Shared decision making, ook voor bedrijfsarts? Workshop Bedrijfsgeneeskundige dagen 18 en 19 juni Papendal

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Shared decision making, ook voor bedrijfsarts? Workshop Bedrijfsgeneeskundige dagen 18 en 19 juni Papendal"

Transcriptie

1 Shared decision making, ook voor bedrijfsarts? Workshop Bedrijfsgeneeskundige dagen 18 en 19 juni Papendal Dunja Dreesens Research School CAPHRI, Universiteit Maastricht & ZonMw

2 Shared decision making: waarom en wat is het? (1) For patients and clinicians to reach decisions about care together, with a shared understanding of the condition, the options available, and the risks and benefits of each of those. to place patients' needs, wishes and preferences at the heart of clinical decisionmaking Coulter 2011

3 Shared decision making: waarom en wat is het? (2) NL: samen beslissen, gedeelde of gezamenlijke besluitvorming Smalle definitie Klein toepassingsgebied, duidelijke dilemma s, ervaren/competente cliënten Cliënt construeert voorkeuren autonoom Tegen ongewenst paternalisme Brede definitie; meer ruimte voor trust Open-eind dialoog Contextgevoelig, niet meetbaar Entwistle VA et al. SDM: enhancing the clinical relevance. J R Soc Med 2012;105:

4 Achtergrond Quality of Care Domains Crossing the Quality Chasm IOM USA 2001 Safe Effective Efficient Person-centered Timely Equitable avoiding injuries to patients providing services based on scientific knowledge avoiding waste of resources providing care that is respectful and responsive to patient preferences, needs, and values reducing waits and harmful delays providing care that does not vary in quality because of differences in gender, socioeconomic status,.

5 SDM vooral bij voorkeursgevoelige beslissingen One option decision (wel/niet accepteren advies) risico op nadelen wegen niet zo maar op tegen voordelen onvoldoende kennis over voor- en nadelen interventie effect sterk afhankelijk medewerking cliënt / leefstijl More than one option decision meer dan een behandeloptie, vergelijkbaar in uitkomst meerdere opties, niet vergelijkbaar in uitkomst maar met verschillende implicaties voor cliënt (bv. bijwerkingen, kwaliteit van leven)

6 Drijfveren voor SDM op een rij Juridisch-ethisch (informed consent, WGBO, zelfbeschikkingsrecht) Als onderdeel van EBM / EBH Kwaliteit van zorg en kwaliteit van leven Praktijkvariatie Overheidsbeleid (o.a. Jaar van de transparantie) Patient empowerment democratisering van kennis therapietrouw No decision about me, without me

7 Hoe ziet SDM eruit in de spreekkamer? Paternalisme Gezamenlijke besluitvorming Geïnformeerde cliënt Informatieuitwisseling Wikken en wegen arts arts en cliënt cliënt Besluit vorming arts arts en cliënt cliënt Charles et al. Soc Sci Med 1999;49:

8 Hoe ziet SDM eruit in de spreekkamer? Behoud borst top-prioriteit: Arts: 72% Patiënt: 7% Mastectomie? Lumpectomie?

9 Hoe ziet SDM eruit in de spreekkamer? Voorkeur hoge dosis: Arts: Patiënt: 48% 28% Hoge stralingsdosis? Lagere stralingsdosis? Stalmeier et al (2007) J Clin Oncol

10 Hoe ziet SDM eruit in de spreekkamer? Gedragstherapie? + Antidepressiva?

11 Hoe ziet SDM eruit in de spreekkamer?

12 Model voor SDM Keuze Er is iets te kiezen Opties Wat zijn de opties? Voorkeur (& mogelijkheden) van cliënt Besluit Integreer voorkeuren van cliënt en arts Elwyn G et al. J Gen Int Med 2012 Elwyn G et al. Pat Educ Couns 2013.

13 Model voor SDM Keuze Er is iets te kiezen Opties Voorkeur Besluit Er zijn keuzes Deelname cliënt aan keuzeproces

14 Model en taal voor SDM Keuze Er is iets te kiezen Opties Voorkeur Besluit Behandelingen kunnen verschillende gevolgen hebben. Sommige zullen voor ù van meer belang zijn dan voor anderen. Er is dus iets te kiezen en ik ga u daarin helpen.

15 Model voor SDM Keuze Opties Wat zijn de opties? Voorkeur Besluit Overzicht van opties Voor- en nadelen van opties Kansen op de voor- en nadelen Neutraal formuleren!

16 Model en taal voor SDM Keuze Opties Wat zijn de opties? Voorkeur Besluit Ik zal eerst de mogelijkheden noemen en daarna per optie meer detail geven. De opties zijn, de voor en nadelen per optie zijn., de kans op voor- en nadelen is Of beginnen met: Wat wilt u weten?

17 Model voor SDM Keuze Opties Voorkeur Van patiënt Besluit Opties begrijpen Waardes cliënt verhelderen Waardes betrekken bij afweging opties

18 Model en taal voor SDM Keuze Opties Voorkeur Van cliënt Besluit Wat van belang is, is dat het voor ù haalbaar is en in te passen in uw dagelijks leven. Zullen we samen de voor- en nadelen tegen elkaar afwegen?

19 Model voor SDM Keuze Opties Voorkeur Besluit Integreer voorkeuren cliënt en arts Alles helder? Wie kiest? Nu kiezen?

20 Model en taal voor SDM Keuze Opties Voorkeur Besluit Integreer voorkeuren cliënt en arts Wat zullen we doen? Of heeft u liever dat ik een voorstel doe?

21 Risico-communicatie en gedrag Absoluut, relatief risico & NNT Framing Statistische kennis arts en cliënt Onderschatting risico s Overschatting kansen Valkuilen

22 Gigerenzer (red) et al, 2011 Begrip van harms & benefits RRR: 80% zouden test ondergaan ARR: 53% zouden test ondergaan NNT: 43% zouden test ondergaat

23 Statistiek Gigerenzer (red) et al, 2011

24 Statistiek, heuristiek, anekdotisch bewijs Inschatting van kansen en risico s (prospect theory): ( ) mensen ingewikkelde situaties niet goed kunnen analyseren, vooral niet als de toekomstige gevolgen onzeker zijn. ( ) dat mensen kleine kansen echter veel te hoog inschatten Aversie tegen verlies (Loss aversion) Lege intuïties Maar dokter, mijn buurvrouws broer had ze ook en hij Kahneman, 2011

25 Lege intuïties en framing - voorbeeld 2 programma s om epidemie te bestrijden: Als proga dan zullen 200 mensen gered worden Als progb 1/3 kans 600 mensen gered, 2/3 kans niemand gered Als proga dan zullen 400 mensen sterven Als progb 1/3 kans niemand sterft, 2/3 kans dat 600 mensen sterven Framing/emotionele inkadering: De overlevingskans na één maand is 90% De sterftekans in de eerste maand is 10%

26 Hoe ziet SDM eruit in de spreekkamer? Video-opnames van consulten 25 patiënten met diagnose kanker 10 radiotherapeuten Consultduur gemiddeld 48 min (± 16 min) >1 behandeloptie besproken bij 10 patiënten Optie niet behandelen bij 0 patiënten besproken Begrepen? na 42 min, Vragen? na 45 min Als patiënten gevraagd worden de opties niet voor zichzelf te overwegen, maar een vriend hierover te adviseren, kiezen zij ook anders dan voor zichzelf. (Pieterse AH et al. Patient Education and Counseling (Ubel, 2011;85:e251-59) 2012) NIVEL onderzoek: huisarts onderbreekt na 17 sec patiënt

27 Hulpmiddelen voor SDM In aanbevelingen van de richtlijn: keuze-opties (er bestaan verschillende opties die preferentiegevoelig zijn ) e/o preferenties opnemen ( % van de cliënten geeft voorkeur hieraan, % van de cliënten heeft een voorkeur voor ) SDM-hoofdstuk opnemen in richtlijn Werkgevers (i.e. cliëntenversie) van de richtlijn opstellen Cliënt: 3 vragen Radboud MC (S.Michie) Keuzehulpen voorbeelden

28 Keuzehulp

29 Option grid

30 Opnamecapaciteit Bovendien onthoudt de cliënt maar zo n 25-40% van wat er in het gesprek gezegd wordt. Peter Ubel far-side-dog-humor-gary-larson

31 Wat moet in een keuzehulp staan? Minimum criteria ( Gaat over een specifieke besluit Helpt patiënten met keuze uit alternatieven Presenteert zowel voor- als nadelen Met uitkomsten die relevant zijn voor de gezondheid Helpt patiënten hun waarden te verhelderen Het gaat niet over verhogen van therapietrouw

32 Effect Keuzehulpen Kennis (opties, voor- en nadelen) Betrokkenheid bij besluitproces Voorkeur => keuze Therapietrouw Electieve chirurgie/psa screening Gezondheid Angst = Consultduur = Stacey D, et al. Cochrane Library 2014.

33 Keuzehulpen University of Ottawa (>280 patient decision aids)

34 Dank! Dunja Dreesens PhD-onderzoek wordt mede mogelijk gemaakt door ZonMw

Sturen op kosten in de zorg. Patiënt, professional, politiek? Shared Decision Making. NFU-RVZ Utrecht 06-09-2013

Sturen op kosten in de zorg. Patiënt, professional, politiek? Shared Decision Making. NFU-RVZ Utrecht 06-09-2013 Sturen op kosten in de zorg. Patiënt, professional, politiek? Shared Decision Making. NFU-RVZ Utrecht 06-09-2013 Trudy van der Weijden Huisartsgeneeskunde School CAPHRI MUMC+ Shared Decision Making Gezamenlijke

Nadere informatie

Gedeelde Besluitvorming: de tijd van pamperen is voorbij!?

Gedeelde Besluitvorming: de tijd van pamperen is voorbij!? Agenda Gedeelde Besluitvorming: de tijd van pamperen is voorbij!? Verpleegkundig expert Gedeelde Besluitvorming Gedeelde besluitvorming: Definitie; achtergrond; doel Stappen van GB Rol verpleegkundige

Nadere informatie

Komen tot een goede behandelbeslissing, hoe doe je dat?

Komen tot een goede behandelbeslissing, hoe doe je dat? Komen tot een goede behandelbeslissing, hoe doe je dat? Gedeelde besluitvorming vanuit VERPLEEGKUNDIG perspectief Monique Baas verpleegkundig expert Gedeelde besluitvorming (baas@lumc.nl) 1 Gedeelde besluitvorming:

Nadere informatie

Samen Kiezen. Trudy van der Weijden Hoogleraar Implementatie van richtlijnen Vakgroep Huisartsgeneeskunde School CAPHRI, Maastricht University

Samen Kiezen. Trudy van der Weijden Hoogleraar Implementatie van richtlijnen Vakgroep Huisartsgeneeskunde School CAPHRI, Maastricht University Samen Kiezen Trudy van der Weijden Hoogleraar Implementatie van richtlijnen Vakgroep Huisartsgeneeskunde School CAPHRI, Maastricht University Gedeelde besluitvorming waar hebben we het over? 1 Geraadpleegde

Nadere informatie

Shared decision-making en gebruik van keuzehulpen binnen de GE-oncologie. Hoe pak je dit aan?

Shared decision-making en gebruik van keuzehulpen binnen de GE-oncologie. Hoe pak je dit aan? Shared decision-making en gebruik van keuzehulpen binnen de GE-oncologie. Hoe pak je dit aan? Dirk T. Ubbink PI afdeling Chirurgie AMC Gedeelde besluitvorming, samen beslissen, shared decision-making Wie

Nadere informatie

De patiënt als partner in zorg. Prof.dr. Anne Stiggelbout Afdeling Medische Besliskunde LUMC Kwaliteitsinstituut

De patiënt als partner in zorg. Prof.dr. Anne Stiggelbout Afdeling Medische Besliskunde LUMC Kwaliteitsinstituut De patiënt als partner in zorg Prof.dr. Anne Stiggelbout Afdeling Medische Besliskunde LUMC Kwaliteitsinstituut Doel: verhogen patiëntgerichtheid zorg Vraaggestuurde zorg, vanuit het patiëntenperspectief,

Nadere informatie

Gedeelde besluitvorming. Samen kunnen we het zelf!

Gedeelde besluitvorming. Samen kunnen we het zelf! Gedeelde besluitvorming Samen kunnen we het zelf! Monique Baas Niek Golsteijn verpleegkundig expert Gedeelde besluitvorming verpleegkundig specialist Oncologie 1 Persoonlijke achtergrond ( van ons) 2 Persoonlijke

Nadere informatie

Terugkomdag Richtlijnontwikkeling

Terugkomdag Richtlijnontwikkeling Terugkomdag Richtlijnontwikkeling Martine Versluijs, PGOsupport Ilse Raats, CBO 5 maart 2015 Programma 10.00 Afgeleide producten van richtlijnen Patiëntenversies Keuzehulpen en gedeelde besluitvorming

Nadere informatie

Praktijkvoorbeeld. 30 januari 2014. Congres "Samen Kiezen: beslist!: - Workshop 5 Marcus Oei & Marleen Vleming

Praktijkvoorbeeld. 30 januari 2014. Congres Samen Kiezen: beslist!: - Workshop 5 Marcus Oei & Marleen Vleming Workshop gedeelde besluitvorming Congres gedeelde besluitvorming Nieuwegein Markus Oei Marleen Flevoziekenhuis Almere Praktijkvoorbeeld http://youtu.be/0pxrjtl4kqw www.inforium.nl Code: FZA-SDMMOD Shared

Nadere informatie

Waarom gedeelde besluitvorming

Waarom gedeelde besluitvorming Waarom gedeelde besluitvorming Dr. Peep FM Stalmeier Epidemiology, Biostatistics, and HTA UMC St Radboud Nijmegen p.stalmeier@ebh.umcn.nl Inhoud besluitvorming keuzehulp = decision aid onderzoek (prostaatkanker)

Nadere informatie

Shared decision making Een combinatie van IT en mensgerichte zorg

Shared decision making Een combinatie van IT en mensgerichte zorg Shared decision making Een combinatie van IT en mensgerichte zorg Door Dorothea Wild, MD Stel je voor: mevrouw Smit, één van je patiënten, lijdt aan reumatoïde artritis in haar rug. Ze komt op consult

Nadere informatie

Disclosure belangen Stiggelbout

Disclosure belangen Stiggelbout Disclosure belangen Stiggelbout (potentiële) belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven geen Sponsoring of onderzoeksgeld Geen Honorarium of andere (financiële)

Nadere informatie

Gezamenlijke besluitvorming. Dr. Arwen Pieterse Afdeling Medische Besliskunde Leids Universitair Medisch Centrum

Gezamenlijke besluitvorming. Dr. Arwen Pieterse Afdeling Medische Besliskunde Leids Universitair Medisch Centrum Gezamenlijke besluitvorming Dr. Arwen Pieterse Afdeling Medische Besliskunde Leids Universitair Medisch Centrum Overzicht Geschiedenis Noodzaak Definitie Effect van gezamenlijke besluitvorming Geschiedenis

Nadere informatie

Shared Decision Making met ROM als informatiebron. 3 februari 2016 Haske van Veenendaal Tim Kreuger Margot Metz

Shared Decision Making met ROM als informatiebron. 3 februari 2016 Haske van Veenendaal Tim Kreuger Margot Metz Shared Decision Making met ROM als informatiebron 3 februari 2016 Haske van Veenendaal Tim Kreuger Margot Metz 1 Programma 9.30 uur: Welkom! 9.40 uur: Shared Decision Making met ROM als informatiebron:

Nadere informatie

EBP: het nemen van beslissingen

EBP: het nemen van beslissingen EBP: het nemen van beslissingen EBP platform werkgroep Erica Baarends, Ergotherapie Ingrid Driessen en Xandra Gielen, Creatieve Therapie Saskia Duymelinck, Vepleegkunde Jacques Geraets, Fysiotherapie Michelle

Nadere informatie

De plaats van besluitvorming rond het levenseinde binnen het nieuwe kwaliteitskader palliatieve zorg

De plaats van besluitvorming rond het levenseinde binnen het nieuwe kwaliteitskader palliatieve zorg De plaats van besluitvorming rond het levenseinde binnen het nieuwe kwaliteitskader palliatieve zorg Marjolein Rentinck Internist/oncoloog bij Tergooi Symposium Methoden voor besluitvorming rond het levenseinde

Nadere informatie

Zelfmanagement en eigen regie bij borstkanker

Zelfmanagement en eigen regie bij borstkanker Zelfmanagement en eigen regie bij borstkanker AnneLoes van Staa PhD RN MD a.van.staa@hr.nl Mariëtte Bergmans (BVN) 1 wie staat hier? AnneLoes van Staa PhD RN MD a.van.staa@hr.nl 1 Definitie zelfmanagement

Nadere informatie

Heliomare Gedeelde besluitvorming (shared decision making) Maartje Ligthart Fysiotherapeut

Heliomare Gedeelde besluitvorming (shared decision making) Maartje Ligthart Fysiotherapeut Heliomare Gedeelde besluitvorming (shared decision making) Maartje Ligthart Fysiotherapeut Inhoud Inleiding gedeelde besluitvorming Proces van gedeelde besluitvorming Keuzehulpen Gedeelde besluitvorming

Nadere informatie

Samen beslissen is beter Van milde manipulatie naar partneren met de cliënt

Samen beslissen is beter Van milde manipulatie naar partneren met de cliënt Samen beslissen is beter Van milde manipulatie naar partneren met de cliënt Inspiratiedag 100% Zorg! 16 juni 2015 Haske van Veenendaal Over 60 minuten. Weet u wat gedeelde besluitvorming is; Weet u wat

Nadere informatie

Projectplan overzicht (deel 1)

Projectplan overzicht (deel 1) Projectplan overzicht (deel 1) Algemeen Naam umc Projectleider + email Titel activiteit Programmathema Werkplaats Draagt bij aan de volgende deliverables -zie programma- LUMC: Sont, Taube, Kastelyn, Otto,

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid in de zorg en in de spreekkamer

Ervaringsdeskundigheid in de zorg en in de spreekkamer Ervaringsdeskundigheid in de zorg en in de spreekkamer 15 april 2016 Anouk Knops Projectleider Samen Beslissen Patiëntenfederatie NPCF Wie zijn wij? Koepel van patiënten- en consumenten-organisaties Het

Nadere informatie

Shared decision making - of - Gedeelde besluitvorming. Hanneke de Haes Afdeling Medische Psychologie

Shared decision making - of - Gedeelde besluitvorming. Hanneke de Haes Afdeling Medische Psychologie Shared decision making - of - Gedeelde besluitvorming Hanneke de Haes Afdeling Medische Psychologie Controle in besluitvorming Controle arts hoog Paternalisme Gedeelde besluitvorming Controle patiënt laag

Nadere informatie

Communicatie van risico s. Introductie op de workshop (Kennispoort2012)

Communicatie van risico s. Introductie op de workshop (Kennispoort2012) Communicatie van risico s Introductie op de workshop (Kennispoort2012) Inleiding Jippie, een baby op komst! Help, Een baby op komst! Gefeliciteerd met je zwangerschap! Ik geef je een formulier mee om bloed

Nadere informatie

Samen beslissen: ``instrumenten`` Paul Kil Uroloog Elisabeth - Tweesteden Ziekenhuis Tilburg

Samen beslissen: ``instrumenten`` Paul Kil Uroloog Elisabeth - Tweesteden Ziekenhuis Tilburg Samen beslissen: ``instrumenten`` Paul Kil Uroloog Elisabeth - Tweesteden Ziekenhuis Tilburg Kiezen, dat doen we samen! Arts Patiënt De beste behandeling is voor iedere patiënt anders De beste behandeling

Nadere informatie

Samen beslissen in het dagelijks leven, SDM of Shared Decision Making bij mensen met dementie. Valerie Desmet & Ruben Vanbosseghem

Samen beslissen in het dagelijks leven, SDM of Shared Decision Making bij mensen met dementie. Valerie Desmet & Ruben Vanbosseghem Samen beslissen in het dagelijks leven, SDM of Shared Decision Making bij mensen met dementie Valerie Desmet & Ruben Vanbosseghem Kennismaking Wie ben je? Welke functie heb je? Verwachtingen vorming? Doel

Nadere informatie

Samen Beslissen in Bernhoven. Inge Blokzijl Chalmer Hoynck van Papendrecht Hans Maertens Mieke Klerkx

Samen Beslissen in Bernhoven. Inge Blokzijl Chalmer Hoynck van Papendrecht Hans Maertens Mieke Klerkx Samen Beslissen in Bernhoven Inge Blokzijl Chalmer Hoynck van Papendrecht Hans Maertens Mieke Klerkx 5 juli 2017 Waarom Samen Beslissen? De beste behandeling is voor iedere patiënt anders Onderzoek laat

Nadere informatie

Shared decision-making in de zorg: recente ontwikkelingen 14 maart 2017 NVHVV Continuing Nursing Education

Shared decision-making in de zorg: recente ontwikkelingen 14 maart 2017 NVHVV Continuing Nursing Education Shared decision-making in de zorg: recente ontwikkelingen 14 maart 2017 NVHVV Continuing Nursing Education Albine Moser, RN MPH PhD albine.moser@zuyd.nl Lectoraat Autonomie en participatie van chronisch

Nadere informatie

Samen keuzes maken (SKM)

Samen keuzes maken (SKM) Shared decision making (SDM) Samen keuzes maken (SKM) Dr. P.F.J. (Raphael) Schulte, psychiater-psychotherapeut, trainer interactievaardigheden, opleider psychiatrie GGZ-NHN NedKAD Invitational Conference

Nadere informatie

Ruggespraak. Ruggespraak. Presentatie Ariette Sanders - Netwerkbijeenkomst Platform Gedeelde Besluitvorming - Maart 2013 RUGPIJN? agenda.

Ruggespraak. Ruggespraak. Presentatie Ariette Sanders - Netwerkbijeenkomst Platform Gedeelde Besluitvorming - Maart 2013 RUGPIJN? agenda. agenda Ruggespraak Kennismaking Achtergrond van het onderzoek Methode Resultaten Discussie Conclusie A.R.J. Sanders1, W.Verheul2, T.Magneé2, H.M.Pieters, P. Verhaak2, N.J. de Wit1,, J.M. Bensing2 RUGPIJN?

Nadere informatie

Kiezen en delen. Hoe benut je gedeelde besluitvorming als pijler voor excellente zorg

Kiezen en delen. Hoe benut je gedeelde besluitvorming als pijler voor excellente zorg Kiezen en delen Hoe benut je gedeelde besluitvorming als pijler voor excellente zorg Haske van Veenendaal, CBO en lid dagelijks bestuur platform Gedeelde Besluitvorming. Agenda Inleiding: oorsprong, fysiologie

Nadere informatie

Gedeelde besluitvorming: onderzoek en onderwijs in het AMC Dirk Ubbink & Marcel Fabriek

Gedeelde besluitvorming: onderzoek en onderwijs in het AMC Dirk Ubbink & Marcel Fabriek Gedeelde besluitvorming: onderzoek en onderwijs in het AMC Dirk Ubbink & Marcel Fabriek Afdelingen Chirurgie & Medische Psychologie Academisch Medisch Centrum Amsterdam Deel 1: Onderzoek Wat is gedeelde

Nadere informatie

Het Individueel Zorgplan

Het Individueel Zorgplan Het Individueel Zorgplan Bedreiging of Gezamenlijke Kans? Hans in t Veen, longarts STZ Expertise Centrum Astma & COPD h.intveen@sfg.nl Wat is een IZP? Het IZP is de dynamische set van afspraken van de

Nadere informatie

Time-out en gedeelde besluitvorming bij mensen met borstkanker. heeft u uw beslissing gemaakt?

Time-out en gedeelde besluitvorming bij mensen met borstkanker. heeft u uw beslissing gemaakt? Time-out en gedeelde besluitvorming bij mensen met borstkanker heeft u uw beslissing gemaakt? http://zorgzine.npcf.nl/samen_beslissen/de-praktijk Achtergrond Cliënten willen meer meebeslissen (NPCF, B-force/BVN)

Nadere informatie

Samen beslissen met kwetsbare ouderen

Samen beslissen met kwetsbare ouderen Samen beslissen met kwetsbare ouderen Een continue dialoog Marjolein van de Pol Disclosure dia MHJ van de Pol Mogelijke belangenverstrengeling Relevante connecties met commerciële bedrijven Sponsoring

Nadere informatie

Organisatie van de palliatieve zorg: zorgmodule, zorgpaden en gedeelde besluitvorming Masterclass Palliatieve Zorg. Kees Ahaus.

Organisatie van de palliatieve zorg: zorgmodule, zorgpaden en gedeelde besluitvorming Masterclass Palliatieve Zorg. Kees Ahaus. Organisatie van de palliatieve zorg: zorgmodule, zorgpaden en gedeelde besluitvorming Masterclass Palliatieve Zorg Kees Ahaus 9 september 2014 Ontwikkelingen in de gezondheidszorg Goed en duur: toegankelijk,

Nadere informatie

Workshop gezamenlijke besluitvorming bij dementie

Workshop gezamenlijke besluitvorming bij dementie Workshop gezamenlijke besluitvorming bij dementie Leontine Groen van de Ven, Lectoraat Innoveren met Ouderen Workshop voor de bijeenkomst van de vakgroep casemanagers dementie, Utrecht, 14 maart 2017 nd

Nadere informatie

Persoonlijke keuzehulp bij beslissingen

Persoonlijke keuzehulp bij beslissingen Persoonlijke keuzehulp bij beslissingen Deze keuzehulp is geschikt voor elke beslissing en kan daarom ook voor medische beslissingen worden gebruikt. Bijvoorbeeld als u een besluit moet nemen rond uw gezondheid

Nadere informatie

Shared Decision Making met ROM: Het gezamenlijke proces van cliënt en behandelaar. Tim Kreuger, Margot Metz

Shared Decision Making met ROM: Het gezamenlijke proces van cliënt en behandelaar. Tim Kreuger, Margot Metz Shared Decision Making met ROM: Het gezamenlijke proces van cliënt en behandelaar Tim Kreuger, Margot Metz Inhoud Shared Decision Making (SDM): wat is het? Samenhang SDM & herstelvisie. Meerwaarde en mate

Nadere informatie

Shared Decision Making met ROM als informatiebron

Shared Decision Making met ROM als informatiebron Shared Decision Making met ROM als informatiebron 13 oktober 2015 (opfris)training Haske van Veenendaal, Margot Metz 1 Programma 13.30 Welkom & uitleg/opfrissen model SDM met ROM 14.10 Gesprek SDM met

Nadere informatie

EVIDENCE-BASED ALLIED HEALTH CARE. Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp

EVIDENCE-BASED ALLIED HEALTH CARE. Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp EVIDENCE-BASED ALLIED HEALTH CARE Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp Nederlands Paramedisch Instituut UMC St Radboud Hogeschool van Arnhem en Nijmegen NVLF 1 ORIËNTATIE op LOGOPEDIE NVLF Visie 2000-2005 NVLF

Nadere informatie

Medezeggenschap van de patiënt bij het accepteren van een donornier (SDM)

Medezeggenschap van de patiënt bij het accepteren van een donornier (SDM) Medezeggenschap van de patiënt bij het accepteren van een donornier (SDM) Sohal Ismail Epidemioloog/Neuropsycholoog Andries Hoitsma, Rebecca Zwart, R. Timman, Lothar E. Hoogdalem, Jan J. Busschbach 15

Nadere informatie

Samen Beslissen in de laatste levensfase

Samen Beslissen in de laatste levensfase Samen de zorg beter maken Samen Beslissen in de laatste levensfase op naar meer bewustwording, betere patiënteninformatie en instrumenten ter ondersteuning 19 februari 2016 mr. H. Post drs. W. Toersen

Nadere informatie

Inhoud workshop. Gedeelde besluitvorming. Inleiding op het thema. Inleiding op het thema. Aanleiding voor de workshop

Inhoud workshop. Gedeelde besluitvorming. Inleiding op het thema. Inleiding op het thema. Aanleiding voor de workshop Gedeelde besluitvorming Inhoud workshop Inleiding op het thema en de workshop Wat is gedeelde besluitvorming en het verloopt het proces? Oefenen van de stappen aan de hand van een casus Nabespreken casus

Nadere informatie

LUSTRUMPROGRAMMA OPLEIDING MONDZORGKUNDE UTRECHT:

LUSTRUMPROGRAMMA OPLEIDING MONDZORGKUNDE UTRECHT: Op weg naar een Kamer Mondzorg Josef Bruers LUSTRUMPROGRAMMA OPLEIDING MONDZORGKUNDE UTRECHT: Quality for the future 4 oktober 2013 Kamer Mondzorg Werktitel voor een initiatief om in Nederland te komen

Nadere informatie

Tool Richtlijnen en shared decision making in de praktijk

Tool Richtlijnen en shared decision making in de praktijk Kennisbank richtlijnontwikkeling Ondersteunende materialen bij het ontwikkelen van richtlijnen Tool Richtlijnen en shared decision making in de praktijk Inhoud 1. Inleiding 2. Doel van deze tool 3. Onderdelen

Nadere informatie

SharedDecisionMakingmet de geriatrische patiënt: uitdaging voor patiënt en hulpverlener!

SharedDecisionMakingmet de geriatrische patiënt: uitdaging voor patiënt en hulpverlener! SharedDecisionMakingmet de geriatrische patiënt: uitdaging voor patiënt en hulpverlener! Wat doet u hier al mee? Marjolein van de Pol, kaderhuisarts ouderengeneeskunde 1 Waarom Shared Decision Making?

Nadere informatie

Hoe kan ik nu beslissen voor later? Sophie Ampe Dr. Aline Sevenants Prof. Dr. Chantal Van Audenhove

Hoe kan ik nu beslissen voor later? Sophie Ampe Dr. Aline Sevenants Prof. Dr. Chantal Van Audenhove Hoe kan ik nu beslissen voor later? Voorafgaande zorgplanning voor personen met dementie in woonzorgcentra Sophie Ampe Dr. Aline Sevenants Prof. Dr. Chantal Van Audenhove SAMEN KIEZEN Naar een evidence

Nadere informatie

Nationaal AYA Expertise Platform

Nationaal AYA Expertise Platform Nationaal AYA Expertise Platform www.aya4net.nl AYA kankerpatiëntgerichte zorg Tweedeling in de zorg op medisch-technisch vlak Wat dan met de leeftijdspecifieke psychosociale aspecten van kanker op jonge

Nadere informatie

Shared decision making bij ouderen en hun persoonlijke netwerk

Shared decision making bij ouderen en hun persoonlijke netwerk Shared decision making bij ouderen en hun persoonlijke netwerk Carolien Smits en Leontine Groen van de Ven, Lectoraat Innoveren met Ouderen Docentenmiddag Boom Nursing 2020, 24 november 2016 Basis van

Nadere informatie

CMIO Erasmus MC, Rotterdam. j.a.hazelzet@erasmusmc.nl

CMIO Erasmus MC, Rotterdam. j.a.hazelzet@erasmusmc.nl Opschalen ehealth Toepassingen Jan A. Hazelzet, MD PhD CMIO Erasmus MC, Rotterdam j.a.hazelzet@erasmusmc.nl Science and Value Driven Healthcare Kwaliteit: Effectief Veilig Patiënt gericht Efficiënt Tijdig

Nadere informatie

Samen beslissen (SDM) moet altijd

Samen beslissen (SDM) moet altijd Samen beslissen (SDM) moet altijd Kiezen voor Pillen en/of Praten bij Depressie en Angststoornissen Behandelvoorkeuren en Keuzes van Patiënten en Behandelaren Sumayah Rodenburg Vandenbussche Disclosure

Nadere informatie

Shared Decision Making met de geriatrische patiënt: uitdaging voor patiënt en verpleegkundige! Wat doet u hier al mee?

Shared Decision Making met de geriatrische patiënt: uitdaging voor patiënt en verpleegkundige! Wat doet u hier al mee? 1 Shared Decision Making met de geriatrische patiënt: uitdaging voor patiënt en verpleegkundige! Wat doet u hier al mee? Marjolein van de Pol, kaderhuisarts ouderengeneeskunde Waarom Shared Decision Making?

Nadere informatie

Komt een patiënt bij de dokter in de spreekkamer en wat dan?

Komt een patiënt bij de dokter in de spreekkamer en wat dan? Komt een patiënt bij de dokter in de spreekkamer en wat dan? Prof. dr. Ellen Smets Medische Psychologie Academisch Medisch Centrum/Universiteit van Amsterdam Geneeskunde is delicaat evenwicht tussen kunst,

Nadere informatie

Samen beslissen is beter

Samen beslissen is beter Beschouwing Samen beslissen is beter Haske van Veenendaal, Helene Voogdt-Pruis, Ilse Raats Samenvatting Gedeelde besluitvorming is hot. Ook in de huisartsenzorg ontstaan steeds meer situaties waarin er

Nadere informatie

Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa EU-FP7-IROHLA. NCVGZ April 2013 Andrea de Winter. Jaap Koot & Menno Reijneveld

Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa EU-FP7-IROHLA. NCVGZ April 2013 Andrea de Winter. Jaap Koot & Menno Reijneveld Verbeteren van gezondheidsvaardigheden van ouderen in Europa NCVGZ April 2013 Andrea de Winter EU-FP7-IROHLA Jaap Koot & Menno Reijneveld Omvang en aard van problemen met gezondheidsvaardigheden Doelen

Nadere informatie

Keuzehulpen voor de patiënt

Keuzehulpen voor de patiënt Trudy van der Weijden, Ariëtte Sanders-van Lennep Nascholing Keuzehulpen voor de patiënt A Inleiding Artsen zouden zorg zo moeten leveren dat de inhoud en vorm in overeenstemming zijn met de waarden en

Nadere informatie

Persoonsgerichte zorg in richtlijnen: contradictie of paradox? Trudy van der Weijden 16 juni 2017

Persoonsgerichte zorg in richtlijnen: contradictie of paradox? Trudy van der Weijden 16 juni 2017 Persoonsgerichte zorg in richtlijnen: contradictie of paradox? Trudy van der Weijden 16 juni 2017 Welkom Namens NHG en UM, CAPHRI, vakgroep HAG Speciaal welkom aan: - Familie en vrienden - Sprekers - Medewerkers

Nadere informatie

Participatieve ontwikkeling van een keuzehulp voor prostaatkankerpatiënten

Participatieve ontwikkeling van een keuzehulp voor prostaatkankerpatiënten Participatieve ontwikkeling van een keuzehulp voor prostaatkankerpatiënten NVPO Congres 2014 Hoda H.M. Al-Itejawi Vumc Amsterdam Urologie Samen leven met Kanker Behandeling lokaal beperkt prostaatkanker

Nadere informatie

Shared Decision Making met de geriatrische patiënt: uitdaging voor patiënt en hulpverlener! Wat doet u hier al mee?

Shared Decision Making met de geriatrische patiënt: uitdaging voor patiënt en hulpverlener! Wat doet u hier al mee? 1 Shared Decision Making met de geriatrische patiënt: uitdaging voor patiënt en hulpverlener! Wat doet u hier al mee? Marjolein van de Pol, kaderhuisarts ouderengeneeskunde Waarom Shared Decision Making?

Nadere informatie

Bij gebrek aan bewijs

Bij gebrek aan bewijs Bij gebrek aan bewijs kennis is macht! internet in de spreekkamer P.A. Flach Bedrijfsarts Arbo- en milieudienst RuG 09-10-2006 1 3 onderdelen 1. Wat is EBM 2. Zoeken in PubMed 3. Beoordelen van de resultaten

Nadere informatie

Een gezondheidscheck via het werk: wat vinden werknemers ervan?

Een gezondheidscheck via het werk: wat vinden werknemers ervan? Een gezondheidscheck via het werk: wat vinden werknemers ervan? Olga Damman Allard van der Beek Danielle Timmermans -0- Department of Public and Occupational Health Quality of Care EMGO Institute for Health

Nadere informatie

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol A cluster randomised controlled trial evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Namens de EU-EBM EBM Unity Sjors Coppus Ben Willem Mol Vaardigheidstest

Nadere informatie

Gezamenlijke besluitvorming in de praktijk

Gezamenlijke besluitvorming in de praktijk Stand van zaken Gezamenlijke besluitvorming in de praktijk Patiëntgerichte gespreksvaardigheden Remke van Staveren De meeste patiënten (70%) willen actief betrokken worden bij het nemen van belangrijke

Nadere informatie

Workshop Cliëntgericht communiceren bij prenatale counseling. Drs. Linda Martin & Bahareh Goodarzi, MSc

Workshop Cliëntgericht communiceren bij prenatale counseling. Drs. Linda Martin & Bahareh Goodarzi, MSc Workshop Cliëntgericht communiceren bij prenatale counseling Drs. Linda Martin & Bahareh Goodarzi, MSc Welkom! Disclosure belangen sprekers De Deliver-studie en haar deelstudies zijn grotendeels gefinancieerd

Nadere informatie

'Communicatie over cardiovasculair risico management'

'Communicatie over cardiovasculair risico management' 'Risicocommunicatie over cardiovasculair risico management' 1. Toelichting Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard M84 van 20. Beslissingen over het aldan niet starten van preventieve behandeling

Nadere informatie

Kiesgerustin de laatstelevensfase

Kiesgerustin de laatstelevensfase Kiesgerustin de laatstelevensfase CLAUDIA SCHRODER EN MARLIJN CASPERS LEVENMETKANKER 19 FEBRUARI 2016 Disclosurebelangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante

Nadere informatie

De patiënt aan het stuur implementatie in het zorgveld. Linda van Mierlo, PhD Beleidsmedewerker Zorginnovatie, CZ

De patiënt aan het stuur implementatie in het zorgveld. Linda van Mierlo, PhD Beleidsmedewerker Zorginnovatie, CZ De patiënt aan het stuur implementatie in het zorgveld Linda van Mierlo, PhD Beleidsmedewerker Zorginnovatie, CZ IQ healthcare congres, 7 september 2012 CZ Alles voor betere zorg 1. Voor verzekerden Goede

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Evidence based nursing: wat is dat?

Evidence based nursing: wat is dat? Evidence based nursing: wat is dat? Sandra Beurskens Lector kenniskring autonomie en participatie van mensen met een chronische ziekte Kenniskring autonomie en participatie EBN in de praktijk: veel vragen

Nadere informatie

Moeilijke medische beslissingen. Plus Magazine, november 2009

Moeilijke medische beslissingen. Plus Magazine, november 2009 Moeilijke medische beslissingen Plus Magazine, november 2009 Opereren of bestralen? Langer leven, maar zonder borsten of impotent? De arts wikt, maar de patiënt beslist. Met steeds vaker een zogeheten

Nadere informatie

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Bert Molewijk (RN,MA, PhD) Voorbij de vrijblijvendheid Programmaleider Moreel Beraad, VUmc Associate professor Clinical Ethics, Oslo VWS, Week

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

De betrokkenheid van patiënten bij het besluitvormingsproces

De betrokkenheid van patiënten bij het besluitvormingsproces Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (A van den Brink-Muinen, AM van Dulmen, FG Schellevis, JM Bensing (redactie). Tweede Nationale Studie naar ziekten

Nadere informatie

Shared Decision Making met ROM als informatiebron. Doorbraak 2 e ronde Training 9 juni 2015

Shared Decision Making met ROM als informatiebron. Doorbraak 2 e ronde Training 9 juni 2015 Shared Decision Making met ROM als informatiebron Doorbraak 2 e ronde Training 9 juni 2015 Voorstellen Marleen van Aggelen (onderzoeker & trainer PIONN) Petra Goedbloed (Behandelcoördinator/GZ-psycholoog

Nadere informatie

VAN KLINISCHE ONZEKERHEID NAAR EEN ZOEKSTRATEGIE

VAN KLINISCHE ONZEKERHEID NAAR EEN ZOEKSTRATEGIE VAN KLINISCHE ONZEKERHEID NAAR EEN ZOEKSTRATEGIE Drs. Willemke Stilma Docent verpleegkunde HvA Mede met dank aan dr. Anne Eskes 1 INHOUD 5 stappen EBP Formuleren van een klinische vraagstelling PICO Zoekstrategie

Nadere informatie

Besluitvorming in de palliatieve fase

Besluitvorming in de palliatieve fase Palliatief redeneren Besluitvorming in de palliatieve fase Expertisecentrum palliatieve zorg UMC Utrecht Saskia Teunissen Hoogleraar hospicezorg UMC Utrecht Foto s Nynke Thien Klinisch redeneren en palliatief

Nadere informatie

Astma controle, is er ruimte voor verbetering? Hoe goed behandelen we kinderen en volwassenen met astma in Nederland?

Astma controle, is er ruimte voor verbetering? Hoe goed behandelen we kinderen en volwassenen met astma in Nederland? Astma controle, is er ruimte voor verbetering? Walter Balemans, kinderlongarts Antonius ziekenhuis, Nieuwegein CAHAG conferentie, januari 2017 Gewetensvraag Hoe goed behandelen we kinderen en volwassenen

Nadere informatie

GEZAMENLIJKE BESLUITVORMING (GB)

GEZAMENLIJKE BESLUITVORMING (GB) GEZAMENLIJKE BESLUITVORMING (GB) I N H E T K E U Z E P R O C E S V A N D E P L A A T S V A N D E B E V A L L I N G Desirée de Ruiter en Anouk Banda, 1 e lijns verloskundigen Congres Kennispoort Verloskunde,

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

De ontwikkeling en evaluatie van een online borstreconstructie keuzehulp

De ontwikkeling en evaluatie van een online borstreconstructie keuzehulp De ontwikkeling en evaluatie van een online borstreconstructie keuzehulp Mammacongres 2017 Jacqueline ter Stege Psycholoog/PhD student Afd. Psychosociaal Onderzoek en Epidemiologie Antoni van Leeuwenhoek

Nadere informatie

HET WERKEN met GEZONDHEIDSPROFIELEN in de MANUELE THERAPIE

HET WERKEN met GEZONDHEIDSPROFIELEN in de MANUELE THERAPIE HET WERKEN met GEZONDHEIDSPROFIELEN in de MANUELE THERAPIE Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp Vrije Universiteit Brussel UMC St Radboud, Nijmegen NPi, Amersfoort 1 NVMT 4e LUSTRUM VAN HARTE PROFICIAT 2 WAAROM

Nadere informatie

KEUZEHULPTOOLS IN HOOFD-HALS KANKER WAAR, WANNEER EN VOOR WIE?

KEUZEHULPTOOLS IN HOOFD-HALS KANKER WAAR, WANNEER EN VOOR WIE? KEUZEHULPTOOLS IN HOOFD-HALS KANKER WAAR, WANNEER EN VOOR WIE? MARIJE JF PETERSEN (M.PETERSEN@NKI.NL) ARTS-ONDERZOEKER, HOOFD-HALS ONCOLOGIE EN CHIRURGIE INHOUD SESSIE Gezamenlijke besluitvorming Keuzehulptools

Nadere informatie

Waardige zorg voor de kwetsbare mens

Waardige zorg voor de kwetsbare mens Waardige zorg voor de kwetsbare mens Emma Schell Kalorama Foundation Prof. Dr. Myrra Vernooij-Dassen Radboud University medical Centre: Radboud Alzheimer Centre IQ healthcare Kalorama Foundation Waardige

Nadere informatie

Gedeelde Besluitvorming in de spreekkamer: hoe pak je dat aan bij mensen met een chronische aandoening? Frederik Vogelzang Sandra Beurskens.

Gedeelde Besluitvorming in de spreekkamer: hoe pak je dat aan bij mensen met een chronische aandoening? Frederik Vogelzang Sandra Beurskens. Gedeelde Besluitvorming in de spreekkamer: hoe pak je dat aan bij mensen met een chronische aandoening? Frederik Vogelzang Sandra Beurskens Inhoud Individueel zorgplan en doelen stellen Project: gedeelde

Nadere informatie

Zinnige nacontrole bij vrouwen behandeld voor borstkanker

Zinnige nacontrole bij vrouwen behandeld voor borstkanker Zinnige nacontrole bij vrouwen behandeld voor borstkanker Zinnige Zorg Verdieping Linda van Saase Yoka Kusumanto 7 september 2017 Symposium Borstkanker Behandeling Beter Inhoud Systematische doorlichting

Nadere informatie

Jozien Bensing Hanneke de Haes Jozien Bensing

Jozien Bensing Hanneke de Haes Jozien Bensing Communicatie in de zorg voor kankerpatiënten Jozien Bensing Hanneke de Haes Jozien Bensing Algemene insteek Niet alleen aandacht nodig voor: De kanker die een patiënt heeft Maar ook voor: De patiënt die

Nadere informatie

ALLEEN SUCCES MET EEN GOEDE ONDERZOEKSVRAAG!

ALLEEN SUCCES MET EEN GOEDE ONDERZOEKSVRAAG! ALLEEN SUCCES MET EEN GOEDE ONDERZOEKSVRAAG! Faculteit Gezondheid dr. Anne Eskes 9 maart 2016 1 2 ALLEEN SUCCES MET EEN GOEDE ONDERZOEKSVRAAG! Disclosure belangen spreker: Anne Eskes (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

Aortaklepkeuze: Naar optimale beslisvorming

Aortaklepkeuze: Naar optimale beslisvorming Aortaklepkeuze: Naar optimale beslisvorming Prof Dr JJM Takkenberg Afdeling Thoraxchirurgie Erasmus MC Disclosures: none Deze presentatie Aortaklepvervanging: Hoe bepalen we de beste optie voor de individuele

Nadere informatie

Samen beslissen tussen arts en patiënt wat is het en wat vraagt het van de arts?

Samen beslissen tussen arts en patiënt wat is het en wat vraagt het van de arts? Samen beslissen tussen arts en patiënt wat is het en wat vraagt het van de arts? Shared decision making Dr. A.H. (Arwen) Pieterse Medische Besliskunde LEIDS UNIVERSITAIR MEDISCH CENTRUM Disclosures Programma

Nadere informatie

Gedeelde besluitvorming

Gedeelde besluitvorming Gedeelde besluitvorming Ruth Pel-Littel Haske van Veenendaal Samenvatting Gedeelde besluitvorming (shared decision making ) houdt in dat zorgverlener en patiënt gezamenlijk beslissingen nemen over gezondheids-

Nadere informatie

Patient Empowerment. Prof. dr. W.H. van Harten, mei 2009

Patient Empowerment. Prof. dr. W.H. van Harten, mei 2009 Patient Empowerment Prof. dr. W.H. van Harten, mei 2009 Trends in Zorgstelsel Prestatie bekostiging/competitie. Technologische vernieuwing & personalised medicine. Investeringen vragen grootschaligheid

Nadere informatie

Exclusiecriteria patiënten: - Wilsonbekwame patiënten en ernstig zieke patiënten - Patiënten die al meedoen aan de GRIP-studie

Exclusiecriteria patiënten: - Wilsonbekwame patiënten en ernstig zieke patiënten - Patiënten die al meedoen aan de GRIP-studie Instructie nulmeting In deze instructie lichten we de aanpak van de nulmeting toe (doel, doelgroep, etc.). Ook is uitgelegd hoe de audiorecorder werkt en hoe kan worden bijgehouden bij welke patiënten

Nadere informatie

Themamiddag ter gelegenheid van de instelling van het lectoraat van dr. Frits Oosterveld 21 maart 2002 Saxion Hogeschool Enschede

Themamiddag ter gelegenheid van de instelling van het lectoraat van dr. Frits Oosterveld 21 maart 2002 Saxion Hogeschool Enschede Themamiddag ter gelegenheid van de instelling van het lectoraat van dr. Frits Oosterveld 21 maart 2002 Saxion Hogeschool Enschede 20-3-2013 Lectoraat Frits Oosterveld 1 Frits, van harte proficiat! 20-3-2013

Nadere informatie

UMC Onderwijs Door wie Naam SDM training Inhoud/Literatuur

UMC Onderwijs Door wie Naam SDM training Inhoud/Literatuur UMC Onderwijs Door wie Naam SDM training Inhoud/Literatuur AMC Bachelor 3 Geneeskunde: Studenten krijgen 2 practica (kleine groepjes van 6 studenten), iedereen oefent een gesprek, afgesloten met een toetsgesprek.

Nadere informatie

Handleiding keuzehulpontwikkeling

Handleiding keuzehulpontwikkeling Handleiding keuzehulpontwikkeling Versie januari 2009 Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg CBO, Utrecht Inleiding Het gebruik van keuzehulpen of decision aids heeft tot doel om zorgvragers en hulpverleners

Nadere informatie

Preadviezen 2017 Pensioen: De beperkte aandacht voor sparen voor later

Preadviezen 2017 Pensioen: De beperkte aandacht voor sparen voor later Preadviezen 2017 Pensioen: De beperkte aandacht voor sparen voor later Associate Professor Universiteit Leiden Netspar board member Professor Financial Services Maastricht University Netspar Research Fellow

Nadere informatie

NKOP CONGRES Parallelsessie: Shared Decision Making met ROM als informatiebron

NKOP CONGRES Parallelsessie: Shared Decision Making met ROM als informatiebron NKOP CONGRES 2016 Parallelsessie: Shared Decision Making met ROM als informatiebron Margot Metz (GGZ Breburg, Trimbos instituut), Saskia Bollen (Mondriaan ouderen), Maud Bocken (Mondriaan ouderen) & Arjan

Nadere informatie

ZORG VOOR PATIENTEN MET EEN NIERZIEKTE

ZORG VOOR PATIENTEN MET EEN NIERZIEKTE ZORG VOOR PATIENTEN MET EEN NIERZIEKTE 9 maart 2016 Hans Bart, directeur NVN 1 Missie NVN Nierpatiënten helpen bij het behouden en/of verbeteren van hun kwaliteit van leven en zorg. 2 Wat staat de NVN

Nadere informatie