetijdsactiviteiten van kinderen en adolescenten met een lichamelijke beperking

Nadere informatie

Uitgebreide toelichting van het meetinstrumenten

Uitgebreide toelichting van het meetinstrumenten 1 Uitgebreide toelichting van het meetinstrumenten Life Habits 22 September 2010 Review: 1) E. Bernges, M. Bertrand, L. Patelski 2) Sandra Joeris Invoer: Eveline van Engelen 1 Algemene gegevens Lichaamsregio

Nadere informatie

Symposium kindgericht bewegingsonderwijs en jeugdsport

Symposium kindgericht bewegingsonderwijs en jeugdsport Symposium kindgericht bewegingsonderwijs en jeugdsport 18 november 2014 Lectoraat Praktijkgerichte Sportwetenschap Lector: Remo Mombarg Bewegingsonderwijs & jeugdsport Lector: Johan de Jong Healthy lifestyle,

Nadere informatie

Werkgroep 5: Fit for the Future

Werkgroep 5: Fit for the Future Procesevaluatie van de implementatie van een bewegingsstimuleringsprogramma in de kinderfysiotherapeutische praktijk Werkgroep 5: Fit for the Future Leontien van Wely, MSc Bewegingswetenschapper Fysiotherapeut

Nadere informatie

Motorische competentiebeleving en motorisch belang bij kinderen in de basisschoolleeftijd

Motorische competentiebeleving en motorisch belang bij kinderen in de basisschoolleeftijd bij kinderen in de basisschoolleeftijd Sara den Haan Masterthesis Master Orthopedagogiek werkveld Gehandicaptenzorg en Kinderrevalidatie Datum: 20-07-2010 Studentnummer: 3010619 Thesisbegeleider: Dr. M.

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek. jaar

Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek. jaar Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek bij kinderen van 4 tot 12 jaar Inleiding Stil zitten, veters strikken, schrijven, met bestek eten of een bal vangen. Dit zijn een aantal activiteiten waarvan

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Overige, ongespecificeerd

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Overige, ongespecificeerd Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Utrechtse Coping Lijst (UCL) November 2012 Review: 1. A. Lueb 2. M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking

Nadere informatie

hoofdstuk 4 & 7 hoofdstuk 3 & 6 hoofdstuk 2 hoofdstuk 5 Hoofdstuk 2 tot en met 5 hoofdstuk 6 en 7 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 hoofdstuk

hoofdstuk 4 & 7 hoofdstuk 3 & 6 hoofdstuk 2 hoofdstuk 5 Hoofdstuk 2 tot en met 5 hoofdstuk 6 en 7 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 hoofdstuk Samenvatting De Lokomat is een apparaat dat bestaat uit een tredmolen, een harnas voor lichaamsgewichtondersteuning en twee robot armen die de benen van neurologische patiënten kunnen begeleiden tijdens

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Algemeen, overig, ongespecificeerd

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Algemeen, overig, ongespecificeerd Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Beightonscore voor hypermobiliteit Augustus 2011 Review: Thijs van Meulenbroek Invoer: Eveline van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking

Nadere informatie

Woonsituatie & Motoriek. bij kinderen

Woonsituatie & Motoriek. bij kinderen Woonsituatie & Motoriek bij kinderen Naam: Jeroen Fiselier Studentennummer: 545718 Klas: 5 e jaars Domein Bewegen, Sport & Voeding Datum: 24-06-2013 Gelegenheid 2 Naam begeleider: Huib van de Kop Inhoudsopgave

Nadere informatie

Guy Bosmans, Patricia Bijttebier, Ilse Noens & Laurence Claes

Guy Bosmans, Patricia Bijttebier, Ilse Noens & Laurence Claes Inhoud Inleiding 11 Guy Bosmans, Patricia Bijttebier, Ilse Noens & Laurence Claes 1. De diagnostiek van intelligentie 13 Bea Maes, Stijn Smeets en Mark Schittekatte 1.1 Theorieën over het construct 13

Nadere informatie

Substantial Clinical Important Benefit van de CMS en SST!! Toepassing van schoudervragenlijsten bij patiënten van het Schoudernetwerk Twente

Substantial Clinical Important Benefit van de CMS en SST!! Toepassing van schoudervragenlijsten bij patiënten van het Schoudernetwerk Twente Substantial Clinical Important Benefit van de CMS en SST!! Toepassing van schoudervragenlijsten bij patiënten van het Schoudernetwerk Twente Donald van der Burg Onderzoek naar responsiviteit van de CMS/SST

Nadere informatie

Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie. Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven.

Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie. Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven. * Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven In dit proefschrift worden de resultaten van de PERRIN CP 9-16 jaar studie (Longitudinale

Nadere informatie

ACT Algemene Intelligentie

ACT Algemene Intelligentie Rapport Datum ACT Algemene Intelligentie Voor u ligt het rapport van de ACT Algemene Intelligentie. Door middel van subtests zijn uw cognitieve capaciteiten gemeten. Allereerst wordt uw totaalscore weergegeven.

Nadere informatie

Naar de kinderfysiotherapeut. Dé specialist in bewegen van kinderen

Naar de kinderfysiotherapeut. Dé specialist in bewegen van kinderen Naar de kinderfysiotherapeut Dé specialist in bewegen van kinderen Spelenderwijs leren bewegen Spelenderwijs ontwikkelen kinderen hun zintuigen en motoriek. Meestal gaat dat goed en bijna ongemerkt. Maar

Nadere informatie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Zoals beschreven in hoofdstuk 1, is artrose een chronische ziekte die vaak voorkomt bij ouderen en in het bijzonder

Nadere informatie

Twee en een half jaar Kwaliteitsmeting in de Fysiotherapie

Twee en een half jaar Kwaliteitsmeting in de Fysiotherapie Twee en een half jaar Kwaliteitsmeting in de Fysiotherapie Feiten en cijfers tot nu toe Managementsamenvatting Na twee en een half jaar kwaliteitsmetingen in de fysiotherapie is het een geschikt moment

Nadere informatie

Samenvatting. In hoofdstuk 1 wordt een algemene introductie gegeven over de onderwerpen die in dit proefschrift worden behandeld.

Samenvatting. In hoofdstuk 1 wordt een algemene introductie gegeven over de onderwerpen die in dit proefschrift worden behandeld. 155 Sport- en spelactiviteiten bevorderen over het algemeen de gezondheid. Deze fysieke activiteiten kunnen echter ook leiden tot blessures. Het proefschrift beschrijft de ontwikkeling en evaluatie van

Nadere informatie

HET WERKEN met GEZONDHEIDSPROFIELEN in de MANUELE THERAPIE

HET WERKEN met GEZONDHEIDSPROFIELEN in de MANUELE THERAPIE HET WERKEN met GEZONDHEIDSPROFIELEN in de MANUELE THERAPIE Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp Vrije Universiteit Brussel UMC St Radboud, Nijmegen NPi, Amersfoort 1 NVMT 4e LUSTRUM VAN HARTE PROFICIAT 2 WAAROM

Nadere informatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Samenvatting 141 Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Hoofdstuk 1 is de inleiding van dit proefschrift. Internetbehandeling voor depressie en angst is bewezen effectief. Dit opent

Nadere informatie

DCD Beleidsconferenties Bouwien Smits-Engelsman Heleen Reinders Marina Schoemaker Arend de Kloet

DCD Beleidsconferenties Bouwien Smits-Engelsman Heleen Reinders Marina Schoemaker Arend de Kloet DCD Beleidsconferenties Bouwien Smits-Engelsman Heleen Reinders Marina Schoemaker Arend de Kloet Institute of Human Movement Sciences Inhoud Consensus Meeting Canada International Society for Research

Nadere informatie

Growing into a different brain

Growing into a different brain 221 Nederlandse samenvatting 221 Nederlandse samenvatting Groeiend in een ander brein: de uitkomsten van vroeggeboorte op schoolleeftijd De doelen van dit proefschrift waren om 1) het inzicht te vergroten

Nadere informatie

Werkgeheugen - Onderzoek - Praktijk

Werkgeheugen - Onderzoek - Praktijk Het trainen van het werkgeheugen bij ontwikkelingsstoornissen: waarom zou je? Drs. B.J.L.Gerrits, psycholoog-psychotherapeut Presentatie Werkgeheugen wetenswaardigheden Onderzoek naar werkgeheugentrainingen

Nadere informatie

Chapter 9. Samenvatting

Chapter 9. Samenvatting Samenvatting In dit proefschrift wordt beschreven hoe kinderen met Astma of met Developmental Coordination Disorder (DCD), hun kwaliteit van leven (KVL) ervaren vergeleken met gezonde kinderen. Bij schoolgaande

Nadere informatie

Samenvatting. Effectiviteit van ergotherapie: stand van zaken

Samenvatting. Effectiviteit van ergotherapie: stand van zaken Samenvatting Effectiviteit van ergotherapie: stand van zaken Ergotherapie is een paramedisch beroep dat gericht is op het verbeteren van het zelfstandig functioneren door het individu in de voor die persoon

Nadere informatie

Samenvatting. Cliëntgerichte benadering in de ergotherapie

Samenvatting. Cliëntgerichte benadering in de ergotherapie Cliëntgerichte benadering in de ergotherapie Het implementeren van een cliëntgerichte benadering in de gezondheidszorg heeft in toenemende mate de aandacht gekregen van patiënten, hulpverleners en beleidsmakers.

Nadere informatie

Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie en behandeling

Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie en behandeling Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie en behandeling Developmental Coordination Disorder Schrijven, met bestek eten, een bal vangen, een logisch verhaal vertellen of huiswerkopdrachten uitvoeren.

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Executief Functioneren en Agressie. bij Forensisch Psychiatrische Patiënten in PPC Den Haag. Executive Functioning and Aggression

Executief Functioneren en Agressie. bij Forensisch Psychiatrische Patiënten in PPC Den Haag. Executive Functioning and Aggression Executief Functioneren en Agressie bij Forensisch Psychiatrische Patiënten in PPC Den Haag Executive Functioning and Aggression in a Forensic Psychiatric Population in PPC The Hague Sara Helmink 1 e begeleider:

Nadere informatie

LEEDS CONSENSUSVERKLARING (2006)

LEEDS CONSENSUSVERKLARING (2006) 1 LEEDS CONSENSUSVERKLARING (2006) E. S. C. R Economic & Social Research Council ESCR Onderzoeksseminars 2004 2005 Coördinatieontwikkelingsstoornis (Developmental Coordination Disorder) als specifiek leerprobleem

Nadere informatie

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument

Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Pediatric Volitional Questionnaire (PVQ) December 2013 Review: 1) G. Hodenius, J. Issel, J. Ohl 2) J.B.Grondal Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens

Nadere informatie

NEUROMOTOR TASK TRAINING

NEUROMOTOR TASK TRAINING NEUROMOTOR TASK TRAINING Hulp aan bewegingszwakke kinderen vanuit een wetenschappelijk fundament. Cursuscoördinator Theo de Groot Neuromotor task training (NTT) is een wetenschappelijk onderbouwde behandelmethode

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Overige, ongespecificeerd

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Overige, ongespecificeerd Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Maastricht Social Participation Profile (MSPP) Augustus 2013 Review: G.M.J. Mars Eveline van Engelen Invoer : Marsha Bokhorst 1 Algemene gegevens Het meetinstrument

Nadere informatie

Sociale Interpretatie Test en Lees de Ogen Test bij hoog functionerende volwassenen met ASS

Sociale Interpretatie Test en Lees de Ogen Test bij hoog functionerende volwassenen met ASS Sociale Interpretatie Test en Lees de Ogen Test bij hoog functionerende volwassenen met ASS C.C. Kan, B. Hochstenbach, C. Tesink, J. Pijnacker, J.K. Buitelaar SIT en LdO bij hoog functionerende volwassenen

Nadere informatie

Coördinatieontwikkelingsstoornis

Coördinatieontwikkelingsstoornis Coördinatieontwikkelingsstoornis Developmental coordination disorder (DCD) 1 Omschrijving Volgens de DSM-5 moet er voldaan worden aan de volgende vier classificatiecriteria (American Psychiatric Association,

Nadere informatie

Fysieke activiteit en de cognitieve ontwikkeling van kinderen in het basisonderwijs

Fysieke activiteit en de cognitieve ontwikkeling van kinderen in het basisonderwijs Fysieke activiteit en de cognitieve ontwikkeling van kinderen in het basisonderwijs Wat is de relatie tussen fysieke activiteit en hersenfuncties, cognitieve functies en leerprestaties? Dagelijkse voldoende

Nadere informatie

Verloop van de motorische ontwikkeling van prematuur geboren kinderen tot de leeftijd van 5 jaar

Verloop van de motorische ontwikkeling van prematuur geboren kinderen tot de leeftijd van 5 jaar Verloop van de motorische ontwikkeling van prematuur geboren kinderen tot de leeftijd van 5 jaar Universiteit Utrecht, Masteropleiding Orthopedagogiek, Pedagogische Wetenschappen, 2007-2008 N.M.A. Laurijsen

Nadere informatie

Keeping Youth in Play: the Effects of Sports-Based Interventions in the Prevention of Juvenile Delinquency A. Spruit

Keeping Youth in Play: the Effects of Sports-Based Interventions in the Prevention of Juvenile Delinquency A. Spruit Keeping Youth in Play: the Effects of Sports-Based Interventions in the Prevention of Juvenile Delinquency A. Spruit Dutch summary De financiële en maatschappelijke kosten van jeugdcriminaliteit zijn

Nadere informatie

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MARION SPIJKERMAN VGCT CONGRES, 13 NOVEMBER 2015 OVERZICHT Introductie Methode Resultaten Discussie Mindfulness en ACT interventies als ehealth:

Nadere informatie

Lienke de Kroon Testadvies. - Afnameduur: 30-45 minuten (individueel) - 12 subtests verschillende deelvaardigheden van rekenen

Lienke de Kroon Testadvies. - Afnameduur: 30-45 minuten (individueel) - 12 subtests verschillende deelvaardigheden van rekenen ZAREKI-R-NL Lienke de Kroon Testadvies ZAREKI-R-NL Wat is de ZAREKI-R-NL? 1. Wat is de ZAREKI-R-NL? 2. Subtests 3. Scoring en percentielrange 4. Psychometrische eigenschappen 5. Casus uit de handleiding

Nadere informatie

SOS: een instrument om schrijfmotorische problemen op te sporen

SOS: een instrument om schrijfmotorische problemen op te sporen Hilde Van Waelvelde 1, Wim Peersman 1, Barbara De Mey 1 en Bouwien Smits-Engelsman 2 SOS: een instrument om schrijfmotorische problemen op te sporen De SOS (Systematische opsporing van schrijfmotorische

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Samenvattend, depressie is een veelvoorkomende stoornis met een grote impact op zowel het

Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Samenvattend, depressie is een veelvoorkomende stoornis met een grote impact op zowel het Samenvatting Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Samenvattend, depressie is een veelvoorkomende stoornis met een grote impact op zowel het individu als op populatieniveau. Effectieve

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Hoofd / hals Overige, ongespecificeerd

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Hoofd / hals Overige, ongespecificeerd Uitgebreide toelichting van het meetinstrument ComVoor Voorlopers in communicatie 31 oktober 2011 Review M. Jungen Invoer: E. van Engelen 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende

Nadere informatie

Informatiebrochure gebruik van de Flexibiliteits Index Test (FIT-60)

Informatiebrochure gebruik van de Flexibiliteits Index Test (FIT-60) Informatiebrochure gebruik van de Flexibiliteits Index Test (FIT-60) Auteurs: T. Batink, G. Jansen & H.R.A. De Mey. 1. Introductie De Flexibiliteits Index Test (FIT-60) is een zelfrapportage-vragenlijst

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

Analyse van de cursus De Kunst van het Zorgen en Loslaten. G.E. Wessels

Analyse van de cursus De Kunst van het Zorgen en Loslaten. G.E. Wessels Analyse van de cursus De Kunst van het Zorgen en Loslaten G.E. Wessels Datum: 16 augustus 2013 In opdracht van: Stichting Informele Zorg Twente 1. Inleiding Het belang van mantelzorg wordt in Nederland

Nadere informatie

Caroline Bastiaenen, PhD

Caroline Bastiaenen, PhD Caroline Bastiaenen, PhD Department of Epidemiology, CAPHRI Research School, Maastricht University Onderzoeksopzet Kwalitatieve studie (exploratief, hypothese ontwikkeling) Onderdeel van een validatie

Nadere informatie

Samenvatting. Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese. Een 3-jarige follow-up studie

Samenvatting. Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese. Een 3-jarige follow-up studie * Samenvatting Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese Een 3-jarige follow-up studie Samenvatting Tijdens de periode van groei en ontwikkeling tussen kindertijd en volwassenheid

Nadere informatie

Doordat bewegen en uitvoeren van activiteiten moeilijker gaat, voelt een kind met DCD zich soms onzeker. Ook kan het activiteiten spannend vinden.

Doordat bewegen en uitvoeren van activiteiten moeilijker gaat, voelt een kind met DCD zich soms onzeker. Ook kan het activiteiten spannend vinden. Onlangs is uw kind gezien in het observatieteam en is de diagnose DCD gesteld. In deze folder leest u wat DCD is, wat de behandeling bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch inhoudt en hoe

Nadere informatie

Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG)

Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG) Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG) Bowman, L. (2006) "Validation of a New Symptom Impact Questionnaire for Mild to Moderate Cognitive Impairment." Meetinstrument Patient-reported

Nadere informatie

UNIVERSITEIT GENT Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen Academiejaar

UNIVERSITEIT GENT Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen Academiejaar UNIVERSITEIT GENT Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen Academiejaar 2009-2010 Validering en onderzoek van de gebruiksvriendelijkheid van een vragenlijst voor opsporing van lagere schoolkinderen

Nadere informatie

KINDER FYSIO THERAPIE

KINDER FYSIO THERAPIE KINDER FYSIO THERAPIE SPELENDERWIJS ONTWIKKELEN KINDEREN HUN ZINTUIGEN EN MOTORIEK. MEESTAL GAAT DAT GOED, MAAR BIJ SOMMIGE KINDEREN DUURT HET LANGER OF WIJKT DE ONTWIKKELING AF VAN WAT GEBRUIKELIJK IS

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Bovenste extremiteit

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Bovenste extremiteit Uitgebreide toelichting van het meetinstrument The Complete Minnesota Dexterity Test (CMDT) 8 april 2011 Review: R. Wessels Sandra Joeris Invoer: Marsha Bokhorst 1 Algemene gegevens Het meetinstrument

Nadere informatie

OPTIMALE SCAFFOLDING VOOR KINDEREN UIT HET SPECIAAL ONDERWIJS 1. Samenvatting

OPTIMALE SCAFFOLDING VOOR KINDEREN UIT HET SPECIAAL ONDERWIJS 1. Samenvatting OPTIMALE SCAFFOLDING VOOR KINDEREN UIT HET SPECIAAL ONDERWIJS 1 Samenvatting Door middel van optimale ondersteuning door de leerkracht (scaffolding), aangepast aan het niveau van de leerling kunnen kinderen

Nadere informatie

Zorgplan Motoriek. Zorgplan Motoriek Wordt het aanbod en het leerklimaat van (brede) scholen kwalitatief breder en beter?

Zorgplan Motoriek. Zorgplan Motoriek Wordt het aanbod en het leerklimaat van (brede) scholen kwalitatief breder en beter? Zorgplan Motoriek Wordt het aanbod en het leerklimaat van (brede) scholen kwalitatief breder en beter? Programma Introductie Ontstaan Zorgplan Motoriek Protocol Zorgplan Motoriek Onderzoek naar effect

Nadere informatie

CDI-2. Screeningsvragenlijst voor depressie bij kinderen en jongeren. HTS Report. Meisje Test ID 255-303 Datum 26.04.2016.

CDI-2. Screeningsvragenlijst voor depressie bij kinderen en jongeren. HTS Report. Meisje Test ID 255-303 Datum 26.04.2016. HTS Report CDI-2 Screeningsvragenlijst voor depressie bij kinderen en jongeren ID 255-303 Datum 26.04.2016 Oudervragenlijst Informant: Ouder Test Moeder CDI-2 Inleiding 2 / 7 INLEIDING De CDI-2 is een

Nadere informatie

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems.

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems. Spelgroepbehandeling voor kinderen met internaliserende problemen De Effectiviteit van een Psychodynamische Spelgroepbehandeling bij Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het is een uitdaging om ouderen te identificeren die baat kunnen hebben bij een interventie gericht op de preventie van beperkingen in het dagelijks leven op het moment dat dergelijke

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Onderste extrimiteiten

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Onderste extrimiteiten Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Emory Functional Ambulation Profile (E-FAP) 22 juni 2011 Review: 1) Britta Klingen Tanja Schmitz Julia Wagner 2) Sandra Joeris Invoer: Marsha Bokhorst 1 Algemene

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Dit proefschrift heeft als doel de zorg voor prematuur geboren kinderen te verbeteren. Het gaat in dit proefschrift om kinderen die geboren zijn na een zwangerschapsduur van minder

Nadere informatie

Symposium Zorg en onderwijs. Annemarie Tadema 8 april 2008

Symposium Zorg en onderwijs. Annemarie Tadema 8 april 2008 Symposium Zorg en onderwijs Annemarie Tadema 8 april 2008 Aanleiding onderzoek Burgerschapsparadigma: participeren in de samenleving KDC: segregatie Onderwijs: integratie/ inclusie Wet op de leerlinggebonden

Nadere informatie

Protocol. Kinderoefentherapie

Protocol. Kinderoefentherapie Protocol Kinderoefentherapie Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Samenwerking 4 3 Signalering 5 4 Verwijzing 6 5 Behandeling 7 6 In schema 8 7 Ouders 9 Bijlagen 1 Formulier Aanvraag buitengewoon verlof in verband

Nadere informatie

De effectiviteit van technologie op verbetering van de leesprestaties: een meta-analyse Samenvatting voor onderwijsgevenden

De effectiviteit van technologie op verbetering van de leesprestaties: een meta-analyse Samenvatting voor onderwijsgevenden De effectiviteit van technologie op verbetering van de leesprestaties: een meta-analyse Samenvatting voor onderwijsgevenden Mei 2011 Nederlandse samenvatting door TIER op 28 juni 2011 Dit overzicht beoordeelt

Nadere informatie

Lichaamsbewustzijn bij kinderen met psychiatrische problematiek

Lichaamsbewustzijn bij kinderen met psychiatrische problematiek Lichaamsbewustzijn bij kinderen met psychiatrische problematiek Workshop GNOON n.a.v. Onderzoek Master Daphne Uphof & Maloe Hofland Introductie Maloe Hofland Kind en Jeugd ambulant Master PMT Daphne Uphof

Nadere informatie

Diagnostiek van het handelend rekenen

Diagnostiek van het handelend rekenen Diagnostiek van het handelend rekenen Test Meten en Metend rekenen 2-6 D. Van De Steene Van De Steene I. Vervenne 1 Introductie Meten en metend rekenen in ons dagelijks leven Situering Domein meten en

Nadere informatie

Beoordeling Sociaal Aanpassingsvermogen (BSA)

Beoordeling Sociaal Aanpassingsvermogen (BSA) Instrument Beoordeling Sociaal Aanpassingsvermogen (BSA) De BSA is een screeningsinstrument waarmee het sociaal aanpassingsvermogen bij jeugdigen (4 t/m 23 jaar) in kaart kan worden gebracht. Met het instrument

Nadere informatie

A. Algemeen. B. Functioneel. C. Schools. D. Tips. E. Interventie

A. Algemeen. B. Functioneel. C. Schools. D. Tips. E. Interventie kinesitherapie A. Algemeen B. Functioneel C. Schools D. Tips E. Interventie A. Algemeen Grof motorisch bewegen vertrekt vanuit het eigen lichaam, maar vraagt ook heel wat organisatie in ruimte en tijd

Nadere informatie

Onderwijsprogramma Kinderoefentherapie Studiegids 2015-2016

Onderwijsprogramma Kinderoefentherapie Studiegids 2015-2016 Onderwijsprogramma Kinderoefentherapie Studiegids 2015-2016 Centrum voor Bewegingsstudies Hogeschool Utrecht 2 1. Inhoud 1. Inleiding... 5 2. Opzet van de opleiding tot kinderoefentherapeut... 5 3. Werkwijze

Nadere informatie

Effectstudie KLINc: Kinderen Leren Initiatieven Nemen in communicatie

Effectstudie KLINc: Kinderen Leren Initiatieven Nemen in communicatie : Kinderen Leren Initiatieven Nemen in communicatie drs. Margje van der Schuit Interreg Benelux Middengebied 4-BMG-V-I=31 Interventie Start bij sociale en cognitieve competenties Sensomotorische, multimodale

Nadere informatie

Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie voor ouders/verzorgers

Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie voor ouders/verzorgers Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie voor ouders/verzorgers Wat is DCD? DCD is de Engelse afkorting van Developmental Coordination Disorder; vrij vertaald in het Nederlands een motorische

Nadere informatie

DCD & SPINA BIFIDA EN KLINIMETRIE BIJ KINDEREN EN JONGEREN MET EEN BEPERKING

DCD & SPINA BIFIDA EN KLINIMETRIE BIJ KINDEREN EN JONGEREN MET EEN BEPERKING DCD & SPINA BIFIDA EN KLINIMETRIE BIJ KINDEREN EN JONGEREN MET EEN BEPERKING 24 en 25 mei 2012 Toelichting De Nederlandse Vereniging voor Revalidatieartsen (VRA) organiseert in samenwerking met PAO Heyendael

Nadere informatie

Veerle Smans - 3 de licentie Orthopedagogiek 1

Veerle Smans - 3 de licentie Orthopedagogiek 1 MOTORIEK: DIAGNOSTIEK Naar schatting drie vierde van de personen met ernstige meervoudige beperkingen heeft naast een ernstige verstandelijke handicap tevens ernstige motorische (functie)beperkingen. Vaak

Nadere informatie

TNO-AZL Preschool Children Quality of Life (TAPQOL)

TNO-AZL Preschool Children Quality of Life (TAPQOL) Uitgebreide toelichting van het meetinstrument TNO-AZL Preschool Children Quality of Life (TAPQOL) Februari 2015 Review: Jungen MJH Invoer: Bokhorst ML 1 Algemene gegevens Het meetinstrument heeft betrekking

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Thorax/buik/organen. Circulatie en ademhalingsstelsel Longaandoeningen

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Thorax/buik/organen. Circulatie en ademhalingsstelsel Longaandoeningen Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Lung Information Needs Questionnaire (LINQ) Longziekten Informatie Behoefte Questionnaire Juli 2015 Review: 1. Dijcks B 2. Jungen MJH Invoer: Bokhorst ML

Nadere informatie