A. Algemeen. B. Functioneel. C. Schools. D. Tips. E. Interventie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "A. Algemeen. B. Functioneel. C. Schools. D. Tips. E. Interventie"

Transcriptie

1 kinesitherapie

2 A. Algemeen B. Functioneel C. Schools D. Tips E. Interventie

3 A. Algemeen Grof motorisch bewegen vertrekt vanuit het eigen lichaam, maar vraagt ook heel wat organisatie in ruimte en tijd voor de handeling uiteindelijk ingeslepen geraakt of geautomatiseerd wordt 1. Grofmotorische uitvoering (eigen lichaam) 2. Planning en organisatie (handeling in tijd en ruimte) 3. Automatisatie

4 1. Grofmotorische uitvoering Tonus (DCD: te weinig of te veel) Stabiliteit (naar goede uitgangshouding) Evenwicht (evenwichtsreacties) Dosering (hoeveel kracht nodig?) Organiseren van eigen lichaam Lichaamsbruikbaarheid Uitvoering

5 Ruimte 2. Planning en organisatie (handeling in ruimte en tijd) Organisatie eigen lichaam Zich zelf oriënteren in de ruimte Geen/onvoldoende overzicht over de ruimte Structureren in die ruimte (ordenen) Doelgericht bewegen Tijd Timing Opeenvolging/gelijktijdigheid van bewegingen Ritme

6 3. Gebrek aan automatisatie Herhaling Langere duur van aanleren (traag of chaotisch) Weinig transfer Vloeiendheid Differentiatie/ meebewegingen Tempo (net iets trager) Splintervaardigheden (zijn zeker mogelijk)

7 B. Functioneel 1. Moeite met aanleren van complexe handelingen zoals zwemmen, fietsen, schommelen, touwspringen, balsporten 2. Beperkt spelinzicht 3. Wat met vrije tijd?

8 1. Aanleren complexe handelingen

9 FIETSEN EEN COMPLEXE HANDELING? Stappen met de fiets Opstappen op de fiets Starten (pedaal? Hoeveel kracht?) Blijven trappen Evenwicht houden (bijsturen met de romp) Versnellen/vertragen Overzicht over de ruimte Op de weg

10 Tips fietsen Kind moet voldoende rechtop zitten Tussenstap: loopfiets Laten aanvoelen wat het is om met 2 voeten op de trappers te staan Kind begeleiden zodat hij voelt hoe hij de sturing van zijn romp moet organiseren Hulp afbouwen Bij start in het verkeer eventueel mee-rij-fiets gebruiken Negatieve ervaring vermijden

11 2. Spelinzicht Ruimte overschouwen Observeren hoe anderen bewegen Bewegend vw in de gaten houden Motorische uitvoering op zich Reactiesnelheid/tempo Anticiperen moeilijk Echte herhaling niet aanwezig, situatie steeds anders Kritiek

12 3. Vrije tijd Individuele sporten stimuleren vb.: zwemmen, judo, recreatief turnen Licht de begeleider in Competitief? Ga samen met het kind op zoek naar waar echt zijn interesse ligt Splintervaardigheden kunnen

13 C. Schools Traag tempo of chaotischer Overzicht over klaslokaal (bewegen onhandiger tss al die stoelen, banken en boekentassen Weg vinden op school Hoe plekje vinden op de speelplaats of in de turnles

14 Speelplaats: Uitsluiting bij specifiek motorische spelletjes Blijven op achtergrond Sluiten aan bij jongere kinderen Incasseren van kritiek Turnlessen: aan- en uitkleden Groepssporten Worden geconfronteerd met net datgene wat zij zo moeilijk vinden

15 D. Tips Luister naar je kind (ingrijpen voor frustratie) Begrip tonen Kind niet vergelijken met andere leeftijdsgenootjes Positief zijn Rekening houden met de complexiteit van de taak Meer tijd geven Rust creëren Haalbare situaties vooropstellen

16 Meer structuur bieden (duidelijk start stop, uitleg over spelregels, Opletten met dubbeltaken Veel herhalen (door begeleider maar ook kind opdrachten laten herhalen) Rustpauzes inlassen Inzet ipv resultaat beoordelen

17 Aandacht voor uitgangshouding Interesse van het kind? Wat wil het kind zelf leren? Accent leggen op 1 vaardigheid en intensief oefenen Aangepast materiaal vb.: mousse-bal, grotere doelen, ballonnen, Aangepaste oefeningen vb.: zweedse balk: zijw ipv vw vorderen,

18 Individueel aanleren van vaardigheden opsplitsen in deelhandelingen voortonen (zo leert het kind plannen) visualiseren (picto s, materiaal) verbaliseren (herhalen) fysiek begeleiden (beweging laten aanvoelen) ritmisch ondersteunen steeds op dezelfde manier

19 Andere of eenvoudigere taak kiezen Stel een helper (buddy) aan Let op bij groepjes kiezen Aansluiten bij jongere groepen Speelplaats: spel laten inleiden door Lk of ouder kind Verduidelijken naar omgeving Problematiek naar voor brengen in de klas (oudere kinderen) Elk kind begeleiden in zijn eigen traject

20 E. Interventie 1. Inventarisatie van de problemen 2. Procesgerichte interventie 3. Taakgerichte interventie

21 1. Inventarisatie van de problemen - Vragenlijsten - Observatie - Onderzoek - Gesprek met de omgeving van het kind : school en ouders

22 Opstarten behandeling - Procesgericht (bottum-up) vb sensorische integratie therapie vb psychomotoriek - Taakgericht (top-down) vb CO-OP, NTT

23 2. Procesgerichte interventie Bewegingsproblemen zijn het gevolg van een specifiek onderliggend verstoord proces Training van het specifiek proces Tonusregulatie Sensorisch Effect op bewegingsvaardigheid wordt verondersteld

24 3. Taakgerichte interventie Oefenen van de specifieke vaardigheden waarmee het kind problemen heeft. Cognitieve taakgerichte interventies vb.: CO-OP Neuromotor Task Training (NTT)

25 12 sessies Hulpvraag CO-OP 3 vaardigheden kiezen in overleg met ouders en kind Congitieve denkstrategieën oefenen (goal-plan-do-check) Domeinspecifieke strategieën Taakanalyse Huiswerk guided discovery

26

27 12 sessies Hulpvraag CO-OP 3 vaardigheden kiezen in overleg met ouders en kind Congitieve denkstrategieën oefenen (goal-plan-do-check) Domeinspecifieke strategieën Taakanalyse Huiswerk guided discovery

28 NTT NTT = neuromotor task training doelen : het kind motorische activiteiten laten uitvoeren die voor hem/haar en de omgeving belangrijk zijn (worden ook met ouders opgesteld) analyse van die activiteiten door therapeut

Developmental Coordination Disorder. Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts

Developmental Coordination Disorder. Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts Developmental Coordination Disorder Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts 11-06-2015 Inhoud Developmental Coordination Disorder Criteria Kenmerken Comorbiditeiten Pathofysiologie Behandeling Prognose

Nadere informatie

Ergotherapie bij Parkinsonpatiënten ALGEMENE AANDACHTSPUNTEN BIJ DE BEHANDELING

Ergotherapie bij Parkinsonpatiënten ALGEMENE AANDACHTSPUNTEN BIJ DE BEHANDELING Ergotherapie bij Parkinsonpatiënten ALGEMENE AANDACHTSPUNTEN BIJ DE BEHANDELING Observatie Beperkingen komen vaak voor bij volgende motorische activiteiten: Transfers Houding Reiken en grijpen Balans Stappen

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek. jaar

Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek. jaar Poliklinische revalidatie bij DCDproblematiek bij kinderen van 4 tot 12 jaar Inleiding Stil zitten, veters strikken, schrijven, met bestek eten of een bal vangen. Dit zijn een aantal activiteiten waarvan

Nadere informatie

10/10/2014 ZIEKTE VAN PARKINSON. Ziekte van Parkinson. Inhoud. De ziekte van Parkinson. Ergotherapeutische behandeling van Parkinsonpatiënten

10/10/2014 ZIEKTE VAN PARKINSON. Ziekte van Parkinson. Inhoud. De ziekte van Parkinson. Ergotherapeutische behandeling van Parkinsonpatiënten ZIEKTE VAN PARKINSON ERGOTHERAPIE BIJ DE ZIEKTE VAN PARKINSON 1 Inhoud De ziekte van Parkinson van Parkinsonpatiënten Algemene behandeling Concrete voorbeelden 2 Ziekte van Parkinson 3 1 Ziekte van Parkinson

Nadere informatie

NEUROMOTOR TASK TRAINING

NEUROMOTOR TASK TRAINING NEUROMOTOR TASK TRAINING Hulp aan bewegingszwakke kinderen vanuit een wetenschappelijk fundament. Cursuscoördinator Theo de Groot Neuromotor task training (NTT) is een wetenschappelijk onderbouwde behandelmethode

Nadere informatie

Doordat bewegen en uitvoeren van activiteiten moeilijker gaat, voelt een kind met DCD zich soms onzeker. Ook kan het activiteiten spannend vinden.

Doordat bewegen en uitvoeren van activiteiten moeilijker gaat, voelt een kind met DCD zich soms onzeker. Ook kan het activiteiten spannend vinden. Onlangs is uw kind gezien in het observatieteam en is de diagnose DCD gesteld. In deze folder leest u wat DCD is, wat de behandeling bij Libra Revalidatie & Audiologie locatie Blixembosch inhoudt en hoe

Nadere informatie

EHBM. Eerste hulp bij moeilijkheden DCD

EHBM. Eerste hulp bij moeilijkheden DCD EHBM Eerste hulp bij moeilijkheden DCD 1 WAT IS DCD? DCD = Developmental Coördination Disorder (vroeger dyspraxie genoemd) 2 DCD = ONTWIKKELINGSSTOORNIS is niet verworven, maar aanwezig vanaf de geboorte

Nadere informatie

DeCiDe 2 DeCiDe. De ware ontdekkingsreis ligt niet in het zoeken naar nieuwe landschappen, maar in het kijken met andere ogen.

DeCiDe 2 DeCiDe. De ware ontdekkingsreis ligt niet in het zoeken naar nieuwe landschappen, maar in het kijken met andere ogen. DeCiDe 2 DeCiDe De ware ontdekkingsreis ligt niet in het zoeken naar nieuwe landschappen, maar in het kijken met andere ogen. Inleiding en introductie Waarover praten wij. Arrangementsveranderingen De

Nadere informatie

Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie en behandeling

Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie en behandeling Developmental Coordination Disorder (DCD) Informatie en behandeling Developmental Coordination Disorder Schrijven, met bestek eten, een bal vangen, een logisch verhaal vertellen of huiswerkopdrachten uitvoeren.

Nadere informatie

Bijlage 4: Leidraad taxatie ontwikkelingsproblemen kleuters: Motorische ontwikkeling

Bijlage 4: Leidraad taxatie ontwikkelingsproblemen kleuters: Motorische ontwikkeling Bijlage 4: Leidraad taxatie ontwikkelingsproblemen kleuters: Motorische ontwikkeling Syntheseblad Zijn er op vlak van de motorische ontwikkeling aanwijzingen voor o Leeftijdsadequaat functioneren o Een

Nadere informatie

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Zeer moeilijk lerend Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Inhoudsopgave Wat betekent het dat uw kind zeer moeilijk lerend

Nadere informatie

Proudy. Praktijk voor psychomotorishe kindertherapie

Proudy. Praktijk voor psychomotorishe kindertherapie Proudy Praktijk voor psychomotorishe kindertherapie Wat is psychomotorische kindertherapie? Pmkt is een vorm van kindertherapie bedoeld voor kinderen die vast lopen in hun ontwikkeling en dat in hun gedrag

Nadere informatie

BuBaO St-Elisabeth. Kleuterwerking Type 1 Type 2A en 2B Type 3 ASS-werking Type 8 WO leren leren SEO afgestemd op de klas Wordt per type bekeken

BuBaO St-Elisabeth. Kleuterwerking Type 1 Type 2A en 2B Type 3 ASS-werking Type 8 WO leren leren SEO afgestemd op de klas Wordt per type bekeken BuBaO St-Elisabeth Kleuterwerking Type 1 Type 2A en 2B Type 3 ASS-werking Type 8 WO leren leren SEO afgestemd op de klas Wordt per type bekeken Leerlingen Type 1 Type 2 Type 3 Type 8 GON lln Kleuters Kleuters

Nadere informatie

Executieve functies. Signaleren

Executieve functies. Signaleren Executieve functies Onlangs was ik op een VMBO voor een voorlichting aan het docententeam over TOS. Toen ik de executieve functies noemde als een belemmering bij TOS, werd mij gevraagd wat executieve functies

Nadere informatie

Dyspraxie - DCD. DCD = Developmental Coördination Disorder

Dyspraxie - DCD. DCD = Developmental Coördination Disorder Dyspraxie - DCD DCD = Developmental Coördination Disorder DCD = ONTWIKKELINGSSTOORNIS is niet verworven, maar aanwezig vanaf de geboorte verandert voortdurend tijdens de ontwikkeling, er duiken leeftijdsgebonden

Nadere informatie

SMART trainen. Naar een hoger niveau van de mini-volleybal training. Bert Brinkman, 2001 Terug naar de Volleybal pagina

SMART trainen. Naar een hoger niveau van de mini-volleybal training. Bert Brinkman, 2001 Terug naar de Volleybal pagina SMART trainen Naar een hoger niveau van de mini-volleybal training Bert Brinkman, 2001 Terug naar de Volleybal pagina Structuur Structuur in de training Structuur in het seizoen Doelen stellen Hoger op

Nadere informatie

Enkel opmerkingen noteren wanneer de situatie afwijkt van het HPPE!!! Doel Voorbereidings en uitvoeringsfase Evaluatie

Enkel opmerkingen noteren wanneer de situatie afwijkt van het HPPE!!! Doel Voorbereidings en uitvoeringsfase Evaluatie 1. Luisteren en spreken SYNTHESE VAN DE BEGINSITUATIE: Beginsituatie: Heeft moeite met luisteren naar klassikale instructie. Hij heeft wel luisterboeken, hierbij kan hij wel perfect vertellen wat er gebeurd

Nadere informatie

Kinesitherapie bij personen met de ziekte van Parkinson. Katrijn D Hondt

Kinesitherapie bij personen met de ziekte van Parkinson. Katrijn D Hondt Kinesitherapie bij personen met de ziekte van Parkinson Katrijn D Hondt Inhoud Doel van kinesitherapie bij Parkinson Richtpunten en onderzoek Behandeling Samenvattende tips 2 Inhoud Doel van kinesitherapie

Nadere informatie

ParkinsonpaKënt Verminderde verdeelde aandacht ExecuKeve dysfuncke Verminderde concentrake Verminderd geheugen

ParkinsonpaKënt Verminderde verdeelde aandacht ExecuKeve dysfuncke Verminderde concentrake Verminderd geheugen Observa2e Ergotherapie bij Parkinsonpa2ënten ALGEMENE AANDACHTSPUNTEN BIJ DE BEHANDELING Beperkingen komen vaak voor bij volgende motorische ackviteiten: Transfers Houding Reiken en grijpen Balans Stappen

Nadere informatie

Het motorisch onhandige kind

Het motorisch onhandige kind Workshop Het motorisch onhandige kind Signalering en doorverwijzing door de leerkracht 01-10-2014 Ester Litjens, Ergotherapeute Pia Hoezen, Kinderfysiotherapeute (Master Pediatric Physical Therapy MPPT)

Nadere informatie

Kinesitherapie bij personen met de ziekte van Parkinson. Katrijn D Hondt

Kinesitherapie bij personen met de ziekte van Parkinson. Katrijn D Hondt Kinesitherapie bij personen met de ziekte van Parkinson Katrijn D Hondt Inhoud Doel van kinesitherapie Richtpunten en onderzoek Behandeling Samenvattende tips 2 Inhoud Doel van kinesitherapie Richtpunten

Nadere informatie

HET KOMT DIK IN ORDE ELSITAS. Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas

HET KOMT DIK IN ORDE ELSITAS. Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas ELSITAS WWW.DIKINORDE.BE WWW.ELSVERCRUYSSE.EU M +32 (0)495 45 90 22 HET KOMT DIK IN ORDE Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas Onze visie: een lichaam in balans We streven

Nadere informatie

1 Download: Beertjesaanpak Stippestappen Stop-denk-doe Methode

1 Download: Beertjesaanpak Stippestappen Stop-denk-doe Methode Beertjesaanpak Stippestappen Stop-denk-doe Methode De beertjesaanpak begeleiding van kinderen met werkhoudingsproblemen (Bron: Kinderen met Aandachts- en werkhoudingsproblemen van Kaat Timmermans) Voor

Nadere informatie

Tips bij het in gesprek gaan met een burger met een licht verstandelijke beperking

Tips bij het in gesprek gaan met een burger met een licht verstandelijke beperking Tips bij het in gesprek gaan met een burger met een licht verstandelijke beperking S.N. Kuik (2014, ongepubliceerd) Inleiding Het in Gesprek gaan met iemand met een LVB vergt nogal wat van Gespreksvoerders.

Nadere informatie

Informatie boekje CO-OP benadering

Informatie boekje CO-OP benadering Informatie boekje CO-OP benadering Cognitive Orientation to daily Occupational Performance Heerlen, 2013 Dit informatieboekje is tot stand gekomen op vraag van therapeuten, ouders, partners en andere betrokkenen.

Nadere informatie

17 oktober 2015: Beweegdiploma voor trainers van andere bonden. Verkorte opleiding Beweegdiploma nu ook voor trainers van niet gymnastiek clubs!

17 oktober 2015: Beweegdiploma voor trainers van andere bonden. Verkorte opleiding Beweegdiploma nu ook voor trainers van niet gymnastiek clubs! 17 oktober 2015: Beweegdiploma voor trainers van andere bonden Verkorte opleiding Beweegdiploma nu ook voor trainers van niet gymnastiek clubs! Waarom het Beweegdiploma? In de leeftijd van 2 tot en met

Nadere informatie

Fysiotherapie voor kinderen. Afdeling Fysiotherapie

Fysiotherapie voor kinderen. Afdeling Fysiotherapie 00 Fysiotherapie voor kinderen Afdeling Fysiotherapie 1 Spelenderwijs ontwikkelen kinderen hun zintuigen en motoriek. Meestal gaat dat goed en bijna ongemerkt. Maar bij sommige kinderen duurt het langer

Nadere informatie

Maakt leren schrijven. leuker. www.jufinabox.com

Maakt leren schrijven. leuker. www.jufinabox.com Maakt leren schrijven leuker www.jufinabox.com 1 op de 4 leerlingen heeft moeite met schrijven Motorische schrijfproblemen komen veel voor in het basisonderwijs. Cijfers in de literatuur variëren van 5

Nadere informatie

Cerebrale Visuele Stoornissen. Jij maakt het verschil!

Cerebrale Visuele Stoornissen. Jij maakt het verschil! Cerebrale Visuele Stoornissen Weet bij jij kinderen wat ik zie? Weet jij wat ik zie? Jij maakt het verschil! Studiedag Carantegroep 20-05-2011 Even voorstellen Marieke Steendam ergotherapeut VVB-team Koninklijke

Nadere informatie

Oefeningen voor de knie

Oefeningen voor de knie Oefeningen voor de knie Spierkracht verbeterende oefeningen voor de knie: Het is belangrijk om een goede spierkracht te hebben, mede omdat de spieren helpen bij schokabsorptie. Door een goede spierkracht

Nadere informatie

Wat is Psychomotorische kindertherapie (PKMT)?

Wat is Psychomotorische kindertherapie (PKMT)? SPEELS ONTWIKKELEN Wat is Psychomotorische kindertherapie (PKMT)? Psychomotorische kindertherapie is een therapie waarbinnen bewegen centraal staat voor kinderen met een ontwikkelingsleeftijd tot ongeveer

Nadere informatie

MULTIMOVE ALS OPSTART VOOR KLIMTRAINING AAN 5-6 JARIGEN

MULTIMOVE ALS OPSTART VOOR KLIMTRAINING AAN 5-6 JARIGEN MULTIMOVE ALS OPSTART VOOR KLIMTRAINING AAN 5-6 JARIGEN WAT IS MULTIMOVE? MULTIMOVE MULTIMOVE VISIE Een gevarieerd bewegingsaanbod voor 3-8 jarigen 12 bewegingsvaardigheden Gevarieerde omgeving- gevarieerd

Nadere informatie

De Kleine Prins Expertisecentrum

De Kleine Prins Expertisecentrum De Kleine Prins Expertisecentrum Femke Rienstra f.rienstra@dekleineprins.nl 31/10/16 2 Executieve Functies Kennis m.b.t. Executieve Functies (EF), de ontwikkeling ervan en het kunnen herkennen van de EF

Nadere informatie

Beperkt leervermogen? Foutloos Leren! Dr. D. Boelen Klinisch neuropsycholoog

Beperkt leervermogen? Foutloos Leren! Dr. D. Boelen Klinisch neuropsycholoog Beperkt leervermogen? Foutloos Leren! Dr. D. Boelen Klinisch neuropsycholoog Leren en leervermogen Voor leren is nodig. Gezonde hersenen? Meest belemmerend voor het leren bij hersenaandoening: Geheugen-

Nadere informatie

Kinesitherapie bij personen met de ziekte van Parkinson

Kinesitherapie bij personen met de ziekte van Parkinson Kinekring Land van Aalst Kinesitherapie bij personen met de ziekte van Parkinson Van richtlijnen naar de praktijk Ziekte van Parkinson - ICF bradykinesie akinesie ( freezing ) posturale instabiliteit Niet-motorische

Nadere informatie

waterveiligheid als doelstelling Overlegplatform Leerlijn Zwemmen ISB Baan 4 gezamenlijke richting voor de aanpak van het zwemonderricht

waterveiligheid als doelstelling Overlegplatform Leerlijn Zwemmen ISB Baan 4 gezamenlijke richting voor de aanpak van het zwemonderricht no 2014 Historiek In 2012 werd voor het eerst gesproken over een nieuwe leerlijn zwemmen met een verschuiving in het zwemonderricht van een accent op het aanleren van zwemslagen naar het accent op waterveiligheid

Nadere informatie

Doel. Programma. NAH symposium workshop balans. Plaats van balans binnen de ICF. Meetinstrument: CTSIB 10-11-2015

Doel. Programma. NAH symposium workshop balans. Plaats van balans binnen de ICF. Meetinstrument: CTSIB 10-11-2015 NAH symposium workshop balans Doel Ilse Oosterom & Myrthe Schwartz 13 oktober 2015 Bewustwording van complexiteit van balansproblemen bij jongeren met NAH en de gevolgen middels ervaren en casuïstiek Programma

Nadere informatie

WELKOM BIJ DE RODE BEREN!

WELKOM BIJ DE RODE BEREN! WELKOM BIJ DE RODE BEREN! Na deze bijeenkomst.. Weet u wat uw kind doet en leert in groep 2 Heeft u de nodige vragen kunnen stellen Wie is wie? Voorstellen leerkracht Voorstellen ouders Voorstellen klassenouders?

Nadere informatie

Kinesitherapie bij personen met de ziekte van Parkinson

Kinesitherapie bij personen met de ziekte van Parkinson Wintersymposium 2016 Progr. K - from bench to bedside Kinesitherapie bij personen met de ziekte van Parkinson RECHTOP, GROOT en STAPSGEWIJS Wintersymposium from bench to bedside Parkinson W. De Wilde Ziekte

Nadere informatie

Wanneer is ergotherapie bij Parkinson effectief?

Wanneer is ergotherapie bij Parkinson effectief? Wanneer is ergotherapie bij Parkinson effectief? Ingrid Sturkenboom, ergotherapeut-onderzoeker Radboudumc, Nijmegen Begeleiding vanuit Radboudumc: Promotoren: Ria Nijhuis- van der Sanden, Bas Bloem Co-promotoren:

Nadere informatie

De Driestroom Zorg en ondersteuning binnen onderwijs

De Driestroom Zorg en ondersteuning binnen onderwijs voor De Driestroom kinderen met een ontwikkelingsachterstand Zorg en ondersteuning binnen onderwijs Mariëndael: Begeleidster Karin geeft individuele begeleiding aan Jesse bij motorische oefening Een kind

Nadere informatie

Hoe leer ik een kind fietsen?

Hoe leer ik een kind fietsen? FICHE Hoe leer ik een kind fietsen? Deze fiche is bedoeld als individueel leertraject voor leerlingen die niet zelfstandig kunnen vertrekken. Voor welke kinderen is deze les bedoeld? tussen de zes en de

Nadere informatie

Bijlage 2: STICORDI-maatregelen in bewegingsopvoeding 1

Bijlage 2: STICORDI-maatregelen in bewegingsopvoeding 1 Bijlage 2: STICORDI-maatregelen in bewegingsopvoeding 1 De maatregelen kunnen genomen worden op niveau van de leerstof, de methode of werkvormen, de begeleiding van de leerlingen en op niveau van de organisatie.

Nadere informatie

DCD Developmental Coordination Disorder

DCD Developmental Coordination Disorder DCD Developmental Coordination Disorder kinderen met een coordinatie-ontwikkelingsstoornis Renske Mooibroek 3 juni 2015 Kenmerken DCD : waar denk je aan? 2 DCD Developmental Coordination Disorder Opdrachten

Nadere informatie

(Psycho)motorische begeleiding bij kinderen

(Psycho)motorische begeleiding bij kinderen Griet Dewitte, Kaat Dewitte en Wouter Carton (Psycho)motorische begeleiding bij kinderen Een praktische gids bij de proces- en taakgerichte interventie (PSYCHO)MOTORISCHE BEGELEIDING BIJ KINDEREN EEN PRAKTISCHE

Nadere informatie

Ergotherapie. Apraxie

Ergotherapie. Apraxie Ergotherapie Apraxie 1 Wat? Apraxie is het onvermogen om doelgerichte handelingen (bv. haar kammen, sokken aantrekken) uit te voeren. Deze kunnen willekeurig en/of aangeleerd zijn. Elke handeling kan

Nadere informatie

Samenvatting. Moving towards independence? 103

Samenvatting. Moving towards independence? 103 Samenvatting Moving towards independence? 103 In dit proefschrift wordt verslag gedaan van de evaluatie van het bewegingsgerichte Amerikaanse curriculum Mobility Opportunities Via Education (MOVE) bij

Nadere informatie

Gastles 17 september 2009. van Theorie naar Praktijk. Door Theone Kampstra

Gastles 17 september 2009. van Theorie naar Praktijk. Door Theone Kampstra Gastles 17 september 2009 van Theorie naar Praktijk De SI-behandeling Door Theone Kampstra Wie is Theone Bewegingswetenschappen 1992-1997 Ergotherapie 1997-1999 Sensorische Integratie opleiding 2000 Werkzaam

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Coördinatiestoornis bij kinderen en jongeren

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Coördinatiestoornis bij kinderen en jongeren UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Coördinatiestoornis bij kinderen en jongeren Developmental Coordination Disorder (DCD) Wat staat er in deze folder? Inleiding voor ouders 1 Informatie

Nadere informatie

Effectieve instructie

Effectieve instructie Effectieve instructie Bij het aanbieden van (nieuwe) leerstof is het geven van instructie een belangrijk aspect van het onderwijsgedrag. Bestaan er 'effectieve' en 'minder effectieve' manieren van instructie

Nadere informatie

Beter bij de Les. Marthe van der Donk, Ariane Tjeenk-Kalff, Anne-Claire Hiemstra-Beernink

Beter bij de Les. Marthe van der Donk, Ariane Tjeenk-Kalff, Anne-Claire Hiemstra-Beernink Beter bij de Les Marthe van der Donk, Ariane Tjeenk-Kalff, Anne-Claire Hiemstra-Beernink Drie onderwerpen die aan bod komen 1. Wat zijn executieve functies? 2. Wat is een cognitieve training en wanneer

Nadere informatie

KINDER FYSIO THERAPIE

KINDER FYSIO THERAPIE KINDER FYSIO THERAPIE SPELENDERWIJS ONTWIKKELEN KINDEREN HUN ZINTUIGEN EN MOTORIEK. MEESTAL GAAT DAT GOED, MAAR BIJ SOMMIGE KINDEREN DUURT HET LANGER OF WIJKT DE ONTWIKKELING AF VAN WAT GEBRUIKELIJK IS

Nadere informatie

Lievegoed Kliniek. Ons aanbod. Behandeldoelen. Opname Je kunt bij ons terecht voor een kortdurende

Lievegoed Kliniek. Ons aanbod. Behandeldoelen. Opname Je kunt bij ons terecht voor een kortdurende Lievegoed Kliniek De kliniek staat in een rustige, groene omgeving. Er zijn verschillende mogelijkheden: groepsbehandeling en individuele behandeling, dat kan poliklinisch of in. Ook een korte opname in

Nadere informatie

Extra oefeningen. Romp 1. Vooroverbuigen 2 2. Draaien 3. Arm en romp 3. Armen schuiven over tafel 4. Hand en pols 4. Handen vouwen en polsen buigen 5

Extra oefeningen. Romp 1. Vooroverbuigen 2 2. Draaien 3. Arm en romp 3. Armen schuiven over tafel 4. Hand en pols 4. Handen vouwen en polsen buigen 5 Extra oefeningen Deze oefeningen sluiten aan op de Oefengids beroerte (CVA). De Oefengids beroerte (CVA) is te bestellen via www.hersenletsel.nl of te downloaden van www.snelinbeweging.nl. De oefengids

Nadere informatie

De Groeifabriek. Denken met een groeimindset!

De Groeifabriek. Denken met een groeimindset! De Groeifabriek Denken met een groeimindset! Dr. Petra Helmond & Fenneke Verberg, MSc: Pluryn Research & Development & Universiteit van Amsterdam Prof. Dr. Geertjan Overbeek: Universiteit van Amsterdam

Nadere informatie

Ervaringen pilootproject: leukere les, enthousiastere leerlingen je moet goed op elkaar ingespeeld zijn, best eenvoudig beginnen

Ervaringen pilootproject: leukere les, enthousiastere leerlingen je moet goed op elkaar ingespeeld zijn, best eenvoudig beginnen De les verleent zich het best tot instructie door 1 persoon De leerkrachten kunnen kiezen wie de les geeft De ondersteunende leerkracht biedt ondersteuning aan leerlingen zonder de les te storen Als bewust

Nadere informatie

Handelingsplan Bewegen en spelen School

Handelingsplan Bewegen en spelen School Naam kind (initialen) Handelingsplan Bewegen en spelen School 1b Geboortedatum Groep Naam behandelaar Ingangsdatum 1. Omschrijf het gesignaleerde gedrag/ de hulpvraag Plaats a. In de lessen bewegingsonderwijs

Nadere informatie

Therapeutische peutergroepen. Algemene informatie

Therapeutische peutergroepen. Algemene informatie Therapeutische peutergroepen Algemene informatie Therapeutische peutergroep Behandeling op een therapeutische peutergroep (TPG) bestaat uit een intensief revalidatieprogramma voor kinderen van ongeveer

Nadere informatie

Op stap naar het 1 e leerjaar Wat is schoolrijpheid? Ook de ouders doen er toe!

Op stap naar het 1 e leerjaar Wat is schoolrijpheid? Ook de ouders doen er toe! Op stap naar het 1 e leerjaar Wat is schoolrijpheid? Ook de ouders doen er toe! Lieven Coppens Vooraf De ontwikkeling van een kind verloopt op verschillende domeinen. Elk kind ontwikkelt op zijn eigen

Nadere informatie

Cognitieve strategietraining

Cognitieve strategietraining Cognitieve strategietraining CO-OP, PRPP en apraxierichtlijn Marieke Lindenschot Ergotherapeut, MSc De Vogellanden, Centrum voor Revalidatie te Zwolle Congres Vernieuwde Ergotherapierichtlijn CVA 7 maart

Nadere informatie

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl

Psychiatrie. Therapieprogramma. www.catharinaziekenhuis.nl Psychiatrie Therapieprogramma www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Het therapieprogramma... 3 Waarom groepstherapie?... 3 De groepsindeling... 4 De observatiegroep... 4 De behandelgroep... 4 Werkwijze therapeuten...

Nadere informatie

Themadag Jeugdatletiek

Themadag Jeugdatletiek Themadag Jeugdatletiek Fun in Athletics Belasting/Belastbaarheid & Vroege specialisatie door John IJzerman Atletiek Lopen Springen Werpen Reden? Atletiek is een moeilijke sport met diverse zeer uitlopende

Nadere informatie

Mobiele en ambulante begeleiding

Mobiele en ambulante begeleiding Mobiele en ambulante begeleiding Via mobiele en ambulante begeleidingen van het Multifunctioneel Centrum (MFC) Sint-Gerardus willen we kinderen en jongeren met een (neuro)motorische beperking de ondersteuning

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

Parkinson anno 2015 23 april 2015

Parkinson anno 2015 23 april 2015 Parkinson anno 2015 23 april 2015 Kinesitherapeutische testen en behandeling bij de ziekte van Parkinson Isabelle Pollet, kinesitherapeute AZ ST REMBERT Belang kinesitherapie Gunstig effect sommige motorische

Nadere informatie

Motorische ontwikkeling bij kinderen. Erika Velders Kinderfysiotherapeut 1 e lijn Docent Opleiding kinderfysiotherapie

Motorische ontwikkeling bij kinderen. Erika Velders Kinderfysiotherapeut 1 e lijn Docent Opleiding kinderfysiotherapie Motorische ontwikkeling bij kinderen Erika Velders Kinderfysiotherapeut 1 e lijn Docent Opleiding kinderfysiotherapie Motorische ontwikkeling bij kinderen? Mijlpalen Motometrisch Kwantiteit Gebaseerd op

Nadere informatie

Voor kinder-en jeugdpsychiatrie en (psycho) therapie. Ergotherapie

Voor kinder-en jeugdpsychiatrie en (psycho) therapie. Ergotherapie Voor kinder-en jeugdpsychiatrie en (psycho) therapie Ergotherapie Wie zijn wij? Nele hostie Ergotherapeut 0468/22.52.06 nelehostie@gmail.com Ellen Bruyninckx Ergotherapeut 0474/37.66.70 ellen@ergopraktijk.be

Nadere informatie

Het onhandige kind. Allemaal naar de revalidatiearts? Tanja Blom-Luberti, revalidatiearts

Het onhandige kind. Allemaal naar de revalidatiearts? Tanja Blom-Luberti, revalidatiearts Het onhandige kind Allemaal naar de revalidatiearts? Tanja Blom-Luberti, revalidatiearts 94 jaar onhandig in de medische literatuur DCD SI-probleem De ijsberg en het topje DCD medisch /specialistisch pedagogisch/didactisch

Nadere informatie

ADHD-werking binnen CAR Accent

ADHD-werking binnen CAR Accent ADHD-werking binnen CAR Accent ADHD is een ontwikkelingsstoornis waarbij de verwerking van informatie in de hersenen verstoord verloopt. Als gevolg hiervan vertonen kinderen met deze stoornis vooral problemen

Nadere informatie

Aandacht door aanspreken. Afdeling logopedie

Aandacht door aanspreken. Afdeling logopedie Aandacht door aanspreken Afdeling logopedie De wijze van aanspreken heeft significante invloed op: Aandacht Oogcontact Taakgerichtheid Concentratie Taalbegrip Taalproduktie Oorzaken beperkte aandacht Gehoor

Nadere informatie

FEEDBACK GEVEN. Feedback = een concrete uitspraak over het gedrag van een ander, met een specifiek doel voor ogen

FEEDBACK GEVEN. Feedback = een concrete uitspraak over het gedrag van een ander, met een specifiek doel voor ogen FEEDBACK GEVEN Feedback geven is een van de meest directe manieren om gedrag te sturen. Zeker op de korte termijn, maar zeker ook op de langere termijn is feedback heel krachtig. Maar effectief feedback

Nadere informatie

Pedagogiek NHB DEURNE

Pedagogiek NHB DEURNE Pedagogiek NHB DEURNE NHB Deurne Pedagogiek De wetenschap v.d. ontwikkeling van een kind tot aan zijn volwassenheid NHB Deurne Competenties van de instructeur Op de hoogte zijn van de invloed van leeftijd,

Nadere informatie

Leerrijpheid en de motorische ontwikkeling

Leerrijpheid en de motorische ontwikkeling Stichtingsavond 18 Maart 2014 Leerrijpheid en de motorische Docent LO : De nieuwe Havo VO Geert Groote school BO Motorisch remedial teacher Eigenaar Motoriek.nl & beweegkisten.nl Auteur : MRT steps Zorg

Nadere informatie

NAH op de werkvloer het werkt! Saskia Harmens Aletta Zandbergen

NAH op de werkvloer het werkt! Saskia Harmens Aletta Zandbergen NAH op de werkvloer het werkt! Saskia Harmens Aletta Zandbergen Introductie Stel je hebt een mooie baan, je staat actief in het leven en je wordt getroffen door hersenletsel. Hoe vanzelfsprekend is het

Nadere informatie

Het principe van de 5 Motorische basisvaardigheden

Het principe van de 5 Motorische basisvaardigheden Het principe van de 5 Motorische basisvaardigheden We horen het woord conditie regelmatig voorbij komen. In de volksmond gebruiken we het woord conditie vaak om aan te geven hoe fit we ons voelen. Eigenlijk

Nadere informatie

1 Visietekst autisme: Het auti-project van MPIGO De Vloedlijn

1 Visietekst autisme: Het auti-project van MPIGO De Vloedlijn 1 Visietekst autisme: Het auti-project van MPIGO De Vloedlijn 1.1 Inleiding : In onze scholen bieden wij verschillende mogelijkheden aan met betrekking tot autiwerking. In onze kleuterklassen bevinden

Nadere informatie

Omgaan met kinderen met autismespectrumstoornissen. Rob Neyens 22.10.2009

Omgaan met kinderen met autismespectrumstoornissen. Rob Neyens 22.10.2009 Omgaan met kinderen met autismespectrumstoornissen Rob Neyens 22.10.2009 Programma 1. Theorie: wat is autisme? 1.1 Buitenkant 1.2 Binnenkant 2. Praktijk: hoe omgaan met autisme? 2.1 Remediëren 2.2 Compenseren

Nadere informatie

SI bij SMs ontwikkeling

SI bij SMs ontwikkeling SI bij SMs ontwikkeling De zintuigen. 1) Ruiken, olfactorisch 2) Zien, visuele systeem 3) Horen, auditieve systeem 4) Proeven, gustatorisch 5) Voelen, tactiele systeem 6) Evenwichtorgaan, vestibulaire

Nadere informatie

op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars.

op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars. op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars. Auteur: Anneke Lucassen Zelfevaluatie begeleiden bij zelfstandig

Nadere informatie

Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen

Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen Wanneer u autisme heeft, ondervindt u problemen in het contact met anderen. Het kan zijn dat u geen contact maakt of juist veel aandacht vraagt. U kunt zich moeilijk

Nadere informatie

Evenwicht in het bos. 2 x 50' Doelen ET GO! OVSG ZILL. Fysieke vaardigheden - Fit in het bos Activiteit 3

Evenwicht in het bos. 2 x 50' Doelen ET GO! OVSG ZILL. Fysieke vaardigheden - Fit in het bos Activiteit 3 Fysieke vaardigheden - Fit in het bos Activiteit Evenwicht in het bos 2 x 50' Auteur: Joktan Willem Doelen ET GO! OVSG ZILL 1 De kinderen kunnen de motorische basisbewegingen op een voldoend flexibele

Nadere informatie

Sarkow. revalidatiehulpmiddelen. ExMocise therapeutisch kaartspel. Ter stimulering van de gezondheid van kinderen

Sarkow. revalidatiehulpmiddelen. ExMocise therapeutisch kaartspel. Ter stimulering van de gezondheid van kinderen ExMocise therapeutisch kaartspel Ter stimulering van de gezondheid van kinderen Gebrek aan lichaamsbeweging resulteert in fysieke, mentale en emotionele immobiliteit. Pasgeborenen hebben 230 miljoen stappen,

Nadere informatie

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind

MEE Nederland. Raad en daad voor iedereen met een beperking. Moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind MEE Nederland Raad en daad voor iedereen met een beperking Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Moeilijk lerend Uitleg over het leven van een moeilijk lerend kind Inhoudsopgave

Nadere informatie

Change Your Mindset! Petra Helmond & Fenneke Verberg Research & Development, Pluryn

Change Your Mindset! Petra Helmond & Fenneke Verberg Research & Development, Pluryn Change Your Mindset! Petra Helmond & Fenneke Verberg Research & Development, Pluryn Doel Change Your Mindset! Korte online interventie om jongeren te leren dat ze de potentie hebben om te veranderen! Theoretische

Nadere informatie

Tim Peetoom, klinisch psycholoog

Tim Peetoom, klinisch psycholoog Tim Peetoom, klinisch psycholoog 1 e staps interventie: Psycho-educatiecursus voor patiënten en naastbetrokkenen 2e staps interventies: CGT, IPSRT, FFT 2e staps interventie: Verslaving, Traumabehandeling,

Nadere informatie

Ben Zijl. Praktijk voor psychosociale en seksuologische hulpverlening

Ben Zijl. Praktijk voor psychosociale en seksuologische hulpverlening Ben Zijl Praktijk voor psychosociale en seksuologische hulpverlening opvoedingsondersteuning adhd - autisme - preoccupaties - parafilieën Noordeinde 16 2742AG Waddinxveen/Veenendaal Tel. 0182-612655 www.praktijkbenzijl.nl

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

ABC - Ambulant Behandelcentrum

ABC - Ambulant Behandelcentrum ABC - Ambulant Behandelcentrum Als het thuis en/of op school dreigt vast te lopen Informatie voor verwijzers Kom verder! www.ln5.nl Vergroten van sociale competenties. Vergroten zelfbeeld/zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Welke leerlingen komen in aanmerking voor GON-begeleiding?

Welke leerlingen komen in aanmerking voor GON-begeleiding? Wat is GON-begeleiding? GON: Geïntegreerd Onderwijs. Geïntegreerd onderwijs is een samenwerkingsverband tussen het gewoon- en het buitengewoon onderwijs. De GON-begeleider biedt extra ondersteuning aan

Nadere informatie

Omgaan met aandacht- en geheugenproblemen. Café Brein, Uden en Oss, September 2014

Omgaan met aandacht- en geheugenproblemen. Café Brein, Uden en Oss, September 2014 Omgaan met aandacht- en geheugenproblemen Café Brein, Uden en Oss, September 2014 Hersenletsel.. En dan? Helaas is er nog te weinig bekendheid rondom niet-aangeboren hersenletsel (NAH) Filmpje SWZ Wat

Nadere informatie

Je bent jong, je kunt leren, je hebt een ASS en je wilt zo gewoon mogelijk functioneren, maar

Je bent jong, je kunt leren, je hebt een ASS en je wilt zo gewoon mogelijk functioneren, maar Stel: Je bent jong, je kunt leren, je hebt een ASS en je wilt zo gewoon mogelijk functioneren, maar Je bent ouder van een kind met ASS, je ziet zijn/ haar mogelijkheden en beperkingen en je wilt dat ze

Nadere informatie

DEEL A COMPETENTIEOPDRACHT IWA 1

DEEL A COMPETENTIEOPDRACHT IWA 1 DEEL A COMPETENTIEOPDRACHT IWA 1 COMPETENTIEOPDRACHT IWA 1 INTRODUCTIE: INSTRUCTIE EN ZWEMACTIVITEITEN 1. INLEIDING Een belangrijk werkveld in de zwembadsector is het werken als lesgever Zwem-ABC en/of

Nadere informatie

Agressiebeheersing vanuit het emotionele ontwikkelingsprofiel 28/04/2015 EMOTIONELE ONWIKKELING. buitenkant versus binnenkant

Agressiebeheersing vanuit het emotionele ontwikkelingsprofiel 28/04/2015 EMOTIONELE ONWIKKELING. buitenkant versus binnenkant Agressiebeheersing vanuit het emotionele ontwikkelingsprofiel Dr. Iris Van den Brandei.o. SEN vzw Centrum voor Therapie en Welzijn Balans EMOTIONELE ONWIKKELING buitenkant versus binnenkant intrapsychisch

Nadere informatie

Developmental Coördination Disorder

Developmental Coördination Disorder 1. Motorische ontwikkelingsproblemen en/of Developmental Coördination Disorder Onderzoek (4 + observatie) en behandeling binnen REVANT Informatie voor ouders/verzorgers Inleiding In deze brochure willen

Nadere informatie

Fietsvaardigheid in groep

Fietsvaardigheid in groep Lesfiche verkeers- en mobiliteitseducatie SECUNDAIR ONDERWIJS Fietsvaardigheid in groep Deel 1: opbouwen Doelgroep VOETen Leerlingen van de eerste graad Gemeenschappelijke stam: 18, 19, 20 Begeleiders

Nadere informatie

Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders. Wat kan Altra bieden?

Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders. Wat kan Altra bieden? Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders Wat kan Altra bieden? Problemen & Risico s Beschermende factoren Bouwstenen jeugdhulp van Altra Verlies familie en verlatingsangst Veilige basis, vertrouwen

Nadere informatie

Flyer Intervisie. Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag.

Flyer Intervisie. Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag. Flyer - Intervisie Wat is intervisie? Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag. De volgende omschrijving van intervisie

Nadere informatie

houd altijd de specifieke leerling met zijn individuele hulpvraag in het achterhoofd

houd altijd de specifieke leerling met zijn individuele hulpvraag in het achterhoofd Sleutelwoord is structuur De school is een uitgelezen plaats om de leerling met het Syndroom van Asperger te leren omgaan met leeftijdgenoten. Goede begeleiding is dan van belang. Docent kunnen veel voor

Nadere informatie

Verkeerseducatie op maat van elke doelgroep. Congres Verkeer op School 28 januari 2016

Verkeerseducatie op maat van elke doelgroep. Congres Verkeer op School 28 januari 2016 Verkeerseducatie op maat van elke doelgroep Congres Verkeer op School 28 januari 2016 1 Op het programma Situering 10op10-project Praktijklessen verkeer op maat van je leerling Belang van een leerlijn

Nadere informatie

Woord vooraf bij de tweede druk 1 1

Woord vooraf bij de tweede druk 1 1 Inhoud Woord vooraf bij de tweede druk 1 1 i context en begrippen 15 1 Inleiding 1 7 1.1 Geschiedenis 1 7 1.2 Toepassingen en doelgroepen 1 9 1.2.1 Eenvoudig of complex? 1 9 1.2.2 Diversiteit aan toepassingsgebieden

Nadere informatie