Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN"

Transcriptie

1 Business Administration / Bedrijfskunde Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Algemeen Vak : Statistische Methoden Groep : niet van toepassing en Technieken Vakcode : BKB0019t Soort tentamen : gesloten boek Datum : 18 maart 2008 Tijd : uur Docent(en) : dr J. van Dalen Aantal pagina s : 9 (incl. voorblad) Opmerkingen De uitwerkingen in dit formulier betreffen antwoordschetsen. Alternatieve formuleringen zijn niet bij voorbaat uitgesloten. De puntenverdeling die binnen de onderdelen wordt genoemd, is indicatief. Bij de precieze allocatie van punten wordt mee rekening gehouden met de kwaliteit van het gehele antwoord. Schoonheidsfoutjes in de uitwerkingen zijn niet uitgesloten. graag doorgeven. Nadruk en verdere verspreiding verboden 1 Eventuele missers

2 Vraag 1: Ontwikkeling vrachtprijzen tankers (a) Gevraagd: onderzoek positieve samenhang (H 1 ) tussen jaarlijkse vrachtprijzen van Aframax (A) en Suezmax (S) tankers; α is 1%. 1. H 0 : ρ S,A 0; H 1 : ρ S,A > 0 / 1 r 2. T = r 2 n 2 3. T t(n 2) = t(27 2) = t(25) 4. r >> 0.0, T obs >> 0 5. α= t 25,0.01 = / 7. T obs = = > = +t 25,0.01 verwerp H 0 op α = 1%: de correlatiecoëfficiënt tussen de jaarlijkse vrachtprijzen van Suezemax en Aframax tankers is significant positief op een significantieniveau van 1%. (b) Gevraagd: (i) veronderstelling over populatie vrachtprijzen en (ii) alternatieve toetsgrootheid bij ernstig schenden veronderstelling. Uitvoeren van de toetsprocedure op basis van de Pearson correlatiecoëfficiënt vooronderstelt dat de steekproef is getrokken uit een gezamenlijk normaal verdeelde populatie van vrachtprijzen. (3 pnt) Als de veronderstelling van gezamenlijke normaliteit ernstig wordt geschonden kan men gebruik maken van de niet-parametrische toets op basis van de Spearman rangcorrelatie.(3 pnt) Opmerking: De Mann-Whitney toets is hier niet van toepassing, omdat (1) niet wordt gevraagd naar verschillen tussen gemiddelden (medianen) en (2) de steekproeven niet onafhankelijk zijn. Indien men al een verdelingsvrij alternatief voor een t-toets op gelijkheid van gemiddelden zoekt, dan zou de Wilcoxon signed ranks-test voor gepaarde steekproeven meer geëigend zijn. 2

3 (c) Gevraagd: (i) uitleg waarom een independent samples t-test hier niet geschikt is, en (ii) de waarde berekenen van de toetsgrootheid die wel geëigend is. (i) De independent samples t-test is niet geëigend is, omdat de deelpopulaties van vrachtprijzen van Suezmax en Aframax tankers niet onafhankelijk, maar afhankelijk zijn verdeeld. Per jaar zijn telkens twee observaties beschikbaar, van Suezmax en Aframax tankers. Onafhankelijkheid wordt bij de independent samples t-toets voorondersteld. (2 pnt) (ii) Vanwege de afhankelijkheid van de deelpopulaties moet de dependent samples t-test worden gebruikt. Bij het toetsen van gelijkheid van populatiegemiddelden is deze gedefinieerd als: T = (X S X A )/(S D / n), waarbij S D = S 2 D met S2 D = S2 S + S2 A 2r S,AS S S A. Het verschil tussen de steekproefgemiddelden bedraagt: X S X A = = De variantie van het verschil tussen vrachtprijzen bedraagt: S 2 D = = = De waarde van de toetsgrootheid volgt als: T = (X S X A )/(S D / n) = /( / 27) = / = (4 pnt) (d) Gevraagd: onderzoeken veronderstelling dat gemiddelde vrachtprijs Suezmax (S) tankers meer dan 1500 $/dag hoger ligt dan die van Aframax (A) tankers; α is 5%. 1. H 0 : µ S µ A 1500 (of µ D 1500); H 1 : µ S µ A > 1500 (of µ D > 1500) 2. T D = (X S X A µ D )/(S D / n) = (D 1500)/(S D / n) 3. T t(n 1) = t(27 1) = t(26) 4. X S X A >> 1500, T obs >> 0 5. α = t 26,0.05 = T obs = ( )/( / 27) = / = > verwerp H 0 op α = 5%: er is voldoende empirische ondersteuning voor de bewering dat het verschil tussen gemiddelde vrachtprijzen groter is dan 1500 $/dag bij een significantieniveau van 5%. Opmerking: indien men er voor had gekozen om de geschatte standaardfout over te nemen uit de opgave als 800 $/dag, dan is T obs = /800 = en volgt hetzelfde toetsresultaat (ten laste van 1 punt). 3

4 Vraag 2: Onderzoek CAO gemeenten (a) Gevraagd: berekenen ontbrekende waargenomen frequenties kruistabel zorg * leeftijd Crosstabulation leeftijd zorg jonger <=35 ouder >= 50 Total nee Observed Expected ja Observed Expected Total Observed Expected Een toelichting op berekening is gewenst: jong, bezorgd : = 261 (= ) jong, niet bezorgd : = 215 (= ) oud, bezorgd : = 953 (= ) oud, niet bezorgd : = 1037 (= ) (b) Gevraagd: toets onafhankelijkheid bezorgdheid toename werkdruk en leeftijdsklasse; α is 1%. 1. H 0 : Zorg en Leeftijd zijn onafhankelijk verdeeld; H 1 : Zorg en Leeftijd zijn niet onafhankelijk verdeeld 2. Y = r c i=1 j=1 ( O ij E ij 0.5) 2 E ij 3. Y χ 2 (r 1)(c 1) = χ 2 (1 1) = χ 2 (1) 4. Y >> 0 5. α = χ 2 1,0.01 = Y obs = > verwerp H 0 op α=1%: de samenhang tussen zorg over werkdruk en leeftijdsklasse is significant bij een significantieniveau van 1% (p = 0.008). Let op: gebruik Yates continuïteits gecorrigeerde toetsgrootheid, keuze vrijheidsgraden, eenzijdige toetsing, en adequate conclusie naar aanleiding van resultaat in stap 7. Aftrek toepassing Pearson χ 2 -grootheid 2 punten. 4

5 (c) Gevraagd: (i) berekenen maatstaf φ; (ii) interpretatie φ in dit geval; en (iii) tekortschieten maatstaf φ voor willekeurige kruistabel. (i) De maatstaf φ wordt berekend als: φ = 7.407/2466 = (als men de Pearson grootheid gebruikt) of φ = 7.132/2466 = (als men de Yates grootheid gebruikt). (2 pnt) (ii) In het geval van een 2 2 tabel is φ gelijk aan de Pearson correlatiecoëfficiënt r toegepast op de twee betrokken (dummy)variabelen. Aangezien deze in absolute waarde altijd tussen 0 (geen samenhang) en 1 (perfecte samenhang) ligt, is de uitkomst van φ automatisch goed te interpreteren. Hier is de gevonden mate van samenhang φ = = r dus gering mede als gevolg van het grote aantal observaties. (2 pnt) (iii) Bij grotere tabellen is φ niet meer gelijk aan r, en ligt zelfs niet meer noodzakelijk tussen 0 en 1. De interpretatie als correlatiecoëfficiënt gaat dan niet langer op. (2 pnt) (d) Gevraagd: minimaal gewenste steekproefomvang opdat te onderzoeken samenhang nog juist significant is op α gelijk aan 5%. In het algemeen geldt dat als de steekproefomvang k zo groot wordt dat dan ook de Pearson χ 2 -toetsgrootheid k zo groot wordt (allerlei steekproefvariatie buiten beschouwing latend). Een samenhang die juist significant is op α gelijk aan 5% heeft een uitkomst van de toetsgrootheid gelijk aan de kritieke waarde χ 2 1,0.05 = Uitgaande van de huidige toetsresultaten betekent dit dat k Y obs = χ 2 1,0.05, zodat de vermenigvuldigingsfactor gelijk wordt aan k = χ 2 1,0.05 /Y obs. Dit komt uit op k = 3.841/7.407 = (in het geval van Pearson) of k = 3.841/7.132 = (in het geval van Yates). De minimaal gewenste steekproef is dus n = k 2466, hetgeen gelijk is aan in het geval van Pearson, of in het geval van Yates. De 2466 is de gebruikte steekproefomvang in deze situatie. 5

6 Vraag 3: Brandstofverbruik nieuwe automodellen (a) Gevraagd: beoordelen bewering dat toename gewicht (GW) met 100 kg leidt tot verhoging brandstofverbruik met meer dan 0.5l/100km; α is 1%. 1. H 0 : 100β GW 0.5 (of β GW 0.005) H 1 : 100β GW > 0.5 (of β GW > 0.005) 2. T = ( ˆβ GW β GW )/S ˆβ = GW ( ˆβ GW 0.005)/S ˆβ GW 3. T t(n K 1) = t(92 7 1) = t(84) 4. ˆβ GW >> 0.005, T obs >> 0 5. α = t 84,0.01 = T obs = ( )/0.001 = 3.0 > verwerp H 0 op 1%: er is voldoende empirische ondersteuning voor de bewering dat een stijging van het gewicht met 100 kg leidt tot een stijging van het brandstofverbruik met meer dan 0.5l/100km. (b) Gevraagd: (i) p-waarde resultaat rechtseenzijdige toets op positief effect productieregio (PL); en (ii) oordeel significantie toetsresultaat als wordt uitgegaan van een significantieniveau van 5%. De nul- en alternatieve hypothesen die worden getoetst, zijn te schrijven als H 0 : β PL 0, H 1 : β PL > 0 (niet gevraagd, wel nodig) (i) De p-waarde bij het toetsresultaat voor de genoemde hypothesen wordt gevonden als (4 pnt): P( ˆβ PL > ˆβ PL,obs H 0 ) = P(T > ˆβ PL,obs /S ˆβ PL ) = P(T >.311/.212 = 1.467) P(Z > 1.467) = De kans vindt men in de tabel voor de standaard normale verdeling tussen en (ii) Uitgaande van α gelijk aan 5%, is dit toetsresultaat niet significant (H 0 : geen positief effect, blijft gehandhaafd), aangezien p = > 0.05 = α. (2 pnt) 6

7 (c) Gevraagd: (i) beoordelen significantie effect wielbasis (WB) op basis p- waarde en α gelijk aan 1.5%; (ii) (statistische) verklaring voor negatieve effect (i) Het geschatte effect van de wielbasis (Wielbas) op het brandstofverbruik is significant negatief ( ˆβ WB = , p=0.002). De p-waarde van het geschatte effect is kleiner dan het significantieniveau van de toets: p = < = α. (2 pnt) (ii) Brandstofverbruik hangt samen met het benodigde vermogen dat op haar beurt samenhangt met de grootte van de auto. Nu bevat het geschatte regressiemodel verschillende variabelen die dit aspect van volume weergeven: gewicht, aantal cilinders, cilinderinhoud, aantal passagiers en wielbasis. Deze variabelen zijn onderling sterk gecorreleerd (tol GW = 0.115, tol WB = 0.172, et cetera). Hier zou dus een multicollineariteitsprobleem kunnen zijn in de zin dat het effect van de wielbasis voor een belangrijk deel al door de andere volume-variabelen wordt weergegeven los dus van het geconstateerde significante effect van de wielbasis. Een tweede aanwijzing voor deze diagnose is het feit dat de Pearson correlatiecoëfficiënt van wielbasis en brandstofverbruik, zeg de samenhang voor opschonen, sterk positief is (r =.724). (2 2 pnt) (d) Gevraagd: Onderzoek veronderstelling dat gezamenlijke bijdrage van cilinderinhoud (CilInh, CI) en productieregio (ProdLand, PL) nihil is; α is 5% Uitvoeren toets op meervoudige restricties (partial F-test): 1. H 0 : β CI = β PL = 0; H 1 : β CI en β PL niet beide gelijk aan 0 2. F = (SSE R SSE U )/r SSE U /(n K 1) 3. F F(r, n K 1) = F(2, 84) 4. F >> 1 5. α = F 2,84,0.05 = 3.10 (tussen 3.12 en 3.09) 7. ( )/2 F obs = = /0.718 = < 3.10 = /84 F 2,84,0.05 handhaaf H 0 op α gelijk aan 5%: de gezamenlijke bijdrage van cilinderinhoud en productieregio aan de verklaring van variatie van het brandstofverbruik is niet niet significant op 5%. Let op: formulering H 0 /H 1 ; keuze toetsgrootheid; vrijheidsgraden; interpretatie toetsresultaat; ten onrechte uitvoeren van niet-gevraagde toets op hele model is alsnog met 2 pnt gehonoreerd 7

8 Vraag 4: Schapruimte bakkerijproducten (a) Gevraagd: (i) grafische illustratie interactie-effect; en (ii) korte beschrijving van de aard en de mate van interactie. Beschrijving aard en mate interactie: de gemiddelde verkopen van reguliere displays op een bodem-positie, gelijk aan 62.9 per maand, hoger zijn dan verwacht op basis van de maandelijkse verkopen 55.7 van extra brede displays op een bodem-positie en het verdere verloop van de grafiek. Grafisch blijkt dit uit het feit dat de lijnen van de gemiddelde maandelijkse verkopen van reguliere en extra brede displays niet helemaal evenwijdig lopen. (2 3 pnt) (b) Gevraagd: onderzoek interactie-effect displayhoogte en displaybreedte op verkopen; α is 2.5%. 1. H 0 : γ 11 = γ 12 =... = γ 32 = 0; H 1 : niet alle interactie-effecten γ ij gelijk aan 0 2. F = MSB γ /MSW 3. F F((a 1)(b 1), n ab) = F((3 1)(2 1), ) = F(2, 12) 4. F >> 1 5. α = F 2,12,0.025 = F obs = ( /2)/(75.767/12) = /6.314 = > 5.10 verwerp H 0 : displayhoogte en displaybreedte hebben een significant interactie-effect op de maandelijkse verkopen bij een significantieniveau van 2.5%. 8

9 (c) Gevraagd: (i) 95%-betrouwbaarheidsinterval voor verschil verwachte maandelijkse verkopen van extra brede displays op midden-positie (E, M) en reguliere displays op bodem-positie (R, B); en (ii) beoordelen wijze van intervalschatten voor verschillen alle zes displaytypen (i) Een 95%-B.I. voor µ E,M µ R,B volgt als (4 pnt): 1 X E,M X R,B ± t n ab,α/2 MSW + 1 n E,M n R,B ± t 12, ± ± (11.529; ) (ii) Deze aanpak is wel geschikt voor het schatten van specifieke paarsgewijze verschillen, maar niet voor het gelijktijdig (simultaan) schatten van alle paarsgewijze verschillen tussen gemiddelden. Dit laatste vereist simultane betrouwbaarheidsintervalschattingen, zoals Tukey s HSD, die in het algemeen tot bredere (onnauwkeurigere) intervallen leiden. (2 pnt) (d) Gevraagd: (i) populatieregressiemodel verklaring maandelijkse verkopen op basis van de directe effecten van displayhoogte en displaybreedte; en (ii) parameterschattingen display-effecten. Vooraf te berekenen: dummyvariabelen voor de drie hoogtes, dbodem, dmidden, en dtop, en de twee breedtes, dregulier en dextra. Het gevraagde regressiemodel is dan te schrijven als (3 pnt): Demand = α + β 1 dmidden + β 2 dtop + β 3 dextra + ɛ, ɛ n(0, σ 2 ) waarbij dbodem en dregulier zijn weggelaten. Parameterschattingen display-effecten (3 pnt): ˆβ 1 = Demand M Demand B = = ˆβ 2 = Demand T Demand B = = ˆβ 3 = Demand E Demand R = = Opmerking: vanwege het gebalanceerde complete experimentele ontwerp zijn de factoren displayhoogte en displaybreedte onafhanklijk verdeeld. Dit heeft tot gevolg dat de geschatte display-effecten op dezelfde manier kunnen worden berekend als bij het schatten van afzonderlijke modellen voor displayhoogte en -breedte. 9

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Business Administration / Bedrijfskunde Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Algemeen Vak : Statistische Methoden Groep : niet van toepassing en Technieken Vakcode : BKB009t Soort tentamen : gesloten boek

Nadere informatie

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN

Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Business Administration / Bedrijfskunde Schriftelijk tentamen - UITWERKINGEN Algemeen Vak : Statistische Methoden Groep : niet van toepassing en Technieken Vakcode : BKB0019t Soort tentamen : gesloten

Nadere informatie

Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek. Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015

Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek. Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015 Cursus TEO: Theorie en Empirisch Onderzoek Practicum 2: Herhaling BIS 11 februari 2015 Centrale tendentie Centrale tendentie wordt meestal afgemeten aan twee maten: Mediaan: de middelste waarneming, 50%

Nadere informatie

HOOFDSTUK VI NIET-PARAMETRISCHE (VERDELINGSVRIJE) STATISTIEK

HOOFDSTUK VI NIET-PARAMETRISCHE (VERDELINGSVRIJE) STATISTIEK HOOFDSTUK VI NIET-PARAMETRISCHE (VERDELINGSVRIJE) STATISTIEK 1 1. INLEIDING Parametrische statistiek: Normale Verdeling Niet-parametrische statistiek: Verdelingsvrij Keuze tussen de twee benaderingen I.

Nadere informatie

Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen

Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen Statistiek 2 deel A 30 minuten over statistisch toetsen R.J. Baars, MSc Kruytgebouw N710 r.j.baars@uu.nl februari 2014 Opbouw van statistiek Statistiek 1 (periode 2: vandaag) Dit college + zelfstudie +

Nadere informatie

HOOFDSTUK IV TOETSEN VAN STATISTISCHE HYPOTHESEN

HOOFDSTUK IV TOETSEN VAN STATISTISCHE HYPOTHESEN HOOFDSTUK IV TOETSEN VAN STATISTISCHE HYPOTHESEN 4.1 PARAMETERTOESTEN 1 A. Toetsen van het gemiddelde Beschouw een steekproef X 1, X,, X n van n onafhankelijke N(µ, σ) verdeelde kansveranderlijken Men

Nadere informatie

Kruis per vraag slechts één vakje aan op het antwoordformulier.

Kruis per vraag slechts één vakje aan op het antwoordformulier. Toets Stroom 1.2 Methoden en Statistiek tul, MLW 7 april 2006 Deze toets bestaat uit 25 vierkeuzevragen. Kruis per vraag slechts één vakje aan op het antwoordformulier. Vraag goed beantwoord dan punt voor

Nadere informatie

Interim Toegepaste Biostatistiek deel 1 14 december 2009 Versie A ANTWOORDEN

Interim Toegepaste Biostatistiek deel 1 14 december 2009 Versie A ANTWOORDEN Interim Toegepaste Biostatistiek deel december 2009 Versie A ANTWOORDEN C 2 B C A 5 C 6 B 7 B 8 B 9 D 0 D C 2 A B A 5 C Lever zowel het antwoordformulier als de interim toets in Versie A 2. Dit tentamen

Nadere informatie

toetsende statistiek deze week: wat hebben we al geleerd? Frank Busing, Universiteit Leiden

toetsende statistiek deze week: wat hebben we al geleerd? Frank Busing, Universiteit Leiden toetsende statistiek week 1: kansen en random variabelen week 2: de steekproevenverdeling week 3: schatten en toetsen: de z-toets week 4: het toetsen van gemiddelden: de t-toets Moore, McCabe, and Craig.

Nadere informatie

Vandaag. Onderzoeksmethoden: Statistiek 4. Recap: Hypothese toetsen. Recap: One-sample t-toets

Vandaag. Onderzoeksmethoden: Statistiek 4. Recap: Hypothese toetsen. Recap: One-sample t-toets Vandaag Onderzoeksmethoden: Statistiek 4 Peter de Waal (gebaseerd op slides Peter de Waal, Marjan van den Akker) Departement Informatica Beta-faculteit, Universiteit Utrecht Recap: Hypothese toetsen t-toets

Nadere informatie

Cursus Statistiek 2. Fellowonderwijs Opleiding Intensive Care. UMC St Radboud, Nijmegen

Cursus Statistiek 2. Fellowonderwijs Opleiding Intensive Care. UMC St Radboud, Nijmegen Cursus Statistiek 2 Fellowonderwijs Opleiding Intensive Care UMC St Radboud, Nijmegen Cursus Statistiek 2 Steekproefgrootte en power berekening Vergelijken van gemiddelden (T-testen) Niet-parametrische

Nadere informatie

DEZE PAGINA NIET vóór 8.30u OMSLAAN!

DEZE PAGINA NIET vóór 8.30u OMSLAAN! STTISTIEK 1 VERSIE MT15303 1308 1 WGENINGEN UNIVERSITEIT LEERSTOELGROEP MT Tentamen Statistiek 1 (MT-15303) 5 augustus 2013, 8.30-10.30 uur EZE PGIN NIET vóór 8.30u OMSLN! STRT MET INVULLEN VN NM, REGISTRTIENUMMER,

Nadere informatie

mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren

mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren mlw stroom 2.1: Statistisch modelleren College 5: Regressie en correlatie (2) Rosner 11.5-11.8 Arnold Kester Capaciteitsgroep Methodologie en Statistiek Universiteit Maastricht Postbus 616, 6200 MD Maastricht

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek (2DD14) op vrijdag 17 maart 2006, 9.00-12.00 uur.

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamen Statistiek (2DD14) op vrijdag 17 maart 2006, 9.00-12.00 uur. TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Statistiek DD14) op vrijdag 17 maart 006, 9.00-1.00 uur. UITWERKINGEN 1. Methoden om schatters te vinden a) De aannemelijkheidsfunctie

Nadere informatie

HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE

HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE HOOFDSTUK VII REGRESSIE ANALYSE 1 DOEL VAN REGRESSIE ANALYSE De relatie te bestuderen tussen een response variabele en een verzameling verklarende variabelen 1. LINEAIRE REGRESSIE Veronderstel dat gegevens

Nadere informatie

Examen Statistiek I Januari 2010 Feedback

Examen Statistiek I Januari 2010 Feedback Examen Statistiek I Januari 2010 Feedback Correcte alternatieven worden door een sterretje aangeduid. 1 Een steekproef van 400 personen bestaat uit 270 mannen en 130 vrouwen. Twee derden van de mannen

Nadere informatie

Tentamen Inleiding Statistiek (WI2615) 10 april 2013, 9:00-12:00u

Tentamen Inleiding Statistiek (WI2615) 10 april 2013, 9:00-12:00u Technische Universiteit Delft Mekelweg 4 Faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica 2628 CD Delft Tentamen Inleiding Statistiek (WI2615) 10 april 2013, 9:00-12:00u Formulebladen, rekenmachines,

Nadere informatie

Aanpassingen takenboek! Statistische toetsen. Deze persoon in een verdeling. Iedereen in een verdeling

Aanpassingen takenboek! Statistische toetsen. Deze persoon in een verdeling. Iedereen in een verdeling Kwantitatieve Data Analyse (KDA) Onderzoekspracticum Sessie 2 11 Aanpassingen takenboek! Check studienet om eventuele verbeteringen te downloaden! Huidige versie takenboek: 09 Gjalt-Jorn Peters gjp@ou.nl

Nadere informatie

. Dan geldt P(B) = a. 1 4. d. 3 8

. Dan geldt P(B) = a. 1 4. d. 3 8 Tentamen Statistische methoden 4052STAMEY juli 203, 9:00 2:00 Studienummers: Vult u alstublieft op het meerkeuzevragenformulier uw Delftse studienummer in (tbv automatische verwerking); en op het open

Nadere informatie

College 7 Tweeweg Variantie-Analyse

College 7 Tweeweg Variantie-Analyse College 7 Tweeweg Variantie-Analyse - Leary: Hoofdstuk 12 (p. 255 t/m p. 262) - MM&C: Hoofdstuk 12 (p. 618 t/m p. 623 ), Hoofdstuk 13 - Aanvullende tekst 9, 10, 11 Jolien Pas ECO 2012-2013 Het Experiment

Nadere informatie

We illustreren deze werkwijze opnieuw a.h.v. de steekproef van de geboortegewichten

We illustreren deze werkwijze opnieuw a.h.v. de steekproef van de geboortegewichten Hoofdstuk 8 Betrouwbaarheidsintervallen In het vorige hoofdstuk lieten we zien hoe het mogelijk is om over een ongekende karakteristiek van een populatie hypothesen te formuleren. Een andere manier van

Nadere informatie

Schriftelijk examen statistiek, data-analyse en informatica. Maandag 29 mei 1995

Schriftelijk examen statistiek, data-analyse en informatica. Maandag 29 mei 1995 Schriftelijk examen statistiek, data-analyse en informatica Maandag 29 mei 1995 Tweede jaar kandidaat arts + Tweede jaar kandidaat in de biomedische wetenschappen Naam: Voornaam: Vraa Kengetal g Blad 1

Nadere informatie

Inductieve statistiek voor informatiewetenschappers

Inductieve statistiek voor informatiewetenschappers INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR INFORMATIEWETENSCHAPPERS I 570 1 Inductieve statistiek voor informatiewetenschappers HENK VOORBIJ 1. Inleiding Er zijn twee soorten statistiek: beschrijvende en inductieve (ook

Nadere informatie

INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 5

INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 5 INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 5 1. De onderzoekers van een preventiedienst vermoeden dat werknemers in een bedrijf zonder liften fitter zijn dan werknemers

Nadere informatie

Zomerschool Vakdidactisch Onderzoek Leuven, 8-10 september 2010 Sessie 8: Analyse van kwantitatieve data

Zomerschool Vakdidactisch Onderzoek Leuven, 8-10 september 2010 Sessie 8: Analyse van kwantitatieve data Zomerschool Vakdidactisch Onderzoek Leuven, 8-10 september 2010 Sessie 8: Analyse van kwantitatieve data An Carbonez Leuven Statistics Research Centre Katholieke Universiteit Leuven Voorstelling van de

Nadere informatie

Meervoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

Meervoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

Verklarende Statistiek: Toetsen. Zat ik nou in dat kritische gebied of niet?

Verklarende Statistiek: Toetsen. Zat ik nou in dat kritische gebied of niet? Verklarende Statistiek: Toetsen Zat ik nou in dat kritische gebied of niet? Toetsen, Overzicht Nulhypothese - Alternatieve hypothese (voorbeeld: toets voor p = p o in binomiale steekproef) Betrouwbaarheid

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamenopgaven Statistiek 2DD71: UITWERKINGEN 1. Stroopwafels a De som S van de 12 gewichten is X 1 + X 2 + + X 12. Deze is normaal

Nadere informatie

Verdelingsvrije statistiek

Verdelingsvrije statistiek Verdelingsvrije statistiek Inleiding In hoofdstuk II-5 (deel ) worden een aantal verdelingsvrije toetsen (ook wel niet-parametrische toetsen) besproken, die gebruikt worden als de te onderzoeken variabele

Nadere informatie

Korte uitleg van twee veelvoorkomende statistische toetsen Veel wetenschappelijke hypothesen kunnen statistisch worden getoetst. Aan de hand van een

Korte uitleg van twee veelvoorkomende statistische toetsen Veel wetenschappelijke hypothesen kunnen statistisch worden getoetst. Aan de hand van een Korte uitleg van twee veelvoorkomende statistische toetsen Veel wetenschappelijke hypothesen kunnen statistisch worden getoetst. Aan de hand van een statistische toets beslis je of een hypothese waar is.

Nadere informatie

Overzicht. Help! Statistiek! Stelling van Bayes. Hoe goed is leverscan ( test T ) voor het diagnostiseren van leverpathologie ( ziekte Z )?

Overzicht. Help! Statistiek! Stelling van Bayes. Hoe goed is leverscan ( test T ) voor het diagnostiseren van leverpathologie ( ziekte Z )? Help! Statistiek! Overzicht Doel: Informeren over statistiek in klinisch onderzoek. Tijd: Doorlopende serie laagdrempelige lezingen, voor iedereen vrij toegankelijk. Derde woensdag in de maand, 12-13 uur

Nadere informatie

6.1 Beschouw de populatie die wordt beschreven door onderstaande kansverdeling.

6.1 Beschouw de populatie die wordt beschreven door onderstaande kansverdeling. Opgaven hoofdstuk 6 I Learning the Mechanics 6.1 Beschouw de populatie die wordt beschreven door onderstaande kansverdeling. De random variabele x wordt tweemaal waargenomen. Ga na dat, indien de waarnemingen

Nadere informatie

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! +++!!!!!!! Kbo!efo!Pvetufo!!! 3:2238!!!!! Sfjojfs!wbo!Iffse!! 3:287:!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Case Assignment Vliegtarieven.nl Statistische Methoden en technieken 2005/2006

Nadere informatie

Statistische toetsen

Statistische toetsen Statistische toetsen Een handleiding voor elke leerling die worstelt met het toetsen van zijn gegevens bij het PWS Hanna Bodde en Annalie Koerts Karla Thie Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Criteria voor

Nadere informatie

Tentamen Mathematische Statistiek (2WS05), vrijdag 29 oktober 2010, van 14.00 17.00 uur.

Tentamen Mathematische Statistiek (2WS05), vrijdag 29 oktober 2010, van 14.00 17.00 uur. Technische Universiteit Eindhoven Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Mathematische Statistiek (WS05), vrijdag 9 oktober 010, van 14.00 17.00 uur. Dit is een tentamen met gesloten boek. De uitwerkingen

Nadere informatie

S0A17D: Examen Sociale Statistiek (deel 2)

S0A17D: Examen Sociale Statistiek (deel 2) S0A17D: Examen Sociale Statistiek (deel 2) 21 juni 2011 Naam : Jaar en studierichting : Lees volgende aanwijzingen eerst voor het examen te beginnen : Wie de vragen aanneemt en bekijkt, moet minstens 1

Nadere informatie

introductie toetsen power pauze hypothesen schatten ten slotte introductie toetsen power pauze hypothesen schatten ten slotte

introductie toetsen power pauze hypothesen schatten ten slotte introductie toetsen power pauze hypothesen schatten ten slotte toetsende statistiek week 1: kansen en random variabelen week 2: de steekproevenverdeling week 3: schatten en toetsen: de z-toets Moore, McCabe, and Craig. Introduction to the Practice of Statistics Chapter

Nadere informatie

Uitleg significantieniveau en toetsen van hypothesen

Uitleg significantieniveau en toetsen van hypothesen Uitleg significantieniveau en toetsen van hypothesen Het significantieniveau (meestal aangegeven met de letter α) stelt de kans voor, dat H 0 gelijk heeft, maar H 1 gelijk krijgt. Je trekt dus een foute

Nadere informatie

Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding.

Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Het gebruik van Excel 2007 voor statistische analyses. Een beknopte handleiding. Bij Excel denken de meesten niet direct aan een statistisch programma. Toch biedt Excel veel mogelijkheden tot statistische

Nadere informatie

Klantonderzoek: statistiek!

Klantonderzoek: statistiek! Klantonderzoek: statistiek! Statistiek bij klantonderzoek Om de resultaten van klantonderzoek juist te interpreteren is het belangrijk de juiste analyses uit te voeren. Vaak worden de mogelijkheden van

Nadere informatie

College 3 Meervoudige Lineaire Regressie

College 3 Meervoudige Lineaire Regressie College 3 Meervoudige Lineaire Regressie - Leary: Hoofdstuk 8 p. 165-169 - MM&C: Hoofdstuk 11 - Aanvullende tekst 3 (alinea 2) Jolien Pas ECO 2012-2013 'Computerprogramma voorspelt Top 40-hits Bron: http://www.nu.nl/internet/2696133/computerprogramma-voorspelt-top-40-hits.html

Nadere informatie

Experimenteel en Correlationeel Onderzoek

Experimenteel en Correlationeel Onderzoek Experimenteel en Correlationeel Onderzoek In veel onderzoek is het doel: Het vaststellen van oorzaak-gevolg (causale) relaties Criteria voor causaliteit 1. Samenhang (correlatie, covariantie) 2. Opeenvolging

Nadere informatie

Correlatie = statistische samenhang Meest gebruikt = Spearman s rang correlatie Ordinaal geschaalde variabelen -1 <= r s <= +1 waarbij:

Correlatie = statistische samenhang Meest gebruikt = Spearman s rang correlatie Ordinaal geschaalde variabelen -1 <= r s <= +1 waarbij: Correlatie analyse Correlatie = statistische samenhang Meest gebruikt = Spearman s rang correlatie Ordinaal geschaalde variabelen -1

Nadere informatie

Herkansing eindtoets statistiek voor HBO

Herkansing eindtoets statistiek voor HBO Herkansing 1A 1 Herkansing eindtoets statistiek voor HBO Schrijf de antwoorden op de vragen alleen op deze pagina s. Antwoorden geschreven op andere vellen papier worden niet meegenomen in de beoordeling.

Nadere informatie

Les 1: Waarschijnlijkheidrekening

Les 1: Waarschijnlijkheidrekening Les 1: Waarschijnlijkheidrekening A Men neemt een steekproef van 1000 appelen. Deze worden ingedeeld volgens gewicht en volgens symptomen van een bepaalde schimmel: geen, mild, gematigd of ernstig. Het

Nadere informatie

Feedback proefexamen Statistiek I 2009 2010

Feedback proefexamen Statistiek I 2009 2010 Feedback proefexamen Statistiek I 2009 2010 Het correcte antwoord wordt aangeduid door een sterretje. 1 Een steekproef van 400 personen bestaat uit 270 mannen en 130 vrouwen. Een derde van de mannen is

Nadere informatie

Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op dinsdag 5 april 2011 9.00-12.00 uur

Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op dinsdag 5 april 2011 9.00-12.00 uur Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op dinsdag 5 april 2011 9.00-12.00 uur Bij het tentamen mag alleen gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine. Het gebruik

Nadere informatie

Fasen in het onderzoeksproces

Fasen in het onderzoeksproces Fasen in het onderzoeksproces Gegevensbestand Controleren gegevens Bewerken gegevens Analyseren gegevens Interpreteren resultaten Nieuwe vragen? ja Onderzoeksverslag 1 Bestand opmaken Variabelen definiëren:

Nadere informatie

Extra Opgaven. 3. Van 10 personen meten we 100 keer de hartslag na het sporten. De gemiddelde hartslag van

Extra Opgaven. 3. Van 10 personen meten we 100 keer de hartslag na het sporten. De gemiddelde hartslag van Extra Opgaven 1. Een persoon doet een HIV-test. Helaas is de uitslag positief. De test is echter niet perfect. De persoon vraagt zich af wat de kans is dat hij nu ook echt HIV heeft. Gegeven is: de kans

Nadere informatie

Wiskunde B - Tentamen 2

Wiskunde B - Tentamen 2 Wiskunde B - Tentamen Tentamen van Wiskunde B voor CiT (57) Donderdag 4 april 005 van 900 tot 00 uur Dit tentamen bestaat uit 8 opgaven, 3 tabellen en formulebladen Vermeld ook je studentnummer op je werk

Nadere informatie

STATISTIEK 2 VERSIE A MAT15403 1308-1. Tentamen Statistiek 2 (MAT-15403) Maandag 5 augustus 2013, 11.00-13.00 uur

STATISTIEK 2 VERSIE A MAT15403 1308-1. Tentamen Statistiek 2 (MAT-15403) Maandag 5 augustus 2013, 11.00-13.00 uur STTISTIEK 2 VERSIE MT15403 1308-1 WGENINGEN UNIVERSITEIT LEERSTOELGROEP MT Tentamen Statistiek 2 (MT-15403) Maandag 5 augustus 2013, 11.00-13.00 uur EZE PGIN NIET vóór 11.00 uur OMSLN! STRT MET INVULLEN

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamenopgaven Statistiek (2DD71) op xx-xx-xxxx, xx.00-xx.00 uur.

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica. Tentamenopgaven Statistiek (2DD71) op xx-xx-xxxx, xx.00-xx.00 uur. VOORAF: Hieronder staat een aantal opgaven over de stof. Veel meer dan op het tentamen zelf gevraagd zullen worden. Op het tentamen zullen in totaal 20 onderdelen gevraagd worden. TECHNISCHE UNIVERSITEIT

Nadere informatie

Statistiek 1 Blok 6, Werkgroepopdrachten 11-6-2009

Statistiek 1 Blok 6, Werkgroepopdrachten 11-6-2009 Statistiek 1 Blok 6, Werkgroepopdrachten 11-6-2009 Opdracht 1 Onderstaande tabel bevat metingen aan de opbrengst van rozen bij verschillende mate van stikstofen fosfortoevoer. rozen/snijvak/dag fosfaatniveau

Nadere informatie

Toetsende Statistiek Week 7. Verdelingsvrije toetsen

Toetsende Statistiek Week 7. Verdelingsvrije toetsen Toetsende Statistiek eek 7. Verdelingsvrije toetsen MM&C, 15 Nonparametric Tests 15.1 2 Independent Samples Chemicus Ontwikkelde de Rank-Sum test en Signed-Rank test (1945) 15.2 2 Dependent Samples NB

Nadere informatie

We berekenen nog de effectgrootte aan de hand van formule 4.2 en rapporteren:

We berekenen nog de effectgrootte aan de hand van formule 4.2 en rapporteren: INDUCTIEVE STATISTIEK VOOR DE GEDRAGSWETENSCHAPPEN OPLOSSINGEN BIJ HOOFDSTUK 4 1. Toets met behulp van SPSS de hypothese van Evelien in verband met de baardlengte van metalfans. Ga na of je dezelfde conclusies

Nadere informatie

Lesbrief hypothesetoetsen

Lesbrief hypothesetoetsen Lesbrief hypothesetoetsen 00 "Je gaat het pas zien als je het door hebt" Johan Cruijff Willem van Ravenstein Inhoudsopgave Inhoudsopgave... Hoofdstuk - voorkennis... Hoofdstuk - mens erger je niet... 3

Nadere informatie

Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y

Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y 1 Regressie analyse Zowel correlatie als regressie meten statistische samenhang Correlatie: geen oorzakelijk verband verondersteld: X Y Regressie: wel een oorzakelijk verband verondersteld: X Y Voorbeeld

Nadere informatie

Niet de hoogte, wel de oppervlakte. Aandachtspunten bij. - statistische technieken voor een continue veranderlijke

Niet de hoogte, wel de oppervlakte. Aandachtspunten bij. - statistische technieken voor een continue veranderlijke Niet de hoogte, wel de oppervlakte Prof. dr. Herman Callaert Aandachtspunten bij - statistische technieken voor een continue veranderlijke - de interpretatie van een histogram - de normale dichtheidsfunctie

Nadere informatie

Hoeveel condities zijn er (ga er vanuit dat het design fully crossed is)?

Hoeveel condities zijn er (ga er vanuit dat het design fully crossed is)? Vraag 1. Welk design bevat geen random assignment: a) Een design gebaseerd op matching b) Een design gebaseerd op blocking c) Een factorial design d) Elk van de hierboven genoemde designs Vraag 2. In een

Nadere informatie

HOOFDSTUK VIII VARIANTIE ANALYSE (ANOVA)

HOOFDSTUK VIII VARIANTIE ANALYSE (ANOVA) HOOFDSTUK VIII VARIANTIE ANALYSE (ANOVA) DATA STRUKTUUR Afhankelijke variabele: Eén kontinue variabele Onafhankelijke variabele(n): - één discrete variabele: één gecontroleerde factor - twee discrete variabelen:

Nadere informatie

Implementations of Tests on the Exogeneity of Selected Variables and Their Performance in Practice M. Pleus

Implementations of Tests on the Exogeneity of Selected Variables and Their Performance in Practice M. Pleus Implementations of Tests on the Exogeneity of Selected Variables and Their Performance in Practice M. Pleus Dat economie in essentie geen experimentele wetenschap is maakt de econometrie tot een onmisbaar

Nadere informatie

SPSS Introductiecursus. Sanne Hoeks Mattie Lenzen

SPSS Introductiecursus. Sanne Hoeks Mattie Lenzen SPSS Introductiecursus Sanne Hoeks Mattie Lenzen Statistiek, waarom? Doel van het onderzoek om nieuwe feiten van de werkelijkheid vast te stellen door middel van systematisch onderzoek en empirische verzamelen

Nadere informatie

HOOFDSTUK 5 TOETSEN VAN HYPOTHESEN

HOOFDSTUK 5 TOETSEN VAN HYPOTHESEN Toetsen van hypothesen 1 HOOFDSTUK 5 TOETSEN VAN HYPOTHESEN 1. Inleiding...2 2. Beslissingsregels...5 2.1. Beslissen op grond van kritische grenzen...5 2.1.1. Het α-risico...6 2.1.2. Het β-risico...7 2.2.

Nadere informatie

Voorbeeld regressie-analyse

Voorbeeld regressie-analyse Voorbeeld regressie-analyse In dit voorbeeld wordt gebruik gemaakt van het SPSS data-bestand vb_regr.sav (dit bestand kan gedownload worden via de on-line helpdesk). We schatten een model waarin de afhankelijke

Nadere informatie

INDUCTIEVE STATISTIEK

INDUCTIEVE STATISTIEK INDUCTIEVE STATISTIEK Toegepaste hypothesetoetsing met SPSS Tim Vanhoomissen 1 Workshop Inductieve Statistiek INHOUD Hypothesetoetsing Principe van hypothesetoetsing Steekproevenverdeling Centrale limiet

Nadere informatie

De interpretatie van interactieeffecten in regressiemodellen. Jan Pickery

De interpretatie van interactieeffecten in regressiemodellen. Jan Pickery De interpretatie van interactieeffecten in regressiemodellen Jan Pickery Samenstelling Diensten voor het Algemeen Regeringsbeleid Studiedienst van de Vlaamse Regering Jan Pickery Verantwoordelijke uitgever

Nadere informatie

herkansing Methoden van Onderzoek en Statistiek, 6 juli 2012 versie 1

herkansing Methoden van Onderzoek en Statistiek, 6 juli 2012 versie 1 herkansing Methoden van Onderzoek en Statistiek, 6 juli 2012 versie 1 Vraag 1 Een onderzoeker gebruikt een experimenteel design om een hypothese te toetsen over het gemiddelde in de populatie. Hiertoe

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is om een uitgebreid overzicht te krijgen van de invulling en opbouw van de module. Er bestaat slechts één ECTS-fiche voor elke module. 1. Identificatie Opleiding Graduaat

Nadere informatie

Enkelvoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden

Enkelvoudige ANOVA Onderzoeksvraag Voorwaarden Er is onderzoek gedaan naar rouw na het overlijden van een huisdier (contactpersoon: Karolijne van der Houwen (Klinische Psychologie)). Mensen konden op internet een vragenlijst invullen. Daarin werd gevraagd

Nadere informatie

Experimenteel en Correlationeel Onderzoek (ECO)

Experimenteel en Correlationeel Onderzoek (ECO) Experimenteel en Correlationeel Onderzoek (ECO) In veel onderzoek is het ultieme doel: Het vaststellen van oorzaak-gevolg (causale) relaties Rode draad ECO: Met behulp van onderzoek zo goed mogelijk uitspraken

Nadere informatie

Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op woensdag 10 april 2013 14.00-17.00 uur

Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op woensdag 10 april 2013 14.00-17.00 uur Faculteit der Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek 2 voor BMT (2DM50), op woensdag 10 april 2013 14.00-17.00 uur Bij het tentamen mag alleen gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine. Het

Nadere informatie

Formules Excel Bedrijfsstatistiek

Formules Excel Bedrijfsstatistiek Formules Excel Bedrijfsstatistiek Hoofdstuk 2 Data en hun voorstelling AANTAL.ALS vb: AANTAL.ALS(A1 :B6,H1) Telt hoeveel keer (frequentie) de waarde die in H1 zit in A1:B6 voorkomt. Vooral bedoeld voor

Nadere informatie

Introductie tot de statistiek

Introductie tot de statistiek Introductie tot de statistiek Hogeschool Gent 04/05/2010 Inhoudsopgave 1 Basisbegrippen en beschrijvende statistiek 8 1.1 Onderzoek............................ 8 1.1.1 Data........................... 8

Nadere informatie

Onderwijsbehoeften: - Korte instructie - Afhankelijk van de resultaten Test jezelf toevoegen Toepassing en Verdieping

Onderwijsbehoeften: - Korte instructie - Afhankelijk van de resultaten Test jezelf toevoegen Toepassing en Verdieping Verdiepend Basisarrange ment Naam leerlingen Groep BBL 1 Wiskunde Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 5 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten.

Nadere informatie

Verslag consumentenonderzoek zorgsector Breda

Verslag consumentenonderzoek zorgsector Breda Verslag consumentenonderzoek zorgsector Breda Inleiding: In het kader van het project economische barometer is in 2012 gekozen voor het onderwerp zorgverlening en vooral het gebruik van de zorgverleners,

Nadere informatie

Hoofdstuk 10 : Het testen van hypothesen. Marnix Van Daele. Vakgroep Toegepaste Wiskunde en Informatica Universiteit Gent.

Hoofdstuk 10 : Het testen van hypothesen. Marnix Van Daele. Vakgroep Toegepaste Wiskunde en Informatica Universiteit Gent. Hoofdstuk 10 : Het testen van hypothesen Marnix Van Daele MarnixVanDaele@UGentbe Vakgroep Toegepaste Wiskunde en Informatica Universiteit Gent Het testen van hypothesen p 1/52 Een statistische test Doel

Nadere informatie

Schatting voor het aantal tanks: is statistiek beter dan de geheime dienst?

Schatting voor het aantal tanks: is statistiek beter dan de geheime dienst? Schatting voor het aantal tanks: is statistiek beter dan de geheime dienst? dr. H.P. Lopuhaä UHD Statistiek Opleiding Technische Wiskunde Faculteit Informatietechnologie & Systemen Technische Universiteit

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Tentamen Biostatistiek voor BMT (2S390) op 17-11-2003 U mag alleen gebruik maken van een onbeschreven Statistisch Compendium (dikt. nr. 2218) en van een zakrekenmachine.

Nadere informatie

Levende Statistiek. Een module voor Wiskunde D VWO. Jacob van Eeghen en Liesbeth de Wreede

Levende Statistiek. Een module voor Wiskunde D VWO. Jacob van Eeghen en Liesbeth de Wreede Levende Statistiek Een module voor Wiskunde D VWO Jacob van Eeghen en Liesbeth de Wreede Jacob van Eeghen en Liesbeth de Wreede, Leiden 2010 ctwo, Utrecht 2010 Dit lesmateriaal kan gebruikt worden voor

Nadere informatie

mlw stroom 2.2 Biostatistiek en Epidemiologie College 9: Herhaalde metingen (2) Syllabus Afhankelijke Data Hoofdstuk 4, 5.1, 5.2

mlw stroom 2.2 Biostatistiek en Epidemiologie College 9: Herhaalde metingen (2) Syllabus Afhankelijke Data Hoofdstuk 4, 5.1, 5.2 mlw stroom 2.2 Biostatistiek en Epidemiologie College 9: Herhaalde metingen (2) Syllabus Afhankelijke Data Hoofdstuk 4, 5.1, 5.2 Bjorn Winkens Methodologie en Statistiek Universiteit Maastricht 21 maart

Nadere informatie

tul Moleculaire Levenswetenschappen Stroom 2.1 2005-2006 Statistisch modelleren Werkboek

tul Moleculaire Levenswetenschappen Stroom 2.1 2005-2006 Statistisch modelleren Werkboek tul Moleculaire Levenswetenschappen Stroom 2.1 2005-2006 Statistisch modelleren Werkboek Inhoudsopgave Rooster 2 Studiemateriaal 2 Werkvormen 2 Toetsing 3 Planningsgroep 3 Traject 4 1 Rooster Dag Datum

Nadere informatie

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen

Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen 1 Verdringing op de Nederlandse arbeidsmarkt: sector- en sekseverschillen Peter van der Meer Samenvatting In dit onderzoek is geprobeerd antwoord te geven op de vraag in hoeverre het mogelijk is verschillen

Nadere informatie

a. α = 0,10 b. α = 0,01 c. α = 0,05 d. α = 0,20

a. α = 0,10 b. α = 0,01 c. α = 0,05 d. α = 0,20 Opgaven hoofdstuk 7 I Learning the Mechanics 7.1 Bepaal z α /2 voor elk van de volgende waarden van α a. α = 0,10 b. α = 0,01 c. α = 0,05 d. α = 0,20 7.2 Een aselecte steekproef van 70 waarnemingen uit

Nadere informatie

7.1 Toets voor het gemiddelde van een normale verdeling

7.1 Toets voor het gemiddelde van een normale verdeling Hoofdstuk 7 Toetsen van hypothesen Toetsen van hypothesen is, o.a. in de medische en chemische wereld, een veel gebruikte statistische techniek. Het wordt vaak gebruikt om een gevestigde norm eventueel

Nadere informatie

Variantie-analyse. 3.1 Het twee-steekproevenprobleem III.1

Variantie-analyse. 3.1 Het twee-steekproevenprobleem III.1 III.1 Variantie-analyse 3.1 Het twee-steekproevenprobleem In Statistiek & kansrekening zijn vragen aan de orde geweest zoals heeft invoering van nieuwe veiligheidsmaatregelen geleid tot een vermindering

Nadere informatie

Opgave 1: (zowel 2DM40 als 2S390)

Opgave 1: (zowel 2DM40 als 2S390) TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Tentamen Biostatistiek voor BMT (DM4 en S39) op donderdag, 4.-7. uur Bij het tentamen mag gebruik worden gemaakt van een zakrekenmachine

Nadere informatie

Analyse van kruistabellen

Analyse van kruistabellen Analyse van kruistabellen Inleiding In dit hoofdstuk, dat aansluit op hoofdstuk II-13 (deel2) van het statistiekboek wordt ingegaan op het analyseren van kruistabellen met behulp van SPSS. Met een kruistabel

Nadere informatie

Ook voor Hersenen & Gedrag zijn er samenvattingen beschikbaar. Kijk op onze site voor meer informatie en om ze te bestellen.

Ook voor Hersenen & Gedrag zijn er samenvattingen beschikbaar. Kijk op onze site voor meer informatie en om ze te bestellen. Voorwoord Dit is het overzicht van de hoorcollegestof Methoden, technieken en statistiek 1 voor psychologen. De stof die tijdens de hoorcolleges is behandeld, wordt samengevat in dit verslag. Ook voor

Nadere informatie

KWANTITATIEF TESTEN. experimenteel ontwerp (MIT 14) statistische analyse (MIT 15)

KWANTITATIEF TESTEN. experimenteel ontwerp (MIT 14) statistische analyse (MIT 15) KWANTITATIEF TESTEN experimenteel ontwerp (MIT 14) statistische analyse (MIT 15) tips Google Wikipedia MIT 14, 15 stats.stackexhchange.com ander onderzoek dat lijkt op het jouwe experimenteel ontwerp kwantitatieve

Nadere informatie

Geschiedenis van het privaatrecht: geschiedenis van de koop (capita selecta)

Geschiedenis van het privaatrecht: geschiedenis van de koop (capita selecta) Voorbeeld. Resultaten studentenenquête Geschiedenis van het privaatrecht: geschiedenis van de koop (capita selecta) (RP54) Studiejaar 2008-2009 Afdeling Onderwijs, Studentenzaken & Onderzoek Faculteit

Nadere informatie

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

Omnibusenquête 2015. deelrapport. Ter Zake Het Ondernemershuis

Omnibusenquête 2015. deelrapport. Ter Zake Het Ondernemershuis Omnibusenquête 2015 deelrapport Ter Zake Het Ondernemershuis Omnibusenquête 2015 deelrapport Ter Zake Het Ondernemershuis OMNIBUSENQUÊTE 2015 deelrapport TER ZAKE HET ONDERNEMERSHUIS Zoetermeer, 15 februari

Nadere informatie

Opgaven hoofdstuk 16 Verdelingsvrije statistiek

Opgaven hoofdstuk 16 Verdelingsvrije statistiek Opgaven hoofdstuk 16 Verdelingsvrije statistiek 16.1 Beschouw de volgende steekproef van 10 meetwaarden: LM15_4.DAT 8,4 16,9 15,8 10,3 4,9 12,9 9,8 23,7 7,3 Gebruik deze gegevens om elk van de volgende

Nadere informatie

2 Meetwaarden verschillen. Hoe komt dat? 3 Spreiding van data (meetresultaten)

2 Meetwaarden verschillen. Hoe komt dat? 3 Spreiding van data (meetresultaten) Info Statistiek 1 Precisie en juistheid Precisie en juistheid van metingen 1.1 t/m 1.2 Absolute en relatieve onnauwkeurigheid 1.3 Nauwkeurigheid verbeteren door duplo en triplo 1.4 Notatie van onnauwkeurigheden

Nadere informatie

College 6 Eenweg Variantie-Analyse

College 6 Eenweg Variantie-Analyse College 6 Eenweg Variantie-Analyse - Leary: Hoofdstuk 11, 1 (t/m p. 55) - MM&C: Hoofdstuk 1 (t/m p. 617), p. 63 t/m p. 66 - Aanvullende tekst 6, 7 en 8 Jolien Pas ECO 01-013 Het Experiment: een voorbeeld

Nadere informatie

o Geef bij de beantwoording van de vragen ALTIJD JE BEREKENINGEN. Als je alleen een antwoord geeft worden er GEEN PUNTEN toegekend!

o Geef bij de beantwoording van de vragen ALTIJD JE BEREKENINGEN. Als je alleen een antwoord geeft worden er GEEN PUNTEN toegekend! Examentoets 2 6VWO-A Statistiek woensdag 20 januari 2010 o Geef bij de beantwoording van de vragen ALTIJD JE BEREKENINGEN. Als je alleen een antwoord geeft worden er GEEN PUNTEN toegekend! o Geef bij gebruik

Nadere informatie

Tabel 13.1. De verdeling van preferenties over vier automerken. Mercedes BMW Porsche Alfa Romeo Totaal

Tabel 13.1. De verdeling van preferenties over vier automerken. Mercedes BMW Porsche Alfa Romeo Totaal 13. NON-PARAMETRISCHE TOETSEN 13.1 Inleiding Wanneer de verzamelde gegevens niet op intervalniveau gemeten zijn, maar op ordinaal of nominaal niveau, of wanneer de verdeling van de scores verre van normaal

Nadere informatie

1 Hweegwon_n Huishoudensgewicht (doen we niets mee in deze PO)

1 Hweegwon_n Huishoudensgewicht (doen we niets mee in deze PO) VWO 6, Wiskunde A Computertoets WOON-bestand Wat is het WOON-databestand? Het databestand wonen is een selectie uit het WOONbestand van 2012, bestaat uit 117 duizend records en vertegenwoordigt ongeveer

Nadere informatie

7.2 Een aselecte steekproef van 90 waarnemingen had een gemiddelde van x = 25,9 en een standaardafwijking s = 2,7.

7.2 Een aselecte steekproef van 90 waarnemingen had een gemiddelde van x = 25,9 en een standaardafwijking s = 2,7. Opgaven hoofdstuk 7 I Basistechnieken 7.1 Bepaal z α/2 voor elk van de volgende waarden van α a. α = 0, 10 b. α = 0,01 c. α = 0,05 d. α = 0,20 7.2 Een aselecte steekproef van 90 waarnemingen had een gemiddelde

Nadere informatie

SPSS. Statistiek : SPSS

SPSS. Statistiek : SPSS SPSS - hoofdstuk 1 : 1.4. fase 4 : verrichten van metingen en / of verzamelen van gegevens Gegevens gevonden bij een onderzoek worden systematisch weergegeven in een datamatrix bij SPSS De datamatrix Gebruik

Nadere informatie