Kijk me niet (te) vlug in de ogen! De sociaal-emotionele opvang van anderstalige nieuwkomers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kijk me niet (te) vlug in de ogen! De sociaal-emotionele opvang van anderstalige nieuwkomers"

Transcriptie

1 - nr. 13/ januari Kijk me niet (te) vlug in de gen! De sciaal-emtinele pvang van anderstalige nieuwkmers Wie aan anderstalige nieuwkmers denkt, denkt in de eerste plaats aan het verwerven van taalvaardigheid. Terecht. Nederlands leren begrijpen, lezen, spreken en schrijven is een basisvrwaarde m in het nderwijs en in nze maatschappij met succes aan de slag te kunnen. Maar wie met anderstalige nieuwkmers werkt, weet dat hier k nden leven p het sciaal-emtinele vlak: vaak hebben ze traumatiserende ervaringen achter de rug. He kunnen we deze leerlingen helpen zich beter in hun vel te velen? 1. Enkele prtretten Alles achterlaten De kinderen krijgen de pdracht iets te tekenen ver hun eigen land. Een Turks meisje tekent de berg Ararat: de heilige berg waar vlgens de bijbel de ark van Nach landde na de zndvled. Een berg met een diepe symblische betekenis. Ze begint te huilen. De berg rept p dat ze alles kwijt is: familie, vriendinnen... Haar drp bestaat niet meer. Het is met de grnd gelijk gemaakt My friends! De vader van Sarinah werkt in de diamantsectr. Het gezin is van Indië naar Antwerpen verhuisd. Sarinah is een ijverige, ambitieuze leerling. Al na enkele maanden vraagt ze wanneer ze naar de reguliere klas mag. Ze maakt na enkele weken al vlug vrienden. In het allereerste begin had ze het daar meilijker mee. I m missing my friends! zuchtte ze ten vaak. Alles anders Ten ik hier aankwam was alles anders: een ander klimaat, ander vedsel, andere gewnten, andere mensen, andere rllen,... Veel kennis die ik eerder p schl, thuis, p straat had vergaard, had hier weinig nut. De aangeleerde manier van mgaan met vlwassenen en leeftijdsgenten werkten vaak niet f gedeeltelijk. Leerkrachten verwachtten hier bijvrbeeld dat ik uitleg vreg als ik iets niet begreep. In Thailand was dat heel nbeleefd. Het was alsf de leerkracht het niet ged had uitgelegd. Ok de taal was een hele aanpassing. Ik mest leren praten met klanken die heel vreemd waren. Op vakken waar ik vreger heel ged in was, scrde ik nu heel laag. Ik velde me net weer een klein kind, terwijl ik eigenlijk bijna klaar stnd m de stap naar de vlwassenheid te zetten. Vluchteling Jawid (15) is gevlucht uit Afghanistan mdat de Taliban zijn familie bedreigde. Hij is hier sinds juni "Op het platteland is de macht van de Taliban niet gebrken. Mijn familie spreekt Farsi en dat wil de Taliban niet. Mijn vader wu me eerst niet laten gaan naar Engeland. Uiteindelijk wel. Acht maanden heb ik erver gedaan. In Turkije zat ik drie weken in de gevangenis. In ttaal kstte de reis me 4000 eur. In Engeland ben ik niet geraakt. Ik belde mijn vader: Engeland is te meilijk, mag ik naar België? Hier wn ik in een huis met vijftien andere niet begeleide minderjarige asielzekers. Mijn familie is naar Iran gevlucht, ik hp ze it te kunnen bezeken. Naar Afghanistan terugkeren lijkt me uitgeslten. Ik gelf niet dat het daar ng ged kmt. (Klasse februari 2009) 1

2 Orlgstrauma Islam (16). Gevlucht uit Tsjetsjenië, mdat hun vader zich plitiek verzet tegen Russische inmenging in zijn land, hier sinds februari 2007 "Tijdens de rlg met Rusland hebben we vaak in schuilkelders gezeten. Het hge piepen van een bm die dichtbij neervalt, vergeet ik nit. Mijn vader is gevlucht en wij zijn hem twee jaar later gevlgd. Hij is nu nderhudsman in een schl. Belgen zijn vriendelijke mensen. Ik hu ervan m p stap te gaan in Brussel en Antwerpen, maar liefst zu ik ng eens Grzny bezeken. Z lang de plitiek niet verandert in Tsjetsjenië, gaan we niet terug. Zelfs hier ntvangt mijn vader sms een dreigtelefn m te zeggen dat ze ns weten wnen. (Klasse februari 2009) De prtretten verschillen. Het ene is al schrijnender dan het andere. Eén element hebben ze allemaal gemeen. Het gaat m leerlingen die veel hebben meten achterlaten (land, vrienden, huis...) en die in een (vaak ttaal) andere situatie zijn terechtgekmen. 2. Van symptmen naar basisbeheften Smmige anderstalige nieuwkmers praten weinig f niet ver het verleden. De herinneringen eraan zijn sms te pijnlijk. Symptmen Tch vertellen ze via symptmen ver hun kwetsuren. Deze symptmen kunnen heel verschillend zijn. We zetten er een aantal p een rij: angstgevelens drefheid slaapstrnissen, nachtmerries psychsmatische strnissen (gebrek aan eetlust, buikpijn, hfdpijn) cncentratiestrnissen geheugenprblemen hyperactiviteit agressiviteit inactiviteit gemakkelijk geïrriteerd geraken wantruwen apathie gebrek aan zelfrespect regressie... Basisbeheften Symptmen verwijzen in de regel naar gekwetste basisbeheften. Dit zijn fundamentele nden van ieder van ns. 2

3 1. Lichamelijke beheften Basisbehefte 2. Behefte aan affectie, warmte en tederheid 3. Behefte aan veiligheid, duidelijkheid en cntinuïteit Vrbeelden Geznd vedsel Drinken Geznde lucht Rust en slaap Lichaamsbeweging Bescherming tegen ku, regen, zn Genegenheid Liefde Kestering Onderdak Het hebben van een inkmen De zekerheid van een rechtvaardige behandeling Bescherming tegen gevaar Zicht p wat p je afkmt Duidelijke regels / afspraken Een veilig nest 4. Behefte aan erkenning Behren tt een sciale grep Zich gedragen naar de nrmen van een sciale grep Aandacht en gedkeuring vragen Erkenning dr anderen van deskundigheden 5. Behefte m zichzelf als kundig te ervaren 6. Behefte m mreel in rde te zijn behefte aan zingeving. Explratiedrang Uitdagingen aangaan Succeservaring Zelfvertruwen, Geznd nrmbesef Waardenbeleving Gekwetste basisbeheften Deze beheften meten vldende bevredigd zijn m als mens ptimaal te kunnen functineren. Bij heel wat anderstalige nieuwkmers is de kans reëel dat één f meer van deze beheften nu f in het verleden nvldende bevredigd zijn f gekwetst zijn. Denk maar aan: hnger en ku, te weinig slaap, slechte huisvesting, geen familie f vrienden meer hebben, niet weten f je hier wel kan blijven, herhaaldelijk alles meten achterlaten, p schl het gevel hebben er niet bij te hren f uitgelachen te wrden mwille van je anders zijn, dr die nieuwe taal f een andere aanpak niet kunnen vlgen p schl, gecnfrnteerd wrden met andere gewnten en waarden. Als een basisbehefte in het gedrang kmt, geeft men te kennen dat er iets mislpt via het uitzenden van allerlei signalen, bijv.: suf, lm en lustels zijn na een slapelze nacht, 3

4 huilerig én agressief zijn mdat je geen vrienden (meer) hebt, angstig en in de war zijn als je niet weet f je hier ng kan blijven, zich clwnesk en agressief gedragen als je er niet echt bijhrt, ngedurig wrden als je niet kan vlgen in de klas, nverdraagzaam en verkrampt zijn mdat je met de westerse waarden niet mkan. Sciaal-emtinele prblemen He langer en he intenser een basisbehefte gekwetst is f werd, he grter de kans p het ntstaan van sciaalemtinele prblemen. Het inzicht in het belang van de basisbeheften is precies ntstaan uit de vaststelling dat bij de meeste leerlingen met sciaal-emtinele prblemen één f meer basisbeheften nvldende bevredigd wrden f werden. Kebir gaat bijna elke avnd heel laat slapen (hij vertaalt wat men p tv zegt). Daardr is hij meestal lm en me in de klas. Zijn werk vrdert niet. Hij heeft weinig succeservaring. Zijn zelfwaardegevel staat p een heel laag pitje. Uliana verblijft al enkele maanden in een pvangtehuis. Ok al prberen de pveders haar de ndige warmte en affectie te geven, tch blijft Uliana p allerlei manieren m aandacht en warmte bedelen. Maar dat det ze sms p z n gefrceerde en negatieve manier, dat ze meer berispt wrdt dan dat ze haar del bereikt. Hewel: negatieve aandacht is k aandacht! Daardr zit Uliana vast in een negatieve spiraal. Helpen Als we kinderen met sciaal-emtinele prblemen willen helpen, is het belangrijk veling te hebben met wat hen écht bezighudt. Op een druk kind alleen inpraten ( Prbeer nu wat rustiger te zijn! ) f het straffen, helpt dat kind niet echt (f beter: echt niet!). Heeft die drukte te maken met gebrek aan slaap? Of is het een pging m wat aandacht te krijgen? Of reageert het zich af mdat het het gevel heeft dm te zijn? Een leerling die er altijd me uitziet, is niet per definitie gehlpen dr het in de lp van de dag wat te laten dutten. Want als dat me zijn het gevlg is van de strijd pgeven, mdat het er tch nit iets van terechtbrengt, dan werken we p die manier enkel aan het symptm, niet aan wat erachter zit. Basisbeheften in niet-westerse culturen In westerse landen zijn mensen in de eerste plaats individuen, die verantwrdelijk zijn vr het eigen gedrag. Mensen meten hun gedrag grtendeels zelf bepalen. In smmige niet-westerse culturen speelt de grepsgebndenheid een grte rl. Mensen zijn vral grepslid en verantwrdelijk vr het grepsbelang. De basisbeheften krijgen vr een deel een andere invulling. Belangrijk zijn.m. de behefte aan erkenning dr de grep (behefte m zich te cnfrmeren aan de grep, erbij hren) en de behefte m de reputatie van de grep hg te huden en m de eer van de grep uit te dragen. Verder spelen het gemeenschapsgevel en het pkijken naar en zich identificeren met gemeenschapsfiguren een belangrijke rl. Als men signalen f symptmen die geënt zijn p dit srt gekwetste beheften te lijf gaat vanuit nze westerse basisbeheften, kan dat wel eens tt een fute aanpak leiden. 4

5 Vrbeeld Ismaël, een Markkaanse jngen, is ng maar enkele maanden in België. Hij vertnt vaak een prvcerend, clwnesk gedrag. Op bijna iedere tenaderingspging reageert hij k clwnesk. Na bservatie en nderzek frmuleert men de hypthese van een psychpatische strnis. Men prbeert de jngen duidelijke grenzen en structuur te bieden. Wanneer het strende gedrag van Ismaël blijft en zelfs teneemt, gaat men ten rade bij een specialist in interculturele cmmunicatie. Deze kmt tt de cnclusie dat het gedrag van de jngen eerder met gezien wrden als gedrag waarmee pgreiende jngens in een grte stad als Fez zich meten leren handhaven binnen de grep. Er is geen sprake van een psychische strnis. Men prbeert er nu meer werk van te maken dat Ismaël zich ged velt in de grep en dat hij af en te iets kan laten zien en laten hren ver zijn leven in Fez. 3. Van prbleemaanpak naar preventie: de preventiepiramide Hiernder vlgt een kader vr een brede preventieve werking. Er is sprake van een aantal niveaus m preventief aan de slag te gaan. Bij elke niveau geven we enkele vrbeelden: Een brede aanpak Hamid zet regelmatig de klas p stelten. Het is een drukke jngen. Zijn aandacht is vaak zek. De andere leerlingen vinden hem best leuk, maar tch sms k te druk. Juf Kris, een interim, heeft het met hem niet nder de markt. Terwijl de andere leerkrachten erin slagen m het maandthema samen leren is best fijn vrm te geven, slaagt ze er amper in taalactiviteiten tt een ged einde te brengen. Vrige week was ze echt verstuur en heeft ze Hamid vaak gestraft. Haar geduld was p. Even leek het erp dat ze de situatie nder cntrle kreeg, maar vandaag liep het pnieuw verkeerd. Na een luide scheldpartij heeft ze Hamid uit de klas gezet. Znder excuses km je er niet meer in! had ze gezegd Vraag is wat er met gebeuren. Kan de aanpak zich beperken tt Hamid? Ligt de rzaak in zijn persn (traumatiserende ervaringen? leerachterstand? )? Of kijken we tegelijk naar de sfeer en mgang in de klas? He staat het met de leerkrachtstijl van juf Kris? Wat maakt Hamid in haar ls (en mgekeerd)? Wat leert zijn thuissituatie (gezinscultuur/gezinsstructuur en pvedingmdel van de uders)? Gebeurt het in deze schl ng dat (nieuwe f tijdelijke) leerkrachten in meilijkheden geraken? Waarm kaartte juf Kris het prbleem niet eerder aan? Kan ze terecht bij cllega s en/f bij de directie f zijn prblemen niet bespreekbaar? 5

6 Het is duidelijk: Juf Kris kan dit niet alleen aan. Dit prbleem ls je k niet p dr het (vral repressief?) geïsleerd aan te pakken. Het heeft met van alles en ng wat te maken. Het vergt een brede, integrale aanpak rnd werk maken van meer welbevinden. En dat begint al vóór het prbleem zich vrdet. He kan je (binnen het team) bij het werk maken van meer welbevinden een breed, integraal kader hanteren? He km je tt een gede afstemming tussen de verschillende interventies en initiatieven binnen de schl? De preventiepiramide We kiezen vr een brede, preventieve aanpak. Die stelt p de preventiepiramide. Schema: de de preventiepiramide preventiepira (Jhan mide (Jhan Deklerck) Deklerck) Niveau 4: Prbleemaanpak Niveau 3: Specifieke preventie Prbleemgerichte aanpak Niveau 2: Algemene preventie Niveau 1: Leefklimaatbevrdering Niet - prbleemgerichte aanpak Niveau 0: Brede, maatschappelijke cntext (plitiek, sciaal, cultureel, eclgisch) ATTITUDEVORMING STRUCTURELE AANPAK De preventiepiramide brengt een aantal niveaus in kaart. Ze maakt duidelijk dat een cmbinatie van factren een rl spelen in een prbleem (als dat van juf Kris bijv.). Er zal dan k een geheel van maatregelen ndig zijn m het welbevinden van alle betrkkenen hg te huden. Niveau 0: De samenleving in haar sciale, plitieke en eclgische dimensie Sciale, plitieke, ecnmische en eclgische factren stimuleren f beperken wat p een schl mgelijk is. In welke mate ben je er als leerkracht / als team bewust van en alert vr. Vrbeeld: mgelijkheden en meilijkheden Welke mgelijkheden zijn er? Welke meilijkheden en risic s zijn er? Vanuit het lkale niveau: aard van de schlmgeving 6

7 sciale samenstelling van jullie schlmgeving sciale samenstelling van het gebied van waaruit de schl leerlingen aantrekt het lkale buurt-, welzijns-, preventie- en veiligheidsbeleid de gezndheidszrg: CAW (Centrum vr Algemeen Welzijn), CGG (Centrum vr geestelijke gezndheidszrg) de lkale plitie kwaliteit van de speel- en leefmgeving cultuuraanbd in de schlmgeving band met het lkale leven (verenigingen, parchie / mskee ) gebeurtenissen, activiteiten, festiviteiten Vanuit het ruimere niveau: actualiteit... in Vlaanderen / België (sciaal-plitiek, cultureel, indringende gebeurtenissen ) in mringende landen (sciaal-plitiek, cultureel, indringende gebeurtenissen ) in de wereld (sciaal-plitiek, cultureel, indringende gebeurtenissen ) Brn: Werkmap Welbevinden p schl (WOS) (CEGO) Niveau 1: Leefklimaatbevrdering Op klas- en/f teamniveau wrden initiatieven genmen die het ged gevel versterken en die maken dat iedereen zich veilig en p z n gemak velt. Er is ruimte vr humr, een ged persnlijk cntact en er is een pen sfeer. Vrbeeld: een gezellige kring Een aangename klassfeer zrgt er niet alleen vr dat de leerlingen graag naar schl kmen, maar stimuleert k het eigen enthusiasme m met vlle teugen te genieten van het nderwijzen. Een gede sfeer verhgt de mtivatie en betrkkenheid bij de kinderen. De druk bij de leerkracht zal vanzelf dalen wanneer er k sprake is van een eigen welbevinden. Krtm, het kmt alle betrkkenen ten gede. (...) Het kringgesprek is een mment waarp de klas f leefgrep samen gaat zitten m gedachten en ervaringen te delen. Als ntmetingsplaats is het de plek bij uitstek waar het cntact tussen leerlingen nderling en tussen leerlingen en leerkracht gerealiseerd wrdt (...) Vrwaarde blijft dat iedereen alles kan zien en dat je vral prettig kunt zitten. De kring kan wrden afgeschermd dr een kast f dr planten. Ok een verrijdbaar brd is geschikt als afscheiding; je kunt het bvendien gebruiken vr alle instructies die in de kring gegeven wrden. Een salntafel in het midden van de kring creëert een huiselijke sfeer. De kinderen kunnen er werk p tentnstellen f je kunt er relevante attributen p neerleggen. 7

8 Brn: Werken aan een psitief leefklimaat in klas en schl. Didactische mgelijkheden van kring en frum (CEGO) Vrbeeld: werk maken van veiligheid en duidelijkheid p schlniveau Checklist vr nthaalschlen Getrainde tlken? Het eerste gesprek: Wie? Peter- f meterschap: wegwijs helpen? Rndleiding vr uders? (Vertaalde?) infrmatie ver het pedaggisch prject en het schlreglement? Ouders p de hgte van hun rechten? Welkmstpakket (plattegrnden, namen leerkrachten...)? Cllega's p de hgte? He vrienden maken? Klasgenten p de hgte? Plsen naar educatief verleden en naar hun huidige beheften? Na een aantal maanden getest p vruitgang? De mgelijkheid m p één persn terug te vallen? Brn: Stefaan Plysier, Kinderen met een tweede huid. Onthaal van kinderen p de vlucht (Garant) Vrbeeld: samenwerking met uders Checklist Werken aan gede cntacten met uders Open cmmunicatie stimuleren (.a. feedback geven) Ruimte laten vr de eigenheid van ieder gezin Ouders infrmeren ver de visie en werking van de schl Werken aan inspraak van uders Ouders kansen geven m actief te participeren in het schlgebeuren. Brn: Werkmap Welbevinden p schl (WOS) (CEGO) Niveau 2 Algemene preventie Hier gaat het m initiatieven die de kinderen, de leerkrachten en/f de uders sterker maken. Ze wrden bijv. sciaal vaardiger. Z vergrt hun draagkracht in uiteenlpende situaties. Hier wrdt niet aan een specifiek prbleem gedacht. Vrbeeld: werken rnd gevelens Dr rnd gevelens te werken, willen we kinderen helpen dichter te kmen bij wat in hen mgaat. We willen hen helpen bij het leren (h)erkennen, benemen en differentiëren van gevelens bij zichzelf en bij anderen. Een belangrijke deelvaardigheid is het leren identificeren van gevelens p basis van de lichamelijke signalen ervan. Kinderen meten stilaan leren nderkennen wat men zal ervaart en det als men bijvrbeeld bang is. Z kunnen ze dat gevel steeds beter herkennen p het mment dat ze het zelf ervaren en later k als anderen ermee te 8

9 maken hebben. Daarbij meten ze het gevel k een naam' leren geven. Geleidelijk slagen ze er k steeds beter in m verschillende gevelens van elkaar te nderscheiden. Daarnaast meten kinderen gevelens leren erkennen. Dit betekent kunnen en durven tegeven en aanvaarden dat je een bepaald gevel hebt. Dit impliceert: het gevel 'telaten', het niet wegstppen f pkrppen, maar het ten vlle durven drleven. Brn: Een ds vl gevelens. Handleiding (CEGO) Vrbeeld: expressie- en muzische kansen bieden Kinderen die (ng) niet (ged) via gesprken f geschreven taal in staat zijn tt verwrden, kunnen hun ervaringen, indrukken en inzichten vaak makkelijker via muzische kanalen vrmgeven. Meestal ndersteunt dit het (later) tt verwrden (mndeling en / f schriftelijk) kmen. Beeld Leerlingen indrukken, ervaringen en inzichten laten tekenen, betseren, schilderen Beweging Leerlingen laten bewegen zals... Drama Leerlingen de huding en mimiek van een... laten imiteren Leerlingen laten praten zals... dat zu(den) den Muziek Leerlingen laten kiezen welk muziekfragment bij... past Media Leerlingen ft s laten maken geïnspireerd dr... Vrbeeld Tn een aantal situatieplaatjes uit Een huis vl gevelens en axen. Vraag aan de leerlingen m van de schijf klei een gezicht f een lichaamshuding te maken die dat gevel uitdrukt. Leg een aantal reprducties van prtretten in het rnd. Vraag de kinderen de pdracht m individueel een prtret uit te kiezen dat hen het meest aanspreekt. Laat hen dan p een stuk kartn f p een plankje een schijf klei (15 tt 20 cm diameter, 1 tt 2 cm dik) leggen en daarp een gelaatsuitdrukking uitwerken. Stimuleer hen m dat te den dr stukjes klei (bv. balletjes, schijfjes, wrstjes ) en eventueel andere vrwerpen p de schijf te leggen. Ze kunnen k met vrwerpen tekenen f reliëf aanbrengen in de klei. Brn: Praten met prtretten (CEGO) 9

10 Niveau 3 Specifieke preventie Dit niveau richt zich wel p een welmlijnd prbleem. Je det er alles aan m te vermijden dat een welbepaald prbleem zich zal vrden (bijv. pesten ) en / f je reikt de mgelijk betrkkenen inzichten, vaardigheden aan m een welbepaald prbleem (bijv. echtscheiding van uders) beter aan te kunnen Vrbeeld: cnstructief leren mgaan met afscheid nemen Anderstalige nieuwkmers hebben al eens afscheid meten nemen. In het nieuwe land, p de nieuwe schl vinden ze hpelijk wat huvast, vriendschap, liefde... Een aantal van hen blijft hier niet lang! Dat wrdt ng eens afscheid nemen. Vrienden, een mgeving... verliezen. Grte en kleine verliezen. Elk jaar pnieuw wrdt geen enkel kind, geen enkele klas, geen enkele schl ervan gespaard. (...) We meten echter niet wachten p een ingrijpend verlies m kinderen met verlies te leren mgaan. (...) Als kinderen hun gevelens leren herkennen, benemen en uiten rnd (kleine) verlieservaringen, is de kans grt dat ze bij een ingrijpend verlies makkelijker met hun emties verweg kunnen. Vrbeeld: Verandering in de leefmgeving / thema verhuizen Telkens wanneer een gezin verhuist, wrdt er iets achtergelaten: de speelkameraden, de buurt, de schl, de tuin...maar niet alleen de materiële zaken wrden achtergelaten. Aan een wnplaats zijn bepaalde herinneringen verbnden en die herinneringen verliezen hun plek. Verhuizen van wnplaats brengt in de meeste situaties een verandering van schl met zich mee. Ok de kinderen van de klas kunnen het meilijk hebben met het weggaan van hun klasgentje, mdat zij met hem/haar een band hebben pgebuwd. (...) Uitwisselen van ervaringen Laat de kinderen hun eigen ervaringen, gevelens, gedachten, gewaarwrdingen... uitwisselen. Ondersteun de kinderen dr actief te luisteren en indien ndig stimulerende vragen te stellen. Hu niet enkel rekening met het nieuwe klasgentje f het kind dat gaat verhuizen, maar denk k aan de andere kinderen die met hem / haar een band hebben pgebuwd. Hanteer indien ndig de gevelswaaier m de gevelens te nderscheiden. Laat vervlgens de kinderen spntaan reageren en geef hen de kans m vragen te stellen. Als er wrdt verdergegaan p de ervaringen van een kind, bserveer hem / haar dan tijdens de activiteiten. Respecteer het ritme van het kind en geef het kansen m zijn f haar gevelens te uiten wanneer het daarte behefte heeft (het zakbekje, CDrm... bieden mgelijkheden m iets te lssen, neer te schrijven...). Frceer echter niets. (...) 10

11 Een gedicht Ach, was ik maar een slakje. Dan nam ik mi m n huisje als een pakje veral met me mee. Hefde ik niet naar een heel nieuw huis (Wil niet! Wil niet!) en was ik lekker altijd thuis... (Geert De Kckere) Beeldende expressie Laat de kinderen hun eigen leefmgeving schilderen f tekenen. Geef de pdracht m minstens 5 waardevlle elementen (niet enkel materiële zaken) uit hun mgeving af te beelden. Beschuw samen de werken van de kinderen. Brn: Een wereld vl trst. Kinderen leren mgaan met verlies. Handleiding (CEGO) Niveau 4 Prbleemaanpak Die kmt er als zich een prbleem vrdet en richt zich ndzakelijk p de direct betrkkenen. Del is m het prbleem z gauw mgelijk in de kiem te smren én herhaling ervan te vermijden. Vrbeeld: gesprek bij situatieplaatjes van Kid k-kit De Kid k-kit wil kinderen die (semi-)residentieel zijn pgenmen helpen bij het beter greep krijgen p hun (sms traumatisch) verhaal. De set wil ptimale vrwaarden scheppen en (k nn-verbale) taal geven vr het natuurlijke herstel van de beleving en perceptie. De kit bevat.m. situatieplaatjes. Er zijn telkens kppels van een negatief plaatje en een psitief. De negatieve plaatjes laten zien wat er (thuis) kan misgaan,.m.: alleen p een vliegveld, huis in vlammen, een nachtmerrie, ruzie tussen uders, alchlverslaving, pgeslten in een gevangenis... Op de psitieve plaatjes staat he het anders zu kunnen (veranderingswensen en -delen). De vlgende vragen kunnen gesteld wrden. Is het ged dat we hier nu even ver praten? Bij weigering. Dit kmt vr ju nverwacht, is het niet? Ik begrijp dat je erver wil nadenken. Ik vind het heel ged dat je geluisterd hebt naar wat ik verteld heb. Als het kind k een vlgende keer weigert. 11

12 He kunnen we ju helpen m er wel ver te vertellen? Wat hudt je tegen? Heb je er graag iemand bij? Heb je liever dat iemand anders het det? Hierver praten vernderstelt natuurlijk al behrlijk wat taalvaardigheid. Anderstalige nieuwkmers die ng maar weinig taal beheersen kan men uitndigen k nn-verbaal te reageren. Men kan hen bijvrbeeld naar aanleiding van één f meer prenten naar eigen keus ppjes en attributen te geven uit te spelen wat ze k maar willen en daarbij te velen wat er te velen valt. Men kan k laten tekenen en hen de ruimte te geven m verdriet, wede f angst te tnen. Brn: Kid k- kit: mijn verhaal (CEGO) 4. Sltbeschuwingen Werk maken van de sciaal-emtinele pvang van AN-ers is meer dan het aanbieden van een aantal nthaallessen. Preventiepiramide De preventiepiramide biedt een duidelijk kader. Ze laat te: een klaar (ttaal)beeld te krijgen van wat er nu al binnen een klas / een schl gebeurt, de bestaande werking bij te sturen, het hfddel - meer welbevinden - vldende sterk vr gen te huden. De preventiepiramide maakt zichtbaar dat de nderliggende niveaus de hger geplaatste niveaus helpen dragen. Prbleemaanpakkende f specifieke preventiemaatregelen hebben meer kans p succes als ze ingebed zijn in een psitief leefklimaat. Een straf (niveau 4) die een kind als zinvl ervaart, bevrdert bijv. medewerking en vermijdt dat er een sfeer van cnflict ntstaat. Basishuding van verbndenheid Belangrijk is een basishuding van verbndenheid bij de leerkracht en bij de schl. Heeft men echt respect vr die vreemde? Kan men m met sms vreemd lijkende gewnten en waarden? Kan men eigen vertuigingen en waarden (een beetje) in vraag stellen? Kan men cntact maken met de eigen beleving en met die van de AN-er? Diversiteit Nauw verwant daarmee is het feit dat je best rekening hudt met de diversiteit p alle vlakken. Er is niet alleen de diversiteit p vlak van kennis van het Nederlands begrijpen en spreken, p vlak van gealfabetiseerd en geletterd zijn en p vlak van (schlse) kennis en vaardigheden. Er zijn k grte verschillen p vlak van gewnten, waarden, vertuigingen, hygiëne... Kan men dat anders zijn een plaats geven? Kan men ermee mgaan? Kan men het hnreren en als een mgelijke basis hanteren m erp verder te buwen? Tensltte: prbeer niets te frceren. Het is vaak nrmaal dat een AN-er zich een tijdlang wat argwanend pstelt en weinig f niets det en zegt. Het duurt sms een hele tijd vr hij/zij zich durft te uiten. Dit vraagt geduld. Zeker p niveau 4 (prblemen curatief aanpakken) met men vrzichtig zijn. Smmige AN-ers willen p schl (een tijdlang) niet gecnfrnteerd wrden met hun sms pijnlijke verleden f met een meilijke hier-en-nu situatie. Ze prberen te genieten van de enige plek waar ze huvast 12

13 vinden. Op schl is er structuur, aandacht... Ontneem hen dat recht niet. Zrg wel dat ze signalen krijgen dat ze met alles wat ze in hun rugzak mee hebben welkm zijn. Hier kan de basishuding van de leerkracht en van de schl een vrzichtige uitndiging zijn. Ok het discreet ter beschikking stellen van (prent) materialen rnd gevelens en gevelsgeladen thema s kan hier een rl spelen. Maar frceer niet! Want: Kijk me niet (te vlug) in de gen! Tekst: Luk Depndt, medewerker Steunpunt GOK 13

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten Pestprtcl basisschl Pieter Wijten Basisschl Pieter Wijten werkt aan een veilig schlklimaat waarin kinderen respectvl met elkaar mgaan. Ze hanteert drie principes: Ik zrg ged vr mezelf Ik zrg ged vr de

Nadere informatie

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool PEST PROTOCOL Prins Willem-Alexanderschl Wat is een pestprtcl? Een pestprtcl is een aantal vereenkmsten ver het tegengaan van pesten. Een afspraak tussen de schl, de kinderen en de uders. Waarm een pestprtcl?

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling Prtcl bij het verlijden van een gezinslid van een leerling Algemeen: Er wrden geen mededelingen aan de pers gedaan. Het lcatie aanspreekpunt f de directeur meldt alleen dat nze 1 ste zrg de nabestaanden

Nadere informatie

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht.

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht. Pedaggisch klimaat en autisme dr Ad Dnkers Klimaatschaal SIGA Dinsdag 9 december 2014 Inleiding Even vrstellen.. Pedaggisch klimaat en de Klimaatschaal Grepsprcessen bij jngeren: rl van de leerkracht.

Nadere informatie

De volgende kenmerken die betrekking hebben op de algemene ontwikkeling kunnen wijzen op een ontwikkelingsvoorsprong.

De volgende kenmerken die betrekking hebben op de algemene ontwikkeling kunnen wijzen op een ontwikkelingsvoorsprong. 1 Checklist kinderen met een ntwikkelingsvrsprng (grep 1 en 2). De vlgende kenmerken die betrekking hebben p de algemene ntwikkeling kunnen wijzen p een ntwikkelingsvrsprng. mndelinge taalvaardigheid gede

Nadere informatie

Godsdienstige stellingname collega

Godsdienstige stellingname collega Gdsdienstige stellingname cllega Je werkt p een penbare basisschl en hebt kinderen van verschillende natinaliteiten in je grep. Een van je cllega's draagt een hfddek. De kinderen uit haar grep scren ged

Nadere informatie

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR!

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR! Ontwikkeling van kinderen, stagnatie van de ntwikkeling en drverwijzen Wij prberen er vr te zrgen dat kinderen zich bij nze pvang plezierig velen en zich kunnen ntwikkelen. Om te kunnen berdelen f dit

Nadere informatie

Rouwprotocol Widdonckschool Weert overlijden van een leerling

Rouwprotocol Widdonckschool Weert overlijden van een leerling Ruwprtcl Widdnckschl Weert Ruwprtcl Widdnckschl Weert verlijden van een leerling In dit prtcl wrdt beschreven he Widdnckschl Weert kan handelen bij het verlijden van een leerling(en) van nze schl. Dit

Nadere informatie

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o Klas-in-zicht Een negatieve grepsdynamiek, leerlingen die niet met elkaar vereen kunnen kmen, een vertrebelde relatie tussen leerlingen en leerkrachten, meilijk les kunnen geven dr strend gedrag, zijn

Nadere informatie

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen:

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen: Graaf Jan van Mntfrtschl Beleid ter vrkming en/f regulering van pestgedrag 1. 1 Inleiding: Iedere schl heeft een veilig schlklimaat ndig. Op de Graaf Jan van Mntfrtschl zijn wij ns ervan bewust dat veiligheid

Nadere informatie

De groepsleerkrachten bereiden zich samen voor op het gesprek met hun groep.

De groepsleerkrachten bereiden zich samen voor op het gesprek met hun groep. PROTOCOL ROUWVERWERKING Het stappenplan A. Het bericht kmt binnen Bericht van een ngeluk f verlijden van een leerling - Tezeggen dat er iemand zal terugbellen. Vragen p welk nummer men bereikbaar is en

Nadere informatie

Pestprotocol. Pestprotocol Stichting Allure januari 2012 1

Pestprotocol. Pestprotocol Stichting Allure januari 2012 1 Pestprtcl Elke schl bij Stichting Allure hanteert een Pestprtcl. Het schlspecifieke Pestprtcl is een afgeleide van dit algemeen Pestprtcl. 1. Del van het pestprtcl: Wij vinden dat elk kind dat bij ns naar

Nadere informatie

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen.

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen. PESTEN Deze flder is een hulpmiddel vr ju en je kind m samen te leren ver pesten en he je dit kan stppen. WAT IS PESTEN? Pesten is iemand anders bewust bedreigen, bang maken, uitdagen, uitschelden f pijn

Nadere informatie

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden

Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Gespreksleidraad WOII geïnteresseerden Delstellingen Diepgaand inzicht krijgen in infrmatiebehefte m.b.t. WOII persnlijke betekenis WOII ntstaan interesse in WOII beiende/interessante thema s gebruik en

Nadere informatie

visietekst preventie en omgang agressief gedrag KIDS Borggravevijversstraat 9 3500 Hasselt tel. 011/22 25 93 fax 011/24 20 14 kids@kids.

visietekst preventie en omgang agressief gedrag KIDS Borggravevijversstraat 9 3500 Hasselt tel. 011/22 25 93 fax 011/24 20 14 kids@kids. visietekst preventie en mgang agressief gedrag KIDS Brggravevijversstraat 9 3500 Hasselt tel. 011/22 25 93 fax 011/24 20 14 kids@kids.be visie Agressie maakt nlsmakelijk deel uit van het menselijk bestaan

Nadere informatie

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs Cursussen CJG (samenwerking tussen De Meerpaal en het nderwijs in Drnten) Vrtgezet Onderwijs 1 Faalangst (vrtgezet nderwijs) Faalangsttraining is vr jngeren die gespannen zijn en (te) veel nadenken ver

Nadere informatie

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND Pestprtcl Dit pestprtcl bestaat uit 4 delen:vr alle kinderen, vr het gepeste kind, vr de pester en, vr de uders. Deze partijen zijn allemaal betrkken bij een situatie waarin gepest wrdt. Uitleg van de

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

Gedragsprotocol Samenwerkingsschool Balans. Wat is het gedragsprotocol? Uitgangspunt. Pesten of plagen?

Gedragsprotocol Samenwerkingsschool Balans. Wat is het gedragsprotocol? Uitgangspunt. Pesten of plagen? Gedragsprtcl Samenwerkingsschl Balans Wat is het gedragsprtcl? Het gedragsprtcl vrmt de verklaring van het schlbestuur, de directie, de leerkrachten, de leerlingen en de uders waarin is vastgelegd dat

Nadere informatie

draaiboek suïcidepreventie

draaiboek suïcidepreventie draaibek suïcidepreventie Algemeen Een draaibek is een handleiding f stappenplan waarin stap vr stap wrdt behandeld wat er p je af kan kmen mcht er zich een bepaalde gebeurtenis f crisis vrden. Elke gebeurtenis

Nadere informatie

Pestprotocol. 1 Achtergrond. 1.1 Uitgangspunt. 1.2 Pesten in het cluster-4-onderwijs. Onderwijs. Pestprotocol Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014

Pestprotocol. 1 Achtergrond. 1.1 Uitgangspunt. 1.2 Pesten in het cluster-4-onderwijs. Onderwijs. Pestprotocol Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014 Pestprtcl Onderwijs Pestprtcl Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014 1 Achtergrnd 1.1 Uitgangspunt Beleid tegen pesten valt binnen het veiligheidsbeleid van Yulius Onderwijs. Ons uitgangspunt is dat nze schl een

Nadere informatie

Wij zijn een KiVaschool!

Wij zijn een KiVaschool! Elke schl bij Stichting Allure hanteert een Pestprtcl. Dit schlspecifieke Pestprtcl is een afgeleide van het algemeen Pestprtcl Allure. O.B.S.Geert Hlle hanteert de KiVa aanpak. Wij zijn een KiVaschl!

Nadere informatie

LOGBOEK van: klas: 1

LOGBOEK van: klas: 1 LOGBOEK van: klas: 1 Inhudspgave Inleiding en inhud van het lgbek Wat is de maatschappelijke stage? Delen van de maatschappelijke stage Waar de je maatschappelijke stage? Kaders waarbinnen de maatschappelijke

Nadere informatie

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte Genderlpbaanklf: enkele vrzetten vanuit Persephne vzw, rganisatie van vruwen met een handicap f invaliderende chrnische ziekte De genderlpbaanklf verdient aandacht van de beleidsmakers en de sciale partners.

Nadere informatie

Kinderen uit de lagere school opvangen na een overlijden

Kinderen uit de lagere school opvangen na een overlijden VCLB Leuven Centrum vr Leerlingenbegeleiding vr Vrij en Gemeentelijk Onderwijs vzw Karel Van Ltharingenstraat 5 3000 Leuven Tel. 016 28 24 00 Fax 016 28 24 99 inf@vclbleuven.be www.vclbleuven.be Kinderen

Nadere informatie

Pestprotocol Cazemierschool 2012

Pestprotocol Cazemierschool 2012 Pestprtcl Cazemierschl 2012 Vrwrd De Cazemierschl is een Prtestants Christelijke schl, die werkt vanuit de Jenaplanvisie. Dat betekent dat vr nze schl de algemeen menselijke waarden zals gemeenschapszin,

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Een natuurlijk proces

Een natuurlijk proces Ik vel het weer. Het is er weer. Sms even, dan de hele tijd. Ik wil je niet kwetsen. Ik wil het niet weer zeggen, maar het is er weer. (Gijs Hrvers) Overprikkeling Veel mensen met autisme hebben gede intellectuele

Nadere informatie

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009]

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1 Algemeen Meldcde bij een vermeden van kindermishandeling vr scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1.1 Iedere ScS Scheidingsspecialist, ScS Zandkasteelcach, ScS OKEE-cach, hierna te nemen scheidingsbegeleider,

Nadere informatie

1 Uit: Pedagogisch kader kindercentra 4-13 jaar

1 Uit: Pedagogisch kader kindercentra 4-13 jaar 1 Uit: Pedaggisch kader kindercentra 4-13 jaar Deel I / hdst. 5 Relaties in de grep De grep als leermgeving De buitenschlse pvang is een fantastische preftuin vr de sciale ntwikkeling van kinderen. Ze

Nadere informatie

5.2.1 Jezelf losmaken uit overtuigingen

5.2.1 Jezelf losmaken uit overtuigingen Stap 5 Deel 2 Je met niet alles gelven wat je denkt Lesje 5.2.1 Jezelf lsmaken uit vertuigingen Je hebt eerder al pgeschreven welke gedachtes zijn uitgegreid tt vertuigingen: de beelden ver jezelf en anderen

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emotionele- en /of gedragsproblemen

Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emotionele- en /of gedragsproblemen Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emtinele- en /f gedragsprblemen Schljaar 2009-2010 Welkm jij. Jij, helemaal jezelf. Nieuw vr ns, nbekend, ged zals je bent. Wij

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

Mama Lief. Elen Lescoat en Orianne Lallemand ISBN 978 90 5924 444 3. Vanaf 3 jaar NUR 273. Uitgeverij Bakermat. Suggesties: Emy Geyskens

Mama Lief. Elen Lescoat en Orianne Lallemand ISBN 978 90 5924 444 3. Vanaf 3 jaar NUR 273. Uitgeverij Bakermat. Suggesties: Emy Geyskens Elen Lescat en Orianne Lallemand ISBN 978 90 5924 444 3 Vanaf 3 jaar NUR 273 Suggesties: Emy Geyskens Krte inhud 1 Mijn mama is een fee. Haar jurk is een blesem, haar juwelen de zn en zij de miste. Mama

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS Aan de Roer

PESTPROTOCOL OBS Aan de Roer PESTPROTOCOL OBS Aan de Rer Pestprtcl OBS Aan de Rer 1 Inleiding Vr u ligt het Pestprtcl OBS Aan de Rer. Het prtcl geeft leerkrachten van grep 1 tt en met 8 richtlijnen vr het vrkmen, signaleren en aanpakken

Nadere informatie

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kp van Nrd-Hlland Er is sprake van hgbegaafdheid, blijkens uit: Een ttale intelligentie gelijk f hger dan 130 N.B.: bij een intelligentienderzek wrdt nrmaliter

Nadere informatie

Website Wemel : Wie zijn wij?

Website Wemel : Wie zijn wij? Website Wemel : Wie zijn wij? Een wemel is iemand die niet kan stilzitten, die vanbinnen en vanbuiten altijd maar wriemelt en beweegt, die zich niet lang p hetzelfde kan richten, en in heel veel dingen

Nadere informatie

Metacognitieve Therapie

Metacognitieve Therapie Metacgnitieve Therapie MODULE 10: TERUGVALPREVENTIE 10.1 terugvalpreventie 10.2 Psychse/schizfrenie: diagnse f stigma? Het begrip psychse, respectievelijk schizfrenie, wekt bij veel mensen een verkeerde

Nadere informatie

Stap 1. Wat wil jij?

Stap 1. Wat wil jij? Stap 1. Hi Iemand heeft het idee dat jij wel wat supprt kunt gebruiken. Dat kunnen je uders zijn, een vriend/vriendin een therapeut f iemand anders die ju ged kent. Die iemand wil graag dat jij hulp krijgt

Nadere informatie

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2 Eenzaamheid Idske de Haan- de Jng> 1. Ter inleiding 2 2. Wat is eenzaamheid? 2 3. He ntstaat eenzaamheid 3 a. Externe factren 3 b. Persnlijkheidskenmerken f karakter 4 c. Gedragspatrnen

Nadere informatie

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF Onze grep bezekt de vrstelling p: LESBRIEF 1 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Geachte leerkracht, Deze lesbrief is bedeld

Nadere informatie

Het Coole Kikkerplan Binnen twee weken een klas vol vet coole kikkers Groep 4 tot en met 8

Het Coole Kikkerplan Binnen twee weken een klas vol vet coole kikkers Groep 4 tot en met 8 Het Cle Kikkerplan Binnen twee weken een klas vl vet cle kikkers Grep 4 tt en met 8 Anne Kijman, Kinderpsychlg NIP/Gz BIG i.s.m Christine de Jngh en Yvnne van der Zanden, leerkrachten Jhannesschl Pijnacker

Nadere informatie

depressie wat kun je doen als iemand in je omgeving een depressie heeft?

depressie wat kun je doen als iemand in je omgeving een depressie heeft? depressie raakt iedereen wat kun je den als iemand in je mgeving een depressie heeft? INHOUD Inleiding 4 De Depressie Vereniging 5 Tips vr naasten van mensen met een depressie 6 Het prbleem erkennen 6

Nadere informatie

Voorbehouden en risicovolle handelingen binnen het primair onderwijs. Protocol Medisch Handelen

Voorbehouden en risicovolle handelingen binnen het primair onderwijs. Protocol Medisch Handelen Vrbehuden en risicvlle handelingen binnen het primair nderwijs Prtcl Medisch Handelen J.C. v.d. Wal September 2013 INHOUD Inleiding... 3 1 De leerling wrdt ziek p schl... 4 2 Het verstrekken van medicatie

Nadere informatie

Kenmerken en uitkomsten van professionele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen

Kenmerken en uitkomsten van professionele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen Kenmerken en uitkmsten van prfessinele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen 20 nvember 2015 Prf. Dr. Sfie Vanassche Dr. An Katrien Sdermans Prf. dr. Ken Matthijs Family and Ppulatin Studies, KU Leuven

Nadere informatie

Gedragsprotocol ICBS de Horizon. Juni 2014

Gedragsprotocol ICBS de Horizon. Juni 2014 Gedragsprtcl ICBS de Hrizn. Juni 2014 Inhud Gedragsprtcl ICBS de Hrizn in Rilland. 1. Uitgangspunten. blz 3 2. Definities blz 3 3. Directe aanpak van rdeverstringen, ruzies. blz 4 4. Werken aan sciaal

Nadere informatie

Zorg op K.S.T.S. Temse-Velle

Zorg op K.S.T.S. Temse-Velle Zrg p K.S.T.S. Temse-Velle Beste uders, De zrgwerking p nze schl bestaat al heel wat jaren en is vrtdurend in beweging. Enerzijds mdat de wetgeving i.v.m. zrg verandert, anderzijds mdat leerlingzrg zelf

Nadere informatie

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4

ACT in LOB. De informatietrechter. Werkbladen. Toolkit. Check je info-level! Level 1. Level 2. Level 3. Level 4 ACT in LOB Werkbladen Tlkit De infrmatietrechter Deze tl helpt je m de grte heveelheid infrmatie ver studiekeuze vr jezelf behapbaar te maken. Je kunt p verschillende niveaus met de infrmatie ver studies

Nadere informatie

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa)

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa) PEDAGOGISCHE VISIE A. Algemeen De pedaggische visie vertelt he de schl met leerlingen, persneel en uders van leerlingen wil mgaan en wat de schl verwacht ten aanzien van de relatie tussen leerlingen en

Nadere informatie

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD Sinds 1 september 2004 kan elke schl een uderraad prichten vlgens het participatiedecreet. Het schlbestuur is verplicht m een uderraad p te richten als 10% van de uders er

Nadere informatie

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om?

Het Grote Geldonderzoek: hoe ga je met je geld om? Het Grte Geldnderzek: he ga je met je geld m? Natinaal Instituut vr Budgetvrlichting (Nibud) Tijdsduur: één les Werkvrm: individueel met een discussie in de klas Niveau: bedeld vr alle leerlingen van klas

Nadere informatie

Als uitgangspunt zijn er drie wensen waar jij uit kunt kiezen:

Als uitgangspunt zijn er drie wensen waar jij uit kunt kiezen: Stap 2 Wat ga je den? Je gaat een wens kiezen ver wat jij anders wilt in het met elkaar mgaan. Daarna kies je twee manieren waarp jullie die wens gaan waarmaken. Je schrijft k ng p welke kwaliteiten en

Nadere informatie

Inhoud. Pestprotocol basisschool Het Palet

Inhoud. Pestprotocol basisschool Het Palet Inhud Plagen f pesten?... 3 Del pestprtcl basisschl Het Palet... 3 Preventief pestbeleid... 4 Klimaat van het Palet... 4 Werkvrmen... 4 Indien er tch sprake is van pestgedrag?... 5 Tips aan de uders...

Nadere informatie

PROJECTBESCHRIJVING DIT BEN IK

PROJECTBESCHRIJVING DIT BEN IK PROJECTBESCHRIJVING DIT BEN IK Leerlijn Theater Thema Identiteit Grep 3 en 4 Maart 2016 Cultuurnderwijs p zijn Haags Leerlijn Theater Thema Identiteit Grep 3 en 4 Maart 2016 Deze prjectbeschrijving wrdt

Nadere informatie

Stap 4 Deel 2. 4.2.1 Controle willen houden over wat je denkt en voelt

Stap 4 Deel 2. 4.2.1 Controle willen houden over wat je denkt en voelt Stap 4 Deel 2 De rzaak van stress: de illusie dat we cntrle kunnen hebben als we maar geneg ns best den. 4.2.1 Cntrle willen huden ver wat je denkt en velt Je hebt al gelezen dat gedachten waar je in vastzit,

Nadere informatie

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie en dyscalculie en spellingsbegeleiding p het Carlus Clusius Cllege Zwlle Signalering en Begeleiding dyslectische / dyscalculische leerlingen Dyslexie:

Nadere informatie

Uit hetzelfde nest gegroeid.

Uit hetzelfde nest gegroeid. Uit hetzelfde nest gegreid. Marina de Jde Als mijn zus sterft zal het me niets den! Zij laat me vlkmen kud. Ik heb geneg met haar afgezien, het is echt een serpent, je zu eens meten weten, laat een vruw

Nadere informatie

Dramatische vorming en actieve pluriformiteit

Dramatische vorming en actieve pluriformiteit Dramatische vrming en actieve plurifrmiteit Dramatische spelvrmen in het nderwijs kunnen bijdragen aan actief plurifrm handelen in de klas. Diverse functies van het vak spelen daarbij een rl: de persnsvrmende,

Nadere informatie

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas.

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas. Onderzek Ouderbetrkkenheid V.U. : Lieve Van Daele, Grte Markt 1, 9100 Sint-Niklaas Succesvl samenwerken met uders Bundel in te kijken in de leraarskamer http://flb.sint-niklaas.be ONDERZOEK GOK-PROJECT

Nadere informatie

Spreken Aandacht voor een goede spreekhouding d.m.v. actieve deelname aan klasgesprekken.

Spreken Aandacht voor een goede spreekhouding d.m.v. actieve deelname aan klasgesprekken. Wat is het V-niveau? In het V-niveau f vrderingsniveau wrden kennis en vaardigheden verder ingeefend en uitgebreid. Hiervr steunt men p de verwrven basiskennis vanuit het initiatieniveau f de lagere schl.

Nadere informatie

Ouders die heftig strijden hebben vaak te weinig inzicht in het effect van hun strijd op hun kinderen.

Ouders die heftig strijden hebben vaak te weinig inzicht in het effect van hun strijd op hun kinderen. Bijlage 10: SEMINARIE VECHTSCHEIDING VAN HET VLAAMS FORUM KINDERMISHANDELING (11.12.2012). Presentatie signalen uit de werkgrep hgcnflictueuze scheiding IJH Deinze-Eekl-Gent en de bezekruimten. Werktekst

Nadere informatie

Vragenlijst: Ouderenagressie, een verschijnsel in Thuiszorg Bilzen?

Vragenlijst: Ouderenagressie, een verschijnsel in Thuiszorg Bilzen? Bijlage 1: de vragenlijst Vragenlijst: Ouderenagressie, een verschijnsel in Thuiszrg Bilzen? Ik de een nderzek naar uderenagressie ten aanzien van de hulpverlening vr mijn eindwerk. Dit nderzek de ik mede

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan 2011-2013. Christelijke Peuterspeelzaal Lotje

Pedagogisch beleidsplan 2011-2013. Christelijke Peuterspeelzaal Lotje Pedaggisch beleidsplan 2011-2013 Christelijke Peuterspeelzaal Ltje Inhudspgave 1. Inleiding 2. Visie 3. Delen 4. Uitwerking van de delen 4.1 Liefdevlle benadering 4.2 Bijbelse waarden en nrmen 4.3 Emtinele

Nadere informatie

De gastouder schept een vertrouwde en familiare opvang omgeving voor het gastkind

De gastouder schept een vertrouwde en familiare opvang omgeving voor het gastkind Gastuderbureau Kindvriendelijk PEDAGOGISCH BELEID Inleiding Kinderpvang is een kwestie van vertruwen. Vraaguders vertruwen de gastuders en het gastuderbureau hun allerliefste bezit te. Zij meten de zekerheid

Nadere informatie

Praktisch: Inhoudelijk: Thema: een dag uit het leven van een kind in België en in Dogbo, focus op watergebruik

Praktisch: Inhoudelijk: Thema: een dag uit het leven van een kind in België en in Dogbo, focus op watergebruik 1 Praktisch: Leeftijdsgrep: 1ste graad Grepsgrtte: klasgrep Omgeving: klas Tijdsduur: 50 min. Materiaal: Pwerpint met ft s van Clémence uit Dgb Smartbrd f beamer m de ft s te prjecteren Verhaal van Clémence

Nadere informatie

Anti Pestbeleid Uitgangspunt: Ieder kind heeft recht op een veilige omgeving en een plezierige schooltijd. Achtergrond

Anti Pestbeleid Uitgangspunt: Ieder kind heeft recht op een veilige omgeving en een plezierige schooltijd. Achtergrond Anti Pestbeleid Uitgangspunt: Ieder kind heeft recht p een veilige mgeving en een plezierige schltijd Achtergrnd - Wat is pesten? 'Iemand wrdt getreiterd f is het mikpunt van pesterijen als hij f zij herhaaldelijk

Nadere informatie

TEST INHOUD: HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? 1. Onderzoek het eetgedrag van uw kind. 2. In welke fase zit mijn kind nu?

TEST INHOUD: HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? 1. Onderzoek het eetgedrag van uw kind. 2. In welke fase zit mijn kind nu? TEST HEEFT MIJN KIND EEN EETSTOORNIS? INHOUD: 1. Onderzek het eetgedrag van uw kind 2. In welke fase zit mijn kind nu? 3. Heeft mijn kind een geznd BMI? 4. Tips vr uders www.mijnkindheefteeneetstrnis.nl

Nadere informatie

Reflecties. Vormingsdag 9 januari 2014 DPB Brugge Training coachingsgesprek. Bezoeker gecoachte

Reflecties. Vormingsdag 9 januari 2014 DPB Brugge Training coachingsgesprek. Bezoeker gecoachte Vrmingsdag 9 januari 2014 DPB Brugge Training cachingsgesprek Reflecties Bezeker gecachte Het gesprek heeft mij ngelfelijk veel deugd gedaan. Ik kreeg de bevestiging dat het ged is datgene waar ik mee

Nadere informatie

Uitwerking kerndoel 2 Nederlandse taal

Uitwerking kerndoel 2 Nederlandse taal Uitwerking kerndel 2 Nederlandse taal Tussendelen en leerlijnen Nederlandse taal Primair nderwijs In samenwerking met het expertisecentrum Nederlands Enschede, 1 juni 2006 Nederlands kerndel 2 Stichting

Nadere informatie

SPREEKBEURT KALKOEN VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n

SPREEKBEURT KALKOEN VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT KALKOEN VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE KALKOEN BIJ ELKAAR

Nadere informatie

20 jaar kinderrechten!

20 jaar kinderrechten! Er is er een jarig, hera hera! Rechten? Plichten? Wensen? Ken je iemand die jarig is? Je buurjngen f je beste vriend? Jarig zijn is leuk. Vr de jarige zelf, maar k vr de anderen. Er is een feestje. We

Nadere informatie

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF

Onze groep bezoekt de voorstelling op: LESBRIEF Onze grep bezekt de vrstelling p: LESBRIEF 1 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Geachte leerkracht, Deze lesbrief is bedeld

Nadere informatie

Kenniscentrum en ASS. Achtergrond

Kenniscentrum en ASS. Achtergrond Kenniscentrum en ASS Bij hulpvragen die betrekking hebben p ASS (strnissen in het autistisch spectrum) gaan we in het Kenniscentrum uit van de mschrijving van de DSM IV. In de DSM IV wrdt een aantal strnissen

Nadere informatie

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af

Stel uw inkomen zeker, sluit een arbeidsongeschiktheidsverzekering af Stel uw inkmen zeker, sluit een arbeidsngeschiktheids af Eindelijk geniet u van een heerlijke skivakantie. En natuurlijk verkmt het u niet, want u bent een ervaren skiër. Maar laat dat ngeluk nu net in

Nadere informatie

ANDERS GETROUWD. Zondag 18 april 2010. Jan Pool (senior voorganger Shelter Haarlem)

ANDERS GETROUWD. Zondag 18 april 2010. Jan Pool (senior voorganger Shelter Haarlem) ANDERS GETROUWD Zndag 18 april 2010 Jan Pl (senir vrganger Shelter Haarlem) Ten de Here Jezus p aarde was sprak Hij k veel ver nze levensstijl. Zijn belangrijkste nderwijs hierver staat in de Bergrede.

Nadere informatie

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers Handreiking functinerings- en berdelingsgesprekken griffiers September 2014 Functineringsgesprek Als de griffier is aangesteld, is het verstandig m met elkaar te blijven reflecteren p het functineren.

Nadere informatie

Kanker en werk: Ervaringen van werkgevers

Kanker en werk: Ervaringen van werkgevers NFK prject Kanker p de werkvler, ndersteuning van werkgevers Kanker en werk: Ervaringen van werkgevers Tamara Raaijmakers, prjectleider vrlichting en arbeid NFK juli 2011 Wat vr gevlgen heeft kanker vr

Nadere informatie

... 3. Utrecht in Dialoog... 3. Wat doet Utrecht in Dialoog?...3 Netwerkorganisatie...3 Pool van dialoogbegeleiders...3. 0ver de dialoog...

... 3. Utrecht in Dialoog... 3. Wat doet Utrecht in Dialoog?...3 Netwerkorganisatie...3 Pool van dialoogbegeleiders...3. 0ver de dialoog... Handbek Dialg INHOUDSOPGAVE... 3 Utrecht in Dialg... 3 Wat det Utrecht in Dialg?...3 Netwerkrganisatie...3 Pl van dialgbegeleiders...3 0ver de dialg... 4 Kenmerken van de dialg...4 De frmule van de dialg...4

Nadere informatie

Vrij zijn - als een koningskind leven in Gods koninkrijk!

Vrij zijn - als een koningskind leven in Gods koninkrijk! 1 Vrij zijn - als een kningskind leven in Gds kninkrijk! Als de Zn je heeft vrijgemaakt, zul je werkelijk vrij zijn! Jh.8:36 Vrij zijn, dr wat Jezus vr ns heeft gedaan aan het kruis. Dit prgramma hebben

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

Coachingsgesprek met gebruikers

Coachingsgesprek met gebruikers Cachingsgesprek met gebruikers Sympsium Perinatale perikelen De Bakermat Dr. Sabine Van Baelen Academisch Centrum vr Huisartsgeneeskunde Randvrwaarden Persn met er klaar vr zijn met het zelf echt willen

Nadere informatie

> RACISME EN DISCRIMINATIE

> RACISME EN DISCRIMINATIE > RACISME EN DISCRIMINATIE Verslag discussiesaln Inspraakdag 2015 Vlaams Parlement maandag 2 maart 2015 (10u15 12u00) Aantal deelnemers Luisteraars Mderatr: Verslag: 19 leerlingen 6 leerkrachten Naïma

Nadere informatie

Verschillende wegen naar Leren &

Verschillende wegen naar Leren & Verschillende wegen naar Leren & Werken en enkele implicaties vr een spijbelbeleid Arne De Beck JeugdOnderzeksPlatfrm (JOP) Leuvens Instituut vr Criminlgie (LINC) KU Leuven 1. Cntext JeugdOnderzeksPlatfrm

Nadere informatie

Gouda, februari 2012. Team en schoolleiding Goejanverwelleschool.

Gouda, februari 2012. Team en schoolleiding Goejanverwelleschool. Guda, februari 2012. Team en schlleiding Gejanverwelleschl. Pestprtcl Pesten is een ernstig verschijnsel. Het kmt p alle schlen vr, k p de Gejanverwelleschl! Juist in deze tijd, met de mderne mgelijkheden

Nadere informatie

PREVENTIEVE BASISZORG (fase 0)

PREVENTIEVE BASISZORG (fase 0) PREVENTIEVE BASISZORG (fase 0) hetergene grepen: kinderen uit diverse sciale milieus, een grte verscheidenheid aan rts. De schl gaat adequaat m met verschillen tussen leerlingen: gezien deze verschillen

Nadere informatie

Beleid met betrekking tot pestgedrag.

Beleid met betrekking tot pestgedrag. Beleid met betrekking tt pestgedrag. Del : CBS Samen Onderweg met een veilige schl zijn vr leerlingen, medewerkers en uders. Pesten hrt hier niet bij en met zveel als mgelijk uitgebannen wrden. Preventief.

Nadere informatie

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs.

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht p Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Dia 1 Opmerking vr de presentatr: in het geval u tijd te krt kmt, kunt u de blauwe tekst als ptineel beschuwen

Nadere informatie

Stad & Esch maken we samen: Van pesten naar een wij-gevoel

Stad & Esch maken we samen: Van pesten naar een wij-gevoel Stad & Esch maken we samen: Van pesten naar een wij-gevel Omgaan met pesten pagina 1 van 11 Inhudspgave 1. Vrwrd blz. 3 2. Van pesten naar.een wij-gevel blz. 4 3. Stappen bij structureel pestgedrag blz.

Nadere informatie

OUDERBLIK. Een rugzak vol ideeën voor ouders en school SCHRIFTELIJKE COMMUNICATIE MET OUDERS

OUDERBLIK. Een rugzak vol ideeën voor ouders en school SCHRIFTELIJKE COMMUNICATIE MET OUDERS OUDERBLIK Een rugzak vl ideeën vr uders en schl SCHRIFTELIJKE COMMUNICATIE MET OUDERS 2012 1. Schriftelijke cmmunicatie met anderstalige uders Schriftelijke cmmunicatie gaat ver alle cmmunicatie naar uders

Nadere informatie

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen.

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen. 1 Leefbaarheid is een belangrijk, z niet hét thema van de laatste jaren. De wnmgeving wrdt vr mensen steeds belangrijker vr de ervaren wn. Ok vanuit het perspectief van sciale chesie, veiligheid en sciaal-ecnmische

Nadere informatie

Obesitas Een onderschatte bedreiging: Publieke perceptie van obesitas in Europa

Obesitas Een onderschatte bedreiging: Publieke perceptie van obesitas in Europa Obesitas Een nderschatte bedreiging: Publieke perceptie van besitas in Eurpa SAMENVATTING PER LAND BELGIË Uitgeverd dr Opinium, een nafhankelijk bureau vr strategische inzichten, in samenwerking met de

Nadere informatie

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0.

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0. Verzuim Beleid Opgemaakt dr Human Resurce Management Delgrep Alle werknemers Ingangsdatum 4 juli 2014 Versie 0.1 www.smallsteps.inf clfn Verzuimbeleid Visie en aanpak verzuim Delgrep: alle werknemers Versie:

Nadere informatie

MIJN KIND GAAT NAAR DE KLEUTERKLAS

MIJN KIND GAAT NAAR DE KLEUTERKLAS MIJN KIND GAAT NAAR DE KLEUTERKLAS 1. Is mijn kind klaar vr de kleuterschl? Handige tips m bij te huden Alle kinderen tussen 2,5 en 3 jaar mgen starten in de kleuterklas. Je twijfelt f je kind daar klaar

Nadere informatie