Tabel 1: Weekrooster voor de instructie in het Programma Interactief Taalonderwijs

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tabel 1: Weekrooster voor de instructie in het Programma Interactief Taalonderwijs"

Transcriptie

1 Evaluatieonderzoek naar Programma Interactief Taalonderwijs ER ZIT PIT IN Het Expertisecentrum Nederlands heeft een evaluatieonderzoek uitgevoerd op negen scholen die het Programma Interactief Taalonderwijs (PIT) hebben ingevoerd. Het onderzoek richtte zich op de effecten van het programma op leerprestaties van leerlingen en op de wijze van implementatie door leerkrachten. De leerkrachten van groep 1 tot en met 4 werkten gedurende 2 jaar ( ) met het programma. Dit programma is samengesteld uit prototypen interactief taalonderwijs voor woordenschat en geletterdheid van het Expertisecentrum Nederlands. In dit artikel beschrijven we de uitkomsten van het onderzoek op hoofdlijnen. Hennie Biemond, José Hillen & Ludo Verhoeven Het Programma Interactief Taalonderwijs Het Programma Interactief Taalonderwijs houdt in dat leerkrachten dagelijks één uur inrichten voor het taalonderwijs gericht op de ontwikkeling van geletterdheid en woordenschat. Het werken met een prentenboek of voorleesverhaal staat hierbij gedurende twee weken centraal. Dit prentenboek biedt een authentieke context waarbinnen de leerlingen aan verschillende talige activiteiten zullen werken. Tijdens het uur wordt er gewerkt aan de verschillende deelgebieden van interactief taalonderwijs; boekoriëntatie, woordenschat, verhaalbegrip, taalbewustzijn en functioneel schrijven. Deze activiteiten vinden plaats in een stimulerende leeromgeving. PIT voor groep 1 tot en met 4 is een uitbreiding van het Programma Interactief Taalonderwijs voor groep 2. Dit programma is eerder ontwikkeld voor een kleinschalige effectstudie (Droop, Peters, Aarnoutse, & Verhoeven, 2005). De leerkracht start de tweewekelijkse cyclus door het interactief voorlezen van een prentenboek of voorleesverhaal. Dit prentenboek staat gedurende twee weken centraal en vormt de aanleiding voor betekenisvolle, functionele activiteiten. Het uur begint met een klassikale instructie. Elke dag staat tijdens deze instructie een ander taalaspect centraal (Tabel 1). Na deze instructie is er gedurende 30 minuten ruimte voor verwerkingsactiviteiten. Kinderen voeren deze activiteiten individueel of in kleine groepjes uit. Ze zijn gerelateerd aan het thema van het prentenboek, het zijn talige of geletterde activiteiten zoals lezen en luisteren, schrijf- en tekenactiviteiten en de verteltafel. Tijdens deze verwerkingsactiviteiten is de leerkracht met een klein groepje kinderen aan het werk in de kleine kring. In de kleine kring staat dan meestal het prentenboek weer centraal. Het uur wordt afgesloten met een kort reflectiegesprek Kinderen laten hun producten aan elkaar zien en vertellen over het proces. De leerkracht probeert zoveel mogelijk de kinderen te motiveren op elkaar te reageren en vragen aan elkaar te stellen. Tabel 1: Weekrooster voor de instructie in het Programma Interactief Taalonderwijs Groep 1-2 Groep 3 Groep 4 Maandag Interactief voorlezen: woordenschat Interactief voorlezen: woordenschat en verhaalbegrip Interactief voorlezen: woordenschat en verhaalbegrip Dinsdag Taalspel/taalbewustzijn Aanvankelijk lezen Motiverend lezen Woensdag Interactief voorlezen: Aanvankelijk lezen Lezen om te weten verhaalbegrip Donderdag Functioneel schrijven Functioneel schrijven Functioneel schrijven Vrijdag Reflectie Reflectie Reflectie EXPERTISECENTRUM NEDERLANDS, pagina 1

2 Bij de samenstelling van het Programma Interactief Taalonderwijs voor groep 3 is er vanuit gegaan dat leerkrachten de methode voor aanvankelijk lezen blijven volgen met het oog op de technische leesvaardigheid. In het Programma Interactief Taalonderwijs wordt lezen en schrijven in een betekenisvolle context geplaatst waardoor de inhoud en het begrip centraal komt te staan. Er ontstaat zo een mooie balans tussen vorm en betekenis. In groep 4 is er meer aandacht voor het lezen van informatieve teksten ingebouwd. Deze teksten sluiten veelal aan bij het thema van het prentenboek dat centraal staat in de cyclus. Het implementatietraject Op de scholen die PIT hebben ingevoerd is een veranderteam gevormd dat sturing gaf aan het implementatieproces. In het veranderteam hadden in ieder geval de directeur en een interne coach zitting. Het veranderteam organiseerde scholing voor de leerkrachten en verzorgde coaching van leerkrachten. Hierbij kregen ze begeleiding van een schoolbegeleider die was voorgeschoold door het Expertisecentrum Nederlands en de LPC. De LPC en het Expertisecentrum Nederlands verzorgden ook driemaal per jaar een scholingsbijeenkomst voor de leden van het veranderteam en de schoolbegeleiders. Leerkrachten uit groep 1 tot en met 4 volgenden teamgerichte scholingsbijeenkomsten die verzorgd werden door de schoolbegeleider of het veranderteam. Leerkrachten gaven in een persoonlijk werkplan aan welke activiteit ze de komende periode centraal wilden stellen en welke leerpunten ze hierbij hadden voor zichzelf. Tussen de scholingsbijeenkomsten werden de leerkrachten gecoacht door leden van het veranderteam. Aan de hand van de leerpunten in het persoonlijk werkplan werd de coaching uitgevoerd. Opzet van het onderzoek Scholen: Het onderzoek werd uitgevoerd op negen scholen, 3 reguliere, 5 GOA-scholen en 1 Jenaplanschool, uit 3 verschillende regio s. Zij hebben gedurende twee jaar het Programma Interactief Taalonderwijs ingevoerd. Vier scholen hebben meegedaan als controleschool, 1 reguliere, 2 GOAscholen en 1 Jenaplanschool. De leerkrachten van de controlescholen gaven gedurende de twee jaar van het onderzoek les op de wijze die ze daarvoor ook al deden. De leerkrachten van de experimentele scholen werkten met de leerlingen met het Programma Interactief Taalonderwijs. Leerkrachten: In het schooljaar deden 79 leerkrachten van de experimentele scholen mee en 22 van de controlescholen. In het schooljaar deden 78 leerkrachten van de experimentele scholen mee en 23 van de controlescholen. Leerlingen: De leerlingen zijn verdeeld in 3 cohorten: in cohort 1-2 (experimenteel n = 311, controle n = 110) zitten de leerlingen die het programma gevolgd hebben in groep 1 en 2, in cohort 2-3 (experimenteel n = 355, controle n = 173) zitten de leerlingen die het programma hebben gevolgd in groep 2 en 3 en in cohort 3-4 (experimenteel n = 350, controle n = 153) zitten de leerlingen die het programma hebben gevolgd in groep 3 en 4. Instrumenten: Bij de kinderen werden aan het begin, na een jaar en aan het eind van de implementatieperiode toetsen afgenomen voor mondelinge taalvaardigheid, woordenschat, taalbewustzijn en geletterdheid (Tabel 2). Leerkrachten van experimentele scholen hebben aan het begin en aan het eind van het onderzoek vragenlijsten ingevuld waarmee hun houding ten opzichte van het taal- en leesonderwijs en hun attitude ten opzichte van de vernieuwing is gemeten. Om de mate waarin de leerkrachten het programma uitvoerden vast te stellen, hebben zij tweemaal gedurende twee weken een weekplanner ingevuld en zijn bij de leerkrachten van groep 2 en 4 tweemaal de taaluren geobserveerd. In een interview is nagegaan hoe leerkrachten het programma beoordelen na één jaar uitvoering. Om het implementatieproces op schoolniveau te volgen zijn aan het eind van het proces interviews gehouden met leden van het veranderteam op school. EXPERTISECENTRUM NEDERLANDS, pagina 2

3 Tabel 2: Overzicht van toetsen Mondelinge taalvaardigheid Groep 1-2 Groep 3 Groep 4 Verhaalbegrip, TAK Verhaalbegrip, TAK Verhaalbegrip, TAK Verteltaak, TAK Verteltaak, TAK Verteltaak, TAK Woordenschat Passieve woordenschat, TAK Woordomschrijving, TAK Passieve woordenschat, TAK Woordomschrijving, TAK Passieve woordenschat, CITO Woordomschrijving, TAK Taalbewustzijn 1 Rijmen Beginrijm Analyse in fonemen Synthese van lettergrepen Synthese van klanken Objectivatie Rijmen Beginrijm Analyse in fonemen Geletterdheid Boekoriëntatie Grafeemkennis Beginnend schrijfgedrag 1 Grafeemkennis Beginnend schrijfgedrag DMT, CITO LVS Spelling, Cito LVS Leesbegrip, Cito LVS Schrijftaak, TAK BB DMT, CITO LVS Spelling, Cito LVS Leesbegrip, Cito LVS Schrijftaak, TAK BB Leerlingen profiteren van PIT Groep 1-2: In het onderzoek zijn de vorderingen van leerlingen op scholen waar PIT gebruikt werd vergeleken met de resultaten van leerlingen op scholen waar PIT niet gebruikt werd. Leerlingen die PIT in groep 1-2 volgden, maakten grotere vorderingen dan de leerlingen van de controlegroep op alle domeinen: woordenschat (figuur 1), mondelinge taalvaardigheid, taalbewustzijn en geletterdheid. Groep 2-3: Voor leerlingen die PIT volgden in groep 2 en 3 lag de extra leerwinst van leerlingen bij één woordenschattaak (figuur 2), twee taken op het gebied van taalbewustzijn en bij drie taken voor geletterdheid. Allochtone leerlingen op deze scholen gingen ook sneller vooruit ten opzichte van de allochtone leerlingen op scholen waar PIT niet gebruikt werd op de verteltaak en er was voor hen een extra leerwinst bij woordenschat. Bij lezen met begrip en spelling gingen de leerlingen op scholen waar PIT niet gebruikt werd sneller vooruit. Dit gold in sterkere mate voor de allochtone leerlingen. Groep 3-4: De leerlingen die PIT volgden in groep 3 en 4 maakten grotere vorderingen op één woordenschattaak (figuur 3), één taak voor taalbewustzijn en één taak voor technisch lezen. Voor woordenschat gold dit alleen voor allochtone leerlingen. In leerjaar 4 zijn autochtone leerlingen beter in spelling dan allochtone leerlingen. Dit gold in sterkere mate voor leerlingen die het PIT programma volgden. Leerkrachten positief over PIT Op bijna alle scholen is gedurende twee jaar hard gewerkt aan de implementatie van het Programma Interactief Taalonderwijs. Leerkrachten waren betrokken bij het programma en wilden samen met collega s werken aan de realisering van het programma in de onderwijspraktijk. Gedurende de periode van het implementatietraject ontwikkelde de betrokkenheid van leerkrachten die PIT gebruikten zich positief. 1 Voor een beschrijving zie Droop, et al EXPERTISECENTRUM NEDERLANDS, pagina 3

4 De meeste leerkrachten voerden het programma echter niet volledig uit en pasten het programma aan hun eigen situatie aan. Aanpassingen die leerkrachten doorvoerden waren bijvoorbeeld gericht op de periode van de activiteitencyclus of de afstemming op taal- en leesmethoden. Ook sloegen ze onderdelen van de activiteitencyclus over. Leerkrachten beoordeelden het programma als positief. De gemiddelde beoordeling was een 7,6 op een schaal van 1 tot 10. Ook de leden van het veranderteam waren positief over het programma (7,3) en de mate van implementatie op de eigen school (7,5). Opvallend is dat zowel leerkrachten als veranderteams minder tevreden waren over de externe begeleiding van de schoolbegeleider. Centrale rol voor het veranderteam Er waren maar enkele scholen die het implementatietraject volledig hebben doorlopen zoals het was bedoeld. Op bijna alle scholen speelde het veranderteam een centrale rol. Het verzorgde de teambijeenkomsten en op sommige scholen ook de scholingsbijeenkomsten. De meeste scholen zouden bij een volgende implementatie weer met een veranderteam werken. De meeste scholen onderschreven het belang van coaching maar het is nog geen algemeen gebruik. Slechts op twee scholen werd het systematisch toegepast. Op sommige scholen ontbraken de faciliteiten om de coaching te realiseren. Scholen hadden bij de implementatie van het programma vaak te maken met discontinuïteit, zoals wisseling en langdurige ziekte van directie, leerkrachten en de externe begeleider. Het is de vraag of in een dergelijke context wel verwacht mag worden dat scholen planmatig aan de innovatie van het taalonderwijs kunnen werken. Als stimulerende factoren werden ondermeer het werken in het veranderteam, het enthousiasme van het team, de resultaten en reacties van leerlingen en de materialen van PIT genoemd. De Taallijn als vervolg op PIT Hoewel leerkrachten het Programma Interactief Taalonderwijs maar ten dele uitvoerden, blijken leerlingen toch van het programma te profiteren. Vooral de leerkrachten van groep 1-2 zijn door de implementatie van het Programma Interactief Taalonderwijs meer gestructureerd en doelgerichter gaan werken aan de taalontwikkeling van leerlingen. Belangrijke elementen in het programma zijn hierbij de structuur van een rooster voor twee weken met de activiteitencyclus het herhaald voorlezen van prentenboeken de focus op kernwoorden en het herhaald aanbieden hiervan het werken in de kleine kring onder begeleiding van de leerkracht de wekelijks terugkerende aandacht voor activiteiten gericht op taalbewustzijn de wekelijks terugkerende functionele schrijfactiviteiten. Omdat leerkrachten in groep 3-4 al een duidelijke structuur in hun taalonderwijs hebben, is de toegevoegde waarde in deze groepen minder groot dan in groep 1 en 2. Op dit moment werkt het Expertisecentrum Nederlands aan de Taallijn groep 1-2, het vervolg op de Taallijn VVE. In de Taallijn in groep 1 en 2 staat een activiteitencyclus centraal die een bewerking is van het Programma Interactief Taalonderwijs. Alle belangrijke elementen uit PIT komen in deze cyclus terug, samen met enkele vernieuwingen op het gebied van ict en ouderbetrokkenheid. In samenwerking met Sardes zal de de Taallijn groep 1-2 landelijk verspreid worden. Een publicatie over de Taallijn in groep 1 en 2 verschijnt in De auteurs zijn verbonden aan het Expertisecentrum Nederlands EXPERTISECENTRUM NEDERLANDS, pagina 4

5 Literatuur Droop, M., Peters, S., Aarnoutse, C., & Verhoeven, L. (2005). Effecten van stimulering van beginnende geletterdheid in groep 2., Pedagogische Studiën, 82(2), Geschatte marginale gemiddelden passieve woordenschat TAK Cohort 1-2 Geschatte marginale gemiddelden Conditie x etniciteit Tijd Figuur 1. Groei in passieve woordenschat in groep 1 en 2 EXPERTISECENTRUM NEDERLANDS, pagina 5

6 Geschatte marginale gemiddelden passieve woordenschat TAK Cohort 2-3 Geschatte marginale gemiddelden Conditie x etniciteit Tijd Figuur 2. Groei in passieve woordenschat in groep 2 en 3 EXPERTISECENTRUM NEDERLANDS, pagina 6

7 Geschatte marginale gemiddelden passieve woordenschat TAK Cohort 3-4 Geschatte marginale gemiddelden Conditie x etniciteit Tijd Figuur 3. Groei in passieve woordenschat in groep 3 en 4 EXPERTISECENTRUM NEDERLANDS, pagina 7

Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4

Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4 Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4 OnderwijsBewijs-programma Femke Scheltinga Maud van Druenen Karin van Usen Waarom dit onderzoek? De aanleiding - Grote verschillen

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Beginnende geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 4 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Programma Kennismaken Presentatie Jong geleerd Warming-up Pauze Praktische oefening Afsluiting Jong geleerd over het belang van actieve stimulering van ontluikende

Nadere informatie

CPS Onderwijsontwikkeling en advies. Doelgericht en planmatig werken aan leesontwikkeling in groep 1en 2. WAT en HOE in groep 1 en 2

CPS Onderwijsontwikkeling en advies. Doelgericht en planmatig werken aan leesontwikkeling in groep 1en 2. WAT en HOE in groep 1 en 2 Leesverbeterplan Enschede 2007-2010 Doelgericht en planmatig werken aan leesontwikkeling in groep 1en 2 PROJECTBUREAU KWALITEIT (PK!) Enschede, september 2010 Yvonne Leenders & Mariët Förrer 2 3 Leesverbeterplan

Nadere informatie

OUDERAVOND KRITISCH EN BEGRIJPEND LUISTEREN. Rianne Broeke 28 april 2015

OUDERAVOND KRITISCH EN BEGRIJPEND LUISTEREN. Rianne Broeke 28 april 2015 OUDERAVOND KRITISCH EN BEGRIJPEND LUISTEREN Rianne Broeke 28 april 2015 INHOUD * Algemene taalontwikkeling van jonge kinderen * Wat is kritisch en begrijpend luisteren? * Waarom is kritisch en begrijpend

Nadere informatie

TAAL EN LEESMETHODEN Aanbod voor Jonge Kinderen Doe meer met Bas

TAAL EN LEESMETHODEN Aanbod voor Jonge Kinderen Doe meer met Bas TAAL EN LEESMETHODEN Aanbod voor Jonge Kinderen Doe meer met Bas Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze methode zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl.

Nadere informatie

Planmatig werken in groep 1&2 Werken met groepsplannen. Lunteren, maart 2011 Yvonne Leenders & Mariët Förrer

Planmatig werken in groep 1&2 Werken met groepsplannen. Lunteren, maart 2011 Yvonne Leenders & Mariët Förrer Planmatig werken in groep 1&2 Werken met groepsplannen Lunteren, maart 2011 Yvonne Leenders & Mariët Förrer Masterclass Waarom, waarvoor, hoe? Verdieping m.b.t. taalontwikkeling en werken met groepsplannen

Nadere informatie

Wat is de rol van eigentijds taalonderwijs?

Wat is de rol van eigentijds taalonderwijs? Wat is de rol van eigentijds taalonderwijs? Taalconferentie 13 oktober Ineke Bruning WWW.CPS.NL Ineke Bruning i.bruning@cps.nl 06 25 065 512 Aan het einde van de workshop o Heeft u een beeld van wat eigentijds

Nadere informatie

Aanvankelijk en voortgezet technisch lezen. Werkconferentie 24 september 2014 Ebelien Nieman. info@niemantaal.nl www.niemantaal.nl

Aanvankelijk en voortgezet technisch lezen. Werkconferentie 24 september 2014 Ebelien Nieman. info@niemantaal.nl www.niemantaal.nl Aanvankelijk en voortgezet technisch lezen Werkconferentie 24 september 2014 Ebelien Nieman info@niemantaal.nl www.niemantaal.nl Doel Aan de slag met je eigen leespraktijk didactiek informatie leerlijnen

Nadere informatie

Voorbereidend lees- en rekenonderwijs in relatie tot het werken met groepsplannen. IB-netwerkbijeenkomsten 16-17-18 januari 2012 Yvonne Leenders

Voorbereidend lees- en rekenonderwijs in relatie tot het werken met groepsplannen. IB-netwerkbijeenkomsten 16-17-18 januari 2012 Yvonne Leenders Voorbereidend lees- en rekenonderwijs in relatie tot het werken met groepsplannen IB-netwerkbijeenkomsten 16-17-18 januari 2012 Yvonne Leenders De onderwerpen Voorbereidend lees- en rekeonderwijs in kleutergroepen

Nadere informatie

Deze brochure is een uitgave van het Programmabureau Onderwijs Bewijs in samenwerking met het Ministerie van OCW.

Deze brochure is een uitgave van het Programmabureau Onderwijs Bewijs in samenwerking met het Ministerie van OCW. Deze brochure is een uitgave van het Programmabureau Onderwijs Bewijs in samenwerking met het Ministerie van OCW. Programmabureau Onderwijs Bewijs Agentschap NL Postbus 93144 2509 AC Den Haag onderwijsbewijs@agentschapnl.nl

Nadere informatie

Interventieperiode november februari groep 1 tot en met 5. Mariët Förrer

Interventieperiode november februari groep 1 tot en met 5. Mariët Förrer Interventieperiode november februari groep 1 tot en met 5 Mariët Förrer November - februari Doelen en accenten per groep Rol van intern begeleider / taalcoördinator IB en TC ook in deze periode Bewaken

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding. 1 Taal en taalonderwijs. 2 Taalverwerving

Inhoudsopgave. Inleiding. 1 Taal en taalonderwijs. 2 Taalverwerving Inhoudsopgave Inleiding 1 Taal en taalonderwijs 1.1 Achtergrondkennis: wat is taal? 1.1.1 Functies van taal 1.1.2 Betekenis van taal 1.1.3 Systeem van taal 1.1.4 Componenten van de kennis over taal 1.2

Nadere informatie

Minor Dyslexie Cursus 1: Inleiding Dyslexie Bijeenkomst 4

Minor Dyslexie Cursus 1: Inleiding Dyslexie Bijeenkomst 4 Minor Dyslexie 2016-2017 Cursus 1: Inleiding Dyslexie Bijeenkomst 4 Programma Vragen over theorie Tot nu toe Complexiteit van lezen: tussendoelen deelvaardigheden Minor Dyslexie 1-4 2 Vragen over theorie

Nadere informatie

Quickscan taal- en leesonderwijs

Quickscan taal- en leesonderwijs Quickscan taal- en leesonderwijs Gegevens school Naam school Adres school Plaats Telefoon e-mail Datum invulling Ingevuld door Functie invuller directie IB-er RT-er taal/leescoördinator leerkracht gr:

Nadere informatie

De Voorleesvogel voor ouders en peuters. Workshop voor leid(st)ers

De Voorleesvogel voor ouders en peuters. Workshop voor leid(st)ers De Voorleesvogel voor ouders en peuters Workshop voor leid(st)ers 1 Gemeentebibliotheek Utrecht Bureau Educatieve Ondersteuning 030-2861943 gbu.beo2@utrecht.nl 2 Inhoud Inleiding... 4 Opzet van de workshop...

Nadere informatie

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN 1 = zeer oneens 2 = oneens 3 = eens 4 = zeer eens Zorgniveau 1 Leestijd 1. Leerkrachten in groep 1 en 2 besteden minimaal 5 uur per week aan doelgerichte taalactiviteiten

Nadere informatie

Taal 100: een werkwijze om de taalontwikkeling van kinderen in het basisonderwijs te verbeteren

Taal 100: een werkwijze om de taalontwikkeling van kinderen in het basisonderwijs te verbeteren Ronde 7 Jeanny Duyf & Jørgen Hofmans TeleacNOT Contact: Jeanny.duyf@teleacnot.nl Website met digitale boekenhoek voor groep 4 Kinderen pakken steeds minder zomaar een boek om te lezen en kunnen daardoor

Nadere informatie

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS DYSLEXIEMONITOR

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS DYSLEXIEMONITOR VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS DYSLEXIEMONITOR INHOUDSOPGAVE Zorgniveau 1: Goed lees- en spellingonderwijs Stap 1: Leestijd blz. 3 Kwaliteit instructiegedrag blz. 3 Klassenmanagement blz. 4 Stap 2: Juist

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

o.a. Carnaval, cito groep 1 en 2, protocol (meer)begaafdheid

o.a. Carnaval, cito groep 1 en 2, protocol (meer)begaafdheid Hofbode 5 11 januari 2016 o.a. Carnaval, cito groep 1 en 2, protocol (meer)begaafdheid Kerst 2015 Het is alweer een aantal weken geleden maar we kunnen terugkijken op een sfeervolle Kerst. We willen alle

Nadere informatie

Passend onderwijs Verdieping Ontwikkelingsperspectief & Technisch lezen 26-11-2014

Passend onderwijs Verdieping Ontwikkelingsperspectief & Technisch lezen 26-11-2014 Passend onderwijs Verdieping Ontwikkelingsperspectief & Technisch lezen 26-11-2014 Annemarie Vink avink@hetabc.nl Dianne Roerdink droerdink@hetabc.nl Technisch lezen 8-10-2014 www.hetabc.nl 2 Programma

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Tijd voor lezen en taal. Tijd voor lezen en taal. Taal / lezen / rekenen

KWALITEITSKAART. Tijd voor lezen en taal. Tijd voor lezen en taal. Taal / lezen / rekenen KWALITEITSKAART Taal / lezen / rekenen PO Deze kwaliteitskaart bevat tijdschema s voor het inrichten van het taal- en leesonderwijs. De kaart is bedoeld om het gesprek binnen het schoolteam over de betekenis

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT BOVENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT BOVENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT BOVENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Nederlands - Technisch lezen. Kerndoel 4 - Technisch lezen. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Nederlands - Technisch lezen. Kerndoel 4 - Technisch lezen. Toelichting en verantwoording TULE - NEDERLANDS KERNDOEL 4 - TECHNISCH LEZEN 82 TULE inhouden & activiteiten Nederlands - Technisch lezen Kerndoel 4 - Technisch lezen Bij kerndoel 4 - De leestechniek. Toelichting en verantwoording

Nadere informatie

Ko observatielijst/ Kern(tussen)doelen TULE SLO Van November 2006

Ko observatielijst/ Kern(tussen)doelen TULE SLO Van November 2006 1 Ko observatielijst/ Kern(tussen)doelen TULE SLO Van November 2006 Mondeling onderwijs Kerndoel 1 Kerndoel 2 Kerndoel 3 Schriftelijk onderwijs Kerndoel 4 Bijlage kerndoel 4 leestechniek Kerndoel 5 Kerndoel

Nadere informatie

GOEDE. Leesstart. in groep 1 en 2. Digitale implementatiekoffer Taalbeleid Onderwijsachterstanden. Dorien Stolwijk

GOEDE. Leesstart. in groep 1 en 2. Digitale implementatiekoffer Taalbeleid Onderwijsachterstanden. Dorien Stolwijk GOEDE Leesstart in groep 1 en 2 Digitale implementatiekoffer Taalbeleid Onderwijsachterstanden Dorien Stolwijk December 2007 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Een goede leesstart in groep 1 en 2 3 Hoofdstuk 2:

Nadere informatie

Trendanalyse Midden Toetsen Cito. Schooljaar Vakgebieden:

Trendanalyse Midden Toetsen Cito. Schooljaar Vakgebieden: KONINGIN JULIANASCHOOL Trendanalyse Midden Toetsen Cito Schooljaar 2014-2015 Vakgebieden: 1. Taal voor kleuters 2. Rekenen voor kleuters 3. Technisch Lezen (DMT) 4. Begrijpend Lezen 5. Spelling 6. Rekenen

Nadere informatie

www.vclb-koepel.be www.vclb-koepel.b Voorbeelden van basiscompetenties TAAL/mondelinge taalontwikkeling zijn: Groeiboek Groeiboe

www.vclb-koepel.be www.vclb-koepel.b Voorbeelden van basiscompetenties TAAL/mondelinge taalontwikkeling zijn: Groeiboek Groeiboe van basiscompetenties TAAL/mondelinge taalontwikkeling zijn: [...] De kleuter staat open voor hulp van juf bij De kleuter imiteert andere kleuters bij De kleuter vertelt aan andere kleuters hoe hij De

Nadere informatie

ICT & Beginnende geletterdheid: Richtlijnen voor het pabo-curriculum

ICT & Beginnende geletterdheid: Richtlijnen voor het pabo-curriculum ICT & Beginnende geletterdheid: Richtlijnen voor het pabo-curriculum Nelleke Belo, Susan McKenney & Joke Voogt 08/01/15 VELON Conferentie 11-03-2014 1 ICT & Onderwijs Trends en discussies in Nederland

Nadere informatie

CBS Maranatha. Doel: Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14

CBS Maranatha. Doel: Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14 Doel: Doel van ons dyslexieprotocol is een zo goed mogelijke begeleiding van leerlingen met (dreigende) leesproblemen.

Nadere informatie

(registeropleiding Post-HBO)

(registeropleiding Post-HBO) De coördinator Taal Kenniscentrum de Kempel Deurneseweg 11 5709 AH Helmond 0492-514400 Helga van de Ven h.ven@kempel.nl De coördinator Taal Kenniscenter de Kempel 2016 (registeropleiding Post-HBO) 1 De

Nadere informatie

Informatieavond groep 6. Even voorstellen

Informatieavond groep 6. Even voorstellen Informatieavond groep 6 Even voorstellen Maandag Dinsdag Woensdag Donderdag Vrijdag juf Gabry juf Gabry juf Danielle juf Gabry juf Gabry Taal - Woordenschat - Taal verkennen - Schrijven - Spreken en Verschillende

Nadere informatie

Planmatig samenwerken met ouders

Planmatig samenwerken met ouders Ouderparticipatie Team Planmatig samenwerken met ouders Samen vooruit! Tamara Wally Tamara Wally (MSc.) is werkzaam bij de CED- Groep. Ze werkte mee aan de publicatie Samen vooruit, over planmatig werken

Nadere informatie

Voorlezen en vertellen - ROC 4. Voorlezen en vertellen ROC 4

Voorlezen en vertellen - ROC 4. Voorlezen en vertellen ROC 4 Voorlezen en vertellen ROC 4 135 136 Voorlezen en vertellen - ROC 4 1. Interactief voorlezen Waar gaat het over? Tijdens je stage heb je vast wel eens een juf zien voorlezen aan de klas. Tijdens het voorlezen

Nadere informatie

Inhoud Trainersmap Verdieping

Inhoud Trainersmap Verdieping Inhoud Trainersmap Verdieping 2 Module 9 Taal Module 10 Rekenen/wiskunde en Science (basisonderwijs) Module 11 Sociaal-emotionele ontwikkeling - verdieping Module 12 Sensomotorische ontwikkeling - verdieping

Nadere informatie

HET BLIKSEM ONDERZOEK

HET BLIKSEM ONDERZOEK HET BLIKSEM ONDERZOEK BLIKSEM Begrijpend Lees Instructie Kan Strategisch En Motiverend Aan de orde komt Wat houdt BLIKSEM-aanpak in? door: Willy van Elsäcker (HCO) Wat zijn de resultaten na twee jaar onderzoek

Nadere informatie

Preventie van pesten op basisscholen volgens de PRIMA antipestmethode

Preventie van pesten op basisscholen volgens de PRIMA antipestmethode Preventie van pesten op basisscholen volgens de PRIMA antipestmethode Auteurs: A. van Dorst, K. Wiefferink, E. Dusseldorp, F. Galindo Garre, M. Crone, Th. Paulussen; TNO, Leiden. Uit het in 2008 afgesloten

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ BASISSCHOOL MISTE CORLE Plaats : Winterswijk BRIN-nummer : 18ZG Onderzoek uitgevoerd op : 3 november 2009 Rapport vastgesteld te Zwolle op 30 maart 2010 HB 2811938/9

Nadere informatie

Taallijn en Beleid Taalbeleid in het onderwijs aan jonge kinderen

Taallijn en Beleid Taalbeleid in het onderwijs aan jonge kinderen Taallijn en Beleid Taalbeleid in het onderwijs aan jonge kinderen Annie van der Beek Expertisecentrum Nederlands Deze uitgave is tot stand gekomen dankzij subsidie van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur

Nadere informatie

Peuters Groep 1 Groep 2 Groep 3 BP MP EP M1 E1 M2 E2 M3

Peuters Groep 1 Groep 2 Groep 3 BP MP EP M1 E1 M2 E2 M3 1. Ontluikende- en beginnende geletterdheid Peuters Groep 1 Groep 2 Groep 3 BP MP EP M1 E1 M2 E2 M3 Boekoriëntatie Verhaalbegrip - Tonen belangstelling voor boekjes het boek goed vasthouden - Doen ervaring

Nadere informatie

O N D E R W I J S - E N O N D E R S T E U N I N G S - B E H O E F T E N. TOV Juni 2015 Oss. Visie op meertaligheid

O N D E R W I J S - E N O N D E R S T E U N I N G S - B E H O E F T E N. TOV Juni 2015 Oss. Visie op meertaligheid MEERTALIGHEID O N D E R W I J S - E N O N D E R S T E U N I N G S - B E H O E F T E N TOV Juni 2015 Oss Visie op meertaligheid 1 Om een kind goed te kunnen begeleiden is het nodig te weten wat meertaligheid

Nadere informatie

ZELF AAN DE SLAG MET DE TAALLIJN?

ZELF AAN DE SLAG MET DE TAALLIJN? ZELF AAN DE SLAG MET DE TAALLIJN? MATERIALEN EN INFORMATIE Het boek Peuters interactief met taal van het Expertise centrum Nederlands is te bestellen via www.lcowijzer.nl. Het boek Interactief met taal:

Nadere informatie

Schooljaarplan Didactisch handelen

Schooljaarplan Didactisch handelen Schooljaarplan 2014-2015 Schooljaarplan 2014 2015 Didactisch handelen Effectieve instructie Borgen van eerder gemaakte afspraken; bewaken van de doorgaande lijn Coaching door directie op team en individueel

Nadere informatie

Niveau 2. VVE Aandacht voor geletterdheid met startblokken Groep 1

Niveau 2. VVE Aandacht voor geletterdheid met startblokken Groep 1 Dyslexieprotocol Niveau 1 Kwaliteit instructiegedrag en klassenmanagement, Juist gebruik van effectieve methodes voor aanvankelijk en voortgezet technisch lezen, Gebruik leerlingvolgsysteem ( rond technisch

Nadere informatie

Informatie avond. ouders groep 4 Ichthusschool schooljaar 2014-2015

Informatie avond. ouders groep 4 Ichthusschool schooljaar 2014-2015 Informatie avond ouders groep 4 Ichthusschool schooljaar 2014-2015 Even voorstellen Natascha de Jong maandag, donderdag en vrijdag. ndjong@ichthusbaambrugge.nl Jorne van Ginkel dinsdag en woensdag (eindstage).

Nadere informatie

Jaarplan Montessori Onderwijs Purmerend

Jaarplan Montessori Onderwijs Purmerend Jaarplan 2017-2018 Montessori Onderwijs Purmerend Onderwerp uit verbeterplan ICT en LAS Leerkrachten voeren ook incidentenregistratie in in Parnassys, verslagen van derden worden gescand en in Parnassys

Nadere informatie

Bijeenkomst 7: Evalueren op schoolniveau (team)

Bijeenkomst 7: Evalueren op schoolniveau (team) Bijeenkomst 7: Evalueren op schoolniveau (team) Passende perspectieven taal Bijeenkomst 7 Doel: Team bijeenkomst Evalueren op schoolniveau Evaluatie van de werkwijze van Passende perspectieven met het

Nadere informatie

De BLIKSEM-aanpak. Willy van Elsäcker (HCO) & Maud van Druenen (Expertisecentrum Nederlands)

De BLIKSEM-aanpak. Willy van Elsäcker (HCO) & Maud van Druenen (Expertisecentrum Nederlands) De BLIKSEM-aanpak Willy van Elsäcker (HCO) & Maud van Druenen (Expertisecentrum Nederlands) Aan de orde komt Waarom BLIKSEM en wat houdt het in? Wat zijn de resultaten na twee jaar onderzoek op 40 scholen?

Nadere informatie

VRAGENLIJST SCHOOLLEIDER TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST SCHOOLLEIDER TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST SCHOOLLEIDER TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Schoolpopulatie blz. 3 Onderwijsachterstandenbeleid blz. 3 Taalbeleid blz. 3 Leerkrachtvaardigheden blz. 4 Inspectieonderzoek blz. 4 Leerlingresultaten

Nadere informatie

Strategisch leren omga

Strategisch leren omga Geletterdheid groep 2 tot en met 4 Strategisch leren omga Margareth van Kleef Marieke Tomesen -.- - -.-....--.....!I \ :Wlnt"j... -.=--::-r~... '" Goede lezers en schrijvers maken gebruik van strategische

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BUSSUMSE MONTESSORI BASISSCHOOL

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BUSSUMSE MONTESSORI BASISSCHOOL RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BUSSUMSE MONTESSORI BASISSCHOOL School : Bussumse Montessori Basisschool Plaats : Bussum BRIN-nummer : 04QD Onderzoeksnummer : 112905 Datum

Nadere informatie

Jaarverslag 2015/2016

Jaarverslag 2015/2016 Jaarverslag 2015/2016 Terugblik Het afgelopen schooljaar hebben we binnen het team gewerkt met vijf actiegroepen, te weten: 1. Visie 2. Zorg en Begeleiding 3. Effectieve Instructie 4. Leerinhouden 5. Jonge

Nadere informatie

TAALVAARDIGHEID TAALBELEID

TAALVAARDIGHEID TAALBELEID TAALVAARDIGHEID TAALBELEID Teaser Ik heb ooit in mijn hoofd en in mijn hart een fundamentele keuze moeten maken: voor het Nederlands. Het was dat of aan de kant worden gezet voor het leven. Op die kennis

Nadere informatie

KWALITEITSKAART GOEDE LEESSTART. Voorbereiding op Begrijpend en Technisch Lezen Groep 1 & 2. Beginnende geletterdheid

KWALITEITSKAART GOEDE LEESSTART. Voorbereiding op Begrijpend en Technisch Lezen Groep 1 & 2. Beginnende geletterdheid KWALITEITSKAART PO Beginnende geletterdheid GOEDE LEESSTART Voorbereiding op Begrijpend en Technisch Lezen Groep 1 & 2 1 Goede Leesstart voor Groep 1 & 2 Hoofdstuk 1: Een goede leesstart in groep 1 en

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP OBS OVER DE SLINGE

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP OBS OVER DE SLINGE RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP OBS OVER DE SLINGE School : OBS Over de Slinge Plaats : Rotterdam BRIN-nummer : 18QZ Onderzoeksnummer : 116770 Datum schoolbezoek : 22 juni

Nadere informatie

Kinderen leren de hele dag door. Huiswerk

Kinderen leren de hele dag door. Huiswerk leren de hele dag door. Op school, maar ook thuis. Zij pikken veel informatie zelf op, maar heel wat leerstof, vaardigheden en inzichten krijgen de kinderen ook aangeleerd. Dit start al in het kinderdagverblijf

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP CHRISTELIJKE BASISSCHOOL DE POORT

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP CHRISTELIJKE BASISSCHOOL DE POORT RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP CHRISTELIJKE BASISSCHOOL DE POORT School : Christelijke Basisschool De Poort Plaats : Bleiswijk BRIN-nummer : 07XM Onderzoeksnummer : 116787

Nadere informatie

Informatieavond groep 1 en 2. Schooljaar september 2016

Informatieavond groep 1 en 2. Schooljaar september 2016 Informatieavond groep 1 en 2 Schooljaar 2016-2017 6 september 2016 LEERKRACHTEN Anita Gunnewijk: maandag, dinsdag en woensdag Miranda Demkes: donderdag en vrijdag Dagindeling Ochtend groep 1 en groep 2

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL PATER VAN DER GELD

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL PATER VAN DER GELD RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL PATER VAN DER GELD School : basisschool Pater van der Geld Plaats : Waalwijk BRIN-nummer : 13NB Onderzoeksnummer : 111245 Datum

Nadere informatie

De Tol Herderen: Talenbeleid

De Tol Herderen: Talenbeleid De Tol Herderen: Talenbeleid 1. Leerlingenniveau 2013-2014 Wanneer Acties Hoe/materiaal Wie doet mee? Reflectie 1. CITO-toetsen begrijpend lezen - afname half januari 2014 (dit gebeurt in 2 sessies & foutenanalyse)

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP PANTA RHEI. Onderzoeksnummer :

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP PANTA RHEI. Onderzoeksnummer : RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP PANTA RHEI School : Panta Rhei Plaats : Almere BRIN-nummer : 12QK Onderzoeksnummer : 112991 Datum schoolbezoek : 15 mei 2009 Datum vaststelling

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE VLIER

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE VLIER RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE VLIER School : Basisschool De Vlier Plaats : Winterswijk BRIN-nummer : 07SY Onderzoeksnummer : 113576 Datum schoolbezoek :

Nadere informatie

Kleine Ezel. Handleiding voor de bibliotheek Groep 1-2

Kleine Ezel. Handleiding voor de bibliotheek Groep 1-2 Kleine Ezel Handleiding voor de bibliotheek Groep 1-2 Colofon Cubiss Tilburg, 2009 Samenstelling: Marion Bolte, Cubiss J:\klantenservice\Rode Draad\handleiding bibliothecaris\kleine Ezel groep 1-2 bibl.290609

Nadere informatie

Protocol leesproblemen en dyslexie Groep 1 en 2. Analyse doelen Jonge kind

Protocol leesproblemen en dyslexie Groep 1 en 2. Analyse doelen Jonge kind Protocol leesproblemen en dyslexie Groep 1 en 2 Analyse doelen Jonge kind Maart 2013 Verantwoording 2013 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Mits de bron wordt vermeld, is het

Nadere informatie

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Toetsen. Contactgegevens

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Toetsen. Contactgegevens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Toetsen WWW.CPS.NL Contactgegevens Willem Rosier w.rosier@cps.nl 06 55 898 653 Wat betekent dit voor het meten van de 21ste eeuwse taalvaardigheden? We hebben

Nadere informatie

Taalbeleidsplan Geel kleuter en lager onderwijs. Deel 1

Taalbeleidsplan Geel kleuter en lager onderwijs. Deel 1 Taalbeleidsplan Geel kleuter en lager onderwijs. Deel 1 Doel 1: Het aantal kinderen met een voldoende taalvaardigheid (luisteren, spreken, schrijven en begrijpend lezen in functionele contexten) vermeerderen.

Nadere informatie

Rol van de interne begeleider in effectief leesonderwijs (basisonderwijs)

Rol van de interne begeleider in effectief leesonderwijs (basisonderwijs) 36 Bijlage 5 Rol van de interne begeleider in effectief leesonderwijs (basisonderwijs) De schoolleider en de interne begeleider geven samen leiding aan het borgen van het leesonderwijs. Beiden hebben hierin

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Interactieve werkvormen in de klaspraktijk. Onderzoeksresultaten en tips voor de praktijk

Nieuwsbrief. Interactieve werkvormen in de klaspraktijk. Onderzoeksresultaten en tips voor de praktijk Interactieve werkvormen in de klaspraktijk Onderzoeksresultaten en tips voor de praktijk Lia Blaton, medewerker Onderzoek naar onderwijspraktijk In het kader van de opdracht van het Steunpunt Gelijke Onderwijskansen

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE DE CHRISTELIJKE BASISSCHOOL DE ONTMOETING

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE DE CHRISTELIJKE BASISSCHOOL DE ONTMOETING RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE DE CHRISTELIJKE BASISSCHOOL DE ONTMOETING School : de Christelijke basisschool De Ontmoeting Plaats : 's-gravenhage BRIN-nummer : 17YO Onderzoeksnummer : 94844 Datum

Nadere informatie

De competenties. A Vertellen en voorlezen. A 1.2 Competenties. Competenties

De competenties. A Vertellen en voorlezen. A 1.2 Competenties. Competenties De competenties A Vertellen en voorlezen A 1.2 A1 A2 A3 A4 Je kunt verhalen om voor te lezen of te vertellen kiezen voor iedere leeftijdsgroep van de basisschool. Je kunt het voorlezen of vertellen van

Nadere informatie

Ontwikkelagenda en scholingsplan OBS De Eendracht

Ontwikkelagenda en scholingsplan OBS De Eendracht Ontwikkelagenda en scholingsplan OBS De Eendracht 2017-2018 Het schooljaar 2017-2018 zetten we met het team in op de doorontwikkeling van onderwerpen, die we de afgelopen jaren specifiek onder de aandacht

Nadere informatie

Samenvatting. De lat omhoog. 2012, 2013, 2014 en 2015. Taal voor Kleuters en Technisch lezen

Samenvatting. De lat omhoog. 2012, 2013, 2014 en 2015. Taal voor Kleuters en Technisch lezen 1 Samenvatting De lat omhoog 2012, 2013, 2014 en 2015 Taal voor Kleuters en Technisch lezen 2015 Begrijpend luisteren, Begrijpend lezen, Woordenschat, Spelling en Rekenen 2 Inleiding Voor het vierde achtereenvolgende

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek Primair Onderwijs bij. Kolegio Papa Cornes

RAPPORT VAN BEVINDINGEN. Kwaliteitsonderzoek Primair Onderwijs bij. Kolegio Papa Cornes RAPPORT VAN BEVINDINGEN Kwaliteitsonderzoek Primair Onderwijs bij Kolegio Papa Cornes Plaats : Bonaire BRIN-nummer : 30GL Datum schoolbezoek : 16 oktober 2014 Rapport vastgesteld te Tilburg op 5 december

Nadere informatie

TIJDSCHEMA - Tijd voor lezen en taal

TIJDSCHEMA - Tijd voor lezen en taal TIJDSCHEMA - Tijd voor lezen en taal Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

Toezicht op taal/lezen en hulp aan zwakke leerlingen

Toezicht op taal/lezen en hulp aan zwakke leerlingen Toezicht op taal/lezen en hulp aan zwakke leerlingen Presentatie mini-seminar Dedicon 3 oktober 2013 Herman Franssen Inspecteur primair onderwijs INLEIDING Context van inspectieonderzoeken taal/lezen in

Nadere informatie

JAARPLAN GROEP 7 SCHOOLJAAR

JAARPLAN GROEP 7 SCHOOLJAAR JAARPLAN GROEP 7 SCHOOLJAAR 2016-2017 Leerkrachten: Dennis Voorst 7a Nicole Koevoets 7b Algemene zaken in groep 7: Huiswerk: Alle kinderen in groep 7 hebben een agenda nodig. Hierin wordt elke week het

Nadere informatie

d e r ee n k a n l e r e n l e z e n

d e r ee n k a n l e r e n l e z e n ieie d e r ee n k a n l e r e n l e z e n Voor de inhoud van deze brochure zijn de volgende deskundigen geraadpleegd: Dhr. prof. dr. C. Aarnoutse Mw. drs. H. Biemond Dhr. drs. T. Brouwer Mw. dr. M.A. Eleveld

Nadere informatie

Interactief voorlezen in groep 2

Interactief voorlezen in groep 2 Interactief voorlezen in groep 2 J. Corvers, C. Aarnoutse en S. Peters 308 2004 (81) 308-324 Samenvatting In dit onderzoek zijn de effecten van interactief voorlezen op verhaalbegrip en woordenschat van

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE PC BASISSCHOOL DE REGENBOOG

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE PC BASISSCHOOL DE REGENBOOG RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE PC BASISSCHOOL DE REGENBOOG School : Pc Basisschool De Regenboog Plaats : Hoofddorp BRIN-nummer : 21RR Onderzoeksnummer : 94593 Datum schoolbezoek : 5 juni 2007 Datum

Nadere informatie

CHECKLIST LEIDSTERVAARDIGHEDEN DE TAALLIJN

CHECKLIST LEIDSTERVAARDIGHEDEN DE TAALLIJN CHECKLIST LEIDSTERVAARDIGHEDEN DE TAALLIJN CHECKLIST LEIDSTERVAARDIGHEDEN Binnen de Taallijn staat de deskundigheidsbevordering van (toekomstige) leidsters centraal. De nadruk in de scholing ligt dan ook

Nadere informatie

Inhoudsopgave. c.b.s. De Zaaier TAALBELEIDSPLAN 2

Inhoudsopgave. c.b.s. De Zaaier TAALBELEIDSPLAN 2 Inhoudsopgave 1.#ALGEMEEN# 1.1 Woordvooraf blz.3 1.2 Gegevensvandeschool blz.3 1.3 Omschrijvingtaalbeleid blz.4 1.4 Motiveringvanhetbelangvantaalbeleidopeigenschool blz.4 1.5 Formuleringvandeteamvisieoptaalentaalonderwijs

Nadere informatie

Doelenlijst G-start voor GO!

Doelenlijst G-start voor GO! 1 1. OVER -START -start is een CTO-uitgave over het stimuleren van geletterdheid bij jonge kinderen (2,5 tot 7 jaar). -start is een boek vol achtergrondinformatie en concreet uitgewerkte activiteiten.

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen Ronde 5 Bert de Vos APS, Utrecht Contact: b.devos@aps.nl Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen 1. Over de drempels met taal Het rapport Over de drempels met taal is al ruim een jaar oud.

Nadere informatie

INTERACTIEF TAALONDERWIJS

INTERACTIEF TAALONDERWIJS SPECIAL INTERACTIEF TAALONDERWIJS Op t Spick in Beesel is een dagelijks taaluurtje voor de kleuters ingesteld. Met een prentenboek als leidraad worden verschillende activiteiten aangeboden, en het werkt:

Nadere informatie

Differentiëren met een groepsplan

Differentiëren met een groepsplan Differentiëren met een groepsplan Dolf Janson 1 verschil maken recht doen aan verschillen afstemmen op verschillen adaptief onderwijs inspelen op onderwijsbehoeften onderwijs passend maken Recht doen aan

Nadere informatie

Begrijpend Lees Instructie Kan Strategisch En Motiverend

Begrijpend Lees Instructie Kan Strategisch En Motiverend Begrijpend Lees Instructie Kan Strategisch En Motiverend Over BLIKSEM De BLIKSEM-aanpak Het BLIKSEM-onderzoek Samenwerkingsproject van: Expertisecentrum Nederlands, Mienke Droop HCO Den Haag, Willy van

Nadere informatie

4?^ ' \/ Lr- Ö RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL BERG EN BOS. Basisschool Berg en Bos Apeldoorn 17NG 94718

4?^ ' \/ Lr- Ö RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL BERG EN BOS. Basisschool Berg en Bos Apeldoorn 17NG 94718 4?^ ' \/ Lr- Ö RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL BERG EN BOS QLIOOO Z^ School Plaats BRIN-nummer Onderzoeksnummer Basisschool Berg en Bos Apeldoorn 17NG 94718 Datum schoolbezoek Datum vaststelling

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP RKBS "HEESWIJK"

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP RKBS HEESWIJK RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP RKBS "HEESWIJK" School : rkbs "Heeswijk" Plaats : Montfoort BRIN-nummer : 10OE Onderzoeksnummer : 116800 Datum schoolbezoek : 8 september

Nadere informatie

Het gebruik van het Utrechts Taalcurriculum

Het gebruik van het Utrechts Taalcurriculum Het gebruik van het Utrechts Taalcurriculum In dit stuk vindt u informatie en instrumenten voor leraren/docenten, Ib-ers, taalcoördinatoren, directeuren en managers om het curriculum in te zetten voor

Nadere informatie

najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut

najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut Waarom? de aanleiding Wie gaat wat doen? wiskunde of schoolbreed Rol van de docent Wat ga je inzetten? materialen, ook ict Doelgroepen,

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE SCHAKEL

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE SCHAKEL RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP BASISSCHOOL DE SCHAKEL School : Basisschool De Schakel Plaats : Nunspeet BRIN-nummer : 10CJ Onderzoeksnummer : 112472 Datum schoolbezoek :

Nadere informatie

Jaarplan o.b.s. De Boomhut

Jaarplan o.b.s. De Boomhut Jaarplan o.b.s. De Boomhut 2016-2017 Inleiding Elk jaar stellen wij als team van o.b.s. De Boomhut gezamenlijk een jaarplan op. Vanuit de evaluatie van het vorige jaarplan, gekoppeld aan de strategische

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL DUBBELDEKKER

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL DUBBELDEKKER RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL DUBBELDEKKER School : Basisschool Dubbeldekker Plaats : Hilversum BRIN-nummer : 19LM Onderzoeksnummer : 94493 Datum schoolbezoek : 21 juni 2007 Datum vaststelling

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP FREINETSCHOOL, LOCATIE HUGO DE GROOT

RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP FREINETSCHOOL, LOCATIE HUGO DE GROOT RAPPORT ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET VIERJAARLIJKS BEZOEK OP FREINETSCHOOL, LOCATIE HUGO DE GROOT School : Freinetschool, locatie Hugo de Groot Plaats : Delft BRIN-nummer : 13YL Onderzoeksnummer : 116871

Nadere informatie

Weekrooster. Klas Schooljaar Leerkracht / assistent(e) 1B 2015-2016 Leerkracht: Rudi Gjaltema / Renske Rossing Assistent: Karen de Vrij / Tanja Spier

Weekrooster. Klas Schooljaar Leerkracht / assistent(e) 1B 2015-2016 Leerkracht: Rudi Gjaltema / Renske Rossing Assistent: Karen de Vrij / Tanja Spier Weekrooster Klas Schooljaar Leerkracht / assistent(e) 1B 2015-2016 Leerkracht: Rudi Gjaltema / Renske Rossing Assistent: Karen de Vrij / Tanja Spier Dag Maandag 9.00-10.00 Mens, natuur en techniek 60 Oriëntatie

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE RKBS DE DUIZEND EILANDEN

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE RKBS DE DUIZEND EILANDEN RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE RKBS DE DUIZEND EILANDEN School : rkbs De Duizend Eilanden Plaats : Noord-Scharwoude BRIN-nummer : 11YL Onderzoeksnummer : 94892 Datum schoolbezoek : 29 mei 2007 Datum

Nadere informatie

Afspraken mbt protocol dyslexie Van Dijckschool Bilthoven. Inhoudsopgave:

Afspraken mbt protocol dyslexie Van Dijckschool Bilthoven. Inhoudsopgave: 11-12-2007 Inhoudsopgave: 1. Dyslexie...3 1.1 Wat is het dyslexieprotocol?...3 1.2 Doel van het Protocol Dyslexie....3 1.3 Inhoud van het protocol...3 2. Preventie en interventiehandelingen...4 2.1 Groep

Nadere informatie

Basisschool De Goede Herder. Schakelklas. plan

Basisschool De Goede Herder. Schakelklas. plan Basisschool De Goede Herder Schakelklas plan 2008-2009 1. Inleiding Basisschool De Goede Herder participeerde in de periode 2002-2006 in het Helmondse Onderwijs- Kansenbeleid. Met een percentage gewichtenleerlingen

Nadere informatie