LCP TERzake(n) 2011 DECEMBER 2011 Inzicht in beleggingskosten bij collectieve beschikbare premieregelingen.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LCP TERzake(n) 2011 DECEMBER 2011 Inzicht in beleggingskosten bij collectieve beschikbare premieregelingen."

Transcriptie

1 LCP TERzake(n) 2011 DECEMBER 2011 Inzicht in beleggingskosten bij collectieve beschikbare premieregelingen. Lane Clark & Peacock Netherlands B.V. Pension Fund Consulting ALM Consulting Actuarial Services Corporate Consulting Training Communication

2 2 Insight Clarity Advice Lane Clark & Peacock Netherlands B.V. is een actuarieel adviesbureau en adviseert pensioenfondsen, (internationale) ondernemingen en verzekeraars, en is onderdeel van Lane Clark & Peacock LLP (LCP). LCP heeft eigen kantoren in Nederland (Utrecht), België (Brussel), Engeland (Londen en Winchester), Ierland (Dublin), en Zwitserland (Zürich en Basel). Wij menen dat wij met deze derde TERzake(n) bijdragen aan het vergroten van het inzicht in de kosten van vermogensbeheer bij beschikbare premieregelingen. Dit is overigens maar één onderdeel van het totaal der afwegingen die gemaakt moeten worden bij het toevertrouwen van de uitvoering van de pensioenregeling aan een pensioenuitvoerder. Wilt u daar meer inzicht in hebben, dan helpen wij u graag met helder advies. Utrecht, december 2011 Lane Clark & Peacock Netherlands B.V.

3 3 LCP TERzake(n) 2011 December 2011 p5 Voorwoord p6 1. Management samenvatting p8 2. Ter overdenking p8 2.1 Fiscale premiestaffels p UPO s en daarmee het pensioenregister geven te optimistisch beeld p Premiepensioeninstellingen (PPI): te pril voor conclusies p Afwikkeling kostencompensatie beleggingspensioenverzekeringen ligt achter op schema p Vermogensbeheerkosten in DC-regeling nog onduidelijk p16 3. TER informatie p Pensioenuitvoerders p Total Expense Ratio (TER) en uitgebreide Total Expense Ratio (TER+) p18 4. TER zaken p Berekening Total Expense Ratio p Total Expense Ratio? p Synthetische TER p20 5. TER belang p21 6. TER resultaten p TER en TER+ percentages p TER+ in relatie tot de beleggingsklasse p TER+ in relatie tot het netto fondsrendement p TER+ in relatie tot de out- of underperformance p27 7. Voorbehoud p28 Bijlage p30 AEGON p31 ASR p32 Centraal Beheer Achmea p33 Delta Lloyd p34 SNS Reaal p35 Zwitserleven p36 BeFrank p37 Robeco PPI

4 4 LCP Investment Management Fees Survey Key findings Evert van Ling Partner LCP Netherlands Communicatie over beschikbare premieregelingen en de bijbehorende pensioenverwachtingen kan en moet veel beter. Werknemers zijn gebaat bij reële verwachtingen van hun pensioen. Pensioenuitvoerders, maar ook werkgevers en ondernemingsraden, zullen daar meer aandacht aan moeten geven.

5 LCP TERzake(n) 2011 Voorwoord 5 Voorwoord In deze derde editie van TERzake(n) geven wij een overzicht van de kosten die door de beleggingsfondsen van zes grote pensioenverzekeraars in rekening worden gebracht. Daarnaast zijn, vanwege de toenemende belangstelling hiervoor, voor het eerst ook twee premiepensioeninstellingen (PPI s) in ons onderzoek betrokken. Wij hebben ons in dit rapport gericht op beleggingsfondsen die gebruikt worden bij de uitvoering van collectieve beschikbare premieregelingen. Voorwoord Ieder beleggingsfonds is wettelijk verplicht de Total Expense Ratio in het jaarverslag te publiceren. Daardoor is een vergelijkend overzicht redelijk eenvoudig te maken, ware het niet dat een aantal pensioenuitvoerders 1 aanvullende vermogensbeheerkosten in rekening brengt via de pensioenverzekering. Ook komt het voor dat een pensioenuitvoerder een korting geeft op de door het beleggingsfonds in rekening gebrachte kosten. Om de gebruikswaarde van dit rapport te vergroten hebben wij net als vorig jaar getracht zo goed mogelijk hiermee rekening te houden door de introductie van de TER+. In het kader van de zorgplicht worden steeds vaker zogenoemde lifecyclebeleggingsfondsen aangeboden. Lifecycle beleggen houdt in dat de spreiding van de beleggingen, in relatie tot de duur tot de pensioendatum, zodanig wordt ingericht door de pensioenuitvoerder dat het beleggingsrisico automatisch kleiner wordt naarmate de pensioendatum nadert. Omdat een steeds groter deel van de vermogensopbouw plaatsvindt in deze lifecyclefondsen hebben wij de beleggingskosten hiervan apart beoordeeld. Naast de beleggingskosten is minstens zo belangrijk wat een belegger terug krijgt in de vorm van rendement. Daarom wordt in deze TERzake(n) niet alleen de TER+ gepubliceerd, maar ook het behaalde rendement. Voor een volledige beoordeling is ook dit niet voldoende. Het behaalde rendement zegt immers nog niets over het gelopen beleggingsrisico. Veel beleggingsfondsen hanteren een eigen benchmark en publiceren ook het rendement van die benchmark. In dit rapport geven wij een overzicht van het netto rendement ten opzichte van de benchmark, daarbij rekening houdend met de TER+ (de gecorrigeerde out- of underperformance). Wij zijn de pensioenuitvoerders erkentelijk voor de medewerking die wij hebben gekregen bij het verzamelen en controleren van alle gegevens. Utrecht, december In dit rapport wordt, tenzij anders vermeld, met pensioenuitvoerders bedoeld: de zes pensioenverzekeraars en twee premiepensioeninstellingen.

6 6 LCP TERzake(n) Management samenvatting 1. Management samenvatting De wereld van de beschikbare premieregelingen is allang niet meer eenvoudig. Integendeel, de complexiteit lijkt alleen maar toe te nemen. Enkele voorbeelden: De fiscale premiestaffels leiden tot niet realistische pensioenverwachtingen. UPO s geven te optimistisch beeld. PPI s zetten druk op de kosten van vermogensbeheer. PPI s kennen geen lang-leven bonus toe. Informatie over kostencompensatie vertraagd. De fiscale staffels sluiten niet aan bij de werkelijke kosten van pensioen waardoor de deelnemers een te rooskleurig beeld krijgen van hun pensioenaanspraken. Het zou wenselijk zijn om de premiestaffels te baseren op overlevingstafels vergelijkbaar met de voor pensioenfondsen voorgeschreven overlevingstafels, een rekenrente van 3%, een hogere pensioenleeftijd en reële aankoopkosten op de pensioendatum. Dat de pensioenverwachtingen hierdoor met zo n kwart gecorrigeerd moeten worden, is voor sommigen misschien schokkend, maar niettemin noodzakelijk. Ook de Uniforme Pensioenoverzichten en daarmee het pensioenregister geven een te optimistisch beeld. De vermelde aan te kopen pensioenen zijn veelal berekend op tarieven met beperkte geldigheidsduur (de resterende looptijd van het huidige contract), die goedkoper zijn dan de actuele tarieven van vandaag en zeker lager dan de verwachte tarieven op de toekomstige pensioendatum. De beschikbare premieregelingen worden steeds vaker gebruikt om pensioentoezeggingen vorm te geven. Voor het grootste deel gaat het dan om pensioenregelingen ondergebracht bij verzekeraars. Sinds medio 2011 kan men voor de vermogensopbouw ook terecht bij premiepensioeninstellingen (PPI s). Met de introductie van deze PPI s lijkt de druk vergroot te worden op verzekeraars om de vermogensbeheerkosten te verlagen. Beide PPI s scharen zich op dit punt onder de goedkoopste pensioenuitvoerders. PPI s zijn geen verzekeraar. Anders dan de verzekeraars kennen zij dan ook geen bonussen toe in verband met de overlijdenswinst die gemaakt wordt doordat het pensioenvermogen alleen bij in leven zijn op de pensioendatum wordt uitgekeerd. Met name voor alleenstaanden is dit een nadeel. De verzekeraars hebben toegezegd uiterlijk eind 2011 nader te communiceren met de polishouders over compensatie van te hoge in rekening gebrachte kostenvergoedingen in jaren tot 2010 bij een aantal pensioenverzekeringen op basis van beleggingen. Inmiddels is gebleken dat dit niet alle verzekeraars gaat lukken. Het lijkt er op dat de informatie geen volledig inzicht zal geven in de berekeningsmethodiek van de compensatie. In dit rapport zijn wij voor zes grote pensioenverzekeraars en de twee nieuwe premiepensioeninstellingen nagegaan welke beleggingsfondsen gebruikt worden voor de beschikbare premieregelingen en wat de Total

7 LCP TERzake(n) Management samenvatting 7 Expense Ratio (TER) en het netto rendement van die beleggingsfondsen is geweest. Omdat pensioenuitvoerders zelf soms ook vermogensbeheer kosten in rekening brengen, of juist een korting geven op de TER in de beleggingsfondsen, is door ons de TER+ geïntroduceerd. Voor een verzekerde is het immers niet van belang wie de vermogensbeheerkosten in rekening brengt, maar wat de totale vermogensbeheerkosten zijn die hij of zij moet betalen. Uit ons onderzoek kunnen verder de volgende conclusies worden getrokken: Bij bijna een kwart van de beleggingsfondsen wordt een TER+ geconstateerd van 0,5% of minder en bij eveneens een kwart een TER+ van meer dan 1,0%. De hoogste gevonden TER+ bedroeg 5,6%, hetgeen werd veroorzaakt door de in 2010 uitbetaalde performancefee. Bij lifecyclefondsen is de gemiddelde TER+ 0,65%, waarbij deze varieert van 0,33% tot 1,27%. Bij fondsen voor zelf beleggen is de TER+ vaak hoger. Het is maar de vraag of deelnemers die hiervoor kiezen zich dit realiseren. TER+ varieert van 0,15% tot 5,60%. TER+ bij lifecyclefondsen is lager dan bij fondsen voor zelf beleggen. Management samenvatting Een TER+ die 0,5% hoger is leidt in geval van een beschikbare premieregeling, afhankelijk van de duur van de verzekering, tot een 3 tot 11% lager pensioen. Impact van de TER+ op uitkomsten is groot. Fondsen voor zelf beleggen, fondsen met een hoger risicoprofiel en fondsen met een bijzondere beleggingsstrategie hanteren meestal een hogere TER. Waarschijnlijk wordt in deze fondsen het vermogensheer actiever gemanaged. Toch worden bij sommige fondsen beduidend meer kosten in rekening gebracht dan bij andere, terwijl zij ogenschijnlijk in dezelfde mate actief beheerd worden. Door de AFM worden publiekelijk vraagtekens gezet bij de toegevoegde waarde van actief beheer. Deelnemers moeten zich afvragen of de mogelijke extra performance wel zal opwegen tegen de extra beheerkosten. Kosten en performance bij actief beheer afwegen. Beleggingsfondsen en pensioenuitvoerders communiceren nog niet volledig en transparant over de inhouding van kosten. Indien een verzekerde werknemer alleen de TER uit een jaarverslag van een beleggingsfonds bekijkt, dan vergeet hij eventuele aanvullende vermogensbeheerkosten die via de pensioenverzekering worden verrekend, en/of eventuele kortingen op de TER. Pensioenuitvoerders zouden de TER+ moeten communiceren. Indien hij alleen kijkt naar de vermogensbeheerkosten die via de pensioenverzekering worden verrekend, dan vergeet hij dat door het beleggingsfonds zelf ook kosten worden verrekend. Naar onze mening verdient het daarom aanbeveling dat pensioenuitvoerders bij hun pensioenproducten de TER+ gaan vermelden.

8 8 LCP TERzake(n) TER overdenking 2. Ter overdenking 2.1 Fiscale premiestaffels De fiscale premiestaffels zijn voor vrijwel alle beschikbare premieregelingen de basis voor de toegezegde premie. De fiscaal maximale staffel is gebaseerd op een pensioenopbouw van 2,25% per dienstjaar volgens de middelloonsystematiek. De fiscale staffel is vastgesteld op basis van de overlevingstafels GBM/V De rekenrente is 4%. De hiermee te berekenen netto spaarpremie wordt vervolgens verhoogd met 10% voor kostendekking en 8% voor verzekering van premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid. Deze uitgangspunten lijken inmiddels door de realiteit achterhaald. De huidige door het Actuarieel Genootschap gepubliceerde overlevingstafel AG is inmiddels dwingend voorgeschreven aan de pensioenfondsen. De marktrente is al geruime tijd lager dan 4% terwijl de opslagen voor kosten en arbeidsongeschiktheidsrisico niet meer aansluiten bij de praktijk. Het valt niet goed in te zien waarom voor werknemers die deelnemen aan de beschikbare premieregeling een verouderde norm zou moeten gelden terwijl dat voor werknemers die deelnemen in een pensioenfonds niet geldt, sterker nog, door DNB als toezichthouder verboden is. Zonder diverse aanpassingen van de staffel en een goede communicatie over de resterende kostenrisico s voor een deelnemer aan een DC-regeling zal het uiteindelijke pensioenresultaat substantieel achterblijven bij de verwachtingen. Fiscale premiestaffels gebaseerd op achterhaalde grondslagen Overlevingstafel van huidige premiestaffels achterhaald Naar onze opvatting dient de fiscaal maximale premiestaffel te worden gebaseerd op de recente generatietafel van het Verbond van Verzekeraars, inclusief de daarin opgenomen sterftetrend. Hierdoor zal de premiestaffel circa 10% hoger uitvallen. Er zijn twee redenen voor deze aanpassing. De eerste reden is dat de huidige fiscale staffels een verkeerd beeld geven van de werkelijke kosten van pensioen, doordat zij op achterhaalde gegevens zijn gebaseerd. De tweede reden is dat hierdoor, in strijd met de bedoelingen van de Pensioenwet, met werknemers onjuist wordt gecommuniceerd. Immers, de premie is te laag om de beloofde pensioenopbouw te financieren Huidige rekenrente van 4% onrealistisch Bij het merendeel van de DC-regelingen wordt een 4%-premiestaffel gehanteerd. Gegeven de macro economische ontwikkelingen is dit echt te hoog. In het pensioenakkoord wordt voor zachte pensioentoezeggingen, waaronder DC-regelingen kunnen worden geschaard, weliswaar een

9 LCP TERzake(n) TER overdenking 9 rekenrente op basis van verwacht rendement geopperd, maar dan wel in combinatie met verwachte inflatie. Daar gaat het immers om het financieren van een reëel pensioen. Dat leidt per saldo ook voor zachte pensioenen tot een rekenrente van circa 3%. Sinds eind 2009 zijn premiestaffels op basis van 3% rekenrente ook mogelijk. Voor een gemiddeld werknemersbestand betekent dit een verhoging van de beschikbare premie met ca. 30% (variërend van meer dan 60% voor jongeren tot ca. 10% voor ouderen). Of een dergelijke premieverhoging haalbaar is, zal door werkgever en werknemers besloten moeten worden. Indien dit niet (volledig) haalbaar is, dan dient in ieder geval aan de werknemers duidelijk gemaakt te worden, dat de pensioenverwachting met een kwart naar beneden bijgesteld zal moeten worden. Dit is geen plezierige boodschap, maar sluit wel beter aan bij de realiteit januari 2015: van bruto naar netto staffel, waar blijft het huidige voordeel? Uiterlijk 1 januari 2015 dienen alle beschikbare premieregelingen gebaseerd te zijn op netto premiestaffels. Hiermee wordt een scheiding aangebracht tussen enerzijds de beschikbare spaarpremie bedoeld voor opbouw van pensioenvermogen en anderzijds de administratiekosten en risicopremies. Deze laatste mogen niet meer gebaseerd zijn op de fiscale norm van 10% respectievelijk 8%, maar dienen gelijk te zijn aan de werkelijke met de pensioenuitvoerder overeengekomen vergoedingen. TER overdenking Als deze vergoedingen lager zijn dan de huidige fiscale norm, dan dienen werknemers en werkgever te besluiten over de aanwending van het verschil. Komt dit ten goede aan de werknemers door de spaarpremie te verhogen, of komt dit ten goede aan de werkgever, doordat de totale pensioenlast wordt verminderd? Kosten tijdens opbouwperiode die nog steeds door deelnemer betaald moeten worden Het is een misvatting te denken dat de overgang op netto staffels er automatisch toe zal leiden dat de uitvoeringskosten voor rekening van de werkgever zullen zijn. Dat hangt af van de hoogte van de werknemersbijdragen en de wijze waarop die worden vastgesteld. Maar daarnaast spelen ook nog de aan- en verkoopkosten van de beleggingen, de kosten van het vermogensbeheer binnen de beleggingsfondsen (de TER) en aanvullende vermogensbeheerkosten die de pensioenuitvoerder in rekening brengt een rol. Deze komen voor rekening van de werknemers. In de bruto noch netto fiscale staffels wordt daar echter rekening mee gehouden. Het te bereiken pensioen zal daardoor lager uitvallen dan de fiscale staffel suggereert.

10 10 LCP TERzake(n) TER overdenking Pensioenen flink lager door ontbreken aankoopkosten in staffel Nog een tegenvaller: kosten bij aankoop van pensioen op de pensioendatum Net zo belangrijk zijn de kosten die verschuldigd zijn bij aankoop van pensioen op de pensioendatum. Ook deze zitten niet in de fiscale netto premiestaffels verwerkt, terwijl de pensioengerechtigde ze wel moet betalen. Dit leidt al gauw tot een 5% lagere pensioenuitkomst. Naar onze mening dient bij het vaststellen van de premiestaffels rekening te worden gehouden met deze toekomstige aankoopkosten, door of uit te gaan van een hogere premiestaffel of door een bescheidener pensioendoel te communiceren. Uiteindelijk zullen de fiscale staffels ruimte moeten geven om de voorzienbare kosten van de pensioenregeling te financieren. Alleen op die manier kan aan werknemers een juist beeld gegeven worden van de hoogte van de pensioenambitie in de pensioenregeling Verhoging pensioenrichtleeftijd niet noodzakelijk maar wel gewenst Het Pensioenakkoord is met name gebaseerd op DB-regelingen. De lage beleggingsopbrengsten, de lage marktrente en de stijgende levensverwachtingen waren de aanleiding om met elkaar af te spreken dat noodzakelijke premieverhogingen om het toegezegde pensioenniveau te handhaven geen automatisme meer zijn. Het geleidelijk verhogen van de pensioenrichtleeftijd is vervolgens een van de oplossingen om de pensioenregelingen in de toekomst betaalbaar te houden. Ook DC-regelingen hebben last van lage beleggingsopbrengsten, lage marktrentes en een stijgende levensverwachting, maar hier liggen alle financiële risico s al bij de deelnemers. Voor hen zullen de pensioenresultaten lager uitvallen dan verwacht. Voor de werkgever is er geen gevaar dat de pensioenregeling onbetaalbaar dreigt te worden. Het pensioenbudget staat immers vast. Een premiestaffel gebaseerd op een hogere pensioenrichtleeftijd is strikt genomen dan ook niet nodig. Toch lijkt het wenselijk om de verhoging van de pensioenrichtleeftijd ook in de beschikbare premiestaffels te verwerken, omdat het om velerlei redenen van belang is dat we langer doorwerken. Daar kan men maar beter op voorbereid zijn en het heeft weinig zin bij de informatie verstrekking aan werknemers vast te blijven houden aan een oude pensioenleeftijd. alle aanvullende pensioenregelingen dan eenzelfde pensioenrichtleeftijd hanteren. Een afwijkende AOW-ingangsleeftijd is wat dat betreft al onbegrijpelijk genoeg. Een hogere pensioenrichtleeftijd leidt tot een lagere premiestaffel. Deze ruimte kan gebruikt worden om (deels) de kosten van vermogensbeheer

11 LCP TERzake(n) TER overdenking 11 en de eenmalige kosten bij aankoop van pensioen te financieren. Samenvattend zou het dus wenselijk zijn om vanaf 2015 de premiestaffels in ieder geval te baseren op: een recente overlevingstafel een rekenrente van 3% een hogere pensioenrichtleeftijd reële aankoopkosten op de pensioendatum. 2.2 UPO s en daarmee het pensioenregister geven te optimistisch beeld Sinds vorig jaar is het pensioenregister operationeel en kan iedereen op deze website een overzicht zien van zijn opgebouwde pensioenen. In het pensioenregister worden de pensioenen verzameld zoals die ook op het jaarlijks Uniform Pensioen Overzicht (UPO) staan. Het pensioen opgebouwd in DC-regelingen is hier een onderdeel van. Het is belangrijk dat het pensioenregister een reëel beeld geeft van de uiteindelijke oudedagsvoorziening. Verwacht pensioen op UPO zou moeten worden gebaseerd op voorgeschreven aankooptarieven. TER overdenking Volgens afspraken wordt het op de pensioendatum verwachte pensioenvermogen berekend met een verwacht bruto rendement van maximaal 4%, naar analogie van de Financiële Bijsluiter. Dit betekent dat het bruto rendement nog moet worden verminderd met de vermogensbeheerkosten, waaronder de TER. Helaas wordt op de UPO niet altijd aangegeven met welke beheerkosten is gerekend. Naar onze mening zou dit wel moeten gebeuren voor een goed inzicht in de berekende pensioenresultaten. Natuurlijk kan dit complex worden indien sprake is van een combinatie van beleggingsfondsen met verschillende kostenpercentages, of indien, zoals bij lifecyclebeleggen, de TER gedurende de looptijd zal veranderen. In de praktijk lijkt een precieze berekening ondoenlijk, maar zal de pensioenuitvoerder wel een gemiddeld percentage kunnen hanteren. Door vermelding van dit percentage op de UPO weet de deelnemer in ieder geval met welk netto rendement is gerekend. Het uiteindelijk pensioen wordt voor een groot deel mede bepaald door de overlevingstafels en de marktrente die op de pensioendatum zullen gelden. Pensioenverzekeraars mogen bij de UPO hun eigen aankooptarieven hanteren, mits op basis van 4% rekenrente. Zoals hiervoor is aangegeven, zijn wij van mening dat deze rekenrente vandaag de dag te optimistisch is. Het zou goed zijn indien alle in het pensioenregister vermelde pensioenen gebaseerd zouden worden op een uniform vergelijkingstarief. De generatietafel van het Verbond van Verzekeraars in combinatie met een rekenrente van 3% zou hierbij een prima uitgangspunt kunnen zijn.

12 12 LCP TERzake(n) TER overdenking Het te verwachten pensioenresultaat kan hierdoor zo maar 15% - 20% lager uitvallen dan de tot nu toe op de UPO s en in het pensioenregister is vermeld. Dat zal voor menigeen schrikken zijn, maar beter nu schrikken en afwegen of je er iets aan kunt en wilt doen, dan op de pensioendatum schrikken als het te laat is voor pensioenreparatie. Komst PPI s kan leiden tot lagere kostenniveaus. 2.3 Premiepensioeninstellingen (PPI): te pril voor conclusies Tot nu toe werden collectief beschikbare premieregelingen met name ondergebracht bij pensioenverzekeraars. Door de introductie van de premiepensioeninstelling (hierna: PPI) op 1 januari 2011 kan daar in de toekomst verandering in komen. Een PPI is een nieuwe pensioenuitvoerder voor DC-regelingen. Kenmerkend is dat een PPI geen risico s mag verzekeren, maar alleen vermogen mag opbouwen voor aankoop van pensioen op de pensioendatum. Het overlijdens- en arbeidsongeschiktheidsrisico moet dus bij een verzekeraar worden ondergebracht. Ook het aan te kopen pensioen op de pensioendatum moet worden ondergebracht bij een verzekeraar. Voor de opbouw van pensioenvermogen maakt een PPI, net als een pensioenverzekeraar, gebruik van beleggingsfondsen. Naast de TER worden mogelijk aanvullende vermogensbeheerkosten en administratiekosten in rekening gebracht door de PPI. De PPI wordt gezien als een concurrent voor de pensioenverzekeraar. Sommige verzekeraars richten een eigen PPI op om geen marktaandeel te verliezen. Voordeel van een startende PPI is dat zij geen ballast heeft uit het verleden, gebruik kan maken van moderne, verbeterde administratiesystemen en daaraan gekoppelde digitale (communicatie-) technieken. Tot nu toe is voor slechts twee PPI s een vergunning afgegeven door de toezichthouder DNB. Dat valt tegen, omdat er bij de parlementaire behandeling hoge verwachtingen van de PPI s werden gekoesterd. Omdat de huidige twee PPI s pas sinds enkele maanden actief zijn, is het nog te vroeg om de impact op de pensioenmarkt vast te stellen. Indien de opkomst van PPI s kan zorgdragen voor meer transparantie en lagere kosten, dan zal dit een pluspunt zijn voor het nog steeds groeiende aantal deelnemers aan DC-regelingen Deelnemers zonder partner slechter af bij PPI door gemis van bonus Het nabestaandenpensioen wordt in de meeste gevallen verzekerd door het sluiten van een aparte overlijdensverzekering. Bij overlijden voor de pensioendatum wordt dan het belegde vermogen niet uitgekeerd, maar vervalt aan de verzekeraar. De pensioenverzekeraars geven deze overlijdenswinst door aan de verzekerden door het toekennen van een bonus, waardoor extra pensioenvermogen opgebouwd wordt. Het te

13 LCP TERzake(n) TER overdenking 13 verwachten pensioenvermogen bij in leven zijn op de pensioendatum zal daardoor hoger uitvallen. PPI s zijn echter geen verzekeraar en door hen worden deze bonussen niet toegekend. Bij de twee nu bekende PPI s vervalt voor iedereen zonder partner en/of kinderen bij overlijden het opgebouwde pensioenvermogen aan de PPI. Voor deelnemers zonder partner en/of kinderen is het gemis van de bonus in ieder geval een nadeel Toch weer vermenging vermogensopbouw en risicodekking? In het verleden kon voor deelnemers zonder partner ook een overlijdensrisicopremie beschikbaar worden gesteld, en leidde deze premie voor hen tot extra vermogensopbouw. Vanaf 2005 is dat niet meer toegestaan, en werd de zogenoemde staffel 2 ingevoerd (een beschikbare premie zonder risicopremie bij overlijden vóór de pensioendatum). Door de twee nu bekende PPI s wordt bij overlijden het pensioenvermogen, voor zover fiscaal mogelijk, gebruikt om een hoger of geïndexeerd nabestaandenpensioen aan te kopen. Deelnemers met een partner krijgen dus, in plaats van extra vermogensopbouw, en mogelijk ongewild, een extra dekking voor nabestaandenpensioen. Naarmate het overlijden dichter bij de pensioendatum plaats vindt, kan zelfs sprake zijn van een dubbele overlijdensdekking. Het is opmerkelijk dat een risicopremie voor vermogensopbouw gebruiken niet meer mag, terwijl vermogensopbouw nu door PPI s wel weer gebruikt mag worden voor aanvullende risicodekking. TER overdenking 2.4 Afwikkeling kostencompensatie beleggingspensioenverzekeringen ligt achter op schema Over de (soms extreme) hoogte van de kosten bij beschikbare premieregelingen is de laatste jaren al veel gezegd en geschreven. Inmiddels hebben de meeste pensioenverzekeraars een compensatieregeling voorgesteld wat betreft pensioencontracten die vóór 1 januari 2010 zijn afgesloten. Vanuit het Verbond van Verzekeraars is daarbij begin 2010 een toetsnorm aanbevolen: samengevat komt het erop neer dat de kosten maximaal gelijk mogen zijn aan 1,5% van het belegd vermogen per jaar en 9,5% van de premie per jaar. Indien sprake is van een product met een 3% netto beleggingsgarantie dan kan het percentage van 1,5% worden verhoogd met 0,65%. Indien de feitelijke kosten meer bedragen dan deze norm, dan heeft de pensioenpolishouder recht op een compensatie. Afgesproken is dat uiterlijk 31 december 2011 de betrokkenen geïnformeerd worden over de compensatie Informatie soms moeilijk te vinden Op de websites van de pensioenverzekeraars is een variëteit aan

14 14 LCP TERzake(n) TER overdenking informatie te vinden over de tegemoetkomingsregeling. Sommige verzekeraars geven een uitgebreide toelichting via vraag en antwoord, terwijl bij andere verzekeraars de summiere informatie nauwelijks vindbaar is. Een enkele keer wordt voor aanvullende informatie zelfs doorverwezen naar een site die niet meer bestaat. Naar onze mening dient de compensatieregeling voor iedere verzekerde gemakkelijk vindbaar te zijn op de websites van de verzekeraars. Ook bij verzekerde regelingen zou gestreefd moeten worden naar kostentransparantie Berekeningen tot nu toe weinig transparant Enkele verzekeraars hebben reeds aangegeven dat het, vanwege de complexiteit van de berekeningen, niet lukt om voor het eind van dit jaar de beloofde informatie te leveren. In de tot nu toe verstrekte informatie zien we dat geen cijfermatig inzicht wordt gegeven in de berekeningen, en dat de uitkomsten niet onderhandelbaar zijn. Hoe complex ook, het zou goed zijn als over de berekening van deze kostencompensatie wel transparant wordt gecommuniceerd, bijvoorbeeld hoe de historie van de TER hierin wordt meegenomen. Vanwege de door de verzekeraars zelf reeds onderkende complexiteit en hun wens om het vertrouwen bij verzekerden te herstellen lijkt ook een review van de uitkomsten door een externe actuaris aan te bevelen Compensatieregeling beperkt tot beleggingsverzekeringen Beschikbare premieregelingen worden meestal geassocieerd met beleggingsverzekeringen. Er zijn echter ook duizenden werknemers die de beschikbare premie aanwenden voor een verzekering van een gegarandeerd kapitaal. Ook bij deze regelingen, vaak in de vorm van semicollectieve pensioencontracten, kunnen flinke kosteninhoudingen van toepassing zijn, oplopend tot wel 20% van de beschikbare premie. Deze kapitaalverzekeringen vallen echter niet onder de afgesproken compensatieregeling. Voor de betreffende werknemers is het moeilijk te begrijpen dat zij hiervoor niet in aanmerking komen. Wij zullen het dan ook toejuichen indien de verzekeraars ook voor deze groep tot een compensatieregeling komen.

15 LCP TERzake(n) TER overdenking Vermogensbeheerkosten in DC-regeling nog onduidelijk De hoogte van uitvoeringskosten is al jaren onderwerp van discussie in de pensioensector. De Pensioenfederatie, de overkoepelende belangbehartiger van de Nederlandse pensioenfondsen, heeft in november 2011 aanbevelingen uitgebracht hoe pensioenfondsen de komende jaren transparanter moeten worden over hun pensioenbeheerkosten, vermogensbeheerkosten en transactiekosten. Deze aanbevelingen zijn niet vrijblijvend, en pensioenfondsen zullen dan ook verantwoording moeten afleggen over de wijze waarop zij de uitvoeringskosten transparant communiceren naar de diverse stakeholders. Het zou een goede zaak zijn als ook bij rechtstreekse verzekerde regelingen de uitvoeringskosten nog transparanter worden. Dit geldt zeker voor beschikbare premieregelingen waar hoge uitvoeringskosten al vaker tot onaangename verrassingen hebben geleid. Sinds 2010 ontvangen deelnemers aan DC-regelingen jaarlijks een overzicht van de waarde-ontwikkeling van hun beleggingspensioenpolis. In dit zogenoemde model 3 worden diverse kostencomponenten apart zichtbaar gemaakt. Daar waar de aanvullende vermogensbeheerskosten, in rekening gebracht door de pensioenuitvoerder, wel worden getoond, ontbreken de vermogensbeheerkosten van het beleggingsfonds nog steeds op dit overzicht. Vaak zijn deze nu nog onderdeel van het resultaat op beleggingen. Het zou beter zijn als ook deze kosten expliciet zichtbaar worden. TER overdenking

16 16 LCP TERzake(n) TER informatie 3. TER informatie 3.1 Pensioenuitvoerders Voor dit rapport is informatie verzameld over het jaar 2010 van beleggingsfondsen verbonden aan zes grote pensioenverzekeraars. De door ons gemaakte keuze is zodanig dat een representatief beeld van de markt wordt verkregen, zonder daarbij te streven naar een volledige inventarisatie van alle beschikbare beleggingsfondsen. Dit betreft de volgende verzekeraars: Daarnaast zijn voor het eerst ook de twee premiepensioeninstellingen in ons onderzoek betrokken. Het betreft degenen waarvoor reeds een vergunning is afgegeven door De Nederlandsche Bank: Alle informatie is op ons verzoek aangeleverd door de pensioenuitvoerders en steekproefsgewijs gecontroleerd door aansluiting te zoeken met de jaarverslagen van de betreffende beleggingsfondsen. De jaarverslagen zijn te vinden op de websites van de pensioenuitvoerders of vermogensbeheerders. In ons rapport van vorig jaar hebben wij reeds opgemerkt dat het soms best zoeken was, en dat geldt jammer genoeg nog steeds. Gezien het grote financiële belang van de beleggingsfondsen zou de vindplaats duidelijker op de website aangegeven moeten worden. Nationale Nederlanden heeft geen medewerking verleend aan dit rapport en hebben wij daarom buiten dit onderzoek gehouden. Alle pensioenuitvoerders hebben de in dit rapport weergegeven informatie over hun beleggingsfondsen en onze opmerkingen daarbij van te voren kunnen lezen en eventuele onjuistheden kunnen corrigeren.

17 LCP TERzake(n) TER informatie Total Expense Ratio (TER) en uitgebreide Total Expense Ratio (TER+) In dit rapport richten wij ons op de Total Expense Ratio die binnen de beschikbare premieregelingen verschuldigd is. Deels worden deze door de beleggingsfondsen in rekening gebracht en deels door de betrokken pensioenuitvoerder. Om tot een goed beeld te komen van de totale beleggingskosten die in de pensioenproducten in rekening worden gebracht, zijn de door de beleggingsfondsen gepubliceerde TER percentages verhoogd met de kosten van vermogensbeheer die door de pensioenuitvoerder zelf in rekening worden gebracht en verlaagd met eventuele door de pensioenuitvoerder opgegeven kortingen op de TER. De aldus resulterende uitgebreide Total Expense Ratio wordt in dit rapport aangeduid met TER+. Andere kosten die door de pensioenuitvoerders in rekening worden gebracht, zoals administratiekosten of risicopremies ter dekking van overlijdens- en/of arbeidsongeschiktheidsrisico s, zijn niet in dit onderzoek betrokken. TER informatie In de bijlagen bij dit rapport wordt naast de TER+ ook een overzicht gegeven van het gecorrigeerd netto rendement, waarbij het door het beleggingsfonds gepubliceerde fondsrendement (waarin de eigen TER reeds is verwerkt) is gecorrigeerd voor het verschil tussen de TER+ en de TER. de out- of underperformance ten opzichte van de door het beleggingsfonds gehanteerde benchmark; de gecorrigeerde outof underperformance is hierbij gelijk aan het gecorrigeerde netto rendement zoals hiervoor omschreven, verminderd met het benchmark rendement. Hiermee wordt inzicht gegeven in de toegevoegde waarde van het gevoerde vermogensbeheer en de totale daarvoor betaalde vergoeding.

18 18 LCP TERzake(n) TER zaken 4. TER zaken 4.1 Berekening Total Expense Ratio De door een beleggingsfonds in rekening gebrachte kosten worden uitgedrukt in een percentage van het gemiddeld belegd vermogen van dat fonds. Dat percentage wordt de TER genoemd, de Total Expense Ratio, ofwel het totale kostenpercentage. Het gemiddeld belegd vermogen wordt berekend als het gemiddelde van de kwartaalstanden, en wel volgens het schema 0,5 : 1 : 1 : 1 : 0,5. Voorbeeld: Stand van het belegd vermogen per (in euro s) Het gemiddeld belegd vermogen is nu (0,5 x ,5 x ) : 4 = Indien de gemaakte kosten gelijk zijn aan 1.406,25 dan is de TER gelijk aan % 4.2 Total Expense Ratio? Anders dan deze naam doet vermoeden, betreft dit niet de totale kosten. In artikel 123 van het Besluit gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft is gedetailleerd beschreven welke kosten tot de TER worden gerekend en welke niet. Uitgezonderd van de TER zijn de transactiekosten. Dit zijn kosten die direct veroorzaakt worden door het aankopen en/of verkopen van beleggingen door het beleggingsfonds. Daarbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan belastingen of aan plaatsingskosten, welke in rekening worden gebracht door tussenpersonen als banken, commissionairs etc. Transactiekosten worden niet altijd apart in rekening gebracht, maar worden ook wel versleuteld in de brutoprijs van een effect. Met name bij vastrentende waarden (obligaties, credits) is dit het geval. De omvang van de transactiekosten is daarom niet volledig objectief vast te stellen. Dit is de reden dat de wetgever heeft bepaald dat transactiekosten voor zover objectief vast te stellen wel vermeld moeten worden in de toelichting bij de jaarrekening van het beleggingsfonds, maar niet in de TER behoeven te worden meegerekend. Onlangs heeft De Pensioenfederatie, de koepelorganisatie van alle Nederlandse pensioenfondsen, aanbevelingen opgesteld met betrekking tot het in kaart brengen en rapporteren over de uitvoeringskosten en kosten vermogensbeheer bij pensioenfondsen. Opvallend aspect hierbij is

19 LCP TERzake(n) TER zaken 19 dat de pensioenfondsen ook de transactiekosten apart in beeld moeten brengen. Beleggingsfondsen nemen deze kosten niet mee in de TER en ook hun jaarverslagen geven maar gedeeltelijk inzicht in deze kosten. Eveneens uitgezonderd zijn de kosten die verband houden met het in- en uitstappen van deelnemers in het beleggingsfonds, voor zover deze kosten gedekt worden door de ontvangen op- en afslagen. Pensioenuitvoerders rekenen vaak met 0,5% in- en uitstapkosten. Beleggers die participaties in een beleggingsfonds kopen, moeten veelal een opslag op de beurskoers of op de intrinsieke waarde betalen om de kosten van het uitgeven van participaties te dekken. Beleggers die hun participaties weer willen verkopen ontvangen om dezelfde reden niet de volledige beurswaarde of intrinsieke waarde, maar die waarde verminderd met een afslag. De hoogte van die op- of afslag varieert per beleggingsfonds en ligt tussen de 0% en 0,35%. Omdat het om eenmalige kosten gaat is de invloed hiervan op het uiteindelijke beleggingsrendement zeer gering (tenzij men veelvuldig in- en uitstapt). 4.3 Synthetische TER Beleggingsfondsen kunnen op hun beurt weer gebruik maken van andere beleggingsfondsen. Vooral bij de zogenaamde mixfondsen en bij lifecyclefondsen komt dit voor. De beleggingen van een mixfonds bestaan bijvoorbeeld uit beleggingen in een aandelenfonds, een obligatiefonds en een vastgoedfonds. In dat geval dient bij het vaststellen van de TER voor het mixfonds niet alleen rekening gehouden te worden met de door het mixfonds gemaakte kosten, maar ook met de door de onderliggende beleggingsfondsen gemaakte kosten. De synthetische TER is dan gelijk aan het totaal van TER zaken de eigen exploitatiekosten, de kosten van het in- en uitstappen in de onderliggende beleggingsfondsen en de pro rata toegerekende kosten van die beleggingsfondsen waarin wordt deelgenomen, gedeeld door de intrinsieke waarde van het mixfonds. Overigens speelt dit ook bij veel andere beleggingsfondsen. Nogal wat beleggingsfondsen die worden aangeboden beleggen niet zelf, maar maken gebruik van beleggingspools. Deze beleggingspools beperken zich tot een specifieke beleggingsdoelstelling. Zij beleggen bijvoorbeeld alleen in Nederlandse aandelen of alleen in euro obligaties. De beleggingspool Nederlandse aandelen kan dan gebruikt worden door zowel het beleggingsfonds dat zich eveneens beperkt tot Nederlandse aandelen, maar ook door het mixfonds en door het wereld aandelenfonds voor het gedeelte Nederlandse aandelen. De beleggingskosten worden dan (deels) gemaakt in de onderliggende beleggingspools.

20 20 LCP TERzake(n) TER belang 5. TER belang Met een voorbeeld kan het belang van de TER aangegeven worden. Een half procent verschil in TER resulteert in dit voorbeeld na 40 jaar in een 11% lager pensioen. Effect TER op eindresultaat Belegging per jaar 1.000,- Op-/afslag bij aan en verkoop van participaties 0,25% Bruto rendement per jaar, stel 4,00% Periode 10 jaar 25 jaar 40 jaar TER 0,50% Eindkapitaal Periode 10 jaar 25 jaar 40 jaar TER 1,00% Eindkapitaal Procentueel verschil in eindresultaat 2,8% 6,8% 11,3% Toch kan niet zonder meer geconcludeerd worden dat het pensioenproduct waarbij de laagste TER in rekening wordt gebracht, ook in totaal het goedkoopste is. Dat hangt af van het totaal van de contractsvoorwaarden. In de collectieve pensioencontracten worden (naast de TER in de beleggingsfondsen) door pensioenuitvoerders veelal aanvullende vermogensbeheerkosten in rekening gebracht. Bij de grotere pensioencontracten bieden de pensioenuitvoerders kortingen op de TER, welke soms direct worden verrekend en soms per jaar achteraf (zg. kick-backs ). In dit geval wordt door het beleggingsfonds vaak een deel van de ingehouden TER doorgegeven aan de pensioenuitvoerder, die deze vervolgens (deels) via toevoeging van extra participaties weer teruggeeft aan de polishouder. Om de totale beleggingskosten van pensioenregelingen met elkaar te vergelijken, is het belangrijk de aanvullende kosten en eventuele kortingen, voor zover door de pensioenuitvoerder opgegeven, bij de TER op te tellen respectievelijk van de TER af te trekken. In dit rapport is daarom steeds de resulterende TER+ vermeld.

LCP TERzake(n) 2009 MAART 2011 Inzicht in beleggingskosten bij collectieve beschikbare premieregelingen.

LCP TERzake(n) 2009 MAART 2011 Inzicht in beleggingskosten bij collectieve beschikbare premieregelingen. LCP TERzake(n) 2009 MAART 2011 Inzicht in beleggingskosten bij collectieve beschikbare premieregelingen. Lane Clark & Peacock Netherlands B.V. Pension Fund Consulting ALM Consulting Actuarial Services

Nadere informatie

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij 3 De beschikbare premieregeling In Nederland bestaan grofweg twee categorieën pensioenregelingen: beschikbare premieregelingen enerzijds en middelloon-

Nadere informatie

(C)DC consulting, voor het managen van pensioenrisico s in uw pensioenregeling

(C)DC consulting, voor het managen van pensioenrisico s in uw pensioenregeling DC_201105 Pagina 1 van 6 (C)DC consulting, voor het managen van pensioenrisico s in uw pensioenregeling Pensioenregelingen veranderen snel. Na de overgang naar middelloonregelingen zien we nu de overgang

Nadere informatie

ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE

ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE PENSIOENMANTEL BESCHIKBARE PREMIE 1 november 2013 UW KAPITAAL ZIJN UW MENSEN SPECIAAL VOOR WTG Cappital: een unieke pensioenregeling voor WTG De pensioenregeling bij

Nadere informatie

ADDENDUM BIJ DE PENSIOENOVEREENKOMST

ADDENDUM BIJ DE PENSIOENOVEREENKOMST ADDENDUM BIJ DE PENSIOENOVEREENKOMST In aanvulling op de eerder tussen de werkgever en diens werknemers gesloten pensioenovereenkomst maken met ingang van 1 januari 2008 de hierna vermelde bepalingen deel

Nadere informatie

Kostentransparantie. Kostentransparantie. Bindend besluit December 2015. Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik

Kostentransparantie. Kostentransparantie. Bindend besluit December 2015. Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Kostentransparantie Bindend besluit December 015 Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Richtlijn 1: wanneer het kostenoverzicht opstellen Vanaf 1 juli 01 moet er een online kostenoverzicht zijn voor

Nadere informatie

Verlenging van uw pensioencontract: wat verandert er voor u en voor uw werknemers?

Verlenging van uw pensioencontract: wat verandert er voor u en voor uw werknemers? Verlenging van uw pensioencontract: wat verandert er voor u en voor uw werknemers? De verlenging van uw contract U ontvangt voor de verlenging van de pensioenregeling voor uw werknemers een voorstel voor

Nadere informatie

01.01.2009-31.12.2009

01.01.2009-31.12.2009 Kosten & waardeoverzicht 2009 In dit overzicht vindt u informatie over uw pensioenbeleggingsverzekering in 2009. Hoe heeft de waarde van uw verzekering zich ontwikkeld? Hoeveel premie is in 2009 betaald?

Nadere informatie

MEMORANDUM BESCHIKBARE PREMIEREGELING MET BELEGGINGSMOGELIJKHEID: TOETSNORM VOOR HET VERLEDEN

MEMORANDUM BESCHIKBARE PREMIEREGELING MET BELEGGINGSMOGELIJKHEID: TOETSNORM VOOR HET VERLEDEN MEMORANDUM BESCHIKBARE PREMIEREGELING MET BELEGGINGSMOGELIJKHEID: TOETSNORM VOOR HET VERLEDEN 1. Inleiding: de aanleiding De Pensioenwet kent verschillende manieren waarop binnen de tweede pijler pensioen

Nadere informatie

Verstandig beleggen voor een goed pensioen

Verstandig beleggen voor een goed pensioen Verstandig beleggen voor een goed pensioen Brochure Index Lifecycles en Zelf Beleggen voor u als werknemer U hebt een Persoonlijk Pensioen Plan bij Delta Lloyd. Het Persoonlijk Pensioen Plan is een pensioenregeling

Nadere informatie

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen voor de ICK-branche ICK Beschikbare Premieregeling ICK Beschikbare Premieregeling 2 De ICK-branche verbreedt het aanbod op het gebied van pensioen. Naast de bestaande

Nadere informatie

Verstandig beleggen voor een goed pensioen

Verstandig beleggen voor een goed pensioen Verstandig beleggen voor een goed pensioen Brochure Actieve Lifecycles en Zelf Beleggen voor u als werknemer U hebt een Persoonlijk Pensioen Plan bij Delta Lloyd. Het Persoonlijk Pensioen Plan is een pensioenregeling

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Brochure voor u als werkgever Als werkgever hebt u behoefte aan een betaalbare pensioenregeling. Tegelijkertijd wilt u een regeling die past in een goed arbeidsvoorwaardenbeleid.

Nadere informatie

Netto pensioenregeling De netto pensioenregeling voor het pensioengevende salaris boven 96.544

Netto pensioenregeling De netto pensioenregeling voor het pensioengevende salaris boven 96.544 ABN AMRO Pensioenen Netto pensioenregeling De netto pensioenregeling voor het pensioengevende salaris boven 96.544 Sinds 1 januari 2015 is de fiscale regelgeving voor pensioenregelingen veranderd. Een

Nadere informatie

Adviesrapport Beleggingsproducten

Adviesrapport Beleggingsproducten Adviesrapport Beleggingsproducten Vergelijking gemaakt op 05-03-2010 om 14:44 Berekende Resultaten o.b.v. Eigen Keuzerendement In onderstaande tabel treft u een vergelijking aan van de producten die op

Nadere informatie

De feiten op een rij. De beschikbare premieregeling

De feiten op een rij. De beschikbare premieregeling De feiten op een rij De beschikbare premieregeling De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling Verzekeraars bieden diverse pensioenregelingen aan, waaraan werknemers

Nadere informatie

Beleggen bij BeFrank. Helder. Eenvoudig. Online. I 101.7.06-0612

Beleggen bij BeFrank. Helder. Eenvoudig. Online. I 101.7.06-0612 Beleggen bij BeFrank Helder. Eenvoudig. Online. I 101.7.06-0612 Eindelijk een helder en eenvoudig pensioen tegen lage kosten. Binnen de pensioenwereld groeit de behoefte naar transparantie en eenvoud.

Nadere informatie

Regeling voor klanten met een beleggingsverzekering

Regeling voor klanten met een beleggingsverzekering Regeling voor klanten met een beleggingsverzekering Achmea compenseert klanten met een beleggingsverzekering Achmea gaat een aantal van haar klanten met een beleggingsverzekering compenseren. Heeft u vóór

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen U bouwt een pensioeninkomen op via uw werkgever. Dit pensioeninkomen ontvangt u nadat u gepensioneerd bent, naast uw AOW-uitkering.

Nadere informatie

Van Zwitserleven Pensioen Premie Overeenkomst Beleggingen. Naar. Zwitserleven Exclusief Pensioen

Van Zwitserleven Pensioen Premie Overeenkomst Beleggingen. Naar. Zwitserleven Exclusief Pensioen Van Zwitserleven Pensioen Premie Overeenkomst Beleggingen Naar Zwitserleven Exclusief Pensioen EEN PRODUCTVERGELIJKING DOOR MIDDEL VAN DE PRUDENTIETOETS LNBB ACTUARISSEN + PENSIOENCONSULTANTS pagina 1

Nadere informatie

NETTO WERKNEMERS PENSIOEN

NETTO WERKNEMERS PENSIOEN NETTO WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor adviseurs en werkgevers Versie: 1 januari 2016 Voor pensioen opbouw boven 100.000 salaris Het Netto Werknemers Pensioen van De Amersfoortse is een aanvullende

Nadere informatie

Nieuw pensioencontract: ppi of verzekeraar?

Nieuw pensioencontract: ppi of verzekeraar? Nieuw pensioencontract: ppi of verzekeraar? Sinds 2011 bestaat er een nieuw type pensioenuitvoerder naast het pensioenfonds en de pensioenverzekeraar: de premiepensioeninstelling (ppi). Het onderbrengen

Nadere informatie

LCP NETHERLANDS WERK IN UITVOERING BIJ PENSIOENFONDSEN 2012 Inzicht in de uitvoeringskosten en vermogensbeheerkosten van Nederlandse pensioenfondsen.

LCP NETHERLANDS WERK IN UITVOERING BIJ PENSIOENFONDSEN 2012 Inzicht in de uitvoeringskosten en vermogensbeheerkosten van Nederlandse pensioenfondsen. LCP NETHERLANDS WERK IN UITVOERING BIJ PENSIOENFONDSEN 2012 Inzicht in de uitvoeringskosten en vermogensbeheerkosten van Nederlandse pensioenfondsen. Lane Clark & Peacock Netherlands B.V. Pension Fund

Nadere informatie

Bekijk een volledige lijst van onze diensten op www.lcpnl.com. Utrecht, september 2014 Lane Clark & Peacock Netherlands B.V.

Bekijk een volledige lijst van onze diensten op www.lcpnl.com. Utrecht, september 2014 Lane Clark & Peacock Netherlands B.V. LCP NETHERLANDS LIFECYCLE PENSIOEN 2014 Inzicht in collectieve beschikbare premieregelingen, het aanbod van lifecycle concepten en de verschuldigde beleggingskosten. Lane Clark & Peacock Netherlands B.V.

Nadere informatie

Uitgangspunten nettopensioenregeling bpfbouw

Uitgangspunten nettopensioenregeling bpfbouw Uitgangspunten nettopensioenregeling bpfbouw Algemeen BpfBOUW biedt de nettopensioenregeling aan en voert deze samen met de BeterExcedent-regeling uit. De nettopensioenregeling is een premieovereenkomst

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

Een akkoord! Wat betekent dat voor u?

Een akkoord! Wat betekent dat voor u? Een akkoord! Wat betekent dat voor u? AEGON heeft in 2009 een akkoord gesloten met de Stichting Woekerpolis Claim en de Stichting Verliespolis over de maximale hoogte van de kosten van particuliere beleggingsverzekeringen.

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Veelgestelde vragen UPO

Veelgestelde vragen UPO Veelgestelde vragen UPO Vragen en antwoorden over het Uniform Pensioenoverzicht september 2010 Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

Utrecht, september 2013 Lane Clark & Peacock Netherlands B.V.

Utrecht, september 2013 Lane Clark & Peacock Netherlands B.V. LCP NETHERLANDS LIFECYCLE PENSIOEN 2013 Inzicht in collectieve beschikbare premieregelingen, het aanbod van lifecycle concepten en de verschuldigde beleggingskosten. Lane Clark & Peacock Netherlands B.V.

Nadere informatie

Aanpassingen BPR regeling C&T per 1 januari 2014

Aanpassingen BPR regeling C&T per 1 januari 2014 Aanpassingen BPR regeling C&T per 1 januari 2014 November 2013 Elvin van den Hoek Aanpassing BPR - verlaging fiscaal maximum per 2014 - overgang naar Pensional per 1 jan 2014 Wat is de beschikbare premieregeling

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Fondskeuze Zelf Beleggen Pensioen Continu Plan

Fondskeuze Zelf Beleggen Pensioen Continu Plan Fondskeuze Zelf Beleggen Pensioen Continu Plan Toelichting Binnen het Pensioen Continu Plan belegt Delta Lloyd standaard voor u in de Neutrale Lifecycle. U kunt ook zelf uw Lifecycle samenstellen door

Nadere informatie

Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB

Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB date: 23.06.2014 place: Amsterdam Te behalen uitkering varieert bij DC-pensioen sterker dan bij DB Frank van Alphen, FD media Het verschil tussen de uitkering in een pessimistisch en een optimistisch scenario

Nadere informatie

OR-minicongres Johan van Soest, 16 juni 2016. Belangrijkste ontwikkelingen rondom pensioen

OR-minicongres Johan van Soest, 16 juni 2016. Belangrijkste ontwikkelingen rondom pensioen OR-minicongres Johan van Soest, 16 juni 2016 Belangrijkste ontwikkelingen rondom pensioen Agenda Belangrijkste ontwikkelingen rondom pensioen Resultaten mini-enquête Rol OR bij wijziging pensioenregeling

Nadere informatie

Compensatieregeling beleggingsverzekeringen. Achtergrondinformatie

Compensatieregeling beleggingsverzekeringen. Achtergrondinformatie Compensatieregeling beleggingsverzekeringen Achtergrondinformatie 1 Over onze Compensatieregeling 1.1 Inleiding 4 1.2 Wat houdt de Compensatieregeling in? 4 1.3 Wat compenseren wij? 5 1.4 Wijze van uitkeren

Nadere informatie

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie

Vergelijking lijfrenteproducten ASR en Brand New Day

Vergelijking lijfrenteproducten ASR en Brand New Day Vergelijking lijfrenteproducten en Inleiding Op dit moment benadert haar klanten met een alternatief voor hun woekerpolis. U wordt gevraagd om voor uw klanten een objectieve vergelijking te maken: de huidige

Nadere informatie

Een duidelijk verhaal over uw beleggingsverzekering

Een duidelijk verhaal over uw beleggingsverzekering Een duidelijk verhaal over uw beleggingsverzekering 1 Wat u kunt verwachten 2 Beleggingsverzekering 3 De Achmearegeling 4 Komt u in aanmerking? 5 Hoe nu verder? Voorwoord De laatste tijd is er veel kritiek

Nadere informatie

EEN DUIDELIJK VERHAAL OVER UW BELEGGINGSVERZEKERING

EEN DUIDELIJK VERHAAL OVER UW BELEGGINGSVERZEKERING EEN DUIDELIJK VERHAAL OVER UW BELEGGINGSVERZEKERING 1 wat kunt u verwachten? 2 beleggingsverzekering 3 De achmearegeling 4 wie komt in aanmerking? 5 hoe nu verder? INHOUDSOPGAVE 1. Wat kunt u van ons verwachten?

Nadere informatie

Zwitserleven DGA Pensioen.

Zwitserleven DGA Pensioen. Zwitserleven DGA Pensioen. Het Zwitserleven DGA Pensioen is een individuele pensioenverzekering voor de Directeur Grootaandeelhouder (DGA). Het Zwitserleven DGA Pensioen heeft het karakter van een kapitaalovereenkomst

Nadere informatie

Rabo BedrijvenPensioen. Een aandeel in elkaar

Rabo BedrijvenPensioen. Een aandeel in elkaar Rabo BedrijvenPensioen Een aandeel in elkaar Inhoud Het Rabo BedrijvenPensioen: modern en overzichtelijk Pensioen voor uw werknemers: hoe werkt het? Zorg voor uw werknemers, hun partners en hun kinderen

Nadere informatie

Wat KUNT U. Een duidelijk verhaal over uw beleggingsverzekering 5. informatie voor particulieren

Wat KUNT U. Een duidelijk verhaal over uw beleggingsverzekering 5. informatie voor particulieren 1 Wat KUNT U verwachten? 2 Beleggingsverzekering 3 De achmearegeling 4 Wie komt in aanmerking? Een duidelijk verhaal over uw beleggingsverzekering 5 Hoe nu verder? informatie voor particulieren INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Adviesrapport Beleggingsproducten

Adviesrapport Beleggingsproducten Adviesrapport Beleggingsproducten Vergelijking gemaakt op 05-03-2010 om 14:44 Berekende Resultaten o.b.v. Eigen Keuzerendement In onderstaande tabel treft u een vergelijking aan van de producten die op

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling De pensioenregeling van Pensioenfonds voor de Accountancy wordt per 1 januari 2015 aangepast. Het bestuur heeft inmiddels de hoofdlijnen van de nieuwe regeling vastgesteld.

Nadere informatie

Meer informatie over de Compensatieregeling ASR Nederland

Meer informatie over de Compensatieregeling ASR Nederland Meer informatie over de Compensatieregeling ASR Nederland Juni 2011 Lees deze brochure goed door en bewaar deze bij uw verzekeringspapieren Zie binnenzijde voor Begrippenlijst Wat leest u in deze brochure?

Nadere informatie

EFD Noord. Hoe gevaarlijk is DC nu eigenlijk?

EFD Noord. Hoe gevaarlijk is DC nu eigenlijk? EFD Noord Hoe gevaarlijk is DC nu eigenlijk? Deze presentatie is uitsluitend bedoeld voor het geven van voorlichting en uitleg; er kunnen geen rechten aan worden ontleend. Financieel Dagblad (6 april)

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Op dit Uniform Pensioenoverzicht staan de bedragen die u ontvangt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid,

Nadere informatie

Pensioenreglement NETTOPENSIOENREGELING. Contract: /001

Pensioenreglement NETTOPENSIOENREGELING. <WERKGEVER> Contract: <LEDNR>/001 Pensioenreglement NETTOPENSIOENREGELING Contract: /001 Versie 1 januari 2016 met grondslagen per 1 januari 2016 1 Artikel 1 Algemene bepalingen 1. Met ingang van 1 januari 2015 voorziet

Nadere informatie

Allianz Pensioen Wel degelijk. Factsheet 2014

Allianz Pensioen Wel degelijk. Factsheet 2014 Allianz Pensioen Wel degelijk Factsheet 2014 Allianz Pensioen Wel degelijk Het Allianz Pensioen staat voor gemak, deskundigheid en betaalbaarheid. Drie overtuigende argumenten om voor een pensioen en pensioenaanbieder

Nadere informatie

Nettopensioenregeling

Nettopensioenregeling Nettopensioenregeling 1 Uitgangspunten nettopensioenregeling Algemeen De nettopensioenregeling is een vrijwillige regeling, in aanvulling op de basisregeling van SPW. SPW probeert de nettopensioenregeling

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

BeterExcedent. Pensioenregeling 2015

BeterExcedent. Pensioenregeling 2015 BeterExcedent Pensioenregeling 2015 BeterExcedent Pensioen Werkgevers 2015 Uw werknemers bouwen pensioen op bij bpfbouw in de pensioenregeling voor de Bouwnijverheid. Dit is een middelloonregeling. Deze

Nadere informatie

- Opbouwpakket: U spaart voor een kapitaal dat wordt omgezet in ouderdoms- en. Inleiding

- Opbouwpakket: U spaart voor een kapitaal dat wordt omgezet in ouderdoms- en. Inleiding 0 Inleiding Vanaf 1 januari 2015 is het niet meer mogelijk fiscaal gefaciliteerd pensioen op te bouwen over uw (bruto voltijds) pensioengevend salaris boven 100.000. U bouwt daarom minder (ouderdoms)pensioen

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon (070) 333 44 44 Fax (070) 333 40 33

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? Welkom bij Delta Lloyd. U bouwt via pensioen bij ons op, zolang u in dienst bent bij deze werkgever. Dit geldt wanneer u 21 jaar of ouder bent. In dit Pensioen

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Dienstenwijzer BeFrank

Dienstenwijzer BeFrank Dienstenwijzer BeFrank I 15.3.01-0612 Met deze dienstenwijzer informeren wij u over BeFrank, onze producten en wat u van ons kunt verwachten in het kader van onze dienstverlening. Wie zijn wij? BeFrank

Nadere informatie

Allianz Pensioen Wel degelijk. Factsheet 2015

Allianz Pensioen Wel degelijk. Factsheet 2015 Allianz Pensioen Wel degelijk Factsheet 2015 Allianz Pensioen Wel degelijk Het Allianz Pensioen staat voor gemak, deskundigheid en betaalbaarheid. Drie overtuigende argumenten om voor een pensioen en pensioenaanbieder

Nadere informatie

Meer informatie over de Compensatieregeling ASR Nederland

Meer informatie over de Compensatieregeling ASR Nederland Meer informatie over de Compensatieregeling ASR Nederland Juni 2011 Lees deze brochure goed door en bewaar deze bij uw verzekeringspapieren Zie binnenzijde voor Begrippenlijst Wat leest u in deze brochure?

Nadere informatie

Uitgangspunten. Nettopensioenregeling

Uitgangspunten. Nettopensioenregeling Uitgangspunten Nettopensioenregeling Laatst gewijzigd op 20 februari 2015 Uitgangspunten nettopensioenregeling Algemeen De nettopensioenregeling is een vrijwillige regeling, in aanvulling op de basisregeling

Nadere informatie

Toelichting bij 'Informatie over uw pensioenbeleggingsverzekering

Toelichting bij 'Informatie over uw pensioenbeleggingsverzekering Toelichting bij 'Informatie over uw pensioenbeleggingsverzekering In deze toelichting bij uw 'Informatie over uw beleggingsverzekering' (kortweg: waardeoverzicht) geven wij u aanvullende informatie over

Nadere informatie

De beleggingsmogelijkheden. op een rij. Waardewijs Pensioen en Waardewijs Pensioen Compact

De beleggingsmogelijkheden. op een rij. Waardewijs Pensioen en Waardewijs Pensioen Compact Waardewijs Pensioen en Waardewijs Pensioen Compact De beleggingsmogelijkheden op een rij Let op: deze brochure geldt alleen voor collectieve pensioenregelingen met een ingangsdatum voor 1 januari 2013.

Nadere informatie

Contractnr. /001

<WERKGEVER> Contractnr. <REG>/001 NETTOPENSIOENREGELING Uitvoeringsovereenkomst Contractnr. /001 Versiedatum: 1-1-2016 Pagina 2 van 10 Overeenkomst Nettopensioenregeling /001 (uitvoeringsovereenkomst in de zin van

Nadere informatie

Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Allianz. Netto Pensioen. Dé pensioenoplossing voor werknemers die meer dan 100.

Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Allianz. Netto Pensioen. Dé pensioenoplossing voor werknemers die meer dan 100. Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Allianz Netto Pensioen Dé pensioenoplossing voor werknemers die meer dan 100.000,- verdienen Dé pensioenoplossing bij een salaris boven 100.000,- Pensioen opbouwen

Nadere informatie

Pensioenuitvoerder. Anne Mulder, Simmer Advies. Datum: 28-01-2014. request for proposal Kikkoman

Pensioenuitvoerder. Anne Mulder, Simmer Advies. Datum: 28-01-2014. request for proposal Kikkoman Aan: Van: Pensioenuitvoerder Datum: 28-01-2014 Onderwerp: Anne Mulder, Simmer Advies request for proposal Kikkoman Kikkoman Foods Europe B.V. in Nederland is gevestigd te Sappemeer en maakt onderdeel uit

Nadere informatie

HET WERKNEMERS PENSIOEN

HET WERKNEMERS PENSIOEN HET WERKNEMERS PENSIOEN Productinformatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 HET WERKNEMERS PENSIOEN Regie over pensioen Blijvend lage kosten Overzichtelijke pensioenopbouw Uw onderneming is uniek.

Nadere informatie

ICK Beschikbare Premieregeling

ICK Beschikbare Premieregeling ICK Beschikbare Premieregeling Uitleg over een nieuwe de regeling van bedrijfstakpensioenfonds ICK 30 mei 2013 Diede Panneman Rutger van Asselt ' Copyright 2012 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie

Nadere informatie

152 De Pensioenwereld in 2015

152 De Pensioenwereld in 2015 16 152 De Pensioenwereld in 2015 Ontwikkelingen in de pensioenmarkt 153 Pensioenproducten standaardiseren, gedegen vergelijking blijft noodzakelijk Auteurs: Olivier Roodenburg en Marcel Schep Het pensioenlandschap

Nadere informatie

Zwitserleven Netto Pensioen.

Zwitserleven Netto Pensioen. Zwitserleven Netto Pensioen. De wetgeving over netto pensioen is op 16 september 2014 in het wetsvoorstel Verzamelwet Pensioenen 2014 opgenomen. Het product kan nog gewijzigd worden en in het uiterste

Nadere informatie

Beschikbare premieregeling De premie

Beschikbare premieregeling De premie Uw werknemers bouwen op bij bpfbouw in de Pensioenregeling Bouwnijverheid. De regeling kent een maximum salaris. Dit maximum wordt jaarlijks vastgesteld en bedraagt op 1 januari 2013 55.348,13 (inclusief

Nadere informatie

Uw optimale mix van verzekeren en beleggen

Uw optimale mix van verzekeren en beleggen Uw optimale mix van verzekeren en beleggen 2 Het voordeel van beleggen Wilt u graag geld achter de hand hebben om bijvoorbeeld een reis te maken of als aanvulling op het pensioen? Dan kunt u natuurlijk

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan Collectief

Persoonlijk Pensioen Plan Collectief Pag. 1/5 P 01.7.54-1112 Brochure voor u als werkgever U wilt het pensioen voor uw werknemers graag goed regelen. Pensioen is voor hen een belangrijke arbeidsvoorwaarde. Maar u wilt er zo min mogelijk omkijken

Nadere informatie

U VINDT HET BELANGRIJK DAT UW WERKNEMERS EEN GOEDE PENSIOENREGELING HEBBEN

U VINDT HET BELANGRIJK DAT UW WERKNEMERS EEN GOEDE PENSIOENREGELING HEBBEN PRISMA PENSIOEN INFORMATIE VOOR DE WERKGEVER U VINDT HET BELANGRIJK DAT UW WERKNEMERS EEN GOEDE PENSIOENREGELING HEBBEN Uit onderzoek (GfK, 2011) blijkt dat pensioen wordt gezien als de belangrijkste secundaire

Nadere informatie

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen 1. Algemene informatie over dit document Waarom krijgt u dit document U krijgt deze informatie omdat u via uw werkgever deelneemt aan een pensioenregeling bij Generali. In uw pensioenregeling staat hoe

Nadere informatie

Keuzeformulier beleggingsfondsen Pensioenen

Keuzeformulier beleggingsfondsen Pensioenen De Verzekeringen Stadsring 15, postbus 42 3800 AA Amersfoort Tel. (033) 464 29 11 Fax (033) 464 29 30 Keuzeformulier beleggingsfondsen Pensioenen (is alleen te gebruiken voor pensioencontracten ingegaan

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland Human Resources Stichting Pensioenfonds Nederland Toelichting Witteveenkader II en nieuw Financieel Toetsingskader 30 september 2014 kantoor Amsterdam Identifier Presentatie Seminar DNB 28 en 30 mei 2013

Nadere informatie

beschikbare premieregeling

beschikbare premieregeling Brochure voor deelnemers beschikbare premieregeling via ABN AMRO Bank N.V. Afdeling Pension Services Stichting Pensioenfonds SCA februari 2015, versie 2.4 INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 2 INDIVIDUELE BELEGGINGSREKENING...

Nadere informatie

Welk pensioen kunt u verwachten?

Welk pensioen kunt u verwachten? Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3A Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering.

Nadere informatie

Grotere kostentransparantie en dalende uitvoeringskosten bij pensioenfondsen.

Grotere kostentransparantie en dalende uitvoeringskosten bij pensioenfondsen. LCP Netherlands Werk in uitvoering bij pensioenfondsen 2013 Jeroen Koopmans 1 oktober 2013 Grotere kostentransparantie en dalende uitvoeringskosten bij pensioenfondsen. Even voorstellen drs. Jeroen Koopmans

Nadere informatie

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Pag. /8 Delta Lloyd garandeert de opgebouwde aanspraken en tarieven. Het Garantiepensioen

Nadere informatie

Witteveen 2015. 1. Algemeen

Witteveen 2015. 1. Algemeen Witteveen 2015 1. Algemeen Eind vorig jaar zijn tussen de regeringsfracties van de VVD en de PvdA enerzijds en de oppositiepartijen D66, de SGP en de CU anderzijds pensioenafspraken gemaakt. Een groot

Nadere informatie

Veelgestelde vragen UPO

Veelgestelde vragen UPO Veelgestelde vragen UPO Vragen en antwoorden over het Uniform Pensioenoverzicht maart 2010 Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

BeterExcedent. Pensioen Werknemer 2015

BeterExcedent. Pensioen Werknemer 2015 BeterExcedent Pensioen Werknemer 2015 BeterExcedent Pensioen Werknemer 2015 Als u via uw werkgever deelneemt in de pensioenregeling BeterExcedent, kunt u pensioen opbouwen over het deel van uw salaris

Nadere informatie

Q&A Evi Pensioenbeleggen

Q&A Evi Pensioenbeleggen Q&A Evi Pensioenbeleggen 1. Wat is Evi Pensioen? 2. Wanneer kies ik voor Evi Pensioenbeleggen, Evi Netto Pensioenbeleggen of voor Evi? 3. Waarom gebruiken we de lifecyclesystematiek? 4. Waar beleggen wij

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

Overzicht veel gestelde vragen over Achmea mixfondsen September 2014

Overzicht veel gestelde vragen over Achmea mixfondsen September 2014 Overzicht veel gestelde vragen over Achmea mixfondsen September 2014 In juni 2013 introduceerde Achmea nieuwe mixfondsen voor beleggingsverzekeringen. Een deel van de houders van beleggingsverzekeringen

Nadere informatie

Transparantie en Zorgplicht

Transparantie en Zorgplicht Transparantie en Zorgplicht Versie 27 maart 2008 Cockpit Veelgestelde vragen en antwoorden - voor eindklanten Ter beantwoording van vragen van nieuwe en bestaande polishouders van een beleggingsverzekering

Nadere informatie

REAAL Compensatieregeling beleggingsverzekeringen

REAAL Compensatieregeling beleggingsverzekeringen Maart 2009 REAAL Compensatieregeling beleggingsverzekeringen SNS REAAL is met de Stichting Woekerpolis Claim, de Stichting Verliespolis, de Vereniging van Effectenbezitters, de Vereniging Eigen Huis en

Nadere informatie

Allianz Netto Pensioen. Factsheet november 2014

Allianz Netto Pensioen. Factsheet november 2014 Allianz Netto Pensioen Factsheet november 2014 Allianz Netto Pensioen Per 1 januari 2015 gelden andere regels voor de opbouw van pensioen. Zo zijn de opbouwpercentages voor ouderdoms-, partner- en wezenpensioen

Nadere informatie

beschikbare premieregeling

beschikbare premieregeling Brochure voor deelnemers beschikbare premieregeling via ABN AMRO Bank N.V. Afdeling Pension Services Stichting Pensioenfonds SCA Ring P Oktober 2013, versie 2.3 INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE...2 INDIVIDUELE

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Leidraad tweedepijler pensioenadvisering

Leidraad tweedepijler pensioenadvisering Leidraad tweedepijler pensioenadvisering Aflevering 7: Welk pensioenproduct past bij de werkgever? Het adviseren van een werkgever over een tweedepijler pensioenproduct van een verzekeraar (hierna pensioenproduct)

Nadere informatie