Zorgkosten van ongezond gedrag

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zorgkosten van ongezond gedrag"

Transcriptie

1 Zorgkosten van ongezon gerag Kosten van ziekten notities Marjanne in t Panhuis - Plasmans Guus Luijben Ruolf Hoogenveen A. van Leeuwenhoeklaan MA Bilthoven Postbus BA Bilthoven KvK Utrecht T F Contact: Centrum voor Volksgezonhei Toekomstverkenningen RIVM 2012 Deze notitie is onereel van e igitale publicatiereeks Notities kosten van ziekten en is opgestel in opracht van het ministerie van Volksgezonhei, Welzijn en Sport, in het kaer van e VTV-2014 Programma 1. Vanaf 2012 woren jaarlijks minstens vier korte veriepene notities ron Kosten van Ziekten opgestel. In eze publicaties wort verslag geaan van een actueel thema, waarover e gegevens uit e kosten van ziekten stuie een extra invalshoek kunnen toevoegen aan e iscussie. Deze berichten kunnen ook een meer technisch karakter hebben of een samenvatting bevatten van e overall resultaten van e empirische en moelmatige kostentoewijzingen. Tevens zullen eze publicaties een overzicht geven van voor het belei relevante stuies en recente ontwikkelingen op het gebie van kosten van ziekten en ontwikkelingen van e zorguitgaven, zowel nationaal als internationaal. Ook kunnen belangrijke resultaten uit anere eelstuies aan bo komen. De notities overbruggen e afstan tussen uitgebreie RIVM-rapporten enerzijs, en korte actuele teksten op websites anerzijs. De reeks is gekoppel aan e website GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 1 van 22

2 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag Samenvatting In eze notitie staan e zorgkosten van ongezon gerag centraal, en hierbij ligt e naruk op roken, overgewicht en lichamelijke activiteit. Er wort niet alleen naar e huiige zorgkosten gekeken, maar ook naar e invloe van ongezon gerag op e zorgkosten op lange termijn. De berekeningen in eze notitie zijn uitgevoer met behulp van het RIVM Chronisch Ziekten Moel (CZM). Er is bekeken wat het aaneel van ongezon gerag is voor e incientie van een aantal ziekten. Het meest in het oog springen is at e ziekte-incientie van COPD en longkanker voor meer an tachtig procent kan woren toegewezen aan roken. Van e ziekte-incientie van iabetes kan ruim veertig procent woren toegewezen aan overgewicht. Het aaneel van ongezon gerag voor e anere onerzochte ziekten is veel lager. De resterene levensverwachting stijgt als roken, overgewicht en inactiviteit wort uitgebannen. Dit effect is het sterkst voor roken. Als ieereen gezoner gaat leven neemt e levensverwachting toe. We krijgen er meer jaren bij, maar ook meer ongezone jaren. Leeftij vormt namelijk ook een risicofactor voor anere ziekten ie hoge kosten met zich meebrengen, zoals bijvoorbeel ementie. Vervolgens is bekeken hoeveel ongezone leefgewoonten bijragen aan e zorgkosten. Van ongezon gerag zorgt roken voor e hoogste kosten. Toch vormen eze kosten slechts 3,8% van e totale zorgkosten van 74,9 miljar euro ie in 2010 in Neerlan in totaal aan zorg wer uitgegeven. Dit zijn e totale zorguitgaven volgens e zorgrekeningen van het CBS, minus overige welzijnszorg (met name kineropvang en asielopvang). Ongezon gerag raagt bij aan e incientie van een aantal ziekten, maar ongezon gerag veroorzaakt slechts een beperkt eel van e huiige zorgkosten. Ten slotte is nagegaan wat het effect op e zorgkosten is als ongezone leefgewoonten uitgebannen woren. In eerste instantie is er sprake van een aling in zorgkosten, maar omat eze mensen vervolgens langer leven en anere ziekten krijgen, zullen e totale kosten uiteinelijk stijgen. De bevorering van gezon gerag zal op lange termijn tot een stijging van e zorguitgaven leien. Gezonhei heeft echter niet alleen een prijs, maar vertegenwoorig ook een belangrijke waare en gezon gerag kan veel opleveren in termen van gezonhei. GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 2 van 22

3 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag Inhousopgave 1 Inleiing Ongezon gerag en ziekte-incientie Levensverwachting Zorgkosten Het effect van het uitbannen van ongezone leefgewoonten Conclusie Bijlage Bijlage Bijlage GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 3 van 22

4 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag 1 Inleiing Ongezone leefgewoonten zijn vaak e oorzaak van een slechte gezonhei, ziekte en een hoog zorggebruik. In eze notitie staan e zorgkosten van ongezon gerag centraal, en aarbij zal e naruk liggen op roken, overgewicht en lichamelijke activiteit. Er wort niet alleen naar e huiige zorgkosten gekeken, maar ook naar e invloe van ongezon gerag op e zorgkosten op lange termijn. In eze notitie zal eerst woren bekeken wat het aaneel van ongezon gerag is voor verschillene ziekten, en wat het effect op e levensverwachting en gezone levensjaren is als it ongezone gerag wort uitgebannen. Vervolgens wort bekeken hoeveel ongezone leefgewoonten bijragen aan e zorgkosten, en hoe hoog eze kosten zijn. Ten slotte wort nagegaan wat het effect op e zorgkosten is als ongezone leefgewoonten uitgebannen woren. De berekeningen voor eze notitie zijn uitgevoer met behulp van het RIVM Chronisch Ziekten Moel (CZM). Dit moel verbint e gezone en ongezone leefgewoonten van e Neerlanse bevolking met ziektelast, sterfte en zorguitgaven voor een aantal ziekten en aanoeningen. Met het CZM kunnen e zorgkosten woren toegewezen aan ongezon gerag en anere eterminanten van ziekte. Het moel kan ook gebruikt woren om toekomstscenario s voor volksgezonhei te kwantificeren. Ook kan een inschatting woren gemaakt hoe e zorgkosten zich in e toekomst ontwikkelen bij eliminatie van e risicofactoren. Bij eze notitie zijn een aantal bijlagen toegevoeg: - Bijlage 1: Zorgkosten van ongezon gerag en preventie oor Johan Poler, Ruolf Hoogenveen, Guus Luijben, Matthijs van en Berg, Henriek Boshuizen en Lany Slobbe. - Bijlage 2: Literatuurstuie naar kosten van ongezon gerag oor Guus Luijben. - Bijlage 3: Verantwooring van cijfers en methoen gebruikt voor berekening van PAR s oor Ruolf Hoogenveen. 2 Ongezon gerag en ziekte-incientie Bij welk geeelte van mensen met een bepaale ziekte kan eze ziekte aan ongezon gerag woren toegeschreven? In Figuur 1 wort voor een aantal ziekten weergegeven welk geeelte van e incientie van ie ziekten kan woren toegeschreven aan roken, overgewicht of inactiviteit. Het meest in het oog springen is het aaneel van rookgerag aan COPD en longkanker. Van e totale incientie van COPD kan 85% aan roken toegewezen woren, en bij longkanker is it zelfs nog iets meer (91%). Wat ook opvalt, is at bij iabetes ruim veertig procent (44%) van e incientie aan overgewicht toegewezen kan woren. GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 4 van 22

5 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag Figuur 1. Aaneel (in %) van e van ziekte-incientie at toegewezen kan woren aan ongezon gerag. 3 Levensverwachting Leven we langer als we roken, overgewicht en inactiviteit uitbannen? Figuur 2 laat zien wat het effect is op e gemiele resterene levensverwachting voor e Neerlanse populatie van 20 jaar en ouer als it ongezone gerag uitgebannen wort. Zoals verwacht stijgt e levensverwachting. Als er nieman meer zou roken an is e gemiele winst in levensverwachting voor mannen 2,1 jaar en voor vrouwen 1,3 jaar. Bij het uitbannen van overgewicht is it voor zowel mannen als vrouwen 0,8 jaar, en als ieereen voloene zou bewegen an is e gemiele winst in levensverwachting voor mannen 0,7 jaar en voor vrouwen 1,2 jaar. GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 5 van 22

6 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag Figuur 2. Absolute toename (in jaren) van e gemiele resterene levensverwachting voor e 20+ populatie na eliminatie van ongezon gerag. Figuur 3 laat het effect zien van eliminatie van ongezon gerag op e gemiele resterene levensverwachting voor e Neerlanse populatie van 65 jaar en ouer. Als er nieman meer zou roken an is e gemiele winst in levensverwachting voor mannen 1,0 jaar en voor vrouwen 0,4 jaar. Bij eliminatie van overgewicht is it voor zowel mannen als vrouwen gemiel ongeveer 0,3 jaar. En als ieereen voloene zou bewegen an is e gemiele winst in levensverwachting voor mannen 0,6 jaar en voor vrouwen 1,0 jaar. Figuur 3. Absolute toename (in jaren) van e gemiele resterene levensverwachting voor e 65+ populatie na eliminatie van ongezon gerag. Wanneer ongezon gerag afneemt, stijgt e levensverwachting, maar met ie stijgene levensverwachting neemt ook e kans op ziekte toe. Voor e meeste ziekten is leeftij ook een belangrijke risicofactor. Dat is e reen waarom uiteinelijk ook heel veel gezon levene oueren getroffen woren oor een beroerte. En at gelt ook voor heel veel ziekten, zoals ementie, ie niet of nauwelijks iets met onze leefstijl te maken hebben. Figuur 4 laat zien at eliminatie van ongezon gerag tot een toename van e DALYs (isabilityajuste life years) leit. We leven us niet alleen langer, maar we krijgen er ook meer ongezone jaren bij. Eliminatie van roken leit tot een toename van e DALYs met 8,3% voor mannen en 5,3% voor vrouwen. Bij eliminatie van overgewicht is it 3,8% en 4,0%, en bij eliminatie van inactiviteit is it 2,7% en 3,9% voor mannen respectievelijk vrouwen. GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 6 van 22

7 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag Figuur 4. Toename (in %) van e DALYs na eliminatie van ongezon gerag. 4 Zorgkosten Hoeveel ragen ongezone leefgewoonten bij aan e zorgkosten, en hoe hoog zijn eze kosten? Omat ongezon gerag een hoger risico op iverse chronische ziekten met zich meebrengt, gebruiken mensen ie ongezon leven meer zorg en maken zij hogere zorgkosten. In Tabel 1 woren op basis van het CZM tien ziekten onerscheien, en toont per ziekte e bijrage van ongezon gerag aan e zorgkosten voor In totaal wer er in ,5 miljar euro aan eze ziekten uitgegeven. Een eel van e kosten kan woren toegewezen aan een ongezone leefstijl. In Tabel 2 is te zien at het aaneel van ongezone levensstijl aan e totale zorgkosten gering blijkt te zijn. GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 7 van 22

8 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag Roken is verantwoorelijk voor 86% van e kosten van longkanker en voor 79% van e kosten van COPD. Bij hart- en vaatziekten spelen naast roken ook overgewicht en lichamelijke inactiviteit een belangrijke rol. De helft van e kosten van iabetes is toe te schrijven aan overgewicht. De negatieve waares van alcohol zijn te verklaren oorat matig gebruik van alcohol bijraagt aan verminering van hartinfarcten en beroertes. Het CZM richt zich alleen op chronische ziekten en niet op verslavingszorg en ongevallen. En juist hier woren hoge kosten gemaakt ie voor een belangrijk eel het gevolg zijn van overmatig alcoholgebruik. Tabel 1. Bijrage van ongezone leefgewoonten aan e zorgkosten van causaal gerelateere ziekten voor e Neerlanse bevolking van 20 jaar en ouer in 2010 (miljoenen euro, aaneel in %). Zorgkosten Toewijsbaar aan mln euro Roken Overgewicht Inactiviteit Alcohol Diabetes Longkanker Kanker overig Acuut myocar infarct Chronisch hartfalen Beroerte COPD Artrose heup Artrose knie Lage rugpijn Totaal In 2010 wer er in Neerlan in totaal 74,9 miljar euro aan zorg uitgegeven. Dit zijn e totale zorguitgaven volgens e zorgrekeningen van het CBS, minus overige welzijnszorg (met name kineropvang en asielopvang). Er wer 2,8 miljar euro besteet aan zorg ie te maken heeft met ziekten als gevolg van roken (zie Tabel 2). Het gaat an om hart- en vaatziekten, beroerte, longkanker en chronische aanoeningen aan e luchtwegen (COPD). Hoewel roken voor sommige aanoeningen tot e belangrijkste oorzaak van ziekte gereken kan woren, is it toch slechts 3,8% van e totale zorguitgaven in Ook overgewicht, lichamelijke inactiviteit en hoge bloeruk brengen aanzienlijke kosten met zich mee. Aan ziekten als gevolg van overgewicht wer 1,6 miljar euro uitgegeven (2,2% van e totale uitgaven). Het meeste gel wer ook hier uitgegeven aan hart- en vaatziekten, gevolg oor iabetes en klachten en aanoeningen aan het bewegingsstelsel. Aan ziekten als gevolg van inactiviteit wer 1,3 miljar euro uitgegeven (1,8% van e totale uitgaven). Het gaat hier vooral om iabetes, hart- en vaatziekten en beroerte. En aan hoge bloeruk wer 2,2 miljar euro uitgegeven (3% van e totale zorgkosten) en eze kosten zijn vooral toe te wijzen aan hart- en vaatziekten en beroerte. GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 8 van 22

9 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag De invloe van anere factoren en vormen van ongezon gerag op zorgkosten, zoals verhoog cholesterol en verkeere eetgewoonten is veel kleiner. Bovenien gaat het hierbij voor een eel om factoren ie een rol spelen bij het ontstaan van overgewicht. Hart- en vaatziekten (inclusief beroerte) vormen e belangrijkste ziektegroep waar substantiële kosten en een belangrijke invloe van ongezon gerag samengaan. Maar onanks e belangrijke invloe van ongezon gerag op ziekte en zorggebruik is het aaneel ervan in e totale zorgkosten relatief beperkt. Tabel 2. Zorgkosten van een ongezone levensstijl, hoge bloeruk en verhoog cholesterol voor alle Neerlaners van 20 jaar en ouer in mln euro* Aaneel (%) Roken ,8 Overgewicht ,2 Lichamelijke inactiviteit ,8 Alcohol ,4 Verzaige vetten 46 0,1 Transvetten 3 0 Weinig fruit 630 0,8 Weinig groente 46 0,1 Weinig vis 502 0,7 Hoge bloeruk Verhoog cholesterol 255 0,3 *De kosten zijn bereken voor e afzonerlijke vormen van ongezon gerag en anere eterminanten, maar e kostenberagen en percentages kunnen niet zomaar bij elkaar woren opgetel, omat er tussen e verschillene factoren overlap bestaat (bijvoorbeel overgewicht, lichamelijke activiteit en voeing). Door eze overlap zou bij een simpele optelling van eze beragen e invloe van ongezon gerag en anere eterminanten op e zorgkosten woren overschat. 5 Het effect van het uitbannen van ongezone leefgewoonten Wat gebeurt er met e zorgkosten als we ongezone leefgewoonten uitbannen? Figuur 5 laat zien hoe e zorgkosten veraneren als roken en overgewicht van e één op e anere ag uit e Neerlanse samenleving zouen woren uitgebannen. Er is hier gereken met een startpopulatie waarbij er geen rekening is gehouen met instroom van geboorten en migratie. Op korte termijn leit it tot een aling van e zorgkosten (Figuur 5), maar eze aling is echter beperkt vanwege een relatief klein aaneel in e totale zorgkosten. Door het uitbannen van ongezon gerag neemt e levensverwachting toe en mensen lopen meer kans om op latere leeftij nog anere ziekten zoals ementie te krijgen. Dit zorggebruik als gevolg van extra levensjaren leit tot extra kosten, en eze kosten overtreffen e kortetermijnbesparingen. GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 9 van 22

10 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag Figuur 7. Effect van eliminatie van roken en overgewicht in e Neerlanse bevolking op e zorgkosten van ziekten ie causaal aan eze factoren gerelateer zijn, alle overige ziekten en e totale zorgkosten over een perioe van 100 jaar (bij een isconteringsvoet van 1,5% voor gewonnen levensjaren en 4% voor kosten). GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 10 van 22

11 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag Voor e Neerlanse bevolking van 2010 gelt at bij volleige uitbanning van roken, e kosten van rookgerelateere ziekten ten opzichte van zorgkosten van e geselecteere ziekten in het Chronische Ziekten Moel voor mannen zullen alen met 7,5% en voor vrouwen met 8,0% (Figuur 6). De totale zorgkosten zullen echter met 7,0% stijgen voor mannen en 3,5% voor vrouwen (Figuur 7). Bij uitbanning van overgewicht en inactiviteit is het effect iets kleiner. De zorgkosten van e geselecteere ziekten in het Chronische Ziekten Moel zullen gemiel 5% alen bij eliminatie van overgewicht en 3% bij eliminatie van inactiviteit. De totale kosten zullen echter gemiel 2% stijgen bij eliminatie van overgewicht en gemiel 4% stijgen bij eliminatie van inactiviteit. Figuur 6. Afname (in %) van e zorgkosten voor geselecteere ziektes in CZM na eliminatie van ongezon gerag. Figuur 7. Toename (in %) van e totale zorgkosten na eliminatie ongezon gerag. GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 11 van 22

12 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag Er is hier vanuit gegaan at ongezon gerag volleig is uitgebannen. Het zou realistischer zijn om te kijken wat e effecten zouen zijn als ongezon gerag slechts een voor een eel zou woren uitgebannen. Eerer onerzoek naar e effecten van afname van het aantal rokers is geaan oor oner aneren Thalita Feenstra. 6 Conclusie Ongezon gerag raagt bij aan e incientie van een aantal ziekten, maar ongezon gerag veroorzaakt slechts een beperkt eel van e huiige zorgkosten. Als ieereen gezoner gaat leven an neemt e levensverwachting toe. We krijgen er meer jaren bij, maar ook meer ongezone jaren. Leeftij vormt namelijk ook een risicofactor voor anere ziekten ie hoge kosten met zich meebrengen, zoals bijvoorbeel ementie. De bevorering van gezon gerag zal op lange termijn tot een stijging van e zorguitgaven leien. Hoe groot eze stijging zal zijn is moeilijk aan te geven. Kosten kunnen stijgen en alen, en at kan per ziekte verschillen zijn. Ook zullen e kosten samenhangen met e stijgene levensverwachting van e Neerlanse bevolking. Goee zorg leit ook tot een hogere levensverwachting. Gezonhei heeft echter niet alleen een prijs, maar vertegenwoorig ook een belangrijke waare en gezon gerag kan veel opleveren in termen van gezonhei. GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 12 van 22

13 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag Bijlage 1 Zorgkosten van ongezon gerag en preventie oor Johan Poler, Ruolf Hoogenveen, Guus Luijben, Matthijs van en Berg, Henriek Boshuizen en Lany Slobbe (achteraan als pf toegevoeg). GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 13 van 22

14 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag Bijlage 2 Literatuurstuie naar kosten van ongezon gerag Guus Luijben 6.1 Onerzoeksvraag en aanpak Wat weten wij uit anere bronnen, met name wetenschappelijk literatuur, over e zorgkosten van een ongezone leefstijl? - Literatuur gezocht in PubMe en JSTOR. Beperking: vanaf 2007, kwantificering van e totale kosten per jaar. - Zoekresultaten opgeslagen in Literatuuratabase (EnNote). - Gevonen resultaten per gezonheiseterminant beschreven (roken, fysieke activiteit, alcoholgebruik, rugsgebruik). Bovenien is overgewicht toegevoeg. 6.2 Literatuur over aan leefstijl gerelateere kosten Deze paragraaf biet een overzicht van recent gepubliceere schattingen van e kosten ie aan leefstijl gerelateer kunnen woren. Hiervoor is gezocht naar schattingen ie in e afgelopen 5 jaar in e internationale literatuur of oor onerzoeksinstituten gepubliceer zijn. Hierbij is een beperking gemaakt tot kosten ie samenhangen met roken, overgewicht en alcoholgebruik. Grofweg zijn er twee methoen te onerscheien waarmee kosten aan leefstijl woren toegewezen: cross-sectionele stuies en levensloopbenaeringen. Bij e cross-sectionele methoe woren e zorgkosten van een bepaal jaar vereel in kosten ie wel of niet veroorzaakt zijn oor blootstelling aan e eterminant. De levensloopbenaering berekent kosten over e gehele levensloop van personen. Daarbij woren e effecten van blootstelling aan e eterminant gemoelleer en wort ook rekening met verschillen in sterftekansen. Toepassing van e levensloopbenaering is in e internationale literatuur vrijwel alleen te vinen bij e berekening van e kosten van roken; niet bij e anere eterminanten. De meeste stuies schatten e kosten op basis van e totale gezonheiszorgkosten. Daarbij woren vanuit e totale zorgkosten voor alle zorgsectoren in een lan e kosten van ziekten bereken, waarna vervolgens bepaal wort welk eel aarvan wort veroorzaakt oor een of meer eterminanten. In e gevonen stuies woren verschillene typen kosten gerapporteer. Een onerschei kan woren gemaakt tussen irecte, inirecte en maatschappelijke kosten. Directe kosten omvatten e zorgkosten ie irect gerelateer zijn aan ziekte, bijvoorbeel kosten van behaneling en verzorging. Oner inirecte kosten wort verstaan: prouctiviteitsverlies, bijvoorbeel oor arbeisverzuim als gevolg van ziekte. In een aantal stuies is e som van irecte en inirecte kosten gerapporteer. Maatschappelijke kosten, ten slotte, omvatten behalve irecte en inirecte kosten, ook kosten van bijvoorbeel verloren levensjaren of verlies van kwaliteit van leven. GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 14 van 22

15 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag ROKEN Hayashia et al. (2012) rapporteren at in Japan e lifetime meische kosten van rokers lager zijn an ie van niet-rokers. Bolin et al (2011) schatten at in 2007 in Zween e totale kosten 1,6 miljar ollar beroegen, at was 0,35 % van het BBP en 181 ollar per hoof van e bevolking. De (irecte) zorgkosten omvatten 30% van e totale kosten. Dat was 1,2 % van e gezonheiszorguitgaven. De vermijbare toekomstige lifetime gezonheiszorguitgaven, per inwoners schatten ze op 19 miljoen ollar (gezonheiszorg); e totale vermijbare kosten van het huiige roken op $16 miljar. Hiervoor vergeleken ze e twee hypothetische cohorten van rokers en rokers ie allemaal in 2007 stopten. Dit zijn e meerkosten (inclusief inirecte kosten) van een cohort rokers (vanaf 2007) ten opzichte van een hypothetisch cohort van rokers ie allemaal stopten in Er is gereken met een isconteringsvoet van 5%. gezonheiszorguitgaven Tabel 1. Kosten van roken in e wetenschappelijke literatuur ( ). Regio Referentie Methoe Stuie jaar Type kosten Kosten/ resultaat Zween Bolin et al., 2011 levensloop 2007 irect 1,2 % van irect+inirect 0,35 % van het BBP; $181 per hoof van e bevolking Japan Hayashia et al., 2012 levensloop - irect meische kosten van rokers zijn lager an van niet-rokers ALCOHOL Cortez-Pinto et al. (2010) schatten voor Portugal e irecte kosten in 2007 op 0,13% van het BBP en op 1,25% van e gezonheiszorguitgaven. Iets miner an e helft hiervan is ten gevolge van alcoholgerelateere ziekenhuisopnamen (leverziekten, kanker, verkeersongevallen en externe oorzaken) en iets meer an e helft ten gevolge van ambulante zorg. Baumberg (2006) schatte op basis van een review van e gepubliceere kostenstuies uit e perioe , at in 2002 in westerse lanen tussen e 1.3 en 3.3% van e totale kosten van e gezonheiszorg aan alcoholgebruik gerelateer kon woren. De alcoholgerelateere schae ten gevolge van criminaliteit schatten ze op 0,3-1,4% van het BBP. Bovenien schatten ze at e schae ten gevolge van rijen oner invloe op 1,0 1,7% van het BBP. Arbeigerelateere kosten (afwezighei, werklooshei, voortijige sterfte) schatten ze op 2,7 10,9% van het BBP. Ten slotte schatten ze at 6,4 14,4% van e totale kosten van openbare ore en veilighei konen aan alcoholgebruik gerelateer kan woren. Anerson & Baumberg (2006) vonen op basis van een review van Europees onerzoek at e maatschappelijke kosten van alcoholgebruik tussen 0,3 en 5,5% van het BBP liggen. KPMG (2001) schatte at in 2001 in Neerlan e kosten van overmatig alcoholgebruik 2,58 miljar euro beroegen. Dat was ongeveer 0,7% van het BBP. Tabel 2. Kosten van alcoholgebruik in e wetenschappelijke literatuur ( ). GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 15 van 22

16 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag Regio Referentie Methoe Stuie jaar Type kosten Kosten/ resultaat Europa Anerson &. Baumberg, review maatschappelijk 0,3-5,5% van BBP 2006 Westerse lanen Baumberg, 2006 review irect 1.3 en 3.3% van e totale kosten van e gezonheiszorg maatschappelijk 0,3-1,4% van het BBP (criminaliteit)+ 1,0-1,7% van het BBP (rijen) 2,7 10,9% van het BBP (arbei) Neerlan KPMG, 2001 cross-sectioneel 1996, 2001 irect 0,7% van BBP Duitslan Konnopka et al., 2007 cross-sectioneel 2002 irect inirect totaal OVERGEWICHT Müller-Riemenschneier et al. (2008) schatten op basis van een review van e literatuur at in e Europese lanen tussen 0,09% en 0,61% van het BBP aan obesitas toegeschreven kan woren. Lengerke & Krauth (2011) rapporteren 3 jaar later op basis van literatuur uit e perioe at 0,47-0,61% van het BBP aan obesitas gerelateer kan woren (e totale (irecte en inirecte) kosten). Per persoon variëren e extra irecte kosten van 117 tot euro, afhankelijk van e kostencategorieën en vergelijkingsgroep (normaal gewicht, niet-obees). Volgens Withrow an Alter (2010) kan tussen 0,7% en 2,8% van e totale gezonheiszorguitgaven gerelateer woren aan obesitas. Dit baseren ze op een review van e literatuur ie verschenen is in e perioe 1990-juni Von Konnopka et al. (2011) berekenen at in 2002 in Duitslan e irecte kosten van obesitas 4,854 miljar euro beroegen. Dat was 2,1% van e totale Duitse gezonheiszorguitgaven. De inirecte kosten beroegen 5,019 miljar euro. 0,40% van BBP 0,76% van BBP 1,16% van BBP: 296 euro per hoof van e bevolking Tabel 3. Kosten van overgewicht in e wetenschappelijke literatuur ( ). Regio Referentie Methoe Stuie jaar Type kosten Kosten/ resultaat Duitslan Konnopka et al., 2011 crosssectioneel 2002 irect 2,1% van gezonheiszorguitgaven Europa Von Lengerke& Krauth, review - irect+ 0,47-0,61% van BBP 2011 inirect Europa Müller-Riemenschneier review - irect 0,09-0,61% van BBP et al., 2008 Werel Withrow & Alter, 2011 review - irect 0,7-2,8% van gezonheiszorguitgaven GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 16 van 22

17 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag 6.3 Literatuur Roken Bolin, K., B. Borgman, et al. (2011). "Current an future avoiable cost of smoking--estimates for Sween 2007." Health Policy 103(1): Hayashia, K., G. Murakami, et al. (2012). "[Lifetime meical expenitures of smokers an nonsmokers]." Nihon Eiseigaku Zasshi 67(1): Alcohol Anerson, P. an B. Baumberg, Alcohol in Europe, Institute of Alcohol Stuies, Lonon, Baumberg, B. (2006). "The global economic buren of alcohol: a review an some suggestions." Drug Alcohol Rev 25(6): Cnossen S., Alcohol Taxation an Regulation in the European Union. CPB Discussion Paper 76, Cortez-Pinto, H., M. Gouveia, et al. (2010). "The buren of isease an the cost of illness attributable to alcohol rinking--results of a national stuy." Alcohol Clin Exp Res 34(8): Konnopka, A. an H. H. Konig (2007). "Direct an inirect costs attributable to alcohol consumption in Germany." Pharmacoeconomics 25(7): Konnopka A an König HH. The health an economic consequences of moerate alcohol consumption in Germany Value in Health 2009;12 (2): KPMG. Kosten en baten van alcoholzorg en -preventie. Einrapport. Hooforp: KPMG; februari Single, E., D. Collins, B. Easton, H. Harwoo, H. Lapsley, O. Kopp an E. Wilson, International Guielines for Estimating the Costs of Substance Abuse, Canaian Centre on Substance Abuse, Ottawa, U.S. Department of Transportation, The Economic Impact of Motor Vehicle Crashes 2000, WHO. WHO Global Status Report on Alcohol 2004, Overgewicht Konnopka, A., M. Boemann, et al. (2011). "Health buren an costs of obesity an overweight in Germany." Eur J Health Econ 12(4): von Lengerke, T. an C. Krauth (2011). "Economic costs of ault obesity: a review of recent European stuies with a focus on subgroup-specific costs." Maturitas 69(3): Müller-Riemenschneier, F., T. Reinhol, et al. (2008). "Health-economic buren of obesity in Europe." European Journal of Epiemiology 23(8): Withrow, D. an D. A. Alter (2011). "The economic buren of obesity worlwie: a systematic review of the irect costs of obesity." Obes Rev 12(2): GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 17 van 22

18 KvZ-Notitie : Zorgkosten van ongezon gerag Bijlage 3 Verantwooring van cijfers en methoen gebruikt voor berekening van PAR s Ruolf Hoogenveen 1 Inleiing Gegevens Methoe Berekening van ziekte-specifieke PAR s, per leeftijsjaar en gewogen gemiel PAR s van kosten en effecten Lifetime kosten en effecten van optimale vereling van risicofactor Discontering Kosten van overige ziekten Implementatie in R-coe Inleiing In it ocument staat e verantwooring van cijfers en methoen gebruikt voor berekeningen van PAR s. In feite bestaat e berekening uit twee onerelen: 1 Toewijzing van huiige kosten en effecten aan (e niet-optimale vereling van) een risicofactor, in ons geval roken 2 Berekening van e veranering van kosten en effecten, wanneer e vereling wél optimaal is, in ons geval at ieereen nooit-roker is Het verschil is het effect van e veranering op e levensverwachting: in het eerste geval wort wél aarvoor gecorrigeer, in het tweee geval níet. 2 Gegevens Voor eze analyses wort gebruik gemaakt van e stanaartypen van gegevens, i.e. vereling van e risicofactor, relatieve risico s (voor e berekening van e leeftijspecifieke PAR s), ziektegerelateere sterftekansen en kosten per ziekte per leeftijsjaar (voor e berekening van e zorgkosten per nieuw ziektegeval), en incientieaantallen (voor e berekening van het gewogen gemiele). Extra is het onerschei in twee typen zorgkosten: het oue format van kosten/patiënt, en het nieuwe van kosten/patiënt in laatste en overige jaren. 3 Methoe 3.1 Berekening van ziekte-specifieke PAR s, per leeftijsjaar en gewogen gemiel Voor ieere ziekte woren e PAR s bereken, gespecificeer naar ziekte, geslacht en leeftijsjaar, volgens e formule: PAR ( j, g, ( i RR ( i; g, 1) p( i; g, i RR ( i; g, p( i; g, GEWIJZIGD: KVZ ZORGKOSTEN VAN ONGEZOND GEDRAG.DOC Pagina 18 van 22

Voorkennis + lijst met standaardintegralen

Voorkennis + lijst met standaardintegralen Scheien van variabelen een oplosmethoe voor eerste ore-ifferentiaalvergelijkingen WISNET-HBO NHL upate mei 2009 Inleiing Het met pen en papier berekenen van e analytische oplossing van een eerste ore ifferentiaalverglijking

Nadere informatie

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar speerpuntennotitie? Wat doen/deden we al? Welke gezondheidsproblemen

Nadere informatie

Adres: Kerkstraat 26 Postcode en plaats: 3286 AK Klaaswaal Telefoonnummer: 0187-480 447. Datum start: 15 december 2012 Datum goedgekeurd:

Adres: Kerkstraat 26 Postcode en plaats: 3286 AK Klaaswaal Telefoonnummer: 0187-480 447. Datum start: 15 december 2012 Datum goedgekeurd: Plan van aanpak Huisartsenpost 't Hellegat Ares: Kerkstraat 26 Postcoe en plaats: 3286 AK Klaaswaal Telefoonnummer: 0187-480 447 E-mailares: Scope van eze RIE: Gebruikte inventarisatievragenlijst: info@haphellegat.nl

Nadere informatie

Zorg voor geest kost nog steeds het meest

Zorg voor geest kost nog steeds het meest Zorg voor geest kost nog steeds het meest Publicatiedatum: 28-11-2013 In is 19,6 miljard euro uitgegeven voor de behandeling van psychische stoornissen, 22% van de totale uitgaven voor zorg en welzijn

Nadere informatie

Wijken voor bewoners Asset-Based Community Development in Nederland

Wijken voor bewoners Asset-Based Community Development in Nederland AB Wijken voor bewoners Asset-Base Community Development in Neerlan AB Wat is e ABCD-aanpak? De Asset-Base Community Development (ABCD)-benaering is een van oorsprong Amerikaanse methoe, ie lokale talenten

Nadere informatie

Aanpak geweld Peelland

Aanpak geweld Peelland Aanpak gewel Peellan Waarom gewel? We willen at ieereen zich veilig kan voelen in zijn of haar woning, in e buurt, en in het orp of e sta. Ook moeten mensen zich veilig kunnen voelen tijens e uitvoer van

Nadere informatie

BSO Giekerk locatie nieuws

BSO Giekerk locatie nieuws BSO Giekerk locatie nieuws Oktober 2015 Beste ouers/verzorgers, Wij vinen het fijn at we u oor miel van een nieuwsbrief e sfeer kunnen laten proeven van e Kinerwou groep/locatie van uw kin(eren). Leuke

Nadere informatie

Locatienieuws. Het Zonnetje Januari 2016. Beste ouders/verzorgers,

Locatienieuws. Het Zonnetje Januari 2016. Beste ouders/verzorgers, Locatienieuws Het Zonnetje Januari 2016 Beste ouers/verzorgers, Allereerst wensen we ieereen een goe en gelukkig 2016! Na e Kerstvakantie achten we vanaf 4 januari weer van start te gaan met gewone werkweken,

Nadere informatie

Een gezonder Nederland VTV-2014. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014. Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker

Een gezonder Nederland VTV-2014. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014. Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker Een gezonder Nederland VTV-2014 Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker, en vele anderen De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 1 Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker 24 juni

Nadere informatie

WISKUNDE- HWTK PROEFTOETS- AT3 - OPGAVEN en UITWERKINGEN - EX 03 1.doc 1/11

WISKUNDE- HWTK PROEFTOETS- AT3 - OPGAVEN en UITWERKINGEN - EX 03 1.doc 1/11 VAK: WISKUNDE - HWTK Set Proeftoets AT WISKUNDE- HWTK PROEFTOETS- AT - OPGAVEN en UITWERKINGEN - EX 0.oc / DIT EERST LEZEN EN VOORZIEN VAN NAAM EN LEERLINGNUMMER! Beschikbare tij: 00 minuten Uw naam:...

Nadere informatie

Locatienieuws. BSO Giekerk Januari 2016. Beste ouders/verzorgers,

Locatienieuws. BSO Giekerk Januari 2016. Beste ouders/verzorgers, Locatienieuws BSO Giekerk Januari 2016 Beste ouers/verzorgers, Allereerst wensen we ieereen vanuit e BSO een goe en gelukkig 2016! Na Sinterklaas en Kerst achten we vanaf 4 januari weer van start te gaan

Nadere informatie

Krommenie. Bristolrood Vurehout. Guishuis. Krommenie. Bristolrood Vurehout. Guishuis. Krommenie. Bristolrood Vurehout. Guishuis

Krommenie. Bristolrood Vurehout. Guishuis. Krommenie. Bristolrood Vurehout. Guishuis. Krommenie. Bristolrood Vurehout. Guishuis Tabellenboek gezonheismonitor 0-12 jarigen regio Toelichting: In e eerste kolommen staan e resultaten voor e Cj's in. De laatste kolommen geven het resultaat voor en. Wanneer het percentage van en/of ikgerukt

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Ziekten in de toekomst. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst

Regionale VTV 2011. Ziekten in de toekomst. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst Regionale VTV 2011 Ziekten in de toekomst Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van der Bruggen, GGD Hart voor

Nadere informatie

15 Financiële reorganisatie

15 Financiële reorganisatie 15 Finaniële reorganisatie hoofstuk 15.1 A 15.2 C 15.3 A 15.4 B 15.5 C 15.6 D 15.7 D 15.8 A 15.9 C 15.10 D 15.11 B 3.000.000 + 4.000.000 3.000.000 = 4.000.000 15.12 C 15.13 C ((3.000 + 2.000 4.000) / 3.000)

Nadere informatie

VerzuimZorgPakket. verzekeringen. uw (financiële) klappenvangers. Goes, Bergen op Zoom, Middelburg, Spijkenisse, Terneuzen, Zierikzee.

VerzuimZorgPakket. verzekeringen. uw (financiële) klappenvangers. Goes, Bergen op Zoom, Middelburg, Spijkenisse, Terneuzen, Zierikzee. VerzuimPakket uw (financiële) klappenvangers verzekeringen Goes, Bergen op Zoom, Mielburg, Spijkenisse, Terneuzen, Zierikzee. De exclusieve totaaloplossing van zorg en verzuim voor e onernemers in Zuiwest-

Nadere informatie

Locatienieuws. t Protternêst Februari 2016. Beste ouders/verzorgers,

Locatienieuws. t Protternêst Februari 2016. Beste ouders/verzorgers, Locatienieuws t Protternêst Februari 2016 Beste ouers/verzorgers, Allereerst wensen wij ieereen een goe en gelukkig 2016! Na Sinterklaas en Kerst achten we vanaf 4 januari weer van start te gaan met gewone

Nadere informatie

Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen

Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen Samenvatting Noaberkracht Dinkelland Tubbergen Versie 1, oktober 2013 Bevolkingskrimp en vergrijzing punt van aandacht in Noaberkracht Dinkelland Tubbergen In Noaberkracht Dinkelland Tubbergen wonen 47.279

Nadere informatie

( ) 1. G&R vwo A deel 4 16 Toepassingen van de differentiaalrekening C. von Schwartzenberg 1/13 = =

( ) 1. G&R vwo A deel 4 16 Toepassingen van de differentiaalrekening C. von Schwartzenberg 1/13 = = C von Schwartzenberg 1/1 1a 1b 1c 1 1 1 4 5 4 6 4 4 5 f ( ) 6 + 6 6 + 6 6 f '( ) 4 + + 4 4 + + 4 g( ) 5 8 g '( ) 5 1 5 Onthou: y y '( ) 1 8 8 1 1 1 h + + + h'( ) 1 1 7 6 6 k ( ) ( 1) + 8 k '( ) 1( 1 )

Nadere informatie

Huishoudelijk Reglement van. Uitvaartvereniging De Laatste Eer Ursem-Schermer. statutair gevestigd Ursem

Huishoudelijk Reglement van. Uitvaartvereniging De Laatste Eer Ursem-Schermer. statutair gevestigd Ursem Huishouelijk Reglement van Uitvaartvereniging De Laatste Eer Ursem-Schermer statutair gevestig Ursem 1 Inhousopgave huishouelijk reglement Blazije 2 Blazije 3 Blazije 4 Blazije 5 Blazije 6 Inhousopgave

Nadere informatie

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN INFOKAART OUDEREN EN ROKEN Roken Roken is de risicofactor die de meeste sterfte en het meeste gezondheidsverlies met zich brengt en zodoende ook zorgt voor veel verlies aan kwaliteit van leven (1). Vijftien

Nadere informatie

Afgeleiden berekenen met DERIVE

Afgeleiden berekenen met DERIVE /09/007 Afgeleien met DERIVE.fw 18:48:0 Afgeleien berekenen met DERIVE In DERIVE zijn alle regels ingebouw waarmee je ook op papier afgeleien berekent: lineariteit, prouct- en quotiëntregel, kettingregel.

Nadere informatie

Locatienieuws. Piipba Februari Beste ouders/verzorgers,

Locatienieuws. Piipba Februari Beste ouders/verzorgers, Locatienieuws Piipba Februari 2016 Beste ouers/verzorgers, Allereerst wensen wij ieereen een goe en gelukkig 2016! Na Sinterklaas en Kerst achten we vanaf 4 januari weer van start te gaan met gewone werkweken,

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen

Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van Noaberkracht Dinkelland Tubbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Noaberkracht

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Almelo

Kernboodschappen Gezondheid Almelo Kernboodschappen Gezondheid Almelo De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Almelo epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Almelo en de factoren die hierop van invloed

Nadere informatie

Locatienieuws. KDV Mearkelân Februari 2016. Beste ouders/verzorgers, Welkom! Prietpraatje

Locatienieuws. KDV Mearkelân Februari 2016. Beste ouders/verzorgers, Welkom! Prietpraatje Locatienieuws KDV Mearkelân Februari 2016 Beste ouers/verzorgers, Allereerst wensen wij ieereen een goe en gelukkig 2016! Na Sinterklaas en Kerst achten we vanaf 4 januari weer van start te gaan met gewone

Nadere informatie

1.3 De produktregel. Laat zien dat bijvoorbeeld [ x x. ] niet gelijk is aan 2x

1.3 De produktregel. Laat zien dat bijvoorbeeld [ x x. ] niet gelijk is aan 2x .3 De prouktregel Eerer heb je geleer at je e som van twee (of meer) functies kunt ifferentiëren, oor termsgewijs te ifferentiëren. Bijvoorbeel: 3 [ x + x ] = x + 3 x.7 Een ergelijke mooie regel gelt niet

Nadere informatie

1 Functies die aan verandering onderhevig zijn

1 Functies die aan verandering onderhevig zijn Veraneringsprocessen in e tij (eerste ore) upate april 2009 copyright WISNET-NHL Lees eerst aanachtig e inleiing 0 Inleiing In eze les, ie niet beslist van begin tot ein oorgewerkt hoeft te woren, vin

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M.

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M. Regionale VTV 2011 Levensverwachting en sterftecijfers Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Levensverwachting en sterftecijfers Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van

Nadere informatie

12 mnd 18 mnd 24 mnd 30 mnd module M 0,3 0,5 0, snelheid V

12 mnd 18 mnd 24 mnd 30 mnd module M 0,3 0,5 0, snelheid V Hoofstuk 6, Verbanen combineren 1 Hoofstuk 6 Verbanen en grafieken Kern 1 tabellen en grafieken 1 a Nee, pas vanaf winkracht 9 spreekt men van storm. Bij winkracht 7 is er sprake van hare win. b Nee. Een

Nadere informatie

Hoofdstuk 12B - Breuken en functies

Hoofdstuk 12B - Breuken en functies Hoofstuk B - Breuken en funties Voorkennis V-a g V-a h 0 0 i 9 j 0 0 0 9 0 9 e k 0 f l 9 9 Elk stukje wort : 0 0, meter. a 0 0 0 00 L 0, 0, 0,0 0,0 0,0 De lengte van elk stukje wort an twee keer zo klein.

Nadere informatie

Ongezonde leefstijl: wiens zorg? Symposium Preventie in het pakket: een slimme zet? Tilburg, 13 mei 2011 Dirk Ruwaard

Ongezonde leefstijl: wiens zorg? Symposium Preventie in het pakket: een slimme zet? Tilburg, 13 mei 2011 Dirk Ruwaard Ongezonde leefstijl: wiens zorg? Symposium Preventie in het pakket: een slimme zet? Tilburg, 13 mei 2011 Dirk Ruwaard Outline 1. Waarom investeren in gezonde leefstijl? 2. Waar positioneren we interventies

Nadere informatie

Locatienieuws. POV Protternêst Januari 2016. Beste ouders/verzorgers,

Locatienieuws. POV Protternêst Januari 2016. Beste ouders/verzorgers, Locatienieuws POV Protternêst Januari 2016 Beste ouers/verzorgers, Allereerst wensen wij ieereen een goe en gelukkig 2016! Na Sinterklaas en Kerst achten we vanaf 4 januari weer van start te gaan met gewone

Nadere informatie

Optimising work environments. www.sirksekuur.be. www.idewe.be

Optimising work environments. www.sirksekuur.be. www.idewe.be 2012 Optimising work environments www.iewe.be Fluiten mag bij veilig gerag 2012 Januari m 2 9 16 23 30 3 10 17 24 31 w 4 11 18 25 5 12 19 26 v 6 13 20 27 7 14 21 28 1 8 15 22 29 www.iewe.be Optimising

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2017

Correctievoorschrift VWO 2017 Correctievoorschrift VWO 07 tijvak wiskune A Het correctievoorschrift bestaat uit: Regels voor e beooreling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoorelingsmoel 5 Aanleveren scores Regels voor e beooreling

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 - Statistiek

Hoofdstuk 3 - Statistiek V-1a e Voorkennis Bij e rehter tael is het zinvol een lijniagram te tekenen, want aar zit een ontwikkeling in e tij in. De linker tael estaat uit los van elkaar staane merken en typen. aantal auto s aantal

Nadere informatie

Locatienieuws. POV 't Healtsje BSO de Beamhutte Februari 2016. Beste ouders/verzorgers,

Locatienieuws. POV 't Healtsje BSO de Beamhutte Februari 2016. Beste ouders/verzorgers, Locatienieuws POV 't Healtsje BSO e Beamhutte Februari 2016 Beste ouers/verzorgers, Allereerst wensen we ieereen vanuit e POV en BSO een goe en gelukkig 2016! Na Sinterklaas en Kerst achten we vanaf 4

Nadere informatie

risico beheersen maakt het verschil cfo van senior living group over performance management in de zorgsector aart de zitter jerry de brie

risico beheersen maakt het verschil cfo van senior living group over performance management in de zorgsector aart de zitter jerry de brie controlling CFO BAROMETER ata riven cfo De CFO Barometer is een onafhankelijk research initiatief van e reactie van CFO Magazine in samenwerking met EY. Bij een representatief staal van om en bij e tweehoner

Nadere informatie

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013 Samenvatting Twente Versie 2, oktober 2013 Twente varieert naar stad en platteland In Twente wonen 626.500 mensen waarvan de helft woont in één van de drie grote steden. Tot 2030 zal de Twentse bevolking

Nadere informatie

deelrapport Levensverwachting en sterfte

deelrapport Levensverwachting en sterfte deelrapport Levensverwachting en sterfte Regionale Volksgezondheid Toekomstverkenning Zeeland 2012 Inhoud Kernboodschappen 3 Inleiding 4 Levensverwachting en sterfte in Zeeland 5 Wat brengt de toekomst?

Nadere informatie

Bijlage A bij hoofdstuk 1 1 Het kostprijsmodel van Dienst Regelingen 2 Tariefnota Bestuursraad

Bijlage A bij hoofdstuk 1 1 Het kostprijsmodel van Dienst Regelingen 2 Tariefnota Bestuursraad Bijlagen Bijlage A bij hoofstuk 1 1 Het kostprijsmoel van Dienst Regelingen 2 Tariefnota Bestuursraa Bijlage B bij hoofstuk 3 Begrotings- en jaarplancyclus Bijlage C bij hoofstuk 4 1 Verantwooring 2 Begrippen

Nadere informatie

Noordhoff Uitgevers bv

Noordhoff Uitgevers bv V-1a 4 Voorkennis De eerste us vanuit Eer vertrekt om 7.03 uur. aantal 12 1 7 perentage 100 8,33 58,33 7 van e 12 is ongeveer 58,33%. Dat is e snelus, ie stopt niet ij elke halte. In it shema stoppen 2

Nadere informatie

Locatienieuws. BSO de Reinbôge Januari 2016. Beste ouders/verzorgers, Even voorstellen

Locatienieuws. BSO de Reinbôge Januari 2016. Beste ouders/verzorgers, Even voorstellen Locatienieuws BSO e Reinbôge Januari 2016 Beste ouers/verzorgers, Allereerst wensen we ieereen vanuit e BSO een goe en gelukkig 2016! Na Sinterklaas en Kerst achten we vanaf 4 januari weer van start te

Nadere informatie

Zomercursus Wiskunde. Katholieke Universiteit Leuven Groep Wetenschap & Technologie. September 2008

Zomercursus Wiskunde. Katholieke Universiteit Leuven Groep Wetenschap & Technologie. September 2008 Zomercursus Wiskune Katholieke Universiteit Leuven September 2008 Rekenregels voor het berekenen van afgeleien (versie 27 juni 2008) Inleiing De afgeleie van een functie f in een punt R is e helling (richtingscoëfficiënt)

Nadere informatie

matige alcohol consumptie gezondheid

matige alcohol consumptie gezondheid matige alcohol consumptie positief voor gezondheid R e s u l t a t e n v a n 3 j a a r w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k Matige en regelmatige alcoholconsumptie heeft overall een positief

Nadere informatie

Noordhoff Uitgevers bv

Noordhoff Uitgevers bv 0 Voorkennis: Differentiëren en rekenregels lazije 0 V-a h ( ) 0 f () t 6 t + t 0 t + t n () t t t 7 t 6t e k ( p) p p + 0 0p 7 p g ( ) + 08 V-a f( ) ( + ) 6 f ( ) 6 h ( ) ( + 9) 8 gt () tt ( + t ) t +

Nadere informatie

Noordhoff Uitgevers bv

Noordhoff Uitgevers bv 4 Voorkennis V-1 a De oörinaten zijn A( 2, 1), B(2, 3) en C(5, 4 Qw ). V-2 a Per stap van 1 naar rehts gaat e lijn Qw omhoog. Vanuit C ga je 7 stappen naar rehts en us 7 Qw = 3 Qw omhoog. Omat 4 Qw + 3

Nadere informatie

Blok 3 - Vaardigheden

Blok 3 - Vaardigheden Moerne wiskune 9e eitie Havo A eel Blok 3 - Vaarigheen lazije 19 1a 1, 3 3000 = 8900 = 8310, 0, 07 000000 = 8000 = 810, 300 1700 = 6870000 = 6910, 8 0, 000 0, 007 = 0, 000001 = 1, 10 6 e 6344, 1 781, 98

Nadere informatie

Invloed van aannames in modellen van kosteneffectiviteit onderzoek

Invloed van aannames in modellen van kosteneffectiviteit onderzoek Invloed van aannames in modellen van kosteneffectiviteit onderzoek Paul van Gils Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) Centrum Voeding, Preventie en Zorg Afdeling Kwaliteit van Zorg en Gezondheidseconomie

Nadere informatie

Beschaving. Lang, gezond en gelukkig leven? Horizon 2050, 25 september 2015. Edwin De Boeck Hoofdeconoom KBC Groep

Beschaving. Lang, gezond en gelukkig leven? Horizon 2050, 25 september 2015. Edwin De Boeck Hoofdeconoom KBC Groep Beschaving Lang, gezond en gelukkig leven? Horizon 25, 25 september 215 Edwin De Boeck Hoofdeconoom KBC Groep Meer welvaart = langer leven Bbp per capita en levensverwachting 6 55 5 45 4 Wereld 8 7 6 17

Nadere informatie

Locatienieuws. POV Wâldpykjes Februari Beste ouders/verzorgers,

Locatienieuws. POV Wâldpykjes Februari Beste ouders/verzorgers, Locatienieuws POV Wâlpykjes Februari 2016 Beste ouers/verzorgers, Allereerst wensen wij ieereen een goe en gelukkig 2016! Na Sinterklaas en Kerst achten we vanaf 4 januari weer van start te gaan met gewone

Nadere informatie

Energienota gemeente Emmen

Energienota gemeente Emmen RIS.5449 Energienota gemeente Emmen Deel 2: Werken aan groene groei Energieprogramma 2012-2015 November 2011 Inhousopgave pagina 1. Inleiing 3 2. Big Five 3 3. Green Deal Noor-Neerlan 4 4. De opgave 5

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Enschede

Kernboodschappen Gezondheid Enschede Kernboodschappen Gezondheid Enschede De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Enschede epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Enschede en de factoren die hierop van

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Haaksbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Haaksbergen en de factoren die hierop

Nadere informatie

Toekomstbestendige zorg in Noord-Brabant: Voorlopige resultaten. Dung Ngo MSc 15 december 2010

Toekomstbestendige zorg in Noord-Brabant: Voorlopige resultaten. Dung Ngo MSc 15 december 2010 Toekomstbestendige zorg in Noord-Brabant: Voorlopige resultaten Dung Ngo MSc 15 december 2010 Achtergrond van het onderzoek Levensverwachting in NL laatste jaren met >2 jaar toegenomen Echter, vergeleken

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Wierden

Kernboodschappen Gezondheid Wierden Wierden Twente Nederland Kernboodschappen Gezondheid Wierden De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Wierden epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Wierden en de factoren

Nadere informatie

Bouwstenen voor keuzes rondom preventie in Nederland

Bouwstenen voor keuzes rondom preventie in Nederland RIVM report 260901001/2006 Bouwstenen voor keuzes rondom preventie in Nederland PHM van Baal, GA de Wit, TL Feenstra, HC Boshuizen, WJE Bemelmans, MAM Jacobsvan der Bruggen, RT Hoogenveen Contact: PHM

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Oldenzaal

Kernboodschappen Gezondheid Oldenzaal Kernboodschappen Gezondheid Oldenzaal De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Oldenzaal epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Oldenzaal en de factoren die hierop

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Inleiding

Hoofdstuk 1: Inleiding Hoofstuk 1: Inleiing 1.1. Richtingsvelen. Zie Stewart, 9.2. 1.2. Oplossingen van enkele ifferentiaalvergelijkingen. Zelf oorlezen. 1.3. Classificatie van ifferentiaalvergelijkingen. Differentiaalvergelijkingen

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 De afgeleide

Hoofdstuk 4 De afgeleide Havo B eel Uitwerkingen Moerne wiskune Hoofstuk De afgeleie lazije 9 V-a 8 8 8 kg Lengte in m Gewiht in kg 8 7 8 9 8 gewiht 8 8 lengte m weegt 8 kg us m weegt 8 : 8 kg. e 8 m 8 8 is het startgetal en 8

Nadere informatie

Doorstromen of op tijd rijden? Of allebei? De besturing van knelpunten in het spoorwegnet

Doorstromen of op tijd rijden? Of allebei? De besturing van knelpunten in het spoorwegnet 1 Doorstromen of op tij rijen? Of allebei? De besturing van knelpunten in het spoorwegnet Alfons Schaafsma 1 Bijrage aan het Colloquium Vervoerplanologisch Speurwerk 2006 http://www.vervoersplanologischspeurwerk.nl

Nadere informatie

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013

Samenvatting Losser. 2 van 5 Twentse Gezondheids Verkenning Losser. Versie 1, oktober 2013 Samenvatting Losser Versie 1, oktober 2013 Lage SES, bevolkingskrimp en vergrijzing punt van aandacht in Losser In de gemeente Losser wonen 22.552 mensen; 11.324 mannen en 11.228 vrouwen. Als we de verschillende

Nadere informatie

Wiskunde AEO V. Afdeling Kwantitatieve Economie. Uitwerking tentamen 6 januari 2010

Wiskunde AEO V. Afdeling Kwantitatieve Economie. Uitwerking tentamen 6 januari 2010 Afeling Kwantitatieve Economie Wiskune AEO V Uitwerking tentamen 6 januari 00 Een stelling ( punten) Laat c een ifferentieerbare kromme zijn, ie op een niveauverzameling van een ifferentieerbare functie

Nadere informatie

It Protternest locatienieuws

It Protternest locatienieuws It Protternest locatienieuws juni 2015 Beste ouers/verzorgers, Het mooie weer wacht op ons, e zomervakantie staat voor eur En at betekent at wij met het nieuwe thema Zomerlab aan e slag gaan! Kineren onerzoeken

Nadere informatie

Blok 3 - Vaardigheden

Blok 3 - Vaardigheden Blok - Vaarigheen lazije 6 a Je moet e vergelijking ( )( ) oplossen. Je ziet nu meteen wat e oplossingen zijn. ( )( ) of of Je moet nu e vergelijking ( )( ) oplossen. e De methoe van onereel gelt alleen

Nadere informatie

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Prof. Dr. Walter Devillé Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg UvA Vluchtelingen en Gezondheid OMGEVING POPULATIE KENMERKEN GEZONDHEIDS-

Nadere informatie

Het effect van het Gordon Ouderprogramma, de 'Parent Effectiveness Training': een meta analyse

Het effect van het Gordon Ouderprogramma, de 'Parent Effectiveness Training': een meta analyse Het effect van het Goron Ouerprogramma, e 'Parent Effectiveness Training': een meta analyse Caroline Klein Poelhuis, Rien van IJzenoorn & Femmie Juffer Caroline Klein Poelhuis is gastmeewerker bij e afeling

Nadere informatie

Hoofdstuk 11A - Rekenen

Hoofdstuk 11A - Rekenen Voorkennis V- aantal grammen 000 00 aantal euro s 6,0 0,006, Je moet e, etalen. V-a aantal m 00 aantal euro s 4 000 6 V-a Hij moet e 6.,- etalen. aantal m 00 0,00 aantal euro s 4 000 6 6 Hij krijgt m mortel

Nadere informatie

Noordhoff Uitgevers bv

Noordhoff Uitgevers bv V-a V-a Hoofstuk - Getallen Voorkennis In het ontrekene stuk van e vlaai passen stukken. De hele vlaai eston uit stukken. Twee van e vijf stukken zijn verkoht, us eel van e vlaai is verkoht. Van e reuk

Nadere informatie

LANDELIJKE EN REGIONALE SCENARIO S VOOR TOEKOMST VAN ZORG EN GEZONDHEID

LANDELIJKE EN REGIONALE SCENARIO S VOOR TOEKOMST VAN ZORG EN GEZONDHEID LANDELIJKE EN REGIONALE SCENARIO S VOOR TOEKOMST VAN ZORG EN GEZONDHEID Momenteel zijn er veel veranderingen op het gebied van zorg en gezondheid. Het is daardoor moeilijk te voorspellen hoe dit veld er

Nadere informatie

Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen

Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen Aandeel vrouwen en mannen dat in het afgelopen jaar last heeft gehad van de 10 meest voorkomende langdurige aandoeningen/ziekten bij vrouwen*, 2011/2012 1 migraine

Nadere informatie

De maximale waarderingscijfers van de opgaven verhouden zich als 30:30:20:20 deel cijfer=score./10

De maximale waarderingscijfers van de opgaven verhouden zich als 30:30:20:20 deel cijfer=score./10 Universiteit Twente, Werktuigbouwkune Vak : Programmeren en Moelleren Datum : 0 oktober 20 Tij : 08.45-0.5 uur TOETS Deze eeltoets bestaat uit 4 opgaven. Geef niet alleen e antwooren maar toon ook e geane

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Rijssen-Holten

Kernboodschappen Gezondheid Rijssen-Holten Kernboodschappen Gezondheid Rijssen-Holten De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Rijssen-Holten epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Rijssen-Holten en de factoren

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Losser

Kernboodschappen Gezondheid Losser Kernboodschappen Gezondheid Losser De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Losser epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Losser en de factoren die hierop van invloed

Nadere informatie

Samenvatting Structuur, vorm en dynamica van biologische membranen

Samenvatting Structuur, vorm en dynamica van biologische membranen Samenvatting Structuur, vorm en ynamica van biologische membranen Timon Iema 19 november 2009 Biofysica is e stuie van e natuurkune achter biologische processen. Haar werkterrein is voornamelijk e iniviuele

Nadere informatie

Algemene voorwaarden. Artikel Definities 1 Doel van de verzekering 2 Grondslag van de verzekering 3. 4 Arbeidsongeschiktheid

Algemene voorwaarden. Artikel Definities 1 Doel van de verzekering 2 Grondslag van de verzekering 3. 4 Arbeidsongeschiktheid REAAL UNIM Plus Arbeisongeschiktheisverzekering 0510 Algemene voorwaaren 36 12 27 11-06 Inhou Artikel Definities 1 Doel van e verzekering 2 Gronslag van e verzekering 3 Arbeisongeschikthei 4 Vaststelling

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Exponentiële formules

Hoofdstuk 7 Exponentiële formules Opstap Mahten en proenten O-1a 7 4 2401 ( 12) 5 248 832 8 4 4096 10 6 1 000 000 e 1 9 1 f 11 3 1331 g 3 5 243 h ( 3) 5 243 O-2a 620 000 6,2 10 5 43 000 000 4,3 10 7 0,000 12 1,2 10 4 8 000 000 000 8 10

Nadere informatie

Noordhoff Uitgevers bv

Noordhoff Uitgevers bv Hoofstuk 6 - Nieuwe grafieken Hoofstuk 6 - Nieuwe grafieken Voorkennis V-a Van lijn k is het hellingsgetal en het startgetal en e formule is = +. Van lijn l is het hellingsgetal en het startgetal en e

Nadere informatie

Wiskunde D Online uitwerking 4 VWO blok 4 les 1

Wiskunde D Online uitwerking 4 VWO blok 4 les 1 Wiskune D Online uitwerking 4 VWO blok 4 les aragraaf. Opgave a et e stelling van thagoras volgt at (, ) ( ) + ( ) ( 3 ) + ( ) + 3 3 b De roosterpunten met afstan 3 tot liggen op e cirkel met als mielpunt

Nadere informatie

Sterfte aan hart- vaatziekten in dertig jaar gehalveerd Minder sterfte vooral door betere diagnostiek en behandeling

Sterfte aan hart- vaatziekten in dertig jaar gehalveerd Minder sterfte vooral door betere diagnostiek en behandeling Forse daling sterfte Trends in sterfte en ziekenhuisopnamen Meer ziekenhuisopnamen Sterfte neemt af 12 Meer kankerpatiënten Meer nieuwe gevallen, minder sterfte Grootste sterfte door longkanker Sterke

Nadere informatie

De kleur van. In dit nummer o.a.: Denktank Staatsliedenbuurt Wooninitiatief TaDaiMah Actieve bewonerscommissies Uw huurcontract opzeggen

De kleur van. In dit nummer o.a.: Denktank Staatsliedenbuurt Wooninitiatief TaDaiMah Actieve bewonerscommissies Uw huurcontract opzeggen Bewonersmagazine van Tablis Wonen Verschijnt rie keer per jaar Jaargang 1, nummer 03 ecember 2012 wonen De kleur van In it nummer o.a.: Nieuwe voorzitter aan e slag Werken aan kwaliteit Een (bran)veilige

Nadere informatie

Allemaal naar de peuterspeelzaal. Een planmatige aanpak van werving en toeleiding naar voor- en vroegschoolse educatie.

Allemaal naar de peuterspeelzaal. Een planmatige aanpak van werving en toeleiding naar voor- en vroegschoolse educatie. Allemaal naar e peuterspeelzaal Een planmatige aanpak van werving en toeleiing naar voor- en vroegschoolse eucatie Allemaal naar e peuterspeelzaal Een planmatige aanpak van werving en toeleiing naar voor-

Nadere informatie

INTENTIEVERKLARING AS HUURDER STUDENTEN HUISVESTINGS COMPLEX BLUE GRAY AMSTERDAM

INTENTIEVERKLARING AS HUURDER STUDENTEN HUISVESTINGS COMPLEX BLUE GRAY AMSTERDAM INTENTIEVERKLARING AS HUURDER STUDENTEN HUISVESTINGS COMPLEX BLUE GRAY AMSTERDAM Algemene informatie m.b.t. project en Veruurer/eigenaar: Het project Blue Gray is een initiatief van een particuliere partij

Nadere informatie

Hoofdstuk 9 - Overgangsmatrices

Hoofdstuk 9 - Overgangsmatrices lazije 232 1a Er zijn 497 auto s e Eenweg ie via het plein e Gansstraat gaan. De som e eerste kolom geeft het aantal auto s e Eenweg, us 900. De som alle getallen in e matrix is 4000, het aantal auto s

Nadere informatie

Black-Scholes op de TI-83

Black-Scholes op de TI-83 Een van e plenaire lezingen op NWD 007 ging over e Black-Scholeformule; een formule waarmee e waare van optie op aanelen bepaal kan woren. De lezing wer oor velen al bijzoner ingewikkel ervaren, waarchijnlijk

Nadere informatie

Stadia chronische nierschade

Stadia chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 3 Nierschade vraagt om continue alertheid en aandacht van de behandelaar Nierfunctie en eiwitverlies: voorspellers van complicaties Stadia chronische nierschade Nierschade

Nadere informatie

8 a. x K (in euro s) x K (in euro s)

8 a. x K (in euro s) x K (in euro s) Hoofstuk 6 RECHTE LIJNEN 6.0 INTRO b, =, km c k = l a km kost,0: =,0 b rankje kost : =,0, us e entree is,0,0 = 0,-. Nee, als je bij e onerste lijn 8 naar rechts gaat ga je omhoog, us als je naar rechts

Nadere informatie

VAN DER LOUW GRAFISCH CENTRUM

VAN DER LOUW GRAFISCH CENTRUM Op onze Special Projects af - eling woren innovatieve promotieartikelen en verpakkingen ontworpen ie aan al uw wensen voloen. Heeft u zelf een goe iee, an werken wij at verer uit. Heeft u zelf géén iee,

Nadere informatie

Uitgebreid Informatierapport Besteldatum 10 jan 2013 Klantnummer 870-096052 Referentie

Uitgebreid Informatierapport Besteldatum 10 jan 2013 Klantnummer 870-096052 Referentie Kees van er Hart Van: kees@elsenga.nl Verzonen: onerag 10 januari 201314:07 Aan: Kees van er Hart Onerwerp: Elsenga Installatietechniek B.V. leuk he Uitgebrei Informatierapport Bestelatum 10 jan 2013 Klantnummer

Nadere informatie

Noordhoff Uitgevers bv

Noordhoff Uitgevers bv Blok - Vaarigheen lazije 0 a g h, p, p i p 0 p e q q q q q f 0 a a 0a a t t t t t t a Per weken is e groeifator,, 9 Een kwartaal heeft : weken. De groeifator per kwartaal is us, 990,. Een ag is -week,

Nadere informatie

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden.

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden. Samenvatting In hoofdstuk 1 hebben we het belang en het doel van het onderzoek in dit proefschrift beschreven. Wereldwijd vormen hart- en vaatziekten (HVZ) de belangrijkste oorzaak van sterfte. Volgens

Nadere informatie

2e Themasessie Gezondheid. September 2014

2e Themasessie Gezondheid. September 2014 2e Themasessie Gezondheid September 2014 Welkom bij 2 e themasessie Aanleiding Doelstelling Wie aanwezig? Locatie en coproductie Interactie Aan tafels en Digital Voting System In de browser intikken: www.klm.presenterswall.com

Nadere informatie

Waarom stijgen de uitgaven? Prijs- en volume. Vergrijzing als kostenbom. Kostenontwikkeling 1999-2003 Bron: Zorg voor euro s-2

Waarom stijgen de uitgaven? Prijs- en volume. Vergrijzing als kostenbom. Kostenontwikkeling 1999-2003 Bron: Zorg voor euro s-2 Zorguitgaven, 1972-2009 miljard euro (bron:cbs) Macro-economie, gezondheid en zorg Johan Polder 1 NVAG Jubileumcongres 19 november 2010 Zorguitgaven, 1972-2009 miljard euro Zorguitgaven, 1972-2009 miljard

Nadere informatie

Chronische nierschade: hoe vaak, stadia en risico s

Chronische nierschade: hoe vaak, stadia en risico s Factsheet Nieren en nierschade deel 3 Nierschade vraagt om continue alertheid en aandacht van de behandelaar Nierfunctie en eiwitverlies: voorspellers van complicaties Chronische nierschade: hoe vaak,

Nadere informatie

Grondwater, wie. doet wat?

Grondwater, wie. doet wat? Gronwater, wie oet wat? Gronwater, wie oet wat? Inhou 1 Wat is gronwater? 3 2 Wat kunt u zelf oen? 3 3 Wat kan e gemeente voor u betekenen? 4 4 Wat is e rol van van het waterschap? 6 5 Wat oet e provincie?

Nadere informatie

Bevraging Op weg naar het Zuiden i.s.m. Kwaliteitszorg

Bevraging Op weg naar het Zuiden i.s.m. Kwaliteitszorg Bevraging Op weg naar het Zuien i.s.m. Kwaliteitszorg Respons Groep Aantal Percentage LER - Lerarenopleiing 4 12,50% M&T - Management & Technologie 4 12,50% G&W - Gezonhei en Welzijn 24 75,00% Afname:

Nadere informatie

Tentamen Signalen en Systemen 2: 3BB32, 10 maart 2009

Tentamen Signalen en Systemen 2: 3BB32, 10 maart 2009 Tentamen Signalen en Systemen : 3BB3, 10 maart 009 Omerkingen ij het tentamen - O het tentamen mag een (grafisch) rekenaaraat geruikt woren - Geruik van aner materiaal zoals oeken, aantekeningen of lato

Nadere informatie

Locatienieuws. BSO Mearkelân Februari Beste ouders/verzorgers,

Locatienieuws. BSO Mearkelân Februari Beste ouders/verzorgers, Locatienieuws BSO Mearkelân Februari 2016 Beste ouers/verzorgers, Allereerst wensen we ieereen vanuit e BSO een goe en gelukkig 2016! Na Sinterklaas en Kerst achten we vanaf 4 januari weer van start te

Nadere informatie

Noordhoff Uitgevers bv

Noordhoff Uitgevers bv B-1a 32 B-2a Extra oefening - Basis Met een volle tank kunnen ze 48 16 = 768 km rijen. Het aantal liters keer 16 is gelijk aan het aantal kilometers. 2785 : 16 = 174,1 liter enzine. 174,1 : 48 = 3,626,

Nadere informatie

Hoofdstuk 6 Rekenen. Opstap Rekenen. Voor 825 gram kaas moet je 6,60 betalen.

Hoofdstuk 6 Rekenen. Opstap Rekenen. Voor 825 gram kaas moet je 6,60 betalen. Opstap Rekenen O-1a gewiht in grammen 150 1 650 erag in euro s 1,20... 5,20 Juith moet voor 650 gram kaas 5,20 etalen. gewiht in grammen 150 1 825 erag in euro s 1,20... 6,60 Voor 825 gram kaas moet je

Nadere informatie

Bezopen wiskunde. Enkele wiskundige modellen. Widmark model

Bezopen wiskunde. Enkele wiskundige modellen. Widmark model Bezopen wiskune In het artikel Doorzakken in Moelomgeving uit Signaal 17 (1997 pp. 21-22) i is te lezen hoe e moelomgeving van IP-Coach 4 gebruikt kon woren om alcoholafbraak in het menselijk lichaam te

Nadere informatie