LCP TERzake(n) 2009 MAART 2011 Inzicht in beleggingskosten bij collectieve beschikbare premieregelingen.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LCP TERzake(n) 2009 MAART 2011 Inzicht in beleggingskosten bij collectieve beschikbare premieregelingen."

Transcriptie

1 LCP TERzake(n) 2009 MAART 2011 Inzicht in beleggingskosten bij collectieve beschikbare premieregelingen. Lane Clark & Peacock Netherlands B.V. Pension Fund Consulting ALM Consulting Actuarial Services Corporate Consulting Training Communication

2 2 Insight Clarity Advice Lane Clark & Peacock Netherlands B.V. is een actuarieel adviesbureau en adviseert pensioenfondsen, (internationale) ondernemingen en verzekeraars, en is onderdeel van Lane Clark & Peacock LLP (LCP). LCP heeft eigen kantoren in Nederland (Utrecht), België (Brussel), Engeland (Londen en Winchester), Ierland (Dublin), en Zwitserland (Zürich en Basel). Wij menen dat wij met deze tweede TERzake(n) bijdragen aan het vergroten van het inzicht in de kosten van vermogensbeheer bij beschikbare premieregelingen. Dit is overigens maar één onderdeel van het totaal der afwegingen die gemaakt moeten worden bij het toevertrouwen van de uitvoering van de pensioenregeling aan een pensioenuitvoerder. Wilt u daar meer inzicht in hebben, dan helpen wij u graag met helder advies. Utrecht, maart 2011 Lane Clark & Peacock Netherlands B.V.

3 3 LCP TERzake(n) 2009 Maart 2011 p5 Voorwoord p18 5. TER belang p6 1. TER conclusie p8 2. TER overdenking p8 2.1 Communicatie p8 2.2 Pensioenkosten p8 2.3 Beschikbare premieregelingen p8 2.4 Uitvoeringskosten en UPO s p9 2.5 Netto premiestaffels p9 2.6 Lifecyclefondsen p Risico en waardevastheid p Pensioenknip p Werknemers- en werkgeversbelang p12 3. TER informatie p Verzekeraars p Total Expense Ratio (TER+) p14 4. TER zaken p Berekening Total Expense Ratio p Total Expense Ratio? p Synthetische TER p19 6. TER resultaten p TER+ percentages p TER+ in relatie tot de beleggingsklasse p TER+ in relatie tot het netto fondsrendement p TER+ in relatie tot de out- of underperformance p24 7. Voorbehoud p26 Bijlagen p28 AEGON p29 ASR p30 Centraal Beheer Achmea p31 Delta Lloyd p32 Nationale Nederlanden p33 SNS Reaal p34 Zwitserleven

4 4 LCP Investment Management Fees Survey Key findings Evert van Ling Partner LCP Netherlands LCP geeft werkgevers inzicht in hun pensioenverplichtingen en de factoren die deze kunnen beïnvloeden. Werknemers geven wij inzicht in de kwaliteit van hun pensioenaanspraken. De omvang van de vermogensbeheerkosten is daarbij belangrijk. 0,5% extra vermogensbeheerkosten scheelt al gauw 3 tot 9% pensioenpremie of pensioenhoogte.

5 LCP TERzake(n) 2009 Voorwoord 5 Voorwoord In deze tweede editie van TERzake(n) wordt een overzicht gegeven van de kosten die door de beleggingsfondsen van de grote pensioenverzekeraars in rekening worden gebracht. Wij hebben ons in dit rapport gericht op beleggingsfondsen die gebruikt worden bij de uitvoering van collectieve beschikbare premieregelingen. Ieder beleggingsfonds is wettelijk verplicht de Total Expense Ratio in het jaarverslag te publiceren. Daardoor is een vergelijkend overzicht redelijk eenvoudig te maken, ware het niet dat een aantal verzekeraars aanvullende vermogensbeheerkosten in rekening brengt via de pensioenverzekering. Ook komt het voor dat de verzekeraar een korting geeft op de door het beleggingsfonds in rekening gebrachte kosten. Om de gebruikswaarde van dit rapport te vergroten hebben wij getracht zo goed mogelijk hiermee rekening te houden. Voorwoord Uiteraard kan een beleggingsfonds niet alleen beoordeeld worden op de in rekening gebrachte kosten. Minstens zo belangrijk is wat een belegger terug krijgt in de vorm van rendement. Daarom wordt in deze TERzake(n) niet alleen de TER gepubliceerd, maar ook het gerealiseerde rendement. Voor een volledige beoordeling van een beleggingsfonds is ook dit niet voldoende. Het behaalde rendement zegt immers nog niets over het beleggingsrisico. Veel beleggingsfondsen hanteren een eigen benchmark en publiceren ook het rendement van die benchmark. In dit rapport geven wij een overzicht van het rendement van de beleggingsfondsen ten opzichte van hun benchmark (de out- of underperformance). Zo kan een indruk worden gekregen van de prestaties van een beleggingsfonds en ook kan een eerste onderlinge vergelijking worden gemaakt. Wij zijn de verzekeraars erkentelijk voor de medewerking die wij hebben gekregen bij het verzamelen en controleren van alle gegevens. Utrecht, maart 2011

6 6 LCP TERzake(n) TER conclusie 1. TER conclusie De beschikbare premieregelingen worden steeds vaker gebruikt om pensioentoezeggingen vorm te geven. Voor het grootste deel gaat het dan om pensioenregelingen ondergebracht bij verzekeraars, waarbij de te bereiken pensioenen afhangen van de resultaten op de voor risico van de individuele werknemer aangehouden beleggingen. De ontwikkelingen op de beurs bepalen in hoge mate deze resultaten, maar ook de door de verzekeraars/beleggingsfondsen in rekening gebrachte kosten. Verzekeraars doen er goed aan om duidelijkheid te geven over de totale vermogensbeheerkosten, ongeacht of die door het beleggingsfonds of door de verzekeraar zelf in rekening worden gebracht. In dit rapport hebben wij voor de collectieve beschikbare premieregelingen de Total Expense Ratio s verzameld, zoals die door de 7 grote pensioenverzekeraars in rekening worden gebracht. Om onderscheid te maken met de TER die door beleggingsfondsen wordt gehanteerd hebben wij de TER+ geïntroduceerd. Deze TER+ is gelijk aan de TER van de beleggingsfondsen, verhoogd met de door de verzekeraars in rekening gebrachte aanvullende vermogensbeheerkosten en verlaagd met de door de verzekeraars verleende kortingen op de TER. Voor een verzekerde is het immers niet van belang wie de vermogensbeheerkosten in rekening brengt, maar wat de totale vermogensbeheerkosten zijn die hij of zij moet betalen. Uit ons onderzoek kunnen de volgende conclusies worden getrokken: Werkgevers kunnen aansprakelijk worden gesteld indien zij onredelijke kostenvergoedingen overeenkomen met de verzekeraar c.q. tussenpersoon. Werknemers zijn gebonden aan het door hun werkgever met de verzekeraar gesloten collectieve pensioencontract. De werkgevers dienen zich daarom bewust te zijn van hun verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het pensioencontract, in het bijzonder ook voor de hoogte van de overeengekomen kostenvergoedingen aan de verzekeraar en indien van toepassing de tussenpersoon, zolang deze vergoedingen ten laste van de beschikbare premie komen. Reductie van beleggingsrisico s moet beter worden uitgelegd. Het algemene idee is dat beleggingsrisico s moeten worden beperkt naarmate de pensioenleeftijd nadert. Bij de lifecyclefondsen start dit al rond leeftijd 45 jaar. Het dient veel duidelijker gemaakt te worden of dit gebeurt ter bescherming van het verwachte beleggingssaldo ( hoofdsom garantie ) of het verwachte pensioen (beperking renterisico). Bovendien zal het bewustzijn moeten worden vergroot dat risicobeperking negatief uitwerkt op de mogelijkheden voor een zo goed mogelijk waardevast pensioen.

7 LCP TERzake(n) TER conclusie 7 Pensioenknip van beperkte waarde. Indien lifecyclefondsen bij het naderen van de pensioenleeftijd overgaan op beleggen in langlopende vastrentende waarden, zal het toepassen van de pensioenknip niet of nauwelijks effect kunnen hebben op de hoogte van het aan te kopen pensioen. De TER+ varieert van 0,15% tot 3,03%. De kosten van het fonds met de hoogste TER+ zijn bijna 20 maal zo hoog als de kosten van het fonds met de laagste TER+. De verschillen kunnen dus enorm zijn. Bijna de helft van de beleggingsfondsen hanteert een TER+ tussen de 0,5% en 1,0%. De impact van de TER+ op de pensioenuitkomsten is groot. Een TER+ die 0,5% hoger is leidt in geval van een beschikbare premieregeling, afhankelijk van de duur van de verzekering, tot een 3 tot 9% lager pensioen. Kosten en actief beheer. Ruim een kwart van de onderzochte beleggingsfondsen hanteert een TER+ percentage van 1% of meer. Meestal betreft dit fondsen waar belegd wordt in een hogere beleggingsklasse (dat wil zeggen: meer in zakelijke waarden) of fondsen met een bijzondere beleggingsstrategie. Waarschijnlijk wordt in deze fondsen het vermogensheer actiever gemanaged. Toch worden bij sommige fondsen beduidend meer kosten in rekening gebracht dan bij andere, terwijl zij ogenschijnlijk in dezelfde mate actief beheerd worden. Van TER naar TER+. Beleggingsfondsen en verzekeraars communiceren nog niet volledig en transparant over de inhouding van kosten. Indien een verzekerde werknemer alleen de TER uit een jaarverslag van een beleggingsfonds bekijkt, dan vergeet hij eventuele aanvullende vermogensbeheerkosten die via de pensioenverzekering worden verrekend, en/of eventuele kortingen op de TER. Evert van Ling Partner LCP Netherlands Werkgevers dienen aantoonbaar in het belang van de werknemers te handelen bij het afsluiten van een pensioencontract en daarover ook zorgvuldig te communiceren. TER conclusie Indien hij alleen kijkt naar de vermogensbeheerkosten die via de pensioenverzekering worden verrekend, dan vergeet hij dat door het beleggingsfonds zelf ook kosten worden verrekend. Naar onze mening verdient het daarom aanbeveling dat verzekeraars bij hun pensioenproducten de TER+ gaan vermelden.

8 8 LCP TERzake(n) TER overdenking 2. TER overdenking De maatschappelijke aandacht voor pensioen is ook het afgelopen jaar groot geweest. Verwacht mag worden dat dit nog wel even zal aanhouden. 2.1 Communicatie De overheid vindt het van groot belang dat iedere werknemer (of gewezen werknemer) goed geïnformeerd is over zijn pensioenaanspraken. Alleen dan kan iedereen zelf overwegen of een extra voorziening in geval van vroegtijdig overlijden noodzakelijk is, of dat een aanvulling op het te verwachten pensioen wenselijk en mogelijk is. Om dit te realiseren dient de informatie eenvoudig te vinden, maar ook compleet en begrijpelijk te zijn. Dat stelt hoge eisen aan de manier waarop pensioenfondsen en verzekeraars met hun klanten communiceren. 2.2 Pensioenkosten Pensioenkosten vormen een snel stijgende last voor zowel werkgevers als werknemers. Vrijwel iedereen is de laatste jaren geconfronteerd met stijgende pensioenpremies. De oorzaken liggen deels bij de tegenvallende beleggingsrendementen, deels bij de vergrijzing van de bevolking en deels bij de toenemende levensverwachting. Dit heeft er toe geleid dat er veel aandacht is voor het managen van de (financiële) pensioenrisico s. Voor de grotere werkgevers, die rapporteren volgens de internationale standaarden voor verslaggeving, is daarbij ook van belang dat de traditionele pensioenregelingen leiden tot grote ongewenste fluctuaties van de pensioenvoorziening en de pensioenlast in de jaarrekening. DC-regelingen vereisen goede communicatie door werkgevers. Nog veel onduidelijk rondom kosten voor de verzekeraar en de provisie voor de tussenpersoon. 2.3 Beschikbare premieregelingen Werkgevers hebben grote behoefte om de stijgende pensioenkosten te beteugelen. Zij wensen in toenemende mate de financieringsrisico s neer te leggen bij de (gewezen) werknemers en pensioengerechtigden. Dit alles leidt tot een groeiende belangstelling bij werkgevers voor beschikbare premieregelingen (DC-regelingen). Voor werknemers, ondernemingsraden en vakbonden leidt dit tot de noodzaak een goed begrip te hebben van de aard van deze risico s, van de mogelijkheden deze wel of niet gezamenlijk te dragen en van de kosten om risico s af te wentelen op verzekeraars. Dit vereist een goede communicatie door werkgevers over een voorgenomen wijziging van de pensioenregeling. 2.4 Uitvoeringskosten en UPO s Bij een DC-regeling wordt de beschikbare premie deels gebruikt voor risicopremies en kosten van de verzekeraar en (indien van toepassing) tussenpersoon. Met de rest van de premie worden participaties in beleggingsfondsen aangekocht. Op het pensioenoverzicht (de UPO)

9 LCP TERzake(n) TER overdenking 9 moet de splitsing van de premie in deze componenten inzichtelijk worden gemaakt. Dit blijkt in de praktijk toch niet altijd zo eenvoudig te zijn. Hoe moeten garantiekosten worden geclassificeerd? Zijn dit administratiekosten of is dit een risicopremie? Waar moet de solvabiliteitsopslag worden ingedeeld? En dienen de kosten binnen de beleggingsfondsen apart vermeld te worden? Is de Total Expense Ratio (TER) dan voldoende, of worden ook de aan- en verkoopkosten en de transactiekosten vermeld? 2.5 Netto premiestaffels Uiterlijk 1 januari 2015 dienen binnen alle beschikbare premieregelingen netto staffels te zijn vastgesteld. Hierbij wordt een strikte scheiding aangebracht tussen enerzijds de beschikbare premie bedoeld voor opbouw van pensioenvermogen en anderzijds de (uitvoerings)kosten en risicopremies die door de verzekeraar in rekening worden gebracht. Ook hier gelden de hiervoor genoemde problemen, omdat lang niet altijd duidelijk is welke kosten gemaakt worden, waarvoor deze dienen en waar deze in rekening worden gebracht (binnen het beleggingsfonds of bij de verzekeraar). TER overdenking 2.6 Lifecyclefondsen Het uiteindelijke pensioenresultaat is binnen de meeste beschikbare premieregelingen grotendeels afhankelijk van beleggingsrendementen. Het zou mooi zijn als werknemers hun pensioenbeleggingen actief managen en op de hoogte zijn van begrippen als strategische fondskeuze, risico en rendement. Helaas is de praktijk weerbarstig. Uit vrijwel elk onderzoek op dit terrein blijkt dat kennis en begrip van financiële producten bij de gemiddelde consument uiterst beperkt is, terwijl de wereld van beleggingen allesbehalve eenvoudig en transparant is. Vooral in de Angelsaksische landen is hiervoor een oplossing gevonden in de vorm van target date funds. Informatie over de risico s van lifecyclefondsen is nog onvoldoende. In Nederland heeft dit geleid tot de lifecyclefondsen. Deze fondsen hanteren standaard leeftijdsafhankelijke beleggingsmixen (de verdeling tussen aandelen, obligaties, vastgoed etc.). Naarmate een werknemer zijn pensioendatum nadert, wordt de beleggingmix van risicovol in risicomijdend veranderd, om uiteindelijk bij het bereiken van de pensioendatum risicovrije beleggingen over te houden. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) is zo overtuigd van dit concept, dat werknemers geen risicoprofiel hoeven in te vullen. Daarmee lijkt het lifecycle concept een algemeen geldende oplossing te zijn, waarmee elke werknemer van een goed lopende beleggingsportefeuille kan worden voorzien. Toch zijn er bij de diverse verzekeraars verschillende lifecycles, die variëren van offensief tot defensief en wel degelijk een verschillend risicoprofiel

10 10 LCP TERzake(n) TER overdenking hebben. Zo is risicovrij beleggen voor de ene verzekeraar grotendeels overstappen op liquiditeiten (deposito s en kortlopende obligaties) en is het voor een andere verzekeraar overstappen op langlopende obligaties (duration matching) teneinde het renterisico af te dekken. Het valt daarbij op dat verzekeraars de verschillen in risico nauwelijks kwantitatief inzichtelijk maken. Waarom wordt risico tot vrijwel nihil terug gebracht naarmate de pensioendatum nadert? In een lifecyclefonds heeft de pensioenknip beperkte waarde. Werkgevers dienen zich bewust te zijn van hun mogelijke kwetsbaarheid. 2.7 Risico en waardevastheid Indien de beleggingskeuze van de lifecyclefondsen zo aanbevelenswaardig is, waarom wordt dit dan niet door elk pensioenfonds toegepast? Ook zij kunnen een beleggingsmix vaststellen behorend bij de leeftijdsverdeling onder hun (gewezen) deelnemers. De algemene perceptie is echter nog steeds dat extra rendement kan en moet worden gegenereerd door niet elk risico uit te sluiten en rekening te houden met een beleggingshorizon die verder weg ligt dan de individuele pensioendatum. Het uitsluiten van risico in de laatste jaren voor pensionering en de volle periode daarna, maakt het verkrijgen van een (enigszins) waardevast pensioen illusoir. Dit aspect van de beschikbare premieregelingen zou veel duidelijker toegelicht moeten worden aan de deelnemers in deze regelingen. 2.8 Pensioenknip Door de lage rentestand en daardoor hoge prijs voor pensioenaankoop op de pensioendatum is het fenomeen van de pensioenknip ontstaan. Werknemers die met pensioen gaan, kunnen hun pensioen in twee fasen aankopen gedurende een periode van maximaal 5 jaar. Het idee is dat binnen vijf jaar hopelijk op gunstiger voorwaarden de rest van het pensioen zal kunnen worden aangekocht. Voor veel werknemers zal dit echter niets baten, want als gevolg van de duration matching gedurende de laatste fase van het lifecycle model, zal niet of nauwelijks geprofiteerd kunnen worden van eventuele rentestijgingen. Alleen door gedurende die vijf jaren renterisico te aanvaarden en daarmee af te wijken van het lifecycle model, ontstaat er een kans maar geen zekerheid - op een gunstiger aankoopmoment van het pensioen. Te vrezen valt dat weinig werknemers zich dit bewust zijn. De door verzekeraars verstrekte informatie hierover kan zeker verbeterd worden. 2.9 Werknemers- en werkgeversbelang Maar zelfs als dit allemaal goed geregeld is, wat kan een werknemer daar dan mee? Hoe moet hij beoordelen of de in rekening gebrachte kosten hoog zijn of juist laag, of dat de risicopremies marktconform zijn? Indien een werknemer tot een negatief oordeel komt, dan zijn de mogelijkheden tot aanpassing van zijn pensioenverzekering waarschijnlijk zeer beperkt, aangezien in de meeste gevallen de verzekering onderdeel is van een door de werkgever gesloten collectief pensioencontract.

11 LCP TERzake(n) TER overdenking 11 De werkgever dient zich bewust te zijn van de beperkte handelingsvrijheid van zijn werknemers en daarom ook uiterst zorgvuldig te zijn bij het aangaan van een collectief pensioencontract en de communicatie daarover naar ondernemingsraad en de deelnemende werknemers. Het besluitvormings proces dient daarom gezamenlijk uitgevoerd te worden, waarbij goede, volledige en transparante informatie essentieel is. Na de woekerpolissen is de aandacht gevestigd op de hoge kostenniveaus bij de semicollectieve pensioenverzekeringen. Verzekeraars zijn daar op aangesproken, maar het valt niet uit te sluiten dat werknemers ook hun werkgever verantwoordelijk stellen voor daardoor geleden financiële schade. TER overdenking

12 12 LCP TERzake(n) TER informatie 3. TER informatie 3.1 Verzekeraars Voor dit rapport zijn de jaarverslagen 2009 van beleggingsfondsen verbonden aan 7 pensioenverzekeraars verzameld. De door ons gemaakte keuze is zodanig dat een representatief beeld van de markt wordt verkregen, zonder daarbij te streven naar een volledige inventarisatie van alle beschikbare beleggingsfondsen. Dit betreft de volgende verzekeraars (in alfabetische volgorde): AEGON ASR Centraal Beheer Achmea Delta Lloyd Nationale Nederlanden SNS Reaal Zwitserleven De jaarverslagen zijn te vinden op de websites van de verzekeraars, hoewel het soms wel zoeken is. Gezien het grote financiële belang van de beleggingsfondsen, is het aan te bevelen om de vindplaats duidelijker op de website aan te geven. Alle informatie is op ons verzoek aangeleverd door de verzekeraars en steekproefsgewijs gecontroleerd door aansluiting te zoeken met de jaarverslagen van de betreffende beleggingsfondsen van de verzekeraars. Helaas heeft Nationale Nederlanden geen medewerking verleend aan dit onderzoek. De voor haar vermelde gegevens zijn daarom door ons zelf in de gepubliceerde jaarverslagen opgezocht. Alle verzekeraars (inclusief Nationale Nederlanden) hebben de in dit rapport weergegeven informatie over hun beleggingsfondsen en onze opmerkingen daarbij van te voren kunnen lezen en eventuele onjuistheden kunnen corrigeren. Ook hier heeft Nationale Nederlanden niet aan willen meewerken, hetgeen wij betreuren. Bij het beoordelen van de voor haar opgenomen informatie dient hiermee rekening te worden gehouden. 3.2 Total Expense Ratio (TER+) In deze tweede TERzake(n) richten wij ons op de Total Expense Ratio die binnen de verzekerde beschikbare premieregelingen verschuldigd is. Deels worden deze door de beleggingsfondsen in rekening gebracht en deels door de betrokken pensioenverzekeraar. Om tot een goed beeld te komen van de totale beleggingskosten die in de pensioenproducten in rekening worden gebracht zijn de door de beleggingsfondsen gepubliceerde TER percentages

13 LCP TERzake(n) TER informatie 13 verhoogd met de kosten van vermogensbeheer die door de verzekeraars zelf in rekening worden gebracht en verlaagd met eventuele door de verzekeraar gegeven kortingen op de TER. De aldus resulterende Total Expense Ratio wordt in dit rapport aangeduid met TER+. Andere kosten die door verzekeraars in rekening worden gebracht, zoals administratiekosten of risicopremies ter dekking van overlijdens - en/of arbeidsongeschiktheidsrisico s, zijn niet in dit onderzoek betrokken. In de bijlagen bij dit rapport wordt naast de TER+ ook een overzicht gegeven van het netto beleggingsrendement, waarbij het door het beleggingsfonds gepubliceerde fondsrendement (waarin de eigen TER reeds is verwerkt) is gecorrigeerd voor het verschil tussen de TER+ en de TER. de out- of underperformance ten opzichte van de door het beleggingsfonds gehanteerde benchmark; de out- of underperformance is hierbij gelijk aan het netto fondsrendement zoals hiervoor omschreven, verminderd met het benchmark rendement. TER informatie Hiermee wordt inzicht gegeven in de toegevoegde waarde van het gevoerde vermogensbeheer en de totale daarvoor betaalde vergoeding.

14 14 LCP TERzake(n) TER zaken 4. TER zaken 4.1 Berekening Total Expense Ratio De door een beleggingsfonds in rekening gebrachte kosten worden uitgedrukt in een percentage van het gemiddeld belegd vermogen van dat fonds. Dat percentage wordt de TER genoemd, de Total Expense Ratio, ofwel het totale kostenpercentage. Het gemiddeld belegd vermogen wordt berekend als het gemiddelde van de kwartaalstanden, en wel volgens het schema 0,5 : 1 : 1 : 1 : 0,5. Voorbeeld: Stand van het belegd vermogen per (in euro s) Het gemiddeld belegd vermogen is nu (0,5 x ,5 x ) : 4 = Indien de gemaakte kosten gelijk zijn aan 1.406,25 dan is de TER gelijk aan % Het TER percentage is dus mede afhankelijk van het belegd vermogen in een fonds en wordt dus beïnvloed door de beleggingsresultaten. In het jaar 2008 was dit merkbaar, doordat met name in het vierde kwartaal de beleggingsresultaten dramatisch slecht zijn geweest. De eindvermogens zijn globaal 40-50% lager dan de beginvermogens in veel van de beleggingsfondsen. Met name bij de aandelenfondsen was dit te zien. Omdat de beleggingskosten niet volledig meebewegen met het belegde vermogen was het TER percentage aan het eind van het vierde kwartaal hoger dan daarvoor. De TER over het hele jaar 2008 wordt hier echter maar voor 1/8 door beïnvloed. In 2009 is door de sterke stijging van de beurskoersen het belegd vermogen in de fondsen weer fors hersteld, maar nog niet terug op het niveau van De TER is min of meer op hetzelfde niveau als in 2008 gebleven.

15 LCP TERzake(n) TER zaken Total Expense Ratio? Anders dan deze naam doet vermoeden, betreft dit niet de totale kosten. In artikel 123 van het Besluit gedragstoezicht financiële ondernemingen Wft is gedetailleerd beschreven welke kosten tot de TER worden gerekend en welke niet. Uitgezonderd van de TER zijn de transactiekosten. Dit zijn kosten die direct veroorzaakt worden door het aankopen en/of verkopen van beleggingen door het beleggingsfonds. Daarbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan belastingen of aan plaatsingskosten, welke in rekening worden gebracht door tussenpersonen als banken, commissionairs etc. Transactiekosten worden niet altijd apart in rekening gebracht, maar worden ook wel versleuteld in de brutoprijs van een effect. Met name bij vastrentende waarden (obligaties, credits) is dit het geval. De omvang van de transactiekosten is daarom niet volledig objectief vast te stellen. Dit is de reden dat de wetgever heeft bepaald dat transactiekosten voor zover objectief vast te stellen wel vermeld moeten worden in de toelichting bij de jaarrekening van het beleggingsfonds, maar niet in de TER behoeven te worden meegerekend. Naast de TER worden nog andere kosten in rekening gebracht, zoals transactiekosten en in- en uitstapkosten. Eveneens uitgezonderd zijn de kosten die verband houden met het in- en uitstappen van deelnemers in het beleggingsfonds, voor zover deze kosten gedekt worden door de ontvangen op- en afslagen. Verzekeraars rekenen vaak met 0,5% in- en uitstapkosten. TER zaken Beleggers die participaties in een beleggingsfonds kopen, moeten veelal een opslag op de beurskoers of op de intrinsieke waarde betalen om de kosten van het uitgeven van participaties te dekken. Beleggers die hun participaties weer willen verkopen ontvangen om dezelfde reden niet de volledige beurswaarde of intrinsieke waarde, maar die waarde verminderd met een afslag. De hoogte van die op- of afslag varieert per beleggingsfonds en ligt tussen de 0% en 0,35%. Omdat het om eenmalige kosten gaat is de invloed hiervan op het uiteindelijke beleggingsrendement zeer gering (tenzij men veelvuldig in- en uitstapt).

16 16 LCP TERzake(n) TER zaken 4.3 Synthetische TER Beleggingsfondsen kunnen op hun beurt weer gebruik maken van andere beleggingsfondsen. Vooral bij de zogenaamde mixfondsen en bij lifecyclefondsen komt dit voor. De beleggingen van een mixfonds bestaan bijvoorbeeld uit beleggingen in een aandelenfonds, een obligatiefonds en een vastgoedfonds. In dat geval dient bij het vaststellen van de TER voor het mixfonds niet alleen rekening gehouden te worden met de door het mixfonds gemaakte kosten, maar ook met de door de onderliggende beleggingsfondsen gemaakte kosten. De synthetische TER is dan gelijk aan het totaal van de eigen exploitatiekosten, de kosten van het in- en uitstappen in de onderliggende beleggingsfondsen en de pro rata toegerekende kosten van die beleggingsfondsen waarin wordt deelgenomen, gedeeld door de gemiddelde intrinsieke waarde van het mixfonds. Overigens speelt dit ook bij veel andere beleggingsfondsen. Nogal wat beleggingsfondsen die worden aangeboden beleggen niet zelf, maar maken gebruik van beleggingspools. Deze beleggingspools beperken zich tot een specifieke beleggingsdoelstelling. Zij beleggen bijvoorbeeld alleen in Nederlandse aandelen of alleen in euro obligaties. De beleggingspool Nederlandse aandelen kan dan gebruikt worden door zowel het beleggingsfonds dat zich eveneens beperkt tot Nederlandse aandelen, maar ook door het mixfonds en door het wereld aandelenfonds voor het gedeelte Nederlandse aandelen. De beleggingskosten worden dan (deels) gemaakt in de onderliggende beleggingspools.

17 LCP TERzake(n) TER zaken 12 Johan van Soest Actuaris AG LCP Netherlands De gemiddelde jaarlijkse vermogensbeheerkosten komen uit op 0,8% van het belegd vermogen. De spreiding is soms onverklaarbaar groot. Zo zien we dat bij depositofondsen de TER varieert van 0,15% tot 0,93%. TER zaken

18 18 LCP TERzake(n) TER belang 5. TER belang Met een voorbeeld kan het belang van de TER aangegeven worden. Een half procent verschil in TER resulteert in dit voorbeeld na 30 jaar in een bijna 9% lager pensioen. Effect TER op eindresultaat Belegging per jaar 1.000,- Op-/afslag bij aan en verkoop van participaties 0,25% Bruto rendement per jaar, stel 6,00% Periode 10 jaar 20 jaar 30 jaar TER 0,50% Eindkapitaal Periode 10 jaar 20 jaar 30 jaar TER 1,00% Eindkapitaal Procentueel verschil in eindresultaat 2,8% 5,6% 8,7% Let op aanvullende kosten en kortingen. Toch kan niet zonder meer geconcludeerd worden dat het pensioenproduct waarbij de laagste TER in rekening wordt gebracht, ook in totaal het goedkoopste is. Dat hangt af van het totaal van de contractsvoorwaarden. In de collectieve pensioencontracten worden (naast de TER in de beleggingsfondsen) door verzekeraars veelal aanvullende vermogensbeheerkosten in rekening gebracht. Bij de grotere pensioencontracten bieden de verzekeraars kortingen op de TER, welke soms direct worden verrekend en soms per jaar achteraf (zg. kickbacks ). In dit geval wordt door het beleggingsfonds vaak een deel van de ingehouden TER doorgegeven aan de pensioenverzekeraar, die deze vervolgens (deels) via toevoeging van extra participaties weer teruggeeft aan de polishouder. Om de totale beleggingskosten van pensioenregelingen met elkaar te vergelijken, is het belangrijk de aanvullende kosten en eventuele kortingen bij de TER op te tellen respectievelijk van de TER af te trekken. In dit rapport is daarom steeds de resulterende TER+ vermeld.

19 LCP TERzake(n) TER resultaten TER resultaten In de bijlagen staan de resultaten vermeld, gerangschikt per verzekeraar en beleggingsfonds. De vermelde TER+ percentages 2009 zijn afgeleid uit de door de desbetreffende beleggingsfondsen gepubliceerde Total Expense Ratio s. Ten behoeve van een correcte vergelijking hebben we voor de nu onderzochte beleggingsfondsen ook de TER+ percentages 2008 vastgesteld. De belangrijkste resultaten zijn: 6.1 TER+ percentages In de volgende tabel staan voor alle 112 onderzochte beleggingsfondsen en voor de 7 pensioenverzekeraars afzonderlijk de gemiddelde TER+ percentages vermeld. Tevens zijn de laagste en de hoogste percentages weergegeven. De gemiddelden betreffen ongewogen gemiddelden. Een TER+ percentage bij een beleggingsfonds met een groot beheerd vermogen telt dus even zwaar mee als het TER+ percentage met een klein beheerd vermogen. Ook de in dit rapport vermelde netto fondsrendementen en out- of underperformance zijn ongewogen. gemiddelde minimum maximum AEGON 0,42% 0,15% 0,70% ASR 0,88% 0,47% 2,53% Centraal Beheer Achmea 1,04% 0,93% 1,14% Delta Lloyd 1,19% 0,48% 3,03% TER resultaten Nationale Nederlanden 1 0,40% 0,25% 0,85% SNS Reaal 1,09% 0,60% 1,77% Zwitserleven 0,58% 0,53% 1,07% Alle fondsen 0,80% 0,15% 3,03% 1 Exclusief aanvullende vermogensbeheerkosten De gemiddelde TER is vrijwel gelijk aan de TER van 0,79%, ondanks dat het belegd vermogen gemiddeld lager is geweest dan in Kennelijk zijn de vaste kosten binnen de beleggingsfondsen maar een klein onderdeel van de TER. Ook de minimum en maximum TER+ wijkt in 2009 maar weinig af van die uit De gemiddelde TER per verzekeraar varieert van 0,40% tot 1,19%.

20 20 LCP TERzake(n) TER resultaten In de volgende tabel wordt nog inzicht gegeven in de spreiding van de TER+ percentages bij de 112 onderzochte fondsen. Voor bijna de helft van de fondsen komt het TER+ percentage uit tussen 0,5% en 1,0%. TER + aantal fondsen als percentage tot en met 0,5% 30 27% meer dan 0,5%, tot en met 1,0% 49 44% meer dan 1,0%, tot en met 1,5% 27 24% meer dan 1,5% 6 5% totaal % AEGON AEGON hanteert gemiddeld het laagste TER+ percentage en komt ook met het minimum en maximum percentage als beste uit dit onderzoek naar voren. Tot medio 2009 werd bij de unit linked producten door AEGON 0,2% aanvullende vermogensbeheerkosten in rekening gebracht. Sindsdien wordt dit voor nieuwe verzekeringen niet meer gedaan. In de genoemde percentages is geen rekening meer gehouden met deze 0,2%. Volgens AEGON geeft zij verder geen kortingen op de TER. ASR ASR kent vier maatschappelijk verantwoorde beleggingsfondsen, waarbij de TER+ beduidend hoger is (0,72% tot 2,53%) dan bij de andere beleggingsfondsen. Exclusief deze vier fondsen bedraagt het gemiddelde 0,68%. Afhankelijk van het beleggingsfonds verleent ASR een korting op de TER welke oploopt tot 0,75%. De korting wordt verwerkt door jaarlijks achteraf extra participaties toe te voegen. Deze kortingen zijn verwerkt in de vermelde TER+. Volgens opgave van ASR zijn geen aanvullende vermogensbeheerkosten van toepassing. Centraal Beheer Achmea De TER+ is gelijk aan de TER van de beleggingsfondsen. Overige vermogensbeheerkosten zijn niet van toepassing. Mede afhankelijk van de grootte van het pensioencontract kan een korting op de TER+ worden verleend. Een korting van 0,25% zijn we in de praktijk wel tegengekomen. Deze mogelijke korting is niet verwerkt in de in dit rapport vermelde percentages.

LCP TERzake(n) 2011 DECEMBER 2011 Inzicht in beleggingskosten bij collectieve beschikbare premieregelingen.

LCP TERzake(n) 2011 DECEMBER 2011 Inzicht in beleggingskosten bij collectieve beschikbare premieregelingen. LCP TERzake(n) 2011 DECEMBER 2011 Inzicht in beleggingskosten bij collectieve beschikbare premieregelingen. Lane Clark & Peacock Netherlands B.V. Pension Fund Consulting ALM Consulting Actuarial Services

Nadere informatie

(C)DC consulting, voor het managen van pensioenrisico s in uw pensioenregeling

(C)DC consulting, voor het managen van pensioenrisico s in uw pensioenregeling DC_201105 Pagina 1 van 6 (C)DC consulting, voor het managen van pensioenrisico s in uw pensioenregeling Pensioenregelingen veranderen snel. Na de overgang naar middelloonregelingen zien we nu de overgang

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Verstandig beleggen voor een goed pensioen Zorgvuldig uw pensioen opbouwen Natuurlijk denkt u wel eens aan uw financiële situatie na uw pensionering. Misschien wilt u minder werken,

Nadere informatie

ADDENDUM BIJ DE PENSIOENOVEREENKOMST

ADDENDUM BIJ DE PENSIOENOVEREENKOMST ADDENDUM BIJ DE PENSIOENOVEREENKOMST In aanvulling op de eerder tussen de werkgever en diens werknemers gesloten pensioenovereenkomst maken met ingang van 1 januari 2008 de hierna vermelde bepalingen deel

Nadere informatie

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen voor de ICK-branche ICK Beschikbare Premieregeling ICK Beschikbare Premieregeling 2 De ICK-branche verbreedt het aanbod op het gebied van pensioen. Naast de bestaande

Nadere informatie

Verzekeringen. Werkgever en personeel. Het Persoonlijk Pensioen Plan: verstandig beleggen voor een goed pensioen

Verzekeringen. Werkgever en personeel. Het Persoonlijk Pensioen Plan: verstandig beleggen voor een goed pensioen Defensieve Lifecycle Neutrale Lifecycle Offensieve Lifecycle Zelf beleggen Verzekeringen 2008 Werkgever en personeel Het Persoonlijk Pensioen Plan: verstandig beleggen voor een goed pensioen Werkgever

Nadere informatie

Fondskeuze Zelf Beleggen Pensioen Continu Plan

Fondskeuze Zelf Beleggen Pensioen Continu Plan Fondskeuze Zelf Beleggen Pensioen Continu Plan Toelichting Binnen het Pensioen Continu Plan belegt Delta Lloyd standaard voor u in de Neutrale Lifecycle. U kunt ook zelf uw Lifecycle samenstellen door

Nadere informatie

Fondskeuze Zelf Beleggen Persoonlijk Pensioen Plan

Fondskeuze Zelf Beleggen Persoonlijk Pensioen Plan 77-5001-43A 30-07-2010 11:27 Pagina 1 Fondskeuze Zelf Beleggen Persoonlijk Pensioen Plan Toelichting Met dit formulier kunt u de beleggingen in uw ABN AMRO Persoonlijk Pensioen Plan opgeven. Leest u deze

Nadere informatie

Verstandig beleggen voor een goed pensioen

Verstandig beleggen voor een goed pensioen Verstandig beleggen voor een goed pensioen Brochure Index Lifecycles en Zelf Beleggen voor u als werknemer U hebt een Persoonlijk Pensioen Plan bij Delta Lloyd. Het Persoonlijk Pensioen Plan is een pensioenregeling

Nadere informatie

De beleggingsmogelijkheden. op een rij. Waardewijs Pensioen en Waardewijs Pensioen Compact

De beleggingsmogelijkheden. op een rij. Waardewijs Pensioen en Waardewijs Pensioen Compact Waardewijs Pensioen en Waardewijs Pensioen Compact De beleggingsmogelijkheden op een rij Let op: deze brochure geldt alleen voor collectieve pensioenregelingen met een ingangsdatum voor 1 januari 2013.

Nadere informatie

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen 1. Algemene informatie over dit document Waarom krijgt u dit document U krijgt deze informatie omdat u via uw werkgever deelneemt aan een pensioenregeling bij Generali. In uw pensioenregeling staat hoe

Nadere informatie

Keuzeformulier beleggingsfondsen Pensioenen

Keuzeformulier beleggingsfondsen Pensioenen De Verzekeringen Stadsring 15, postbus 42 3800 AA Amersfoort Tel. (033) 464 29 11 Fax (033) 464 29 30 Keuzeformulier beleggingsfondsen Pensioenen (is alleen te gebruiken voor pensioencontracten ingegaan

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer Inhoudsopgave Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen op

Nadere informatie

Verstandig beleggen voor een goed pensioen

Verstandig beleggen voor een goed pensioen Verstandig beleggen voor een goed pensioen Brochure Actieve Lifecycles en Zelf Beleggen voor u als werknemer U hebt een Persoonlijk Pensioen Plan bij Delta Lloyd. Het Persoonlijk Pensioen Plan is een pensioenregeling

Nadere informatie

LCP NETHERLANDS WERK IN UITVOERING BIJ PENSIOENFONDSEN 2012 Inzicht in de uitvoeringskosten en vermogensbeheerkosten van Nederlandse pensioenfondsen.

LCP NETHERLANDS WERK IN UITVOERING BIJ PENSIOENFONDSEN 2012 Inzicht in de uitvoeringskosten en vermogensbeheerkosten van Nederlandse pensioenfondsen. LCP NETHERLANDS WERK IN UITVOERING BIJ PENSIOENFONDSEN 2012 Inzicht in de uitvoeringskosten en vermogensbeheerkosten van Nederlandse pensioenfondsen. Lane Clark & Peacock Netherlands B.V. Pension Fund

Nadere informatie

UW MENSEN, UW KAPITAAL. Beleggingsinformatie. Vrij beleggen. Life Cycle beleggen. Rendement en risico s. Kosten

UW MENSEN, UW KAPITAAL. Beleggingsinformatie. Vrij beleggen. Life Cycle beleggen. Rendement en risico s. Kosten UW MENSEN, UW KAPITAAL Beleggingsinformatie 2 Life Cycle beleggen Vrij beleggen Rendement en risico s 4 6 8 Kosten 9 Beleggingsinformatie Hoe werkt het beleggingspensioen van Cappital? In de pensioenregeling

Nadere informatie

NN Prestatie Pensioen

NN Prestatie Pensioen NN Prestatie Pensioen Pensioen Een transparant en veelzijdig pensioen gebaseerd op beleggingen www.nn.nl/prestatiepensioen 2 NN Prestatie Pensioen In de hectische wereld van vandaag verlangen we naar meer

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

LifeCycle Mix via Mijn pensioen. Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal

LifeCycle Mix via Mijn pensioen. Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal via Mijn pensioen Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal LifeCycle Mix via Mijn pensioen Voor een professioneel en zorgvuldig beheer van uw pensioenkapitaal Een persoonlijke

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen

Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen informatie voor de deelnemer INHOUDSOPGAVE Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen

Nadere informatie

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen

Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Deelnemersbrochure Mijn Pensioen 2014 Stichting Pensioenfonds Gasunie Vermogen opbouwen via Mijn Pensioen Een unieke pensioenoplossing: Pensioenopbouw op maat; Altijd online inzage in uw vermogensopbouw.

Nadere informatie

beschikbare premieregeling

beschikbare premieregeling Brochure voor deelnemers beschikbare premieregeling via ABN AMRO Bank N.V. Afdeling Pension Services Stichting Pensioenfonds SCA Ring P Oktober 2013, versie 2.3 INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE...2 INDIVIDUELE

Nadere informatie

01.01.2009-31.12.2009

01.01.2009-31.12.2009 Kosten & waardeoverzicht 2009 In dit overzicht vindt u informatie over uw pensioenbeleggingsverzekering in 2009. Hoe heeft de waarde van uw verzekering zich ontwikkeld? Hoeveel premie is in 2009 betaald?

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

beschikbare premieregeling

beschikbare premieregeling Brochure voor deelnemers beschikbare premieregeling via ABN AMRO Bank N.V. Afdeling Pension Services Stichting Pensioenfonds SCA februari 2015, versie 2.4 INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 2 INDIVIDUELE BELEGGINGSREKENING...

Nadere informatie

Bekijk een volledige lijst van onze diensten op www.lcpnl.com. Utrecht, september 2014 Lane Clark & Peacock Netherlands B.V.

Bekijk een volledige lijst van onze diensten op www.lcpnl.com. Utrecht, september 2014 Lane Clark & Peacock Netherlands B.V. LCP NETHERLANDS LIFECYCLE PENSIOEN 2014 Inzicht in collectieve beschikbare premieregelingen, het aanbod van lifecycle concepten en de verschuldigde beleggingskosten. Lane Clark & Peacock Netherlands B.V.

Nadere informatie

OR-minicongres Johan van Soest, 16 juni 2016. Belangrijkste ontwikkelingen rondom pensioen

OR-minicongres Johan van Soest, 16 juni 2016. Belangrijkste ontwikkelingen rondom pensioen OR-minicongres Johan van Soest, 16 juni 2016 Belangrijkste ontwikkelingen rondom pensioen Agenda Belangrijkste ontwikkelingen rondom pensioen Resultaten mini-enquête Rol OR bij wijziging pensioenregeling

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen

Achmea life cycle beleggingen Achmea life cycle beleggingen Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Interpolis. Glashelder Achmea life cycle beleggingen Als pensioenverzekeraar beleggen

Nadere informatie

Beleggen bij BeFrank. Helder. Eenvoudig. Online. I 101.7.06-0612

Beleggen bij BeFrank. Helder. Eenvoudig. Online. I 101.7.06-0612 Beleggen bij BeFrank Helder. Eenvoudig. Online. I 101.7.06-0612 Eindelijk een helder en eenvoudig pensioen tegen lage kosten. Binnen de pensioenwereld groeit de behoefte naar transparantie en eenvoud.

Nadere informatie

ASR Premiepensioen. Informatie voor de werkgever

ASR Premiepensioen. Informatie voor de werkgever ASR Premiepensioen Informatie voor de werkgever Zorg voor uw werknemers Nu en in de toekomst Uw werknemers zijn onmisbaar voor uw bedrijf. Het aantrekken en behouden van goed personeel is dan ook van vitaal

Nadere informatie

Utrecht, september 2013 Lane Clark & Peacock Netherlands B.V.

Utrecht, september 2013 Lane Clark & Peacock Netherlands B.V. LCP NETHERLANDS LIFECYCLE PENSIOEN 2013 Inzicht in collectieve beschikbare premieregelingen, het aanbod van lifecycle concepten en de verschuldigde beleggingskosten. Lane Clark & Peacock Netherlands B.V.

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Brochure voor u als werkgever Als werkgever hebt u behoefte aan een betaalbare pensioenregeling. Tegelijkertijd wilt u een regeling die past in een goed arbeidsvoorwaardenbeleid.

Nadere informatie

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak

De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen. LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak De LifeCycle Mix bij Mijn Pensioen LifeCycle Mix (LCM): online oplossing met maximale transparantie en gemak Gespecialiseerd team onderhoudt en ontwikkelt LCM WWW.INGIM.COM 2 ING INVESTMENT MANAGEMENT

Nadere informatie

ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE

ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE ONDERDEEL VAN EEN GEOLIEDE MACHINE PENSIOENMANTEL BESCHIKBARE PREMIE 1 november 2013 UW KAPITAAL ZIJN UW MENSEN SPECIAAL VOOR WTG Cappital: een unieke pensioenregeling voor WTG De pensioenregeling bij

Nadere informatie

Zwitserleven Netto Pensioen.

Zwitserleven Netto Pensioen. Zwitserleven Netto Pensioen. De wetgeving over netto pensioen is op 16 september 2014 in het wetsvoorstel Verzamelwet Pensioenen 2014 opgenomen. Het product kan nog gewijzigd worden en in het uiterste

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan Collectief

Persoonlijk Pensioen Plan Collectief Pag. 1/5 P 01.7.54-1112 Brochure voor u als werkgever U wilt het pensioen voor uw werknemers graag goed regelen. Pensioen is voor hen een belangrijke arbeidsvoorwaarde. Maar u wilt er zo min mogelijk omkijken

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de werkgever Inhoudsopgave Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen op

Nadere informatie

De feiten op een rij. De beschikbare premieregeling

De feiten op een rij. De beschikbare premieregeling De feiten op een rij De beschikbare premieregeling De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling Verzekeraars bieden diverse pensioenregelingen aan, waaraan werknemers

Nadere informatie

Een akkoord! Wat betekent dat voor u?

Een akkoord! Wat betekent dat voor u? Een akkoord! Wat betekent dat voor u? AEGON heeft in 2009 een akkoord gesloten met de Stichting Woekerpolis Claim en de Stichting Verliespolis over de maximale hoogte van de kosten van particuliere beleggingsverzekeringen.

Nadere informatie

Uw optimale mix van verzekeren en beleggen

Uw optimale mix van verzekeren en beleggen Uw optimale mix van verzekeren en beleggen 2 Het voordeel van beleggen Wilt u graag geld achter de hand hebben om bijvoorbeeld een reis te maken of als aanvulling op het pensioen? Dan kunt u natuurlijk

Nadere informatie

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen

Uw pensioen en Flexioen. Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen Flexibel Individueel Pensioen Uw pensioen en Flexioen U bouwt een pensioeninkomen op via uw werkgever. Dit pensioeninkomen ontvangt u nadat u gepensioneerd bent, naast uw AOW-uitkering.

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan. Verstandig beleggen voor een goed pensioen

Persoonlijk Pensioen Plan. Verstandig beleggen voor een goed pensioen Persoonlijk Pensioen Plan Verstandig beleggen voor een goed pensioen Persoonlijk Pensioen Plan Verstandig beleggen voor een goed pensioen Natuurlijk denkt u wel eens aan uw financiële situatie na uw pensionering.

Nadere informatie

Einddatumgericht Beleggen

Einddatumgericht Beleggen Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Einddatumgericht Beleggen Een goede balans tussen rendement en risico Einddatumgericht Beleggen Bouwen aan een goed pensioen betekent voor u een afweging maken

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Op dit Uniform Pensioenoverzicht staan de bedragen die u ontvangt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid,

Nadere informatie

start Beleggen in de Reaal Vermogensverzekering

start Beleggen in de Reaal Vermogensverzekering start Beleggen in de Reaal Vermogensverzekering 2 > Zelf > Beleggingsmix > Life > Actief > Maatschappelijk > Wie > Bijlage > Bijlage > Bijlage de Reaal Vermogensverzekering afgestemd op risico Cycle: beginnen

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

EEN DUIDELIJK VERHAAL OVER UW BELEGGINGSVERZEKERING

EEN DUIDELIJK VERHAAL OVER UW BELEGGINGSVERZEKERING EEN DUIDELIJK VERHAAL OVER UW BELEGGINGSVERZEKERING 1 wat kunt u verwachten? 2 beleggingsverzekering 3 De achmearegeling 4 wie komt in aanmerking? 5 hoe nu verder? INHOUDSOPGAVE 1. Wat kunt u van ons verwachten?

Nadere informatie

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij 3 De beschikbare premieregeling In Nederland bestaan grofweg twee categorieën pensioenregelingen: beschikbare premieregelingen enerzijds en middelloon-

Nadere informatie

Van Zwitserleven Pensioen Premie Overeenkomst Beleggingen. Naar. Zwitserleven Exclusief Pensioen

Van Zwitserleven Pensioen Premie Overeenkomst Beleggingen. Naar. Zwitserleven Exclusief Pensioen Van Zwitserleven Pensioen Premie Overeenkomst Beleggingen Naar Zwitserleven Exclusief Pensioen EEN PRODUCTVERGELIJKING DOOR MIDDEL VAN DE PRUDENTIETOETS LNBB ACTUARISSEN + PENSIOENCONSULTANTS pagina 1

Nadere informatie

EFD Noord. Hoe gevaarlijk is DC nu eigenlijk?

EFD Noord. Hoe gevaarlijk is DC nu eigenlijk? EFD Noord Hoe gevaarlijk is DC nu eigenlijk? Deze presentatie is uitsluitend bedoeld voor het geven van voorlichting en uitleg; er kunnen geen rechten aan worden ontleend. Financieel Dagblad (6 april)

Nadere informatie

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch

Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Het Garantiepensioen met collectief beleggen en kasstroommatch Pag. /8 Delta Lloyd garandeert de opgebouwde aanspraken en tarieven. Het Garantiepensioen

Nadere informatie

Uitgangspunten nettopensioenregeling bpfbouw

Uitgangspunten nettopensioenregeling bpfbouw Uitgangspunten nettopensioenregeling bpfbouw Algemeen BpfBOUW biedt de nettopensioenregeling aan en voert deze samen met de BeterExcedent-regeling uit. De nettopensioenregeling is een premieovereenkomst

Nadere informatie

Wat KUNT U. Een duidelijk verhaal over uw beleggingsverzekering 5. informatie voor particulieren

Wat KUNT U. Een duidelijk verhaal over uw beleggingsverzekering 5. informatie voor particulieren 1 Wat KUNT U verwachten? 2 Beleggingsverzekering 3 De achmearegeling 4 Wie komt in aanmerking? Een duidelijk verhaal over uw beleggingsverzekering 5 Hoe nu verder? informatie voor particulieren INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Een duidelijk verhaal over uw beleggingsverzekering

Een duidelijk verhaal over uw beleggingsverzekering Een duidelijk verhaal over uw beleggingsverzekering 1 Wat u kunt verwachten 2 Beleggingsverzekering 3 De Achmearegeling 4 Komt u in aanmerking? 5 Hoe nu verder? Voorwoord De laatste tijd is er veel kritiek

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen in beeld

Achmea life cycle beleggingen in beeld Achmea life cycle beleggingen in beeld Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Achmea life cycle beleggingen in beeld Voor het beleggen van pensioen bent

Nadere informatie

Nieuwsbrief februari 2016

Nieuwsbrief februari 2016 Nieuwsbrief februari 2016 In deze nieuwsbrief vindt u de volgende onderwerpen: - De beleggingsresultaten over 2015 - Vragen en antwoorden over de beleggingsresultaten en uw pensioenregeling bij Aegon PPI

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Keuzemogelijkheden in het Premiepensioen

Keuzemogelijkheden in het Premiepensioen Keuzemogelijkheden in het Premiepensioen 1/16 Keuzemogelijkheden Uw pensioen is uw financiële zekerheid voor later. Er is veel geld mee gemoeid en u wilt natuurlijk dat uw pensioenpremies en het reeds

Nadere informatie

Een collectief pensioen, maar dan persoonlijk. NN Prestatie Pensioen

Een collectief pensioen, maar dan persoonlijk. NN Prestatie Pensioen Een collectief pensioen, maar dan persoonlijk NN Prestatie Pensioen 2 Een pensioen van deze tijd Het Nederland van nu verwacht openheid van zaken en neemt graag zélf beslissingen. Zeker als het om de financiële

Nadere informatie

Vergelijking lijfrenteproducten ASR en Brand New Day

Vergelijking lijfrenteproducten ASR en Brand New Day Vergelijking lijfrenteproducten en Inleiding Op dit moment benadert haar klanten met een alternatief voor hun woekerpolis. U wordt gevraagd om voor uw klanten een objectieve vergelijking te maken: de huidige

Nadere informatie

Nettopensioenregeling

Nettopensioenregeling Nettopensioenregeling 1 Uitgangspunten nettopensioenregeling Algemeen De nettopensioenregeling is een vrijwillige regeling, in aanvulling op de basisregeling van SPW. SPW probeert de nettopensioenregeling

Nadere informatie

Contractnr. /001

<WERKGEVER> Contractnr. <REG>/001 NETTOPENSIOENREGELING Uitvoeringsovereenkomst Contractnr. /001 Versiedatum: 1-1-2016 Pagina 2 van 10 Overeenkomst Nettopensioenregeling /001 (uitvoeringsovereenkomst in de zin van

Nadere informatie

Formulier Profielbepaler

Formulier Profielbepaler Particulier Beleggen Formulier Profielbepaler Execution Only dienstverlening RegioBank U belegt of wilt gaan beleggen via RegioBank. U geeft daarbij zelfstandig orders aan RegioBank, zonder beleggingsadvies.

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

DC in een Notendop. Versie 17 januari 2015

DC in een Notendop. Versie 17 januari 2015 DC in een Notendop Versie 17 januari 2015 DC voor beginners Denified Contributions/ Beschikbare premie: Niet de aanspraken, maar de premie is de toezegging, premie staat vast, uitkering onzeker. Beschikbare

Nadere informatie

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015

KWARTAALVERSLAG. Philips Pensioenfonds. 1. In het kort. 2. Financiële positie Philips Pensioenfonds 1/5 DERDE KWARTAAL 2015 KWARTAALVERSLAG DERDE KWARTAAL 2015 1. In het kort De beleidsdekkingsgraad per 30 september 2015 bedroeg 112,6% Het rendement van 1 juli tot en met 30 september 2015 bedroeg -1,6% Het pensioenvermogen

Nadere informatie

Kostentransparantie. Kostentransparantie. Bindend besluit December 2015. Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik

Kostentransparantie. Kostentransparantie. Bindend besluit December 2015. Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Kostentransparantie Bindend besluit December 015 Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Richtlijn 1: wanneer het kostenoverzicht opstellen Vanaf 1 juli 01 moet er een online kostenoverzicht zijn voor

Nadere informatie

Q&A Evi Pensioenbeleggen

Q&A Evi Pensioenbeleggen Q&A Evi Pensioenbeleggen 1. Wat is Evi Pensioen? 2. Wanneer kies ik voor Evi Pensioenbeleggen, Evi Netto Pensioenbeleggen of voor Evi? 3. Waarom gebruiken we de lifecyclesystematiek? 4. Waar beleggen wij

Nadere informatie

Handleiding Persoonlijk Pensioen Plan Collectief Online

Handleiding Persoonlijk Pensioen Plan Collectief Online XY 9074-1009 Vanaf 16 oktober 2009 kan voor het maken van offertes collectief alleen nog PPPc Online worden gebruikt. Hierbij is alle pensioenkennis in één applicatie gebundeld. In deze handleiding vindt

Nadere informatie

Een collectief pensioen, maar dan persoonlijk. NN Prestatie Pensioen

Een collectief pensioen, maar dan persoonlijk. NN Prestatie Pensioen Een collectief pensioen, maar dan persoonlijk NN Prestatie Pensioen Een pensioen van deze tijd Het Nederland van nu verwacht openheid van zaken en neemt graag zélf beslissingen. Zeker als het om de financiële

Nadere informatie

Generali Profielbepaler Pensioen

Generali Profielbepaler Pensioen Heeft uw werkgever voor u een pensioenverzekering op basis van een premieovereenkomst met beleggingsvrijheid afgesloten? Maak dan gebruik van deze. Met onderstaande vragenlijst kunt u nagaan welk beleggingsprofiel

Nadere informatie

Beleggen voor een goed pensioen. Maak kennis met onze mogelijkheden

Beleggen voor een goed pensioen. Maak kennis met onze mogelijkheden Beleggen voor een goed pensioen Maak kennis met onze mogelijkheden Beleggen voor een goed pensioen Maak kennis met onze mogelijkheden Deze brochure gaat over het beleggen van de pensioenpremie. Met als

Nadere informatie

Allianz Pensioen Beleggen

Allianz Pensioen Beleggen Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Allianz Pensioen Beleggen Een goede balans tussen rendement en risico Allianz Pensioen Beleggen Uw beleggingsmogelijkheden via Lifecycles. Bouwen aan een goed pensioen

Nadere informatie

Klant. Pensioen life cycle indicators

Klant. Pensioen life cycle indicators Pensioen life cycle indicators Klant Rapport om een gefundeerde keuze te maken tussen verschillende premiepensioenproducten. Gebaseerd op analyses op het gebied van beleggingsbeleid, duurzaamheid, rendement

Nadere informatie

Portefeuillemodel Strategisch 65-60 59-58 57-55 54-53 52-50 49-20

Portefeuillemodel Strategisch 65-60 59-58 57-55 54-53 52-50 49-20 Na invulling en ondertekening kunt u dit formulier zenden aan: St. Pensioenfonds SCA Ring P Aanmeldingsformulier beschikbare Mutatieformulier premieregeling Afdeling Personeelszaken van de vestiging waar

Nadere informatie

Meer informatie over de Compensatieregeling ASR Nederland

Meer informatie over de Compensatieregeling ASR Nederland Meer informatie over de Compensatieregeling ASR Nederland Juni 2011 Lees deze brochure goed door en bewaar deze bij uw verzekeringspapieren Zie binnenzijde voor Begrippenlijst Wat leest u in deze brochure?

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

Allianz Pensioen Wel degelijk. Factsheet 2015

Allianz Pensioen Wel degelijk. Factsheet 2015 Allianz Pensioen Wel degelijk Factsheet 2015 Allianz Pensioen Wel degelijk Het Allianz Pensioen staat voor gemak, deskundigheid en betaalbaarheid. Drie overtuigende argumenten om voor een pensioen en pensioenaanbieder

Nadere informatie

MEMORANDUM BESCHIKBARE PREMIEREGELING MET BELEGGINGSMOGELIJKHEID: TOETSNORM VOOR HET VERLEDEN

MEMORANDUM BESCHIKBARE PREMIEREGELING MET BELEGGINGSMOGELIJKHEID: TOETSNORM VOOR HET VERLEDEN MEMORANDUM BESCHIKBARE PREMIEREGELING MET BELEGGINGSMOGELIJKHEID: TOETSNORM VOOR HET VERLEDEN 1. Inleiding: de aanleiding De Pensioenwet kent verschillende manieren waarop binnen de tweede pijler pensioen

Nadere informatie

Begrippenlijst Unit Linked Beleggingsfondsen

Begrippenlijst Unit Linked Beleggingsfondsen Begrippenlijst Unit Linked Beleggingsfondsen behorende bij de beleggingsverzekeringen van Achmea Pensioen- en Levensverzekeringen N.V. Begrip Uitleg 01 Aandeel Bewijs van deelneming in het kapitaal van

Nadere informatie

AEGON PensioenEffect. Beleggings- Wijzer

AEGON PensioenEffect. Beleggings- Wijzer AEGON PensioenEffect Beleggings- Wijzer BeleggingsWijzer AEGON PensioenEffect Beleggen met AEGON PensioenEffect is heel eenvoudig. Eerst bepaalt u wat voor belegger u bent. Dat doet u met de vragenlijst

Nadere informatie

ICK Beschikbare Premieregeling

ICK Beschikbare Premieregeling ICK Beschikbare Premieregeling Uitleg over een nieuwe de regeling van bedrijfstakpensioenfonds ICK 30 mei 2013 Diede Panneman Rutger van Asselt ' Copyright 2012 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie

Nadere informatie

Dé beleggingsrekening

Dé beleggingsrekening Cover AEGON Informatie PensioenEffect over... Dé beleggingsrekening voor uw pensioen Inhoudsopgave AEGON PensioenEffect 4 Zo werkt AEGON PensioenEffect 4 Beleggen naar keuze van uw pensioenfonds 4 ProfielBeleggen:

Nadere informatie

Begrippenlijst Unit Linked Beleggingsfondsen

Begrippenlijst Unit Linked Beleggingsfondsen penlijst Unit Linked Beleggingsfondsen behorende bij de beleggingsverzekeringen van Achmea Pensioen- en Levensverzekeringen N.V. Begrip Aandeel Aandelenfonds Aanvullend Prospectus Achtergestelde obligatie

Nadere informatie

HET WERKNEMERS PENSIOEN

HET WERKNEMERS PENSIOEN HET WERKNEMERS PENSIOEN Productinformatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 HET WERKNEMERS PENSIOEN Regie over pensioen Blijvend lage kosten Overzichtelijke pensioenopbouw Uw onderneming is uniek.

Nadere informatie

Beleggingsmodel Fondsen

Beleggingsmodel Fondsen Beleggingsmodel Fondsen De meest comfortabele manier van beleggen Steeds afgestemd op het actuele beursklimaat Keuze uit verschillende risico s en rendementen Gecombineerde beleggingsexpertise van ABN

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? Welkom bij Delta Lloyd. U bouwt via pensioen bij ons op, zolang u in dienst bent bij deze werkgever. Dit geldt wanneer u 21 jaar of ouder bent. In dit Pensioen

Nadere informatie

Dienstenwijzer BeFrank

Dienstenwijzer BeFrank Dienstenwijzer BeFrank I 15.3.01-0612 Met deze dienstenwijzer informeren wij u over BeFrank, onze producten en wat u van ons kunt verwachten in het kader van onze dienstverlening. Wie zijn wij? BeFrank

Nadere informatie

NETTO WERKNEMERS PENSIOEN

NETTO WERKNEMERS PENSIOEN NETTO WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor adviseurs en werkgevers Versie: 1 januari 2016 Voor pensioen opbouw boven 100.000 salaris Het Netto Werknemers Pensioen van De Amersfoortse is een aanvullende

Nadere informatie

Bijlage. Hoe stel ik mijn beleggersprofiel vast? Mutatieformulier

Bijlage. Hoe stel ik mijn beleggersprofiel vast? Mutatieformulier Bijlage Hoe stel ik mijn beleggersprofiel vast? Mutatieformulier Hoe stel ik mijn beleggersprofiel vast? Aan de hand van onderstaande vragenlijst kunt u in ca. 10 minuten het beleggersprofiel vaststellen.

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Beleggen voor een goed pensioen. Maak kennis met onze mogelijkheden

Beleggen voor een goed pensioen. Maak kennis met onze mogelijkheden Beleggen voor een goed pensioen Maak kennis met onze mogelijkheden Beleggen voor een goed pensioen Maak kennis met onze mogelijkheden Deze brochure gaat over het beleggen van de pensioenpremie. Met als

Nadere informatie

U VINDT HET BELANGRIJK DAT UW WERKNEMERS EEN GOEDE PENSIOENREGELING HEBBEN

U VINDT HET BELANGRIJK DAT UW WERKNEMERS EEN GOEDE PENSIOENREGELING HEBBEN PRISMA PENSIOEN INFORMATIE VOOR DE WERKGEVER U VINDT HET BELANGRIJK DAT UW WERKNEMERS EEN GOEDE PENSIOENREGELING HEBBEN Uit onderzoek (GfK, 2011) blijkt dat pensioen wordt gezien als de belangrijkste secundaire

Nadere informatie

Adviesrapport Beleggingsproducten

Adviesrapport Beleggingsproducten Adviesrapport Beleggingsproducten Vergelijking gemaakt op 05-03-2010 om 14:44 Berekende Resultaten o.b.v. Eigen Keuzerendement In onderstaande tabel treft u een vergelijking aan van de producten die op

Nadere informatie

Beleggen. voor uw pensioen

Beleggen. voor uw pensioen Beleggen voor uw pensioen In deze brochure over beleggen staat algemene informatie. Deze brochure is bedoeld om werknemers van KPN Contact een algemeen beeld te geven. We besteden veel aandacht aan de

Nadere informatie

Einddatumgericht Beleggen

Einddatumgericht Beleggen Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Einddatumgericht Beleggen Allianz DGA Pakket Einddatumgericht Beleggen Bouwen aan een goed pensioen betekent voor u een afweging maken tussen rendement en risico.

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie