Concept. Fontys Hogescholen. Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht,.mnd/jaar

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Concept. Fontys Hogescholen. Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht,.mnd/jaar"

Transcriptie

1 Concept Fontys Hogescholen Opleiding: Varianten: Lokatie: Visitatiedatum: Informatica, bachelor Voltijd Venlo 6 februari Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht,.mnd/jaar

2 Inhoud Inhoud 2 Deel A: Onderwerpen Voorwoord Inleiding Werkwijze Oordeelsvorming Oordelen per onderwerp Schematisch overzicht oordelen Totaaloordeel 11 Deel B: Facetten 12 Onderwerp 1 Doelstelling van de opleiding 13 Onderwerp 2 Programma 17 Onderwerp 3 Inzet van Personeel 27 Onderwerp 4 Voorzieningen 31 Onderwerp 5 Interne kwaliteitzorg 34 Onderwerp 6 Resultaten 38 Deel C: Bijlagen 43 Bijlage 1: Onafhankelijkheidsverklaring panelleden 44 Bijlage 2: Deskundigheden panelleden 45 Bijlage 3: Bezoekprogramma 50 Bijlage 4: Overzichtslijst van door de opleiding ter inzage gelegd materiaal 51 2 NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

3 Deel A: Onderwerpen NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica 3

4 Onderwerpen 1.1 Voorwoord 5 45 Dit rapport is het verslag van het panel dat in opdracht van NQA de opleiding Informatica van de Fontys Hogeschool heeft onderzocht. Het beschrijft de werkwijze, de bevindingen en de conclusies. Het onderzoek heeft plaatsgevonden in het kader van de accreditatie van hogere beroepsopleidingen. Het onderzoek is feitelijk gestart in november/december 06, het moment waarop de opleiding haar zelfevaluatierapport bij NQA heeft aangeleverd. Als onderdeel van het onderzoek was er een panelbezoek aan de opleiding. Dit bezoek vond plaats op 6 februari 07. In het panel hebben de volgende personen zitting genomen: De heer Ing. MSc R.J.H. Vreven (voorzitter en domeinpanellid); Mevrouw drs. A.E.N. Hacquebard (domeinpanellid); Mevrouw D.S. Harten (studentpanellid); De heer drs. J.H. Boerke (NQA-auditor). Dit panel voldoet aan de eisen zoals gesteld in het document Protocol ter beoordeling van de werkwijze van visiterende en beoordelende instanties van de NVAO (22 augustus 05). Het panel beschikt over domeinspecifieke deskundigheid, onderwijs- en auditdeskundigheid en deskundigheid over de internationale ontwikkelingen van de discipline (zie bijlage 2). Het rapport bestaat uit drie delen: Deel A: een hoofdrapport, het Onderwerprapport, waarin de oordelen van het panel over de basiskwaliteit van de opleiding op onderwerpniveau worden uitgesproken met daarbij de overwegingen waarop die oordelen zijn gebaseerd. Het gaat hier om oordelen in de gradatie positief/negatief. Tevens wordt hier het eindoordeel geformuleerd. Deel B: een Facetrapport waarin op facetniveau door het panel oordelen en argumenten ter onderbouwing van dat oordeel worden gegeven. De oordelen gaan uit van de driepuntsschaal (onvoldoende, voldoende en goed) zoals die door de NVAO is voorgeschreven. Dit facetrapport vormt de basis van het Onderwerprapport. Deel C: hierin zijn alle relevante bijlagen opgenomen. 1.2 Inleiding Bij Fontys Hogescholen staan ruim.000 studenten ingeschreven. De school biedt, verspreid over het hele land, onderdak aan ruim 0 voltijd-, deeltijd en duale opleidingen op hbo-bachelorniveau. Fontys Hogescholen biedt opleidingen op het gebied van: economie, communicatie, gezondheidszorg, kunsten, mens en maatschappij, onderwijs (lerarenopleidingen) en techniek en wetenschappen. Daarnaast verzorgen ze een groot aantal post-bachelor- en masteropleidingen. Tevens verzorgt Fontys cursussen, opleidingen, onderzoek en consultancy voor bedrijven en instellingen. Fontys Hogeschool is een van de grootste onderwijs instellingen in Nederland. Er werken circa personen, die samen 2800 fte bezetten. 4 NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

5 Fontys profileert zich als een moderne hogeschool met innovatieve onderwijsproducten. Het strategisch beleid heeft zij vastgelegd in de nota Idealisme in Learning Communities (02). De nota beschrijft wat Fontys voor haar studenten, medewerkers en haar omgeving wil zijn: een learning community, een plaats voor waardeneducatie, een kennispoort en een organisatie die groot is in kleinschaligheid. Deze kennispoort laat zich inspireren door de economische, ecologische en sociale beginselen van duurzaamheid en maatschappelijke verantwoordelijk. Fontys oriënteert zich voortdurend op de toekomst en de koers die ze wil volgen. In 04 is een omvangrijk veranderprogramma van start gegaan. Het programma heeft de naam Biloba gekregen. De verandering is enerzijds gericht op het verder invoeren van competentiegestuurd, vraaggericht en flexibel onderwijs en anderzijds op het invoeren van majors (180 EC s) en verbredende of verdiepende minors (van elk EC s).. Fontys heeft haar opleidingen ondergebracht in 37 instituten. De opleiding informatica maakt deel uit van het instituut Fontys Hogeschool Techniek en bedrijfsmanagement. Sinds 1 januari 02 bestaat het instituut Fontys Technische Hogeschool Venlo. Dit ging gepaard met de start van twee nieuwe opleidingen informatica en Industrieel Product Ontwerpen. In 05 heeft de Raad van Bestuur besloten tot een organisatieontwikkeling voor alle technische opleidingen binnen de Fontys. De zeven bestaande instituten die de technische gerichte opleidingen van de Fontys verzorgden worden gebundeld in vier nieuwe instituten. Zo is op 1 september 06 de Fontys hogeschool Techniek en Bedrijfsmanagement ontstaan als een van instituten van Fontys Hogescholen. De studie Informatica in Venlo richt zich geheel op Software Engineering. Het hierdoor duidelijk afgebakende domein van softwareontwikkeling wordt breed ingevuld. De opleiding in Venlo richt zich niet alleen op de ontwikkeling van bestuurlijke en administratieve informatiesystemen, maar ook op web based applicaties en technische softwaresystemen, bijvoorbeeld een liftbesturing of een robotaansturing. De opleiding informatica wordt in het Nederlands en in het Duits aangeboden. Dit om de markt te verbreden. De opleiding telt twaalf medewerkers, die naast hun werk bij Informatica ook werken bij andere opleidingen. Het team informatica heeft 9,4 fte-op. Deze wordt ingezet bij zowel Informatica (8,6 fte) als andere opleidingen van het instituut (0,8 fte) De student/fte-op-ratio is 17,5. In het studiejaar staan er 168 studenten bij Informatica ingeschreven. De opleiding Informatica heeft drie beroepsprofielen: de bedrijfskundige informaticus, de informaticus en de technische informaticus. 1.3 Werkwijze 45 De beoordeling van de opleiding door het panel heeft plaatsgevonden conform de werkwijze zoals die is neergelegd in het Beoordelingsprotocol van NQA. Deze werkwijze wordt NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica 5

6 45 hieronder beschreven. De visitatie vond plaats op basis van het domeinspecifieke referentiekader dat voor de opleiding geldt (zie facet 1.1). NQA onderscheidt drie fasen in het visiteren: de voorbereidingsfase, het eigenlijke bezoek door het panel en de rapportagefase. Hieronder volgt een korte toelichting per fase. De voorbereidingsfase Allereerst heeft een NQA-auditor het zelfevaluatierapport gecheckt op kwaliteit en compleetheid (de informatieanalyse) en daarmee op bruikbaarheid voor de visitatie. Nadat het zelfevaluatierapport met de bijlagen in orde was bevonden, heeft de auditor met de opleiding tezamen besproken welke facetten of welke thema s naar verwachting de meeste aandacht zullen krijgen tijdens het bezoek van het panel aan de opleiding (de agenderende audit). Daardoor konden de opleiding en het visitatiepanel zich op adequate wijze voorbereiden op dit bezoek. In diezelfde periode januari 07 bereiden de panelleden zich inhoudelijk voor op het bezoek van 6 februari 07. Zij bestudeerden het zelfevaluatierapport (en bijlagen), formuleerden in een beoordelingsformat hun voorlopige oordelen op basis van argumenten en zij formuleerden vraagpunten. Zij gaven hun bevindingen door aan de NQA-auditor. Op basis van een overzicht van voorlopige oordelen inventariseerde de NQA-auditor tenslotte kernpunten en prioriteiten voor materialenonderzoek en gesprekken. Tijdens een voorbereidende vergadering is het bezoek door het panel concreet voorbereid. De opleiding heeft in haar zelfevaluatierapport kenbaar gemaakt voor welk domeinspecifiek referentiekader zij kiest. De NQA-auditor heeft met de domeindeskundigen in het panel bekeken of sprake is van adequate domeinspecifieke doelstellingen, of dat nadere aanvulling dan wel nadere specificatie nodig is. In het facetrapport is aangegeven op welke landelijke beroeps- en opleidingsprofielen het domeinspecifieke kader (en het opleidingsprogramma) is gebaseerd. Het bezoek door het panel NQA heeft een bezoekprogramma ontwikkeld voor de (dag-)indeling van het bezoek door het panel dat is aangepast aan de specifieke situatie van de opleiding (bijlage 3). Er vonden gesprekken plaats met het opleidingsmanagement, docenten, studenten, afgestudeerden en met werkveldvertegenwoordigers. Aan het begin en tijdens het bezoek is ter inzage gevraagd materiaal bestudeerd. Tussen de gesprekken door heeft het panel zogenaamde schakelmomenten ingelast om de bevindingen uit te wisselen en te komen tot gezamenlijke en meer definitieve (tussen-)oordelen. De bevindingen zijn door de panelleden beargumenteerd. Aan het einde van het bezoek heeft de voorzitter een mondelinge terugkoppeling gegeven van enkele indrukken en ervaringen van het panel, zonder expliciete oordelen uit te spreken. De fase van rapporteren Door NQA is, op basis van de bevindingen van het panel, een tweeledige rapportage opgesteld, bestaande uit een facetrapport en een onderwerprapport, waarin de kwaliteit van de opleiding is beoordeeld. Met dit rapport wordt door de opleiding accreditatie aangevraagd 6 NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

7 45 bij de NVAO. In het facetrapport wordt door NQA gerapporteerd op facetniveau. De opleiding heeft in april 07 een concept van dit rapport voor een check op feitelijke onjuistheden ontvangen. Naar aanleiding daarvan zijn enkele wijzigingen aangebracht. In het onderwerprapport wordt door NQA een oordeel op de onderwerpen en op de opleiding als geheel gegeven. Dit rapport is in maart 07 voor een check op feitelijke onjuistheden aan de opleiding voorgelegd. Het definitieve rapport is door het panel vastgesteld in april 07. Het visitatierapport is uiteindelijk in mei 07 ter beschikking gesteld aan de opleiding, die het samen met de accreditatieaanvraag kan indienen bij de NVAO. 1.4 Oordeelsvorming In dit hoofdstuk wordt per onderwerp een oordeel uitgesproken op basis van weging van de facetten die van dat onderwerp deel uitmaken. Bij deze weging spelen de beslisregels zoals die door de NQA in het Beoordelingsprotocol zijn geformuleerd en nader uitgewerkt in de notitie Handreiking voor oordeelsvorming een belangrijke rol. Tevens is bij de beoordeling rekening gehouden met accenten die de opleiding eventueel legt, het domeinspecifieke kader en een vergelijking met andere relevante opleidingen op een aantal aspecten. Het eindoordeel is voorzien van een aanvullende tekst als sprake is van: weging van de oordelen op facetniveau; benchmarking; generieke bevindingen die het facetniveau overschrijden; bepaalde accenten respectievelijk best practices. In de oordelen per onderwerp wordt steeds een herhaling gegeven van de oordelen op de facetten gevolgd door een weging die leidt tot het eindoordeel. De (uitgebreide) argumentatie is te vinden in het facetrapport. 1.5 Oordelen per onderwerp Doelstellingen opleiding Het panel beoordeelt de facetten 1.1 Domeinspecifieke eisen, 1.2 Niveau Bachelor en 1.3 Oriëntatie HBO bachelor met een goed. Het oordeel over het onderwerp Doelstelling van de opleiding is derhalve positief Programma Het panel beoordeelt de facetten 2.1 Eisen HBO, 2.2 Relatie doelstellingen en inhoud programma, 2.3 Samenhang in opleidingsprogramma, 2.4 Studielast, 2.5 Instroom, 2.7 Afstemming tussen vormgeving en inhoud met een goed. Facet 2.6 Duur is voldaan. Het facett 2.8 Toetsing wordt beoordeeld met een voldoende. Het oordeel over het onderwerp Programma is derhalve positief Inzet van personeel Het panel beoordeelt de facetten 3.1 Eisen HBO en 3.3 Kwaliteit personeel met een goed. NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica 7

8 Het facet 3.2 Kwantiteit personeel wordt beoordeeld met een voldoende. Het oordeel over het onderwerp Inzet van personeel is derhalve positief Voorzieningen Het panel beoordeelt de facetten 4.1 Materiële voorzieningen en 4.2 Studiebegeleiding met een goed. Het oordeel over het onderwerp Voorzieningen is derhalve positief Interne kwaliteitszorg Het panel beoordeelt facet 5.1 Evaluatieresultaten met een goed en de facetten 5.2 maatregelen tot verbetering en facet 5.3 Betrekken van medewerkers, studenten, alumni en het beroepenveld met een voldoende. Het oordeel over het onderwerp Interne Kwaliteitszorg is derhalve positief Resultaten Het panel beoordeelt de facetten 6.1 gerealiseerd niveau en 6.2 onderwijsrendement met een voldoende. Het oordeel over het onderwerp Resultaten is derhalve positief. 8 NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

9 1.6 Schematisch overzicht oordelen Totaaloverzicht van oordelen op facet- en onderwerpniveau Onderwerp/Facet Opleiding X Onderwerp 1 Doelstelling van de opleiding 1.1 Domeinspecifieke eisen Goed 1.2 Niveau bachelor Goed 1.3 Oriëntatie HBO bachelor Goed Totaaloordeel Positief Onderwerp 2 Programma 2.1 Eisen HBO Goed 2.2 Relatie doelstellingen en Goed inhoud programma 2.3 Samenhang in Goed opleidingsprogramma 2.4 Studielast Goed 2.5 Instroom Goed 2.6 Duur Voldaan 2.7 Afstemming tussen Goed vormgeving en inhoud 2.8 Beoordeling en toetsing Voldoende Totaaloordeel Positief Onderwerp 3 Inzet van Personeel 3.1 Eisen HBO Goed 3.2 Kwantiteit personeel Voldoende 3.3 Kwaliteit personeel Goed Totaaloordeel Positief Onderwerp 4 Voorzieningen 4.1 Materiële voorzieningen Goed 4.2 Studiebegeleiding Goed Totaaloordeel Positief Onderwerp 5 Interne kwaliteitzorg 5.1 Evaluatie resultaten Goed 5.2 Maatregelen tot Voldoende verbetering 5.3 Betrekken van Voldoende medewerkers, studenten, alumni en het beroepenveld Totaaloordeel Onderwerp 6 Resultaten 6.1 Gerealiseerde niveau Voldoende 6.2 Onderwijsrendement Voldoende Totaaloordeel Positief NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica 9

10 NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

11 1.7 Totaaloordeel 5 Op grond van voorgaand schema en de inhoudelijke onderbouwing daarvan in paragraaf 1.5 waaruit blijkt dat de opleiding op de zes de onderwerpen voldoende scoort, is de conclusie dat het totaaloordeel over de opleiding positief is. NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica 11

12 Deel B: Facetten 12 NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

13 Facetten Onderwerp 1 Doelstelling van de opleiding 5 Facet 1.1 Domeinspecifieke eisen Goed Criteria - De eindkwalificaties van de opleiding sluiten aan bij de eisen die door (buitenlandse) vakgenoten en de beroepspraktijk gesteld worden aan een opleiding in het betreffende domein (vakgebied/discipline en/of beroepspraktijk). Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: Aan de eindkwalificaties van de opleiding ligt het document Beroepsprofiel en Opleidingsprofiel HBO-I ten grondslag. Dit document werd opgesteld door het HBO-I Platform en in 00 openbaar gemaakt. Het HBO-I platform is een samenwerkingsverband van de Nederlandse HBO-instellingen binnen het ICTdomein. Het document bevat beroep- en opleidingsprofielen en opleidingskwalificaties. Deze zijn onderschreven door het Nederlandse beroepenveld, dat was vertegenwoordigd door 33 bedrijven en organisaties als Baan, KPN, Philips etcetera. Het beroepsprofiel is gebaseerd op kenmerkende activiteiten die: -betrekking hebben op de ICT system life cycle, waarin drie hoofdfasen worden onderscheiden: beleid en innovatie, ontwikkeling en invoering, exploitatie en beheer; -verband houden met de informatieverwerkende processen, met de daarvoor benodigde applicaties en software en met de ondersteunende ICT-infrastructuur. Op basis van dit profiel zijn er tien algemene opleidingskwalificaties gedefinieerd die gelden voor iedere ICT'er. Deze hebben betrekking op bestuurlijke, organisatorische, strategische, sociaalcommunicatieve, normatief culturele en leer- en vormgevingscompetenties. Daarnaast zijn er voor het specifieke werkterrein van de informaticus twaalf opleidingsspecifieke opleidingskwalificaties gedefinieerd. Binnen die kaders legt de opleiding de nadruk op: 1 multidisciplinaire en internationale oriëntatie; 2 kwaliteit op het vlak van breedte en actualiteit. Dit houdt concreet in: - ontwikkelen en invoeren van applicaties voor alle typen softwaresystemen (van applicaties tot communicatieprotocollen, van eindgebruikersystemen tot systeemsoftware) - voor verschillende platformen (Windows / DotNet / Microsoft en Linux / Open Source), daarbij gebruik makend van: * actuele methoden (bv. OOAD) en technieken (bv. UML en design patterns), * moderne programmeertalen (objectgeoriënteerde talen zoals Java en C#) en PHP NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica 13

14 * nieuwe ontwikkelomgevingen (bv. Visual Studio en Eclipse). Deze accenten worden blijkens notulen van september 06. onderschreven door het (internationale) College van Gecommitteerden (tevens Raad van Advies). Inmiddels heeft HBO-I eind december 04 een nieuw beroepsprofiel geformuleerd voor de ICT er en daaruit bouwstenen voor competenties binnen het ICT-domein afgeleid. Deze bouwstenen zijn te zien als een herformulering van de oude opleidingskwalificaties op een hoger abstractieniveau en daardoor flexibeler qua beroepsprofiel. Het achterliggende idee is dat er niet meer een beperkte set van beroepsprofielen is waar een specifieke opleiding voor opleidt, maar een in principe onbeperkte set van combinaties van beroepssituaties in het ICT-domein waarop de competenties worden toegepast. Dit als reactie op een zich nog steeds sterk veranderend ICT-beroepenveld. De opleiding is bezig met de invoering van deze competentiesturing ter vervanging van de eindkwalificaties van de huidige opleiding. Deze moet per cohort 07 zijn beslag krijgen. De nieuwe wijze van sturing heeft al vorm gekregen in het document Competentiematrix voor de Bachelor van ICT (juni 06) De opleiding geeft in het zelfevaluatierapport duidelijk aan hoe ze zich onderscheidt van verwante Duitse opleidingen. Het blijkt dat Duitse opleidingen zich enerzijds meer op het totale ICT-gebied oriënteren en anderzijds het accent meer op de theorie en minder op de praktijk leggen. Uit eigen onderzoek blijkt dat de eindkwalificaties van de opleiding aansluiten bij de aanbevelingen voor de softwaregerelateerde deelgebieden van ICT, die door de Duitse Gesellschaft für Informatik voor de Duitse ICT-bacheloropleidingen zijn geformuleerd. In datzelfde onderzoek is geverifieerd dat de eindkwalificaties van de opleiding aansluiten op de software engineering body of knowledge zoals geformuleerd in de door het Amerikaanse IEEE Computer Society Professional Practitioners Committee opgestelde Guide to the Software Engineering Body of Knowledge van 04 en daardoor ook qua inhoud aan de internationale oriëntatie voldoet. Facet 1.2 Niveau bachelor Goed Criteria - De eindkwalificaties van de opleiding sluiten aan bij algemene, internationaal geaccepteerde beschrijvingen van de kwalificaties van een Bachelor. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: Hierboven is reeds beschreven welke eindkwalificaties de opleiding hanteert en welke ze in de nabije toekomst gaat gebruiken. De opleiding gebruikt ter definiëring van het bachelorniveau de tien generieke kwalificaties zoals die zijn geformuleerd door de Commissie Accreditatie Hoger Onderwijs. Deze zijn een nadere operationalisering van de Dublin descriptoren. De opleiding hanteert daarvoor de door de NQA gemaakte vergelijking tussen de Dublin descriptoren en de generieke kwalificaties. 14 NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

15 In twee overzichtelijke en uitgebreide tabellen in de bijlagen bij het zelfevaluatierapport laat de opleiding zien hoe zij de tien generieke kwalificaties heeft gekoppeld aan de tien algemene en twaalf opleidingsspecifieke kwalificaties. In een derde tabel laat de opleiding al zien hoe de in te voeren competenties gerelateerd zijn aan de op dit moment gehanteerde opleidingskwalificaties. Ook deze koppeling is door de opleiding voorgelegd aan het College van Gecommitteerden en door hen (in december 06) onderschreven. Het panel stelt vast dat de nagestreefde eindkwalificaties (eindtermen) aantoonbaar aansluiten bij de Dublin descriptoren. Positief is dat de leden van het College van Gecommitteerden feedback geven op het behaalde hbo-niveau bij het afstuderen. Facet 1.3 Oriëntatie HBO bachelor Goed Criteria - De eindkwalificaties zijn mede ontleend aan de door (of in samenspraak met) het relevante beroepenveld opgestelde beroepsprofielen en/of beroepscompetenties. - De eindkwalificaties weerspiegelen het niveau van beginnend beroepsbeoefenaar in een specifiek beroep of samenhangend spectrum van beroepen waarvoor een HBO-opleiding vereist is of dienstig is. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: Hierboven is reeds aangegeven welke eindkwalificaties de opleiding hanteert en gaat hanteren en hoe die aansluiten op door het relevante beroepenveld opgestelde en geactualiseerde beroepsprofielen. Het panel is daar positief over. Het werkterrein van de informaticus, waar Informatica Venlo voor opleidt, is de software engineering; dat betreft in het bijzonder het maken van softwaresystemen, informatiesystemen en computersystemen (HBO-I 00). De centrale activiteiten van de informaticus liggen in het domein van de ontwikkeling en invoering van informatiesystemen en computer systemen. De domeinen: beleid en innovatie, en exploitatie en beheer komen aan de orde maar zijn hieraan ondergeschikt. De keuze voor de software engineering is een bewuste, enerzijds omdat de opleiding te klein is om alles aan te bieden, anderzijds omdat ze informatici wil afleveren die gespecialiseerd zijn en gericht op het ontwikkelen van complexe software. Daarmee onderscheidt ze zich tevens van de Duitse informatica-opleidingen. Het panel acht dat een legitieme keuze die ook consequent wordt uitgevoerd. Geheel in overeenstemming met de uitgangspunten van het HBO-I platform richten de eindkwalificaties zich op een startende informaticus in de arbeidsmarkt. Functies van een informaticus zijn volgens HBO-I 00, de analist / programmeur, de applicatieontwikkelaar, de beheerder ICTinfrastructuur, de C++ systeemontwikkelaar, de C ontwerper / programmeur, de databasespecialist, het hoofd van een ICT afdeling, de ICT consultant, de software engineer, de support engineer, de systeemontwerper en de systeemprogrammeur / systeembeheerder. Deze lijst is NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

16 gebaseerd op advertenties uit het voorjaar van 1999 en moet dus volgens de opleiding in lijn met de ontwikkelingen in het beroepenveld aangevuld worden met de functies: webontwikkelaar en Java-ontwikkelaar. Al deze functies maken deel uit van het spectrum van beroepen waarvoor de opleiding Informatica bedoeld is. De opleiding noemt in het zelfevaluatierapport vier manieren waarop zij tracht de actualiteit en relevantie van het opleidingsprofiel en de opleidingskwalificaties te borgen: - de opleiding participeert in het landelijke HBO-I; - de opleiding is vertegenwoordigd in een internationaal en multidisciplinair samengesteld College van Gecommitteerden, dat ook als Raad van Advies optreedt. De opleiding raadpleegt het College structureel drie keer per jaar en vraagt zijn mening en advies met betrekking tot de relevantie van de eindkwalificaties, het eindniveau van de studenten, ontwikkelingen in het beroepenveld e.d. (zie 5.3) - De opleiding werkt samen met mensen uit het Nederlandse en Duitse bedrijfsleven: als opdrachtgever van projecten voor de zogenoemde software factories (zie par 2.2) en als gastdocent. De opleiding krijgt op die manier inzicht in wat het beroepenveld vraagt. - De opleiding werkt met de andere technische opleidingen van FHTBM (Industrieel Product Ontwerp, Werktuigbouwkunde, Elektrotechniek en Mechatronica) en alumnivereniging samen, teneinde ontwikkelingen in het werkveld te inventariseren en in een later stadium met de Raad van Advies te bespreken. 16 NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

17 Onderwerp 2 Programma Facet 2.1 Eisen HBO Goed 5 Criteria - Kennisontwikkeling door studenten vindt plaats via vakliteratuur, aan de beroepspraktijk ontleend studiemateriaal en via interactie met de beroepspraktijk en/of (toegepast) onderzoek. - Het programma heeft aantoonbare verbanden met actuele ontwikkelingen in het vakgebied / de discipline. - Het programma waarborgt de ontwikkeling van beroepsvaardigheden en heeft aantoonbare verbanden met de actuele beroepspraktijk. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: De opleiding heeft t.a.v. de kennisontwikkeling een zestal uitgangspunten geformuleerd: - de student een contextrijke leeromgeving aanbieden; - de student laten leren in zo authentiek mogelijke situaties en met zo authentiek mogelijke middelen; - de student situaties aanbieden waarin toegepast onderzoek moet worden uitgevoerd; - actuele ontwikkelingen in het vakgebied en de beroepspraktijk vertalen naar - vernieuwingen in het programma; - toonaangevend, relevant en actueel studiemateriaal gebruiken; - het werkveld nauw betrekken bij het realiseren van de eindkwalificaties. De gebruikte vakliteratuur is toonaangevend en staat vermeld in de boekenlijst en in de modulehandleidingen. Het panel vindt de gebruikte literatuur van goede kwaliteit: degelijk, actueel, relevant. Ze is consequent gericht op de software engineering. Mede gezien de internationale gerichtheid van de opleiding is het goed dat er niet alleen Nederlandstalige, maar vooral ook Engelstalige en Duitse vakliteratuur wordt aangeboden. De hard- en software zijn afgestemd op datgene wat de informaticus in zijn beroepspraktijk tegenkomt: moderne workstations en servermachines, uitgerust met Linux, DotNet, Visual Studio, Oracle V, Eclipse, J2EE enz. De gebruikte transparanten en de opdrachten worden ontleend aan toonaangevende vakliteratuur, gerenommeerde sites op Internet of aan projecten zoals die in bedrijven voorkomen. De opleiding biedt een variatie aan leersituaties aan die aan de beroepspraktijk zijn ontleend (projecten, mini-ondernemingen, het werken aan opdrachten uit de praktijk, het aanbieden in de ingenieursfase van keuzemodulen die door mensen uit de beroepspraktijk zijn ontwikkeld en door hen worden gegeven. Ook zijn de technische omgevingen, tools en middelen typerend voor de beroepspraktijk van de informaticus. NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica 17

18 45 Het panel stelt vast dat de interactie met de beroepspraktijk goed is geregeld. De studenten komen in contact met de beroepspraktijk via simulaties daarvan: projecten en mini-ondernemingen, maar ook meer direct en concreet. Daarvoor moeten genoemd worden de stage van vijf maanden in semester 5, het werken in de zogenoemde software factories aan opdrachten van bedrijven (Nederlands of Duits), de afstudeeropdracht van vijf maanden die in principe ook weer in een bedrijf wordt uitgevoerd. Op verschillende plaatsen in het programma treden beroepsbeoefenaren op als gastdocenten. Voorbeelden zijn werknemers van Fortis, IBM Nederland, Océ, T- Systems, Siemens enz. Met ingang van het studiejaar hebben deze voordrachten een structurele plaats gekregen in de vorm van een wekelijkse colloquium op een vast uur voor alle leerjaren. Duitse studenten wijzen er op dat juist de praktijk en toepassingsgerichtheid en de samenwerking met bedrijven de reden is om voor deze opleiding te kiezen. Behalve een module voor literatuuronderzoek worden vaardigheden voor toegepast onderzoek niet in aparte lessen aangebracht, maar al doende geoefend in de vele projecten en opdrachten. Daarnaast worden in het kader van ontwerp- en ontwikkeltrajecten situaties aangeboden waarin studenten zelf oplossingswegen moeten vinden: middelen, technieken, methoden. Vooral in de projectenlijn komt dit naar voren. Het culmineert in het afstudeeronderzoek. Het panel vindt dit een bij het vakgebied passende aanpak. Beroepsvaardigheden worden met name aangeleerd binnen wat de opleiding authentieke situaties noemt, dus: projecten, stage- en afstudeertrajecten, de software factories. Het gaat dan niet alleen om (vak)technische vaardigheden, maar ook om sociale en communicatieve vaardigheden. Wat betreft dat laatste zijn er in het programma modulen Communication en Language skills opgenomen. De opleiding stelt dat het docententeam ontwikkelingen binnen het vakgebied en de beroepspraktijk op de voet volgt, wat, zoals het panel constateert, ook blijkt uit het curriculum en de gebruikte literatuur. Worden er nieuwe ontwikkelingen gesignaleerd, dan worden deze ingebracht in het curriculumoverleg. Indien gewenst en mogelijk worden de nieuwe ontwikkelingen eerst in projecten ingebracht om de mogelijkheden en de impact ervan te verkennen. Blijken het voor de beroepspraktijk relevante ontwikkelingen te zijn, dan worden deze verder in het programma verwerkt. Zo is in de propedeuse enkele jaren terug in het vak programmeren de programmeertaal C++ geheel vervangen door Java. (Programmeren in C++ maakt nu deel uit van het tweede jaar). Tijdens de gesprekken met studenten en docenten werden andere ontwikkelingen genoemd die in het curriculum voorkomen zoals het project gewijd aan ASP en het onderwerp testen van software dat na een verkenningsfase in de module MTEQ (Methods and Technics for Improvement of Quality) is ingevoerd. Uit evaluatiegegevens blijkt dat studenten tevreden zijn over het studiemateriaal en over de aansluiting van het programma op de beroepspraktijk. Afgestudeerden geven aan dat de inhoud van de afstudeeropdracht zeer kenmerkend is voor het beroep. Docenten zijn blijkens de Docenten Jaarevaluatie 06 positief over de actualiteit van het programma en de wijze waarop nieuwe ontwikkelingen in het vakgebied systematisch worden vertaald naar het programma. 18 NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

19 Facet 2.2 Relatie doelstellingen en inhoud programma Goed 5 Criteria - Het programma is een adequate concretisering van de eindkwalificaties, qua niveau, oriëntatie en domeinspecifieke eisen. - De eindkwalificaties van de doelstellingen zijn adequaat vertaald in leerdoelen van (onderdelen van) het programma. - De inhoud van het programma biedt studenten de mogelijkheden om de geformuleerde eindkwalificaties te bereiken. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: De opleiding Informatica is ingedeeld in een propedeutische fase van een jaar respectievelijk twee semesters en een hoofdfase van drie jaren respectievelijk zes semesters. De hoofdfase bestaat uit een kernfase en een ingenieurfase, elk van drie semesters. Van de kernfase brengt de student twee semesters op school door, semester 5 is de stage in het bedrijf. De ingenieursfase omvat twee semesters op school en een afstudeerperiode in het bedrijf. Studenten van de cohorten 05 t/m 06 moeten in semester 6 en 7 minoren kiezen. Ze kunnen verdiepende minoren op het gebied van ICT kiezen, of iets anders uit het aanbod van Fontys (of zelfs onder bepaalde voorwaarden van andere hogescholen). Eén van de minoren zal de status van aanbevolen minor krijgen om te garanderen dat de student zijn vakkennis kan verdiepen. Internationale en multidisciplinaire oriëntatie wordt gewaarborgd in de modulen van de business programmalijn (zie par. 2.3), waarin de student met studenten van andere disciplines (economie, marketing, logistiek, mechatronica, werktuigbouwkunde, industrieel product ontwerpen) samenwerkt om een onderneming op te richten en te exploiteren. De voertaal in deze minionderneming is Engels. Verder komt de internationale en multidisciplinaire oriëntatie aan bod in de stage, de software factories en het afstuderen, afhankelijk van opdrachtgever en/of het karakter van de opdracht. Van de in 1.1 genoemde eindkwalificaties heeft de opleiding leerdoelen afgeleid en deze gekoppeld aan modulen. Deze leerdoelen zijn geformuleerd in termen van kennis, vaardigheden, inzicht en houdingen. In de modulehandleiding zijn deze leerdoelen vastgelegd, evenals de relatie tussen leerdoelen, leerinhoud en werkvormen. De modulehandleiding geeft tevens aan hoe de leerdoelen bijdragen aan een bepaalde HBI-I-kwalificatie. In het uitgebreide KLOTSschema (kwalificaties, leerdoelen, onderwijseenheden, toetsing en studiepunten), dat is opgenomen in de bijlagen van het zelfevaluatierapport heeft de opleiding aangegeven wat de relatie is tussen de eindkwalificaties en de modulen. Gedetailleerd wordt per kwalificatie aangegeven in welke modules deze wordt gerealiseerd. In het zer is daar een voorbeeld van opgenomen. Uit het totale schema is af te leiden dat alle beoogde eindkwalificaties door middel van het programma kunnen worden bereikt. NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica 19

20 Om te checken dat dat laatste ook mogelijk blijft, vindt er na elk semester curriculum overleg plaats op basis van behaalde resultaten en evaluatiegegevens. Tevens wordt er met een semestergroep een klankbordgesprek gehouden. Indien nodig worden verbeteringen doorgevoerd. Het panel vindt dat de opleiding adequaat invulling geeft aan de internationale ambities: de internationale samenstelling van docententeam en studentenpopulatie, de meertaligheid in het onderlinge verkeer, het gebruik van meertalige vakliteratuur en modulehandleidingen, de internationale aspecten van het curriculum, de buitenlandse stages. Het panel is onder de indruk van het concept van de software factories. Deze zijn zeer geschikt voor het aanleren en uitdiepen van de generieke competenties die het hele se-traject bestrijken van analyse tot implementatie in een echte praktijksituatie. Hierdoor wordt ook sterk bijgedragen aan een integratie van kennis, inzicht en vaardigheden. Het panel komt mede tot haar mening door de presentatie die ze van een der software factories heeft gezien. Het panel is verder tevreden over de wijze waarop de theoretische kennis een stevige plaats krijgt binnen het projectgeoriënteerde onderwijs. Op grond van wat zij heeft gezien en gehoord, is het panel van oordeel dat de opleiding een adequate uitwerking geeft van de beoogde eindkwalificaties. Het hboniveau, de hbo-oriëntatie en de domeinspecifieke eisen komen er goed in tot uitdrukking. Uit evaluatiegegevens blijkt dat propedeusestudenten vinden dat de programmaonderdelen het mogelijk maken gericht aan hun competenties te werken. Hoofdfasestudenten geven aan dat zij bij aanvang van een module op de hoogte zijn van de leerdoelen en dat de programma- onderdelen goed op die leerdoelen aansluiten. Uit de gesprekken met afgestudeerden en werkveldvertegenwoordigers is duidelijk geworden dat zij van mening zijn dat nagestreefde eindkwalificaties ook daadwerkelijk worden behaald. Facet 2.3 Samenhang in opleidingsprogramma Goed Criteria - Studenten volgen een inhoudelijk samenhangend opleidingsprogramma. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: De verticale samenhang krijgt als volgt vorm: - de opbouw van het curriculum verloopt van basis (semester 1 en 2) via verdieping (semester 3 en 4), integratie (stage semester 5) verdere verdieping (semester 6 en 7) naar uiteindelijk integratie in de meesterproef, het afstudeerproject (semester 8); daar toont de student dat de eindkwalificaties zijn bereikt; - er is in de loop der jaren sprake van een toenemende complexiteit. Complexiteit in problematiek, het proces van probleemoplossing en in de keuze van de middelen. - Tenslotte is er een aantal programmalijnen die de programmadelen kaderen die op elkaar voortbouwen. Voorbeelden hiervan zijn: de modelleerlijn, de projectlijn, de technische systeemlijn etc. In een uitgebreid schema in de bijlagen geeft de NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

21 opleiding aan welke modules zijn gekoppeld aan welke leerlijn en hoe daaraan weer de integrerende projecten zijn gekoppeld. In de modulehandleidingen kunnen de studenten zien welke programma-onderdelen aan een bepaalde module voorafgaan, welke er parallel aan lopen en welke erop volgen. Horizontale samenhang wordt bereikt doordat per semester een thema centraal staat, bijvoorbeeld: Intranet/internet, Business intelligence software, Technical Systems, Advanced Topics. Het merendeel van de leerinhouden en de projecten in een semester sluiten bij dat thema aan. Sommige vakken lopen al vooruit op volgende blokken. Integratie van kennis en vaardigheden vindt plaats in de projecten, maar vooral ook, zoals hiervoor aangegeven, in de Software Factories, de stage en het afstudeerproject. Studenten herkennen blijkens de gesprekken de verschillende vormen van samenhang en zijn met name ook te spreken over de relatie theorie praktijk/toepassing en de wijze waarop vakken geïntegreerd worden. Uit evaluatieresultaten wordt duidelijk dat studenten een sterke mate van samenhang in het curriculum ervaren (scores op een vijfpuntsschaal). Het panel is het met dat positieve oordeel eens. Facet 2.4 Studielast Goed Criteria - Het programma is studeerbaar doordat factoren, die betrekking hebben op dat programma en die de studievoortgang belemmeren zoveel mogelijk worden weggenomen. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: De opleiding heeft een aantal duidelijke uitgangspunten geformuleerd ten aanzien van de studeerbaarheid. De opleiding streeft naar een stimulerend en didactisch concept, een evenwichtige spreiding van de studielast, bewaking van de studeerbaarheid door meting en bijstelling van de studielast, de nodige flexibiliteit in het programma, een effectieve individuele studiebegeleiding en een goed studeerklimaat. Om een vlotte studievoortgang te bevorderen tracht de opleiding een actueel en relevant programma na te streven en te werken vanuit zo authentiek mogelijke situaties. De opleiding zorgt voor een gelijkmatige verdeling van de studielast. Elk semester bevat studiepunten, dus 8 studiebelastinguren. Elk semester is opgebouwd uit zeven lesweken, na deze periode volgt een inhaalweek en een tentamenweek. Dan volgen er opnieuw zeven lesweken, een inhaalweek en tot slot drie tentamenweken. De toetsmomenten zijn over het hele semester verdeeld. Per 06 staat er een toetsplanning op de instituutswebsite. De stage-en afstudeerperiode nemen NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica 21

22 eveneens een semester in beslag, zodat er in de aansluiting naar andere semesters, geen tijd verloren gaat. De opleiding bewaakt de studeerbaarheid door de studielast zorgvuldig te plannen. Ook voert de opleiding systematisch en periodiek metingen uit, zodat ze de planning kan bijstellen wanneer dit nodig is. De studiebelastingsuren per module worden verdeeld over contacturen, zelfstudie-uren en toetsen (voorbereiding en maken). De verdeling van de uren over deze verschillende activiteiten neemt de docent op in de modulehandleiding. De opleiding heeft verschillende maatregelen getroffen om tot een flexibel programma te komen: - Instromende studenten (bijvoorbeeld met een MBO-vooropleiding) kunnen op basis van aantoonbare EVC s vrijstelling krijgen voor bepaalde onderdelen in het studieprogramma, zoals bijvoorbeeld de stage. - Studenten kunnen twee keer per jaar starten met hun stage en vier keer per jaar beginnen met hun afstudeertraject. Studenten die nog aan enkele verplichtingen moeten voldoen hoeven hierdoor niet onnodig te wachten. - Studenten die nog maar twee vakken verwijderd zijn van de norm voor toelating tot stage of afstuderen, kunnen na toestemming van de examencommissie toch beginnen. - Wanneer de stage of afstudeeropdracht onverhoopt moet worden afgebroken, krijgt de student ondersteuning van de stagecoördinator en de opleidingscoördinator om een vervangende opdracht te vinden. Zo gaat er zo min mogelijk tijd verloren. - Semesters 6 en 7 zijn uitwisselbaar: ze kunnen in de volgorde 6-7 of 7-6 gedaan worden. - Studenten kunnen aan het eind van een semester of in het begin van het volgende semester toetsen herkansen (schriftelijke toetsen, inleveren van opdrachten e.d.). Studenten kunnen bij buitengewone omstandigheden ook een schriftelijk verzoek indienen om een extra kans. De studiebegeleiding (zie 4.2) is een belangrijk instrument om mogelijke belemmeringen tijdens de studie snel te signaleren en op te lossen. Studenten geven aan dat ze goed individueel worden begeleid. De opleiding streeft ernaar een goed studeerklimaat te realiseren door goede informatievoorzieningen, de bereikbaarheid van de docenten, de communicatie en de huisvesting. De evaluatieresultaten geven aan dat studenten positief zijn over de planning van de onderwijsactiviteiten en de ondersteuning ten behoeve van een snelle studievoortgang. Ook de beoogde flexibiliteit wordt positief gewaardeerd. De studenten zijn tevreden over de studielast. Dit wordt tijdens het gesprek bevestigd. De opleiding is pittig, maar is in vier jaar te halen, mits je een goede inzet hebt. Ook zijn de studenten tevreden over de spreiding van de studielast. Het programma is studeerbaar. Ook dit wordt tijdens het gesprek met het panel bevestigd. Facet 2.5 Instroom Goed 22 NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

23 Criteria - Het programma sluit qua vorm en inhoud aan bij de kwalificaties van de instromende studenten: vwo, havo, middenkaderopleiding of specialistenopleiding (WEB) of daarmee vergelijkbare kwalificaties, blijkend uit toelatingsonderzoek. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: De opleiding kent een instroom van de Nederlandse en Duitse markt. De opleiding heeft diverse contacten met toeleverende scholen, zo blijft ze op de hoogte van de mogelijke veranderingen in het competentieprofiel van de instromers. Er vinden gesprekken plaats met middelbare scholen in zowel Nederland als in Duitsland om te zien hoe het opleidingsprogramma optimaal kan aansluiten bij de kwalificaties van de instromende studenten. Verder participeert de opleiding in de Limburgse decanendag, het overlegorgaan HBO-I en heeft ze contact met het Duitse Arbeitsagentur. De afgelopen twee jaar is er sprake van een zekere daling van de instroom, doordat er nu in Duitsland een driejarige bachelor wordt aangeboden die concurreert met de Nederlandse opleiding. Het management werkt aan een PR-plan ten einde het verloren terrein terug te winnen. De opleiding bezoekt regelmatig de scholen voor voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs om voorlichting te geven, zowel in Nederland als in Duitsland. Ook organiseert de opleiding open dagen. De docenten geven in het gesprek met het panel aan, dat er wel vaker voorlichting gegeven mag worden op toeleverende scholen. De opleiding hanteert de wettelijke instroomeisen. Studenten met de vooropleiding ITA (Informationstechnischer Assistent) hebben een kleine voorsprong. Om de opleiding informatica te volgen, differentieert de opleiding niet naar een bepaalde vooropleiding. Voor zij-instromers, personen met een afwijkend buitenlands diploma en voor personen van 21 jaar of ouder zijn er intakesprekken. Op grond van eerder verworven competenties zijn er mogelijkheden voor flexibilisering. De opleiding werkt aan een op assessment gebaseerde procedure om EVC s adequater te kunnen meten. Eventuele aansluitproblemen worden gesignaleerd en zo mogelijk verholpen in de intensieve begeleiding door een mentor of een studieloopbaanbegeleider. Als een werkvorm voor de eerste keer wordt ingezet, worden de doelen en de werkwijze van deze werkvorm expliciet toegelicht, zodat de studenten weten wat zij kunnen verwachten en wat er van hen verwacht wordt. In de modulehandleidingen wordt informatie gegeven over de toe te passen werkvorm. De werkvormen projectonderwijs en probleem gestuurd onderwijs worden in aparte bijeenkomsten extra toegelicht, vanwege de complexiteit van deze werkvormen. In de module COM1 wordt bovendien extra aandacht gegeven aan de communicatie en rollen binnen die werkvormen. Fontys Hogescholen heeft de zogenoemde Code of Conduct ondertekend. Uit de evaluatiegegevens van studenten blijkt dat ze positief zijn over de aansluiting van de opleiding en de wijze waarop mogelijke problemen worden opgelost. Dit wordt NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica 23

24 bevestigd in het gesprek met de studenten. De studenten geven aan dat het programma over het algemeen goed is en dat het aansluit op hun verwachtingen en de gegeven informatie in de voorlichting. 5 Facet 2.6 Duur Voldaan Criteria - De opleiding voldoet aan formele eisen m.b.t. de omvang van het curriculum: hbobachelor: 2 studiepunten. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: De opleiding Informatica wordt in voltijd aangeboden. Er is een programma opgezet waarmee een student in vier jaren en met 2 studiepunten de eindkwalificaties kan verwerven. Dit betekent dat een student in acht opeenvolgende semesters telkens studiepunten kan halen. Dit levert een jaarbelasting van 60 x 28 = 1680 uur, wat verdeeld over 42 onderwijsweken op uur per week neerkomt. Binnen elk semester worden de studiepunten verdeeld over de onderwijseenheden. De procedure en het aantal uren is in de onderwijs- en examenregeling (OER) vastgelegd. Facet 2.7 Afstemming tussen vormgeving en inhoud Goed Criteria - Het didactisch concept is in lijn met de doelstellingen. - De werkvormen sluiten aan bij het didactisch concept. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: De opleiding sluit zich aan bij de onderwijsvisie van Fontys Hogescholen zoals die zich in de loop der jaren heeft ontwikkeld. Dat wil zeggen dat de opleiding wil werken vanuit een sociaalconstructivistische opvatting van leren. De didactische opvattingen van de opleiding zijn neergelegd in het document Onderwijsvisie Techniek Venlo. De opleiding heeft op basis van haar uitgangspunten en doelstellingen ten aanzien van de vormgeving een drietal duidelijke uitgangspunten geformuleerd: - Het didactische concept is gericht op leren leren; naarmate de studie vordert, groeit de zelfstandigheid van de student en de mate van zelfsturing; de student heeft daarin een actieve rol en verantwoordelijkheid voor zijn eigen leerprocessen. - De opleiding hanteert werkvormen gericht op het verwerven van conceptuele kennis en op de integratie van beroepskennis, vaardigheden en beroepshouding. 24 NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

25 - De leeromgevingen die worden aangeboden zijn authentiek, bieden een grote variatie aan praktijkgerichte opdrachten en bevorderen het internationale en multidisciplinaire samenwerken. Ten einde die uitgangspunten te realiseren wil de opleiding werken met wat zij noemt authentieke situaties. De meest voorkomende werkvorm is daarom het projectonderwijs (ca. 51%). Deze projecten worden gecombineerd met schriftelijke vastlegging en mondelinge presentaties. In de projecten vindt integratie van kennis en vaardigheden plaats. Daarnaast wordt een mix aan werkvormen aangeboden: - praktijkonderwijs voor het leren van vaardigheden in kleine groepen; - theorieonderwijs in hoor- en werkcolleges; - zelfstudieopdrachten waaronder literatuurstudies, - het "colloquium' als kader voor presentaties vanuit het bedrijfsleven (gastlessen); - en verder de miniondernemingen, software factories en stage in het derde jaar. Vooruitlopend op de competentiesturing volgens Biloba en de nieuwe competentiebeschrijving van het HBO-I heeft de opleiding al een aantal vernieuwingen doorgevoerd: er zijn drie competentie-examens verplicht, er is een competentiematrix opgesteld met kenmerkende beroepssituaties en prestatieindicatoren, studieloopbaanbegeleiding is ingevoerd evenals de major-minorstructuur. Uit evaluatieresultaten blijkt dat zowel docenten als studenten tevreden zijn over het gehanteerde didactische concept en de aansluiting van de werkvormen bij de aangeboden programma-inhouden. Het panel is op grond van bovenstaande van oordeel dat de didactische uitgangspunten van de opleiding goed aansluiten op de doelstellingen en de visie op beroep en onderwijs. Het panel stelt ook vast dat de opleiding bewust en voortvarend bezig is met een verandering richting competentiegericht onderwijs. Facet 2.8 Beoordeling en toetsing Voldoende Criteria - Door de beoordelingen, toetsingen en examens wordt adequaat getoetst of de studenten de leerdoelen van (onderdelen van) het programma hebben gerealiseerd. Het oordeel wordt als volgt beargumenteerd: De opleiding heeft een viertal duidelijke uitgangspunten geformuleerd voor haar toetsbeleid. Het toetsbeleid is vastgelegd in de OER en in de nota Toetsbeleid Fontys Technische Hogeschool Venlo (05). De naleving van het toetsbeleid wordt bewaakt door de examencommissie. De toetscommissie is verantwoordelijk voor de organisatie, de uitvoering en de kwaliteitsbewaking (waaronder validiteit en betrouwbaarheid) van de toetsen. In de praktijk is deze toetscommissie het teamoverleg waarin expliciet over toetsen wordt gesproken. Tijdens het NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

26 terugkomende studentenklankbord overleg wordt per semester de toetsing geëvalueerd. De opleiding maakt gebruik van drie soorten toetsen: summatieve, formatieve toetsen en het zogenoemde compententie -examen. De summatieve toetsen geven een oordeel over de prestaties van een student en kunnen schriftelijk of mondeling plaatsvinden. De formatieve toetsen zijn diagnostisch van aard. Het compententieexamen wordt afgenomen als afsluiting van de propedeuse en heeft het karakter van een portfolio examen. Het portfolio bestaat uit toetsresultaten, een persoonlijke visie op het geleerde en een zgn STARR-reflectie. Deze reflectie wordt in een mondeling assessment met twee assessoren verdedigd. Criteria zijn te vinden in de betreffende handleiding. De opleiding geeft zelf aan dat het gebruik van het portfolio en de stimulans ervan voor de studie nog laag is. Ook de waardering door studenten is vooralsnog mager. Het panel heeft een aantal van dergelijke dossiers gezien en heeft de indruk dat het in principe om een bruikbare en zinvolle toetsvorm gaat. In een uitgebreid overzicht beschrijft de opleiding welke toetsvormen ze gebruikt en hoe die passen bij de gehanteerde werkvormen. In een tabel laat ze bovendien zien welke toetsen summatief en welke formatief worden ingezet. Enkele toetsvormen zijn: schriftelijke tentamens, praktische opdrachten, presentaties, schriftelijke verslaglegging, product- en procesbeoordeling, mondeling assessment en peer assessment. De beoordelingscriteria voor de verschillende toetsvormen zijn afgeleid van de leerdoelen en volgens het zelfevaluatierapport vastgelegd in de modulehandleidingen. Het panel constateert dat dat zeker niet voor alle modulehandleidingen geldt. Studenten geven desgevraagd aan dat altijd mondeling wordt aangegeven wat er van ze verwacht wordt. De criteria voor de beoordeling van stage en afstudeerproject zijn beschreven in de betreffende handleidingen. Studentevaluaties geven aan dat studenten waarderen dat de beoordelingscriteria al bij aanvang van een module worden duidelijk gemaakt en dat ze helder en goed worden toegepast. De studenten geven aan dat de samenhang en de inhoud van de toetsen goed zijn. Na de beoordeling van de toetsen wordt deze in principe in de leergroep besproken. Er is altijd inzagerecht van de toetsen bij de docent. Docenten geven in evaluaties aan dat zij iets meer gelegenheid zouden willen hebben om studenten feedback te geven. Per semester wordt er door de opleidingscoördinator een toetsschema opgesteld. Daarmee wordt enerzijds bewaakt dat er voldoende spreiding is van alle toetsmomenten, anderzijds kan de student er zijn activiteiten mee plannen. In dat schema zijn ook de herkansingsmomenten opgenomen. Elke toets kan één keer worden herkanst. Uit evaluatieresultaten wordt duidelijk dat studenten positief zijn over de organisatie en de uitvoering van de toetsen (scores boven de 3.5 op een vijfpuntsschaal). Alleen de feedback scoort wat lager, maar niet onvoldoende. De studenten geven in het gesprek met het panel aan dat de feedback van de docenten goed is en dat hun vragen worden beantwoord. 26 NQA - visitatie Fontys Hogescholen; opleiding Informatica

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase 11 februari 2008 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Accreditatiekader, toegespitst

Nadere informatie

Concept Beoordelingskader voor het bijzondere kenmerk residentieel onderwijs

Concept Beoordelingskader voor het bijzondere kenmerk residentieel onderwijs Concept Beoordelingskader voor het bijzondere kenmerk residentieel onderwijs 2 december 2008 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Beoordelingskader 4 pagina 2 1 Inleiding Dit beoordelingskader bevat een aantal facetten

Nadere informatie

PEER REVIEWS. Managementgroep Interactum September 2014

PEER REVIEWS. Managementgroep Interactum September 2014 PEER REVIEWS Managementgroep Interactum September 2014 Met peer review wordt een systeem bedoeld waarbij de betreffende opleidingen structureel gebruik maken van elkaars deskundigheid en elkaars critical

Nadere informatie

Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Chemie van de Hogeschool Drenthe

Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Chemie van de Hogeschool Drenthe College van Bestuur Hogeschool Drenthe Postbus 2080 7801 CB EMMEN Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Chemie van de Hogeschool

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool NAO nederlands- vlaamse accreditatieorganisatie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool Datum: 1 oktober

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bestuurskunde/Overheidsmanagement van de NHL Hogeschool

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bestuurskunde/Overheidsmanagement van de NHL Hogeschool ,nvao r nederlands-vlaam se accreditatie organisatie S uif Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bestuurskunde/Overheidsmanagement van de NHL Hogeschool datum

Nadere informatie

Fontys Hogeschool, Venlo

Fontys Hogeschool, Venlo Fontys Hogeschool, Venlo Opleiding: International Business Economics, hbo-bachelor; Varianten: voltijd Visitatiedatum: 22 februari 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2006 2 NQA -

Nadere informatie

Naam/Datum/Versie document advies/verbeterpunten. Avans documenten

Naam/Datum/Versie document advies/verbeterpunten. Avans documenten Document / Informatie P = Prettig ; N = Noodzakelijk Algemene input voor schrijven zelfevaluatie 1. (P) Interne rapport tussentijdse audit op onderwijskwaliteit/accre-ditatiewaardigheid Suggesties NQA

Nadere informatie

2. Bevindingen met betrekking tot het VBI-rapport

2. Bevindingen met betrekking tot het VBI-rapport Hogeschool Dirksen B.V. De heer D. van der Mark, directeur Postbus 3090 6802 DB ARNHEM Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor

Nadere informatie

Fontys Hogescholen, locatie Eindhoven Opleiding: Fiscale Economie, hbo bachelor Croho: 34409 Varianten: voltijd/deeltijd

Fontys Hogescholen, locatie Eindhoven Opleiding: Fiscale Economie, hbo bachelor Croho: 34409 Varianten: voltijd/deeltijd Fontys Hogescholen, locatie Eindhoven Opleiding: Fiscale Economie, hbo bachelor Croho: 34409 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 5 februari 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, mei 2007

Nadere informatie

Bijlage 2. Protocol toetsing Associatedegreeprogramma. 15 december 2009

Bijlage 2. Protocol toetsing Associatedegreeprogramma. 15 december 2009 Bi Bijlage 2 Protocol toetsing Associatedegreeprogramma door de NVAO 15 december 2009 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Toets Associate-degreeprogramma in de hbo-bachelor 4 2.1 2.2 Criteria De status van de bacheloropleiding

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek Studiejaar 2013-2014 Algemeen 1. Deze bijlage bij het algemene gedeelte van de Onderwijs- en examenregeling van Codarts is van toepassing

Nadere informatie

Besluit. College van bestuur. Hanzehogeschool Groningen. Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN

Besluit. College van bestuur. Hanzehogeschool Groningen. Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN College van bestuur Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Facility

Nadere informatie

Besluit. College van Bestuur. Hogeschool van Amsterdam. Postbus AX AMSTERDAM

Besluit. College van Bestuur. Hogeschool van Amsterdam. Postbus AX AMSTERDAM College van Bestuur Hogeschool van Amsterdam Postbus 931 1000 AX AMSTERDAM Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Media,

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: HBO-Rechten, bachelor Locaties: Arnhem en Nijmegen Croho: 39205 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 8 april 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht,

Nadere informatie

Fontys Hogescholen, Eindhoven

Fontys Hogescholen, Eindhoven Fontys Hogescholen, Eindhoven Opleiding: Podotherapie, hbo bachelor; Varianten: voltijd Crohonr: 34581 Visitatiedatum: 22 maart 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, augustus 2007 2/75 NQA - visitatie

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND, School of Agriculture and Technology

Hogeschool INHOLLAND, School of Agriculture and Technology Hogeschool INHOLLAND, School of Agriculture and Technology Opleiding: Luchtvaarttechnologie, bachelor Variant: voltijd Visitatiedata: 5 en 6 april 2005 NQA (Netherlands Quality Agency) Utrecht, augustus

Nadere informatie

Fontys Hogescholen, Eindhoven

Fontys Hogescholen, Eindhoven Fontys Hogescholen, Eindhoven Opleiding: Logopedie, hbo bachelor; Crohonr: 34578 Variant: voltijd Visitatiedatum: 5 april 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, juli 2007 2/59 NQA - visitatie Fontys

Nadere informatie

Fontys Hogescholen Opleiding: Hogere Kaderopleiding Pedagogiek (HKP) RAPPORTAGE

Fontys Hogescholen Opleiding: Hogere Kaderopleiding Pedagogiek (HKP) RAPPORTAGE Fontys Hogescholen Opleiding: Hogere Kaderopleiding Pedagogiek (HKP) RAPPORTAGE 28-03-2005 NQA (Netherlands Quality Agency) Betreft: Fontys Hogescholen, Tilburg Opleiding: Hogere Kaderopleiding Pedagogiek

Nadere informatie

Handreiking bij het beoordelingskader voor het bijzonder kenmerk Kleinschalig en intensief onderwijs

Handreiking bij het beoordelingskader voor het bijzonder kenmerk Kleinschalig en intensief onderwijs Handreiking bij het beoordelingskader voor het bijzonder kenmerk Kleinschalig en intensief onderwijs 12 november 2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Handreiking voor specifieke invulling van de standaarden

Nadere informatie

Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Avans Hogeschool s-hertogenbosch Avans Hogeschool s-hertogenbosch Opleiding: Technische Informatica; hbo-bachelor Variant: voltijd Croho: 34475 Visitatiedatum: 28 maart 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, augustus 2007 2/70

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Elektrotechniek, hbo-bachelor; Croho: 34267 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 27 mei 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2008

Nadere informatie

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA)

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Academie Mercuur en AdviCo verzorgen in samenwerking met Hogeschool SDO de opleiding HBO Bachelor Bedrijfskunde. Het programma

Nadere informatie

Besluit. Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP

Besluit. Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor

Nadere informatie

Besluit. College van Bestuur Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Postbus EJ ARNHEM

Besluit. College van Bestuur Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Postbus EJ ARNHEM College van Bestuur Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Postbus 5375 6802 EJ ARNHEM Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor

Nadere informatie

REGELING EXTERNE TOEZICHTHOUDERS BIJ EXAMENS Instituut voor Toegepaste Biowetenschappen en Chemie. studiejaar

REGELING EXTERNE TOEZICHTHOUDERS BIJ EXAMENS Instituut voor Toegepaste Biowetenschappen en Chemie. studiejaar REGELING EXTERNE TOEZICHTHOUDERS BIJ EXAMENS Instituut voor Toegepaste Biowetenschappen en Chemie studiejaar 20172018 Inhoud REGELING EXTERNE TOEZICHTHOUDERS BIJ EXAMENS... 1 1. Positie en benoeming externe

Nadere informatie

OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING

OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING MARIANNE KOK/HERBERT WOLDBERG/HVA Toelichting bij opt opstelellen van eindkwalificaties van een opleiding bij de HvA 1 Het opleidingsprofiel: De beroepspraktijk draagt

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleidingen: Informatica en Technische Informatica; hbo-bachelor Locaties: Arnhem en Nijmegen Croho: 34479 (I) en 34476 (TI) Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum:

Nadere informatie

Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Bouwkunde van de Haagse Hogeschool

Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Bouwkunde van de Haagse Hogeschool College van bestuur Haagse Hogeschool Postbus 13336 2501 EH DEN HAAG Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Bouwkunde van

Nadere informatie

Hanzehogeschool Groningen, Groningen

Hanzehogeschool Groningen, Groningen Hanzehogeschool Groningen, Groningen Opleiding: Elektrotechniek; hbo-bachelor Croho: 34267 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 15 april 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, juli 2008

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1.

INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1. 1 INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1.4 Onderwijs- en examenregeling... 4 2. TOELATING TOT DE OPLEIDING...

Nadere informatie

Hogeschool Rotterdam. Opleiding: Vrijetijdsmanagement, hbo bachelor Croho: 34438 Varianten: voltijd. Visitatiedatum: 4 juni 2007

Hogeschool Rotterdam. Opleiding: Vrijetijdsmanagement, hbo bachelor Croho: 34438 Varianten: voltijd. Visitatiedatum: 4 juni 2007 Hogeschool Rotterdam Opleiding: Vrijetijdsmanagement, hbo bachelor Croho: 34438 Varianten: voltijd Visitatiedatum: 4 juni 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, november 2007 2/54 NQA - visitatie

Nadere informatie

Besluit. College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN

Besluit. College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN Besluit datum 19 januari 2005 onderwerp Definitief besluit accreditatie hbo-bachelor Bouwkunde ons kenmerk NVAO/20050113/CT

Nadere informatie

Informatie werkplekleren

Informatie werkplekleren Informatie werkplekleren Pabo Venlo 2014-2015 Inhoudsopgave Inleiding Blz. 3 Stagedagen Blz. 4 Stageweken Blz. 4 Jaaroverzicht 2014-2015 Blz. 5 Opleidingsprogramma Blz. 6 Propedeusefase Hoofdfase Afstudeerfase

Nadere informatie

De NVAO beoordeelt het onderwerp doelstellingen opleiding derhalve voldoende.

De NVAO beoordeelt het onderwerp doelstellingen opleiding derhalve voldoende. College van Bestuur van de Christelijke Hogeschool Windesheim Postbus 10090 8000 GB ZWOLLE Besluit datum 10 februari 2005 onderwerp Definitief besluit accreditatie hbo-bachelor Bouwkunde van de Christelijke

Nadere informatie

Christelijke Hogeschool Windesheim

Christelijke Hogeschool Windesheim Christelijke Hogeschool Windesheim Opleidingen: Accountancy en Bedrijfseconomie, hbo-bachelor; Varianten: Accountancy voltijd/deeltijd/duaal Bedrijfseconomie voltijd Visitatiedatum: 27 juni 2006 Netherlands

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bachelor Opleiding Muziek Bijlage Muziektheater

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bachelor Opleiding Muziek Bijlage Muziektheater ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bachelor Opleiding Muziek Bijlage Muziektheater Studiejaar 2013-2014 1 Aanvulling OER 2012-2013 Muziektheater Inhoud en opbouw van het studieprogramma van de Muziektheaterafdeling

Nadere informatie

Fontys Hogescholen. Opleiding: Financial Services Management hbo bachelor Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Croho: 34414 Locatie: Eindhoven

Fontys Hogescholen. Opleiding: Financial Services Management hbo bachelor Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Croho: 34414 Locatie: Eindhoven Fontys Hogescholen Opleiding: Financial Services Management hbo bachelor Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Croho: 34414 Locatie: Eindhoven Visitatiedatum: 8 mei 2007 Netherlands Quality Agency (NQA)

Nadere informatie

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens

Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016. Regeling Externe toezichthouders bij examens Opleidingsstatuut Bacheloropleiding Automotive Studiejaar 2015 2016 Regeling Externe toezichthouders bij examens Inhoudsopgave 1. Positie en benoeming externe toezichthouders... 3 2. Taak externe toezichthouder

Nadere informatie

Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding: Commerciële Economie, hbo bachelor Croho: 34402 Varianten: voltijd, deeltijd

Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding: Commerciële Economie, hbo bachelor Croho: 34402 Varianten: voltijd, deeltijd Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding: Commerciële Economie, hbo bachelor Croho: 34402 Varianten: voltijd, deeltijd Visitatiedatum: 4 juli 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor rwao w nederlands - viaamse accreditatieorganisatie es Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Docent Muziek van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten datum

Nadere informatie

Conceptkaders HBO5 3 november 2009

Conceptkaders HBO5 3 november 2009 Conceptkaders HBO5 3 november 2009 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Toetsing van tot HBO 5 om te vormen opleidingen 5 2.1 Opzet 5 2.2 Beoordelingskader voor tot HBO 5 om te vormen opleidingen 6 2.2.1 Basisgegevens

Nadere informatie

Besluit. Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus CA LEIDERDORP

Besluit. Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus CA LEIDERDORP Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor

Nadere informatie

Fontys Hogescholen, Eindhoven

Fontys Hogescholen, Eindhoven Fontys Hogescholen, Eindhoven Opleiding: Management Economie en Recht; hbo-bachelor Croho: 34435 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 16 april 2009 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, juli

Nadere informatie

AVANS Hogeschool, Tilburg

AVANS Hogeschool, Tilburg AVANS Hogeschool, Tilburg Opleiding: Technische Bedrijfskunde; hbo-bachelor Croho: 34421 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 9 oktober 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december 2008

Nadere informatie

Christelijke Hogeschool Windesheim

Christelijke Hogeschool Windesheim Christelijke Hogeschool Windesheim Opleiding: Management, Economie en Recht; hbo-bachelor, croho: 34435 Locatie: Zwolle Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 16 april 2009 Netherlands Quality Agency

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Financial Services Management HBO bachelor, locatie Arnhem Croho: 34414 Varianten: voltijd & deeltijd

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Financial Services Management HBO bachelor, locatie Arnhem Croho: 34414 Varianten: voltijd & deeltijd Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Financial Services Management HBO bachelor, locatie Arnhem Croho: 34414 Varianten: voltijd & deeltijd Visitatiedatum: 25 juni 2007 Netherlands Quality Agency

Nadere informatie

Fontys Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg

Fontys Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg 5 Fontys Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg Master Special Educational Needs, bestaande uit 4 opleidingen: - de opleiding leraar speciaal onderwijs algemeen (LSO dt); - de opleiding leraar speciaal

Nadere informatie

luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Human Resource Management van de Saxion Hogeschool

luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Human Resource Management van de Saxion Hogeschool m a o v nederlands - ulaamse accreditatieorganisatie luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Human Resource Management van de Saxion Hogeschool datum 31

Nadere informatie

Fontys Hogeschool, Venlo

Fontys Hogeschool, Venlo Fontys Hogeschool, Venlo Opleiding: Industrieel Product Ontwerpen, HBO bachelor; Croho-nr 34389 Varianten: voltijd Visitatiedatum: 15 maart 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, november 2007

Nadere informatie

Hogeschool Rotterdam, Rotterdam

Hogeschool Rotterdam, Rotterdam Hogeschool Rotterdam, Rotterdam Opleiding: Communicatie, hbo bachelor Croho: 34405 Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Visitatiedatum: 10 mei 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, oktober 2007 2/63

Nadere informatie

es luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Hogeschool van Amsterdam

es luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Hogeschool van Amsterdam m a o r nederlands - v/aamse accreditatieorganisatie es luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Hogeschool van Amsterdam datum

Nadere informatie

(versie d.d. 28 september 2005) Protocol toetsing kort programma in de hbo-bacheloropleiding door de NVAO 13 september 2005

(versie d.d. 28 september 2005) Protocol toetsing kort programma in de hbo-bacheloropleiding door de NVAO 13 september 2005 (versie d.d. 28 september 2005) Protocol toetsing kort programma in de hbo-bacheloropleiding door de NVAO 13 september 2005 Parkstraat 28 Postbus 85498 2508 CD Den Haag P.O. Box 85498 2501 CD The Hague

Nadere informatie

Bijlage A Competenties van de opleiding

Bijlage A Competenties van de opleiding Bijlage A Competenties van de opleiding A.1 Curriculum opleiding Werktuigbouwkunde Bouwstenen Stenden Hogeschool heeft de strategische keuze gemaakt om al haar opleidingen op te bouwen met behulp van (deels

Nadere informatie

Fontys Hogescholen, Eindhoven

Fontys Hogescholen, Eindhoven Fontys Hogescholen, Eindhoven Opleiding: Culturele Maatschappelijke Vorming, hbo-bachelor Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 24 april 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, november 2006

Nadere informatie

Hogeschool Journalistiek, Fontys Tilburg. Visitatiedata: 15 en 16 maart 2005

Hogeschool Journalistiek, Fontys Tilburg. Visitatiedata: 15 en 16 maart 2005 Hogeschool Journalistiek, Fontys Tilburg Opleiding: Journalistiek Visitatiedata: 15 en 16 maart 2005 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2005 2 NQA - visitatie Fontys Hogeschool, Tilburg

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND Opleiding: Sociaal Juridische Dienstverlening, hbo bachelor; Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Locaties: Rotterdam/Den Haag

Hogeschool INHOLLAND Opleiding: Sociaal Juridische Dienstverlening, hbo bachelor; Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Locaties: Rotterdam/Den Haag Hogeschool INHOLLAND Opleiding: Sociaal Juridische Dienstverlening, hbo bachelor; Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Locaties: Rotterdam/Den Haag Visitatiedatum: 31 oktober 2006 Netherlands Quality Agency

Nadere informatie

Curriculumevaluatie BA Wijsbegeerte

Curriculumevaluatie BA Wijsbegeerte Curriculumevaluatie BA Wijsbegeerte Beste student, U heeft onlangs alle onderdelen van uw bacheloropleiding Wijsbegeerte afgerond en kunt nu het BA-diploma aanvragen. Het bestuur van het Instituut voor

Nadere informatie

Hogeschool Zuyd, Heerlen

Hogeschool Zuyd, Heerlen Hogeschool Zuyd, Heerlen Opleiding: Technische Informatica, HBO Bachelor Croho: 34475 Varianten: voltijd Visitatiedatum: 21 juni 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, oktober 2007 2/51 NQA - visitatie

Nadere informatie

Fontys Hogescholen, Tilburg en Sittard

Fontys Hogescholen, Tilburg en Sittard Fontys Hogescholen, Tilburg en Sittard Opleiding: Leraar voortgezet onderwijs 1e graad Lichamelijke Opvoeding hbo-bachelor Croho: 35025 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 2 april 2008 Netherlands

Nadere informatie

Concept. Algemene toelichting bij de Accreditatiekaders NOVA

Concept. Algemene toelichting bij de Accreditatiekaders NOVA Versie juli 2013 Concept Algemene toelichting bij de Accreditatiekaders NOVA Algemene toelichting bij de Accreditatiekaders April 2012 0 Inhoud Gebruikte begrippen en afkortingen... 2 Inleiding... 5 Opbouw

Nadere informatie

Hogeschool HBO Nederland

Hogeschool HBO Nederland Hogeschool HBO Nederland Opleiding: Variant: Locaties: Management, Economie & Recht; voltijd hbo-bachelor; Amsterdam, Arnhem, Breda, Groningen, Rotterdam, Utrecht, Weert en Zwolle Visitatiedatum: 2 november

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Locatie: Arnhem Opleiding: Communicatie, hbo bachelor Choho: 33405 Varianten: voltijd, deeltijd, duaal

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Locatie: Arnhem Opleiding: Communicatie, hbo bachelor Choho: 33405 Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Locatie: Arnhem Opleiding: Communicatie, hbo bachelor Choho: 33405 Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Visitatiedatum: 16 mei 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht,

Nadere informatie

Hogeschool Utrecht. Opleidingen: HBO-V, bachelor Varianten: voltijd/deeltijd/duaal. Visitatiedata: 25 april 2006

Hogeschool Utrecht. Opleidingen: HBO-V, bachelor Varianten: voltijd/deeltijd/duaal. Visitatiedata: 25 april 2006 Hogeschool Utrecht Opleidingen: HBOV, bachelor Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Visitatiedata: 25 april 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2006 2 NQA Hogeschool Utrecht, opleiding

Nadere informatie

AVANS Hogeschool, s-hertogenbosch

AVANS Hogeschool, s-hertogenbosch AVANS Hogeschool, s-hertogenbosch Opleiding: Varianten: Civiele Techniek voltijd en duaal Visitatiedata: 29 en 30 september 2004 NQA (Netherlands Quality Agency) 2 NQA visitatie Avans Hogeschool vestiging

Nadere informatie

Christelijke Hogeschool Nederland

Christelijke Hogeschool Nederland Christelijke Hogeschool Nederland Opleiding: Media en Entertainment Management hbo-bachelor, croho: 34952 Locatie: Leeuwarden Variant: Voltijd Visitatiedatum: 19 juni 2007 Netherlands Quality Agency (NQA)

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van Hogeschool Inholland

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van Hogeschool Inholland ,nvao F n e d e rla n d s- vlaam se a ccre d ita tie o rg a n is a tie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van Hogeschool Inholland

Nadere informatie

Hanzehogeschool Groningen

Hanzehogeschool Groningen Hanzehogeschool Groningen Opleiding: Varianten: Verpleegkunde, hbo bachelor voltijd/deeltijd/duaal Visitatiedatum: 27 april 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, oktober 2006 2 NQA - visitatie

Nadere informatie

Richtlijn beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Positionering van de opleidingen De vergelijking met Vlaanderen

Richtlijn beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Positionering van de opleidingen De vergelijking met Vlaanderen Richtlijn beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Het is aan het beoordelingspanel om te bepalen of deze toelichting relevant is bij de beoordeling van de onderhavige opleiding. Positionering

Nadere informatie

NSE: Van vraag naar verbetering

NSE: Van vraag naar verbetering NSE: Van vraag naar verbetering Olof Wiegert Hogeschool van Amsterdam Stafafdeling Onderwijs en Onderzoek Hogeschool van Amsterdam 46444 studenten 3539 medewerkers 7 domeinen 68 voltijd bachelor opleidingen

Nadere informatie

Hogeschool Arnhem en Nijmegen

Hogeschool Arnhem en Nijmegen Hogeschool Arnhem en Nijmegen Opleiding: Management in Zorg, hbo-bachelor Locatie: Nijmegen Croho: 34538 Varianten: deeltijd Visitatiedatum: 26 juni 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND, Alkmaar. Visitatiedata: 16 en 17 maart 2005

Hogeschool INHOLLAND, Alkmaar. Visitatiedata: 16 en 17 maart 2005 Hogeschool INHOLLAND, Alkmaar Opleiding: Varianten: Werktuigbouwkunde voltijd en deeltijd Visitatiedata: 16 en 17 maart 2005 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, november 2005 2 NQA visitatie Hogeschool

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND. Opleidingen: Voedingsmiddelentechnologie, bachelor Varianten: voltijd/duaal. Visitatiedata: 2 en 3 juni 2005

Hogeschool INHOLLAND. Opleidingen: Voedingsmiddelentechnologie, bachelor Varianten: voltijd/duaal. Visitatiedata: 2 en 3 juni 2005 Hogeschool INHOLLAND Opleidingen: Voedingsmiddelentechnologie, bachelor Varianten: voltijd/duaal Visitatiedata: 2 en 3 juni 2005 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, november 2005 2 NQA - visitatie

Nadere informatie

Avans Hogeschool, Breda

Avans Hogeschool, Breda Avans Hogeschool, Breda Opleiding: Management in de Zorg; hbo-bachelor Varianten: deeltijd Croho: 34538 Visitatiedatum: 26 september 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december 2007 2/55 NQA

Nadere informatie

Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 2014-2015

Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 2014-2015 Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 014-015 Master Pedagogiek CROHO-nummer 44113 deeltijd 1 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1. Informatie en communicatie...

Nadere informatie

BACHELOROPLEIDING DEELTIJD

BACHELOROPLEIDING DEELTIJD HBO-ICT INFORMATICA BACHELOROPLEIDING DEELTIJD 2015-2016 2014-2015 LEERROUTES: BUSINESS IT & MANAGEMENT, SOFTWARE ENGINEERING, SYSTEM AND NETWORK ENGINEERING CREATING TOMORROW HBO-ICT DE VIERJARIGE DEELTIJDOPLEIDING

Nadere informatie

Fontys Hogescholen, locatie Eindhoven

Fontys Hogescholen, locatie Eindhoven Fontys Hogescholen, locatie Eindhoven Opleiding: Technische Natuurkunde, bachelor; Variant: voltijd Visitatiedatum: 31 januari 2007 Crohonummer: 34268 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, maart 2007

Nadere informatie

Hogeschool Zeeland, Vlissingen

Hogeschool Zeeland, Vlissingen Hogeschool Zeeland, Vlissingen Opleiding: Personeel en Arbeid, hbo-bachelor; Croho: 34609 Varianten: voltijd, deeltijd Visitatiedatum: 9 januari 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, april 2008

Nadere informatie

Besluit. Fontys Hogescholen. Raad van bestuur Postbus AH EINDHOVEN

Besluit. Fontys Hogescholen. Raad van bestuur Postbus AH EINDHOVEN Fontys Hogescholen Raad van bestuur Postbus 347 5600 AH EINDHOVEN Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag Toets nieuwe opleiding van de hbo-bachelor Circus & Performance

Nadere informatie

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Informatievergadering Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Wie zijn we? Besluit Vlaamse Regering Visitatieprotocol Planning ZER en beoordelingskader Visitatieproces Visitatiecommissie 23/04/2014 2

Nadere informatie

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland 17 december 2015 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Wanneer een Toets Nieuwe Opleiding? 4 3 Werkwijze Toets Nieuwe Opleiding 5 4 Aanvraagdossier ten behoeve van

Nadere informatie

2. Bevindingen met betrekking tot het VBI-rapport

2. Bevindingen met betrekking tot het VBI-rapport College van bestuur Hogeschool Rotterdam Postbus 25035 3001 HA ROTTERDAM Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Trade Management

Nadere informatie

Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 2015-2016

Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 2015-2016 Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 05-06 Master Pedagogiek CROHO-nummer 443 variant: deeltijd NHL Hogeschool Afdeling: Zorg en Welzijn Versie: Concept besproken met AO-M.Peda 8-4-5 / definitief

Nadere informatie

Datum locatiebezoek : 29 februari 2016 Datum paneladvies : 18 april 2016 Instellingstoets kwaliteitszorg : ja, positief besluit van 18 februari 2014

Datum locatiebezoek : 29 februari 2016 Datum paneladvies : 18 april 2016 Instellingstoets kwaliteitszorg : ja, positief besluit van 18 februari 2014 ,mmo r n e d e rla n d s- vlaam se a c c re d ita tie o rg a n is a tie Besluit strekkende tot een positief oordeel van een aanvraag toets nieuwe opleiding van de hbo-bachelor Opleiding tot Verpleegkundige

Nadere informatie

Avans Hogeschool, Breda. HBO-Bachelor Technische Informatica

Avans Hogeschool, Breda. HBO-Bachelor Technische Informatica Avans Hogeschool, Breda HBO-Bachelor Technische Informatica Netherlands Quality Agency (NQA) Juli 2011 2/57 NQA Avans, Breda: Audit bestaande hbo-bacheloropleiding Technische Informatica Managementsamenvatting

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND, Rotterdam

Hogeschool INHOLLAND, Rotterdam Hogeschool INHOLLAND, Rotterdam Opleiding: Bestuurskunde & Overheidsmanagement hbo-bachelor Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Croho: 34464 Visitatiedatum: 25 mei 2007 Netherlands Quality Agency (NQA)

Nadere informatie

Toetsingskader nieuwe opleidingen hoger onderwijs

Toetsingskader nieuwe opleidingen hoger onderwijs OCW Toetsingskader nieuwe opleidingen hoger onderwijs 22 mei 2003/Nr. WO/BS-2003/24136-I Nederlandse Accreditatie Organisatie 1 Opbouw toetsingskader Het toetsingskader voor nieuwe opleidingen in het hoger

Nadere informatie

Hanzehogeschool Groningen

Hanzehogeschool Groningen Hanzehogeschool Groningen Opleiding: Variant: Communicatie Systemen, hbo-bachelor; voltijd Visitatiedatum: 26 april 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2006 2 NQA - visitatie Hanzehogeschool,

Nadere informatie

Hogeschool Rotterdam. Maatschappelijk Werk en Dienstverlening, hbo-bachelor; Visitatiedatum: 10 oktober 2006

Hogeschool Rotterdam. Maatschappelijk Werk en Dienstverlening, hbo-bachelor; Visitatiedatum: 10 oktober 2006 Hogeschool Rotterdam Opleiding: Varianten: Maatschappelijk Werk en Dienstverlening, hbo-bachelor; voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 10 oktober 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december 2006

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND, Delft

Hogeschool INHOLLAND, Delft Hogeschool INHOLLAND, Delft Opleiding: Food & Business, hbo bachelor Variant: voltijd Visitatiedata: 20 april 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, augustus 2006 2 NQA - visitatie Hogeschool INHOLLAND,

Nadere informatie

Hanzehogeschool, Groningen

Hanzehogeschool, Groningen Hanzehogeschool, Groningen Opleiding: Technische Informatica, hbo-bachelor Croho: 34475 Varianten: voltijd Visitatiedatum: 15 april 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2008 NQA - visitatie

Nadere informatie

Beoordelingskader Kader voor de beperkte toets nieuw Associate-degree (Ad-)programma van de NVAO (Stcrt. 2014, nr 9832).

Beoordelingskader Kader voor de beperkte toets nieuw Associate-degree (Ad-)programma van de NVAO (Stcrt. 2014, nr 9832). nvao w nederlands -vlaa m se accreditatieorganisatie sluit Besluit strekkende tot een oordeel voldoende van een aanvraag toets nieuw Associate-degreeprogramma Juridisch medewerker van de Hogeschool van

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Industrieel Product Ontwerpen, HBO bachelor; Locatie: Arnhem Croho: 34389 Varianten: Voltijd Visitatiedatum: 7 juni 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht,

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen VDO

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen VDO Hogeschool van Arnhem en Nijmegen VDO Opleiding: Leraar Gezondheidszorg en Welzijn, hbo-bachelor Variant: deeltijd Visitatiedatum: 23 mei 2006 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2006 2

Nadere informatie

Toetsingskader Nieuwe om te vormen en nieuwe HBO5-opleidingen

Toetsingskader Nieuwe om te vormen en nieuwe HBO5-opleidingen Toetsingskader Nieuwe om te vormen en nieuwe HBO5-opleidingen 20 september 2013 Inhoud 1 Opzet 3 2 Toetsingskader 4 2.1 Onderwerp 1: Programma/opleidingsprofiel 4 2.2 Onderwerp 2: Inzet van personeel 4

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Variant: Voeding en Diëtetiek (VD), hbo-bachelor voltijd Visitatiedatum: 28 april 2005 NQA (Netherlands Quality Agency) Utrecht, november 2005 2 NQA - visitatie

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Commerciële Economie, hbo-bachelor Croho: 34402 Varianten: voltijd/deeltijd/duaal Locaties: Arnhem en Nijmegen Visitatiedatum: 19 juni 2007 Netherlands Quality

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND, Delft

Hogeschool INHOLLAND, Delft Hogeschool INHOLLAND, Delft Opleiding: Plattelandsvernieuwing, bachelor Variant: voltijd Visitatiedata: 20 en 21 april 2005 NQA (Netherlands Quality Agency) Utrecht, augustus 2005 2 NQA - visitatie Hogeschool

Nadere informatie

Fontys Hogeschool Werktuigbouwkunde

Fontys Hogeschool Werktuigbouwkunde Fontys Hogeschool Werktuigbouwkunde Opleiding: Werktuigbouwkunde, hbo-bachelor Varianten: voltijd/deeltijd/duaal/automotive Visitatiedata: 24 en 25 februari 2005 NQA (Netherlands Quality Agency) Utrecht,

Nadere informatie

Hanzehogeschool Groningen

Hanzehogeschool Groningen Hanzehogeschool Groningen Opleiding: Commerciële Economie, hbo bachelor; Croho: 34402 Varianten: voltijd, deeltijd, duaal Visitatiedatum: 25 april 2007 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, oktober

Nadere informatie