BEHANDELING OSTEOPOROSE. Dr Annik Bosmans Fysische geneeskunde en Revalidatie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BEHANDELING OSTEOPOROSE. Dr Annik Bosmans Fysische geneeskunde en Revalidatie"

Transcriptie

1 BEHANDELING OSTEOPOROSE Dr Annik Bosmans Fysische geneeskunde en Revalidatie

2 Osteoporose Continuum stille ziekte > fractuur Normaal Kyfose 50 Menopauze vasomotore klachten 55+ Postmenopauzaal Vnl vertebrale fracturen 75+ Kyfose Meer kans op heupfractuur

3 Osteoporose = ziekte van verminderde botsterkte Normaal Osteoporose

4 Osteoporose = ziekte van verminderde botsterkte > Lage botdensiteit > verstoorde microarchitectuur meer risico op fracturen Normaal Verlies kwantiteit Verlies kwaliteit (verlies architectuur)

5 Het menselijk Trabeculair skelet heeft vs corticaal meerdere bot functies Volwassen skelet 20% trabeculair bot (hoge turn-over snelheid / 75% van totale botombouw) Wervels > 65% trabeculair bot 80% corticaal bot (turn-over snelheid van 2a3% per jaar) Trabeculair bot Corticaal bot 1. Dempster DW. Chapter 2. Anatomy and Functions of the Adult Skeleton. In: Favus M, editor. Primer on the Metabolic Bone Diseases and Disorders of Mineral Metabolism. 6 th ed. 2006:

6 InBotombouw: botresorptie vs botvorming Normaal bot Botresorptie Botvorming Osteoporotisch bot Botresorptie Botvorming 1. Seeman E et al. New Engl J Med 2006;354:

7 postmenopauzale osteoporose Toename botverlies < daling oestrogeenspiegels 7

8 Postmenopauzale osteoporose Meest voorkomende vorm van osteoporose 5 à 10 jaar na de menopauze 15 à 20 % botverlies Het botverlies treft eerst het trabeculaire bot (hoge turnover)

9 Jaarlijkse incidentie per 1000 vrouwen Incidentie van osteoporotische fracturen Wervels Heup Pols Leeftijd (jaren) 9

10 Incidentie van osteoporotische fracturen Polsfracturen (ook humerus) 10 jaar vroeger dan heupfracturen lifetime risico op fractuur voor een 50-jarige vrouw met osteoporose = 60% Vroegere fractuur risico op een volgende fractuur x 2 Vroegere wervelfractuur risico op volgende wervelfractuur x 4 2/3 wervelfracturen zijn asymptomatisch = toevallige vondst! 20% doet nieuwe fractuur < 1 jaar Osteoporose is een ernstige invaliderende ziekte die een belangrijke uitdaging is voor professionele gezondheidszorgverstrekkers over de hele wereld 2 International Osteoporosis Foundation 10

11 Epidemiologie van broosheidsfractuur door osteoporose (OP) Belgie 1/3 vrouwen na de menopauze 1/5 mannen > 50 jaar Incidentie geschat op /jaar (2010) > tegen 2025 (220/dag > 275/dag) Kostprijs: (2010) 6 miljoen euro: 95% directe medische kosten 5% opsporen en behandeling van osteoporose

12 Osteoporose diagnose In de 1 ste plaats wanneer een fractuur* optreedt door een laag energetisch trauma! (*uitz CWZ, schedel, vingers of tenen) 1. via FRACTUUR Opm: slechts 1/3 van de patienten met een fractuur worden behandeld voor OP in Belgie 2. BMD (dexa) T score < -2,5 (maat voor kwantiteit) Opm: 50% van heupfracturen hebben een T > -2,5 ; cave factor botkwaliteit, cfr cortico 3. Risicofactoren inschatten, via FRAX

13 BMD* meting dmv DEXA DEXA = Dual Energy X-ray Absorptiometry Gouden standaard Gebruikt in de klinische praktijk om osteoporose te diagnosticeren (WHO) = botmassa, uitgedrukt in g/cm2 De BMD wordt gemeten thv Heup (corticaal bot) en LWZ (trabeculair bot) Een T-score vergelijkt de botdichtheid tov van een gezonde, jonge referentiepopulatie * BMD = Bone Mineral Density (Botmineraaldichtheid) 13

14 Osteoporose : definitie obv BMD* Definitie Botdensiteit Strategie Normaal Osteopenie T-score tot -1 SD -1 SD > T-score > -2,5 SD Preventie Osteoporose T-score -2,5 SD Ernstige osteoporose Osteoporose met fracturen Behandeling *World Health Organisation Opm: ernstige Osteoporose = T <-3,5 OF T<-2,5 + broosheidsfractuur

15 Fractuur risico voorspellen via risicofactoren! klinische impact osteoporose = fracturen! risico op fracturen voorspellen > diagnose van osteoporose risicofactoren: BMD Leeftijd Andere lage BMI (x2 voor BMI van 20 tov 25) hoge BMI niet beschermend Fractuur, fam fractuur, roken, cortico, alcohol>2, RA

16 FRAX fractuurrisico van patiënten berekenen/inschatten via klinische risicofactoren (http://www.shef.ac.uk/frax/tool.jsp?country=18) 16

17 Primaire osteoporose (postmenopauzale) zonder oorzakelijke ziekte Secundaire osteoporose Medicatie Corticosteroiden, immuunsuppressiva, HM deprivatiet, continue heparine, antiepileptica, chemo, Aandoeningen > verminderde botsterkte Endocriene afwijkingen hyperpara, hyperthyroidie, IDDM I,.. GE/voeding Alcoholisch leverlijden, gastrectomie, vitd-ca tekort BM-gerelateerde aandoeningen Hemochromatose, leukemie, lymfoom, MM, amyloidose,.. Orgaantransplantatie (BM, hart, nier, lever, long) Andere (AS, COPD, MS, RA, ) Genetisch (osteogenesis imperfecta,..)

18 R/ Glucocorticoid geinduceerde osteoporose preventie fracturen (internationale richtlijnen)

19 FRAX fractuurrisico van patiënten berekenen/inschatten via klinische risicofactoren (http://www.shef.ac.uk/frax/tool.jsp?country=18) 19

20 Resultaat Frax : 10 jaar risico voor optreden van fracturen Majeure OP fractuur: heup, humerus, pols, wervel Hoge Frax= hoog risico/ cfr start therapie - Majeur > 20% - Heup > 3% opm: Frax onderschatting risico > hoog valrisico > dosis cortico, alcohol,..

21 Richtlijnen voor de behandeling van broosheidsfracturen voor alle patienten > 50 jaar met een recente broosheidsfractuur (cfr eular 2016) Risico-evaluatie op een latere fractuur - risicofactoren(frax), BMD, RX wervelfracturen, valrisico, nazicht evt secundaire osteoporose Na de fractuur, geschikt programma opstarten - fysieke training, spierversterkende oefeningen en opleiding over het evenwicht en valpreventie De patiënten moeten informatie krijgen - over hun ziekte, de risicofactoren voor fracturen, de follow-up en de duur van de behandeling Niet-farmacologische maatregelen : - Ca-vit D, rookstop en minder alcohol Medicamenteuze behandeling: - geneesmiddelen met bewezen fractuurrisicodaling/ tolerantie + controle therapietrouw

22 Richtlijnen voor de behandeling van broosheidsfracturen voor alle patienten > 50jaar met een recente broosheidsfractuur (cfr eular 2016, IOF) Belang van gestructureerde zorgmodellen Fracture liaison service (FLS) = secundaire fractuur preventie dienst Doel: - Capture the fracture/close the care gap - 80% van de fractuurptn geen screening noch therapie voor OP - Vebeteren van communicatie tss de health care providers via een zorgpad Structuur: team Coordinator als link tss patient, ortho team-osteoporose team, valpreventie team (+ oefenprogramma en educatie) (kine-ergo) en huisarts

23 BEHANDELING OSTEOPOROSE Primaire preventie Secundaire preventie!! Na 1 ste fractuur - Hoog risico op nieuwe fracturen Niet farmacologisch Vitamine D Calcium Farmacologisch

24 OSTEOPOROSE Niet-farmacologische behandeling Aanpak van levensstijl + factoren # risico Voeding, roken, alcohol, beweging Valpreventie Bloeddruk Visus Mobiliteit gangpatroon, transfers schoenen, staphulpmiddelen slaapmedicatie Huisinrichting verlichting, losse tapijten, handvaten

25 OSTEOPOROSE Niet-farmacologische behandeling Revalidatie programma : kine + ergo RIZIV - wervel # (60x 1 uur therapie) Kracht, balans, conditietraining Ergonomische aanpassingen, ADL + valpreventie oefeningen RIZIV - heup # (60x 1u30 therapie)

26 Revalidatiecentrum KLINA

27 Calcium en vitamine D (cfr consensus 2015, riziv) - behandeling van Osteoporose steeds combinatie Ca-vit D (ook geen reden cfr huidig beschikbare evidentie om dit obv CV veiligheid af te raden) - preventie van osteoporose Vit D R/ 800 IE/dag of wekelijkse inname - indien verhoogd fractuurrisico (reeds fractuur!), - ouderen in instelling - aandoeningen met tekort aan vit D (CNI, zon, gastric bypass, CI darmziekten) - gemeten te laag vit D < 20ng/mL

28 Calcium en vitamine D (cfr consensus 2015, riziv) - Preventie van osteoporose Calcium Aanbeveling dagelijks inname 1000 mgvrouw < 50, man < 70jaar 1200 mg > 50 > 70 via voeding (4 porties melkprodukten/dag) Indien onvoldoende via voeding, suppletie 500 of 1000 mg/dag Tijdens de maaltijd NIET > 1400 mg /dag

29 Behandeling osteoporose (farmacologisch) Resorptieremmers Bisfosfonaten P.O. en I.V. SERM (raloxifene) Anti RankL (denosumab s.c.) resorptie remmen en botaanmaak (Strontium) Botaanmaak PTH derivaat (teriparatide) s.c. Nieuwe producten in de maak Abaloparatide (cfr teriparatide), stimuleert de vorming Romosozumab (monoklonale Ast tegen sclerostine), stimuleert botaanmaak en remt botresorptie; Integrine antagonisten; cathepsine K inhibitoren;..

30 BEHANDELING OSTEOPOROSE resorptieremmers Bisfosfonaten P.O. Alendronaat (Fosamax, Fosavance) 70mg/w, 10mg/d Risedronaat (Actonel) 35mg/w Ibandronaat (Bonviva) 150 mg 1 tablet /maand effect op niet vertebrale # Werking : botafbraak door osteoclasten Contra-indicatie: Ernstige nierinsufficiëntie Neveneffecten: GI klachten, ulcus, bloeding, hypocalcemie Wijziging terugbetaling bisfosfonaten (P.O.)vanaf 1 mei 2017 Nu op voorschrift zonder voorafgaande machtiging van adviserend geneesheer! (opm: bonendro en ibandronate mithra niet meer terugbetaald) Opm: IV zoledronaat (Aclasta) blijft met aanvraag, zoals voorheen

31 Bisfosfonaten per os Lage biologische beschikbaarheid - nuchter met (niet-bruisend en calciumarm) water - minstens 30 minuten wachten voor inname van voedsel, drank, een ander geneesmiddel of calcium Gezien het risico van slokdarmletsels minstens 100 ml water 1 uur rechtop blijven tabletten niet stuk bijten of op zuigen Ivm kaakbeennecrose preventief tandheelkundig onderzoek vóór start van hoge (oncologische) dosis

32 BEHANDELING OSTEOPOROSE resorptieremmers Bisfosfonaten I.V. Zoledronaat (Aclasta) 5 mg 1 x /jaar, infuus over 15 minuten labo voor elke infuus : Nierfunctie ( >30ml/min) en Ca bepalen risico van hypocalciëmie (vit D en Ca vooraf corrigeren) risico van acute nierinsufficiëntie (+ voldoende hydratatie) Neveneffecten : Griepaal syndroom bij eerste infuus, ANI bij snelle toediening Zeldzaam : Atypische femurschacht#, Osteonecrose (kaak) - tandheelkunde, vnl langdurige inname of dosis/frekwentie bisfosfonaten bij kanker,

33 BEHANDELING OSTEOPOROSE resorptieremmers SERM (selectieve oestrogeen receptor modulator) oestrogene werking thv bot en anti-oestrogene werking thv borst Raloxifen EVISTA 60mg Botafbraak - risico van vertebrale # Kans op borstkanker 1 tablet /dag po Terugbetaling: gemenopauzeerde met # WZ(25%/4mm) OF BMD T <-2.5 WZ en/of heup Neveneffecten: hot flush, grieppaal, krampen in de benen, CVA, risico DVT CI: DVT, Lever- of nierinsufficiëntie

34 BEHANDELING OSTEOPOROSE resorptieremmers RankLigand inhibitor, monoclonaal Ast (osteoclasten inhiberen) Denosumab (PROLIA) 1 S.C. injectie om de 6 maanden IND: osteoporose man/vrouw met hoog #risico, man prostaat HM ablatie Neveneffecten: hypocalcemie*, infecties (huid, lucht en urinewegen), rash, atypische stressfracturen femur, osteonecrose kaak*, musculoskeletale pijn, GI, lange termijn kanker? * Bijzondere voorzorgen (folia jan 17) risico hypocalciëmie labo Calcium voor elke injectie bij alle ptn, + < 2weken na 1ste injectie als risico voor hypoca inname Ca-Vit D kaakbeennecrose Vóór start R/ controle op risicofactoren KBN roken, gevorderde leeftijd, slechte mondhygiëne, invasieve tandheelkundige ingreep, comorbiditeit, gevorderde kanker, reeds R/bisfosfonaten, chemot, corticot, RxT hoofd of hals preventief tandheelkundig onderzoek/ evt ingreep + informeren symptomen

35 BEHANDELING OSTEOPOROSE resorptie remmen en botaanmaak Strontiumranelaat (PROTELOS 2g ) 1 zakje in glas water p.o. /dag Voor slapengaan en 2 uur na maaltijd, Ca inname Indicatie: controversieel (OP postmenopauzaal vrouw/ man, indien CI voor andere geneesmiddelen of niet verdragen) Contra-indicaties: DVT, cerebrovasculaire aandoeningen of perifere vasculaire aandoeningen; niet-gecontroleerde hypertensie en geïmmobiliseerde patiënten. Ongewenste effecten: Nausea, diarree, hoofdpijn, Rash-zelden DRESS, toename DVT en myocardinfarct

36 BEHANDELING OSTEOPOROSE Anabole middelen Teriparatide 20 µg (PTH derivaat) FORSTEO injectie pen/ 28 dagen, koelkast S.c.injectie abdomen/ dag 9-18 maanden Stimulatie van osteoblasten BMD Risico van nieuwe osteoporotische wervel# Rugpijn Indicaties Ernstige osteoporose vrouw/man (+ cortico geinduceerde) bij falen van de andere middelen Terugbetaling: Ernstige osteoporose, na 1 jaar anti-resorptie behandeling +BMD T score < op RX 2 wervel# Contra-indicaties Hypercalciëmie Botmetastasen, ziekte van Paget, hyperparathyreoïdie, vroegere radiotherapie van het skelet Ernstige nierinsufficiëntie Neveneffecten: nausea, hoofdpijn, angst, depressie, vermoeidheid, anemie, hypotensie, irritatie thv injectieplaats Max 24 maanden (osteosarcomen bij rat)

37 BEHANDELING OSTEOPOROSE Wie wanneer behandelen? Elke patiënt met broosheids# BMD T score < j #risico BMD T score -1 tot j #risico > 60 jaar

38 Voorstel therapie osteoporose 1. bisfosfonaten P.O. (alendronaat of risedronaat wekelijks) 1 ste keuze (opm: vanaf 1 mei 2017 gewoon op voorschrift, zonder aanvraag!) 2. Als slokdarmproblemen, GI last van bisfosfonaten, HK (maag) of innamevoorwaarden niet haalbaar (rechtop, slikken..) bisfosfonaten I.V. (zoledronaat, aclasta 1/jaar) 3. Als CI voor bisfosfonaten (Nierinsufficientie) SERM/raloxifene (evista), indien (vrouw!) nog geen fracturen, hoog risico voor borstkanker Denosumab (prolia), als hoog fractuurrisico of reeds fracturen 4. Als ernstige OP, teriparatide (forsteo) 24 maanden > denosumab

39 Hoe lang behandelen? Bisfosfonaten Indien T < -2,5 maar zonder fractuur R/ 5 jaar PO of 3 jaar IV + herevaluatie, Drugholiday met controle na 2a3 jaar geen extra afname heupfracturen indien bisfosfonatenr/ > 5jaar risico op zeldzame NE (atypische femurfracturen, kaakbeennecrose) R/ langer > 5 jaar, indien reeds fractuur, laag BMD of hoge Frax of overschakelen op alternatieve therapie (vb denosumab), met co na 2-3 jaar Denosumab (prolia) Effect is reversibel bij stopzetting / snelle daling BMD drugholiday niet aan te bevelen, zoals bij bisfosfonaten

40 Voorstel monitoring osteoporose therapie BMD voor start Controle BMD na 2 jaar therapie - als BMD idem of beter, R/ verder - Als BMD achteruit of fractuur, herevalueer (therapietrouw? Absorptie? Ca-vitD? extra aandoening?) BMD < 5% gedaald (en correcte inname..), verder + co na 2 jaar (of wijzig) BMD > 5% gedaald (en correcte inname..), van PO naar IV bisfosfonaat of wijzig therapie Als ernstige OP (T < -2,5 met fractuur) + extra fractuur onder 1 jaar bisfosfonaattherapie, wijzig naar teriparatide (of als NI, denosumab)

41 Fractuur als alarmsignaal! start screening/ therapie osteoporose

42 Dankjewel

Osteoporose Botontkalking Hou je je broze botten heel? Vakgroep Reumatologie P. van Oijen, reumatoloog J. van der Donk, osteoporoseverpleegkundige

Osteoporose Botontkalking Hou je je broze botten heel? Vakgroep Reumatologie P. van Oijen, reumatoloog J. van der Donk, osteoporoseverpleegkundige Osteoporose Botontkalking Hou je je broze botten heel? Vakgroep Reumatologie P. van Oijen, reumatoloog J. van der Donk, osteoporoseverpleegkundige Wat is botontkalking? Definitie osteoporose Een systemische

Nadere informatie

OSTEOPOROSE DE STILLE ZIEKTE ZIEKTEBEELD EN DIAGNOSE NVKVV OOSTENDE 20/03/2013

OSTEOPOROSE DE STILLE ZIEKTE ZIEKTEBEELD EN DIAGNOSE NVKVV OOSTENDE 20/03/2013 OSTEOPOROSE DE STILLE ZIEKTE ZIEKTEBEELD EN DIAGNOSE NVKVV OOSTENDE 20/03/2013 Reumatoloog ZNA 20/03/2013 Wat is osteoporose? Broosheid van botten die op termijn zal leiden tot een breuk. Voorkomen van

Nadere informatie

Infobrochure. Wat is osteoporose? Geriatrisch dagziekenhuis T mensen zorgen voor mensen

Infobrochure. Wat is osteoporose? Geriatrisch dagziekenhuis T mensen zorgen voor mensen Infobrochure Wat is osteoporose? Geriatrisch dagziekenhuis T. 011 826 394 mensen zorgen voor mensen Titel Wat is osteoporose? Osteoporose, soms ook botontkalking genoemd, is een aandoening van het skelet

Nadere informatie

Osteoporose en botdichtheidsmeting (Dexa)

Osteoporose en botdichtheidsmeting (Dexa) Osteoporose en botdichtheidsmeting (Dexa) Osteoporose en botdichtheidsmeting (DExa) Osteoporose of botontkalking is een aandoening waarbij botten dunner en zwakker worden, waardoor botbreuken gemakkelijk

Nadere informatie

Richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie Nederlandse Vereniging voor Reumatologie Derde herzien druk, 2011

Richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie Nederlandse Vereniging voor Reumatologie Derde herzien druk, 2011 Richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie Nederlandse Vereniging voor Reumatologie Derde herzien druk, 2011 Stroomdiagram van diagnostiek,behandeling en follow-up bij patiënten van 50 jaar en ouder met

Nadere informatie

Hormoontherapie en osteoporose. Annemarie Venhuizen, reumatoloog Donderdag 9 juni 2016 Fysiotherapie & Oncologie Kennisnetwerk

Hormoontherapie en osteoporose. Annemarie Venhuizen, reumatoloog Donderdag 9 juni 2016 Fysiotherapie & Oncologie Kennisnetwerk Hormoontherapie en osteoporose Annemarie Venhuizen, reumatoloog Donderdag 9 juni 2016 Fysiotherapie & Oncologie Kennisnetwerk Opbouw presentatie introductie gezond botmetabolisme osteoporose, risicofactoren

Nadere informatie

Osteoporose en botdichtheidsmeting

Osteoporose en botdichtheidsmeting Osteoporose en botdichtheidsmeting en de behandeling van osteoporose Wat is osteoporose? Osteoporose of botontkalking is terugloop van de sterkte van het botweefsel. Het ontstaat doordat er minder kalkhoudend

Nadere informatie

Medicamenteuze behandeling osteoporose. Dr. Inge De Groof Geriater GZA Sint-Augustinus

Medicamenteuze behandeling osteoporose. Dr. Inge De Groof Geriater GZA Sint-Augustinus Medicamenteuze behandeling osteoporose Dr. Inge De Groof Geriater GZA Sint-Augustinus Behandeling osteoporose Communicatie met patiënt Leefstijl advies (rookstop, beperken ethyl) Regelmatige lichaamsbeweging

Nadere informatie

Osteoporose profylaxe bij 80+

Osteoporose profylaxe bij 80+ Osteoporose profylaxe bij 80+ Emilie Gieling, AIOS Ziekenhuisfarmacie, CWZ Prof. Dr. Joop van den Bergh, internist-endocrinoloog, VieCurie MC Noord-Limburg, Maastricht UMC & UHasselt België (potentiële)

Nadere informatie

OSTEOPOROSE. Een stille ziekte. Dr. K. Goddeeris Afdeling Geriatrie AZ Damiaan Oostende

OSTEOPOROSE. Een stille ziekte. Dr. K. Goddeeris Afdeling Geriatrie AZ Damiaan Oostende OSTEOPOROSE Een stille ziekte Dr. K. Goddeeris Afdeling Geriatrie AZ Damiaan Oostende Pathofysiologie osteoporose Osteoporose is een aandoening van het skelet die de botsterkte vermindert en daardoor het

Nadere informatie

Osteoporose en Botdichtheidsmeting

Osteoporose en Botdichtheidsmeting Osteoporose en Botdichtheidsmeting Botontkalking en onderzoek hiernaar Wat is osteoporose? Osteoporose wordt ook wel botontkalking genoemd. Het is een aandoening waarbij de botten dunner en zwakker worden

Nadere informatie

Casus 3: Osteoporotische Indeukingsfractuur JEF MICHIELSEN

Casus 3: Osteoporotische Indeukingsfractuur JEF MICHIELSEN Casus 3: Osteoporotische Indeukingsfractuur JEF MICHIELSEN Osteoporotische indeukingsfractuur 60 jarige alleenstaande dame Plotse pijn in de dorso-lumbale wervelzuil Normaal klinisch onderzoek Geen voorgeschiedenis

Nadere informatie

Inhoud workshop. BONE workshop. calcium. Voeding-Leefstijl. calcium. calcium. Calcium Vitamine D Oefenen met FRAX Casus 1 Casus 2 Casus 3

Inhoud workshop. BONE workshop. calcium. Voeding-Leefstijl. calcium. calcium. Calcium Vitamine D Oefenen met FRAX Casus 1 Casus 2 Casus 3 Inhoud workshop BONE workshop Voeding Leefstijladvies FRAX DEXAscan Calcium Vitamine D Oefenen met FRAX Casus 1 Casus 2 Casus 3 Voeding-Leefstijl Calcium 1000-1200 mg/dag (=4-5 EH/dag) Voeding of suppletie

Nadere informatie

Botbreuken en osteoporose. Nucleaire geneeskunde

Botbreuken en osteoporose. Nucleaire geneeskunde Botbreuken en osteoporose Nucleaire geneeskunde imelda omringt u met zorg 2 Nota s Inhoud Welkom. 4 Wat is osteoporose? 5 Wat zijn de gevolgen van osteoporose? 7 Hoe wordt de diagnose gesteld? 8 Wat is

Nadere informatie

DSD Nederland 2013. Inhoud. Botweefsel. Botweefsel. Botweefsel. Botweefsel en lengtegroei. Botmineraaldichtheid bij DSD patienten Reden tot zorg?

DSD Nederland 2013. Inhoud. Botweefsel. Botweefsel. Botweefsel. Botweefsel en lengtegroei. Botmineraaldichtheid bij DSD patienten Reden tot zorg? DSD Nederland 2013 Botmineraaldichtheid bij DSD patienten Reden tot zorg? A. Hoek, gynaecoloog Sectie Voortplantingsgeneeskunde UMCG, Groningen Inhoud Calcium en Vitamine D, leefstijl Botmineraaldichtheid

Nadere informatie

Medicamenteuze behandeling van botmetastasen. Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o.

Medicamenteuze behandeling van botmetastasen. Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o. Medicamenteuze behandeling van botmetastasen Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o. Normale bothuishouding poc = voorloper osteoclast OC = osteoclast pob = voorloper osteoblast OB = osteoblast

Nadere informatie

Fractuurpreventie bij 80- plussers: focus op medicatie. Harald Verhaar, internist-geriater UMC Utrecht

Fractuurpreventie bij 80- plussers: focus op medicatie. Harald Verhaar, internist-geriater UMC Utrecht Fractuurpreventie bij 80- plussers: focus op medicatie Harald Verhaar, internist-geriater UMC Utrecht Vragen Is het überhaupt nog wel zinvol om een anti-osteoporose medicament voor te schrijven aan een

Nadere informatie

Osteoporose en een chronische longziekte (COPD)

Osteoporose en een chronische longziekte (COPD) COPD en Osteoporose Wat is osteoporose? Osteoporose is ook bekend onder de naam botontkalking. Het is een aandoening waarbij de botafbraak sneller gaat dan de botaanmaak. Hierbij verdwijnt er kalk uit

Nadere informatie

Fysiotherapie bij osteoporose Digna de Kam Fysiotherapeut/ Bewegingswetenschapper

Fysiotherapie bij osteoporose Digna de Kam Fysiotherapeut/ Bewegingswetenschapper Fysiotherapie bij osteoporose Digna de Kam Fysiotherapeut/ Bewegingswetenschapper Digna.dekam@radboudumc.nl Programma Inleiding Osteoporose De rol van de fysiotherapeut bij osteoporose KNGF behandelrichtlijn

Nadere informatie

Osteoporoseprofylaxe bij corticosteroïdgebruik

Osteoporoseprofylaxe bij corticosteroïdgebruik Osteoporoseprofylaxe bij corticosteroïdgebruik 101-106 Deze Medisch Farmaceutische Beslisregel (MFB) is ontwikkeld door de KNMP en Health Base, in samenwerking met de Expertgroep MFB. Datum 27 mei 2013

Nadere informatie

Infobrochure Osteoporose - Aclasta

Infobrochure Osteoporose - Aclasta Infobrochure Osteoporose - Aclasta Welkom In het geriatrisch dagziekenhuis is het mogelijk dat de patiënt verschillende onderzoeken en consultaties kan combineren op één dag, dit om een nachthospitalisatie

Nadere informatie

Geïntegreerde zorg in chronische ziekten: focus op osteoporose Dr. Stany Perkisas 07/10/2017

Geïntegreerde zorg in chronische ziekten: focus op osteoporose Dr. Stany Perkisas 07/10/2017 Geïntegreerde zorg in chronische ziekten: focus op osteoporose Dr. Stany Perkisas 07/10/2017 Overzicht presentatie Flowchart Werking behandelingen Contra-indicaties / neveneffecten Terugbetaling Toepassing

Nadere informatie

Osteoporose: de feiten

Osteoporose: de feiten Reinier de Graaf Groep Osteoporose: de feiten Dieu Donne Niesten Orthopedisch chirurg RdGG CBO richtlijn 2011 Osteoporose is een chronische aandoening die in hoofdzaak bij ouderen voorkomt Mede als gevolg

Nadere informatie

Fysische Geneeskunde Reumatologie Revalidatie. Osteoporose

Fysische Geneeskunde Reumatologie Revalidatie. Osteoporose Fysische Geneeskunde Reumatologie Revalidatie Osteoporose Geachte mevrouw, mijnheer, In deze brochure vindt u informatie over osteoporose, in de volksmond botontkalking genoemd. Voorkomen, oorzaken en

Nadere informatie

Elke tablet bevat 10 mg alendroninezuur (als natrium alendronaat trihydraat).

Elke tablet bevat 10 mg alendroninezuur (als natrium alendronaat trihydraat). NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Alendronate Sandoz 10 mg tabletten KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke tablet bevat 10 mg alendroninezuur (als natrium alendronaat trihydraat). Hulpstof: 103,95 mg

Nadere informatie

Botfysiologie en relevante pathways bij botombouw en metastasering R.N.J. de Nijs

Botfysiologie en relevante pathways bij botombouw en metastasering R.N.J. de Nijs Botfysiologie en relevante pathways bij botombouw en metastasering R.N.J. de Nijs Afdeling Reumatologie Elkerliek Ziekenhuis Helmond Introductie 1. Anatomie van het normale botweefsel 2. Het afwijkende

Nadere informatie

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis Osteoporose informatiebrochure voor patiënten en familie Imeldaziekenhuis imelda omringt u met zorg Inhoud Wat is osteoporose? 3 De symptomen 3 Wat zijn de risicofactoren? 4 Preventie 5 Behandeling 8 Therapietrouw

Nadere informatie

Osteoporose. Osteoporose, wat is dat?

Osteoporose. Osteoporose, wat is dat? Osteoporose Osteoporose betekent letterlijk poreus bot of bot met gaten en wordt ook wel botontkalking genoemd. Het is de meest voorkomende stofwisselingsziekte van de botten, waarbij steeds meer botmassa

Nadere informatie

1 Epidemiologie en case finding

1 Epidemiologie en case finding 1 Epidemiologie en case finding Postmenopauzale osteoporose is de meest voorkomende metabole botziekte. Volgens recente gegevens van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft 17% van

Nadere informatie

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis

Osteoporose. informatiebrochure voor patiënten en familie. Imeldaziekenhuis Osteoporose informatiebrochure voor patiënten en familie Imeldaziekenhuis imelda omringt u met zorg Inhoud Wat is osteoporose? 3 De symptomen 3 Wat zijn de risicofactoren? 4 Preventie 5 Behandeling 8 Therapietrouw

Nadere informatie

Elke tablet bevat 70 mg alendroninezuur (onder vorm van natrium alendronaat trihydraat).

Elke tablet bevat 70 mg alendroninezuur (onder vorm van natrium alendronaat trihydraat). NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Alendronate Sandoz 70 mg tabletten Wekelijks KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke tablet bevat 70 mg alendroninezuur (onder vorm van natrium alendronaat trihydraat).

Nadere informatie

Fractuur- en Osteoporose Polikliniek

Fractuur- en Osteoporose Polikliniek Fractuur- en Osteoporose Polikliniek 1 Patiënten van 50 jaar en ouder die in ons ziekenhuis behandeld worden voor een botbreuk kunnen zich laten onderzoeken op osteoporose (botontkalking). Opsporing en

Nadere informatie

Osteoporose (botontkalking)

Osteoporose (botontkalking) Osteoporose (botontkalking) Marieke Zeeman, internist ouderengeneeskunde Ike Nuver, Reumatoloog Gerda Welbergen-Otten, verpleegkundige osteoporosezorg 9 september 2016 Het komende uur Pathofysiologie en

Nadere informatie

U heeft osteoporose? Wat nu?

U heeft osteoporose? Wat nu? U heeft osteoporose? Wat nu? Wat is osteoporose? Tijdens ons leven maakt ons lichaam van nature nieuw bot aan en elimineert het ouder bot. Na de leeftijd van 30-45 jaar worden de cellen die nieuw bot opbouwen

Nadere informatie

Meer informatie Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen dan kunt u contact opnemen met de specialist die uw osteoporose behandelt.

Meer informatie Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen dan kunt u contact opnemen met de specialist die uw osteoporose behandelt. Osteoporose Inleiding Osteoporose is een veel voorkomende aandoening die beter bekend staat als 'botontkalking'. 'Os' betekent bot en 'porose' betekent poreus, bros. Door allerlei oorzaken kan de hoeveelheid

Nadere informatie

az sint-lucas BRUGGE Osteoporose

az sint-lucas BRUGGE Osteoporose az sint-lucas BRUGGE Osteoporose 1. Wat is osteoporose en wat zijn de gevolgen? Osteoporose, of botontkalking, is een chronische aandoening van het skelet waarbij de botten steeds brozer worden. Dit is

Nadere informatie

Vitamine D. Ton Boermans huisarts

Vitamine D. Ton Boermans huisarts Vitamine D Ton Boermans huisarts 2 2 Vitamine D Onvoldoende UVB voor Vitamine D synthese van november tot begin maart 90% van Europa heeft gedurende 4-6 mnd onvoldoende UVB straling. Latitude 38 o north

Nadere informatie

Farmacologische therapie bij hoog fractuur risico

Farmacologische therapie bij hoog fractuur risico Farmacologische therapie bij hoog fractuur risico 7 mei 2015 Dirk Vanderschueren Dienst endocrinologie - Centrum metabole botziekten Casus 1 75 jarige vrouw Geen fracturen in voorgeschiedenis Nu recent

Nadere informatie

Osteoporose kyphoplastie. Dr K Willems Orthopedie-revalidatie Stedelijk Ziekenhuis Roeselare

Osteoporose kyphoplastie. Dr K Willems Orthopedie-revalidatie Stedelijk Ziekenhuis Roeselare Osteoporose kyphoplastie Dr K Willems Orthopedie-revalidatie Stedelijk Ziekenhuis Roeselare Standaard 18-9-2010 Osteoporose Normaal bot Osteoporotisch bot casus 78 jaar, vrouw Pijn dorsale wervelzuil

Nadere informatie

OSTEOPOROSE EN HEUPFRACTUREN

OSTEOPOROSE EN HEUPFRACTUREN CENTRUM VOOR OPERATIONEEL ONDERZOEK IN VOLKSGEZONDHEID OSTEOPOROSE EN HEUPFRACTUREN huidige toestand en bijdrage van informatie voor het opbouwen van een gezondheidsbeleid MINISTERIE VAN DE VLAAMSE GEMEENSCHAP

Nadere informatie

Vitamine D: meten of eten?

Vitamine D: meten of eten? 35 e bijeenkomst Thema sociëteit 10 februari 2014 Vitamine D: meten of eten? Arno Toorians Internist-endocrinoloog Pathofysiologie Primaire functie 1,25(OH)D Herstel, handhaven calcium/fosfaat homeostase

Nadere informatie

(Chen, 2008; Dejaeger, 2009; Kannus, 2005; Nakamura, 2009; Ooms, 1994; Rapp, 2008a & 2008b; Rubenstein, 1990; Sorensen, 2006; Vu, 2006.

(Chen, 2008; Dejaeger, 2009; Kannus, 2005; Nakamura, 2009; Ooms, 1994; Rapp, 2008a & 2008b; Rubenstein, 1990; Sorensen, 2006; Vu, 2006. Ongeveer 10% tot 15% van de valincidenten bij ouderen leidt tot ernstige letsels, waaronder heupfracturen (1 tot 4,6%) en andere fracturen (1,4%). Omdat niet alle valincidenten te voorkomen zijn, dient

Nadere informatie

Osteoporose. Fractuur-management

Osteoporose. Fractuur-management Osteoporose Fractuur-management Poggio dei Medici, Italië 9 April 2011 Marsha van Oostwaard osteoporoseverpleegkundige MMC Marion Blonk, endocrinoloog Catharina Zh Luc Maartens, Huisarts Programma Opfrissen

Nadere informatie

Botgezondheid & Zorg in Nederland

Botgezondheid & Zorg in Nederland Botgezondheid & Zorg in Nederland Peter van den Berg Verpleegkundig Specialist Fracturen & Osteoporose 19-12-2016 1 Conflict of Interest Voor dit onderwerp geen persoonlijke conflict of interest. Sprekersvergoedingen

Nadere informatie

Technische Aspecten BMD

Technische Aspecten BMD Technische Aspecten BMD Werner Van Giel reumaverpleegkundige ZNA Jan Palfijn Merksem Waarom een BMC Diagnose osteoporose Fractuurrisico inschatten Opvolging van patiënten onder therapie Indeukingsfracturen

Nadere informatie

Fractuur en Osteoporosepolikliniek. Berthina van de Wardt, Verpleegkundige

Fractuur en Osteoporosepolikliniek. Berthina van de Wardt, Verpleegkundige Fractuur en Osteoporosepolikliniek Berthina van de Wardt, Verpleegkundige B.H.E.vandewardt@umcutrecht.nl 14-02-2013 Inhoud Ontstaan F&O polikliniek Bestaansrecht F&O polikliniek Doel van de F&O polikliniek

Nadere informatie

Osteoporose (botontkalking)

Osteoporose (botontkalking) Osteoporose (botontkalking) Ziekenhuis Gelderse Vallei Osteoporose (botontkalking) is een aandoening die zowel bij mannen als bij vrouwen voorkomt. Osteoporose geeft zelf geen klachten, maar de botten

Nadere informatie

Evaluatie van patiënten met risico op osteoporotische breuken in de huisartsenpraktijk: een kwaliteitsverbeterend project

Evaluatie van patiënten met risico op osteoporotische breuken in de huisartsenpraktijk: een kwaliteitsverbeterend project Evaluatie van patiënten met risico op osteoporotische breuken in de huisartsenpraktijk: een kwaliteitsverbeterend project Dr. Kathleen Swerts, Katholieke Universiteit Leuven Promotor: Prof. Dr Gielen,

Nadere informatie

H.366781.0614. Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker)

H.366781.0614. Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker) H.366781.0614 Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker) 2 Inleiding U wordt behandeld voor borstkanker, dit heeft invloed op uw botverlies. U krijgt praktische tips om uw botten gezond te houden.

Nadere informatie

Welke maatregelen te nemen bij start bifosfonaten. Stefan Delen Tongeren 04/12/2015

Welke maatregelen te nemen bij start bifosfonaten. Stefan Delen Tongeren 04/12/2015 Welke maatregelen te nemen bij start bifosfonaten Stefan Delen Tongeren 04/12/2015 Welke maatregelen te nemen bij detectie botmetastasen (ter preventie botcomplicaties) Stefan Delen Tongeren 04/12/2015

Nadere informatie

Osteoporose. Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is osteoporose? Oorzaken van osteoporose

Osteoporose. Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is osteoporose? Oorzaken van osteoporose Osteoporose Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Inhoudsopgave 1 Wat is osteoporose? 1 Oorzaken van osteoporose 1 Risicogroepen 2 Heb ik osteoporose? 2 Betekenis hoogte T- score 2 Voorkomen

Nadere informatie

Osteoporose. Wat is...? Samenvatting Osteoporose 1/9 1/4

Osteoporose. Wat is...? Samenvatting Osteoporose 1/9 1/4 Osteoporose Samenvatting Osteoporose 1/9 1/4 Wereldwijd krijgen 1 op de 3 vrouwen en 1 op de 7 mannen boven de 60 jaar osteoporose. Goede zorg staat daarbij centraal. Apotheekmedewerkers kunnen daaraan

Nadere informatie

sterke botten bij borstkanker Hoe houd ik mijn botten gezond?

sterke botten bij borstkanker Hoe houd ik mijn botten gezond? sterke botten bij borstkanker Hoe houd ik mijn botten gezond? 2 3 U wordt behandeld voor borstkanker. In deze uitgave krijgt u informatie over de invloed van de behandeling op de gezondheid van uw botten,

Nadere informatie

TWA Osteoporose, fractuur- en valpreventie Apeldoornse Standaard Revisie 2013

TWA Osteoporose, fractuur- en valpreventie Apeldoornse Standaard Revisie 2013 TWA Osteoporose, fractuur- en valpreventie Apeldoornse Standaard Revisie 2013 Deze transmurale werkafspraak betreft de volgende categorieën patiënten patiënten die vragen hebben over osteoporose, zonder

Nadere informatie

dagziekenhuis inwendige geneeskunde Zoledroninezuur

dagziekenhuis inwendige geneeskunde Zoledroninezuur dagziekenhuis inwendige geneeskunde Zoledroninezuur Inhoud Zoledroninezuur 3 Voorbereiding 3 Rijvaardigheid en gebruik van machines 3 Gebruik bij ouderen 4 Uitzonderingen bij gebruik 4 Combinatie met andere

Nadere informatie

BOT polikliniek. Informatie voor patiënten met Osteoporose. De BOT polikliniek is een samenwerkingsverband tussen:

BOT polikliniek. Informatie voor patiënten met Osteoporose. De BOT polikliniek is een samenwerkingsverband tussen: BOT polikliniek Informatie voor patiënten met Osteoporose U bent verwezen naar de BOT (Bot Ontkalkings Team) polikliniek. Op deze polikliniek wordt onderzoek gedaan naar de aanwezigheid van osteoporose,

Nadere informatie

Fractuur- en osteoporosespreekuur

Fractuur- en osteoporosespreekuur Fractuur- en osteoporosespreekuur HET FRACTUUR- EN OSTEOPOROSESPREEKUUR Het Kennemer Gasthuis(KG) heeft een spreekuur waar patiënten ouder dan 50 jaar met een botbreuk gecontroleerd kunnen worden op osteoporose.

Nadere informatie

Osteoporose. T +32(0) F +32(0) Campus Sint-Jan Schiepse bos 6. B 3600 Genk

Osteoporose. T +32(0) F +32(0) Campus Sint-Jan Schiepse bos 6. B 3600 Genk Osteoporose T +32(0)89 32 50 50 F +32(0)89 32 79 00 info@zol.be Campus Sint-Jan Schiepse bos 6 B 3600 Genk Campus Sint-Barbara Bessemerstraat 478 B 3620 Lanaken Medisch Centrum André Dumont Stalenstraat

Nadere informatie

Osteoporose = Botontkalking

Osteoporose = Botontkalking Osteoporose = Botontkalking Wat u moet weten over botontkalking ernstige aandoening. Gelukig kan Osteoporose vroegtijdig worden Inhoudstafel Inleiding I. Ziektebeeld II. Risicofactoren III. Preventie IV.

Nadere informatie

Zoledronaat-infuus (Aclasta ) bij osteoporose

Zoledronaat-infuus (Aclasta ) bij osteoporose geriatrisch dagziekenhuis informatiebrochure Zoledronaat-infuus (Aclasta ) bij osteoporose Inhoudstafel 1. Inleiding 4 2. Wat is osteoporose? 4 3. Hoe wordt de diagnose gesteld? 4 4. De werking van zoledronaat

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Samenvatting Samenvatting De onderwerpen van dit proefschrift zijn risicofactoren voor osteoporose, de diagnostischeaanpakvanosteoporose,enaanbevelingenvoorcasefinding(het opsporingsprogramma)enfollowup.erwordteengeïntegreerdalgoritmevoor

Nadere informatie

Mammacarcinoom en osteoporose. Petra van Merkestein Verpleegkundig specialist Oncologie Ziekenhuis Rivierenland Tiel

Mammacarcinoom en osteoporose. Petra van Merkestein Verpleegkundig specialist Oncologie Ziekenhuis Rivierenland Tiel Mammacarcinoom en osteoporose Petra van Merkestein Verpleegkundig specialist Oncologie Ziekenhuis Rivierenland Tiel Vroeg ingetreden menopauze, premenopauzaal gebruik van tamoxifen en postmenopauzaal gebruik

Nadere informatie

Wat is osteoporose? Loopt u risico op osteoporose? Doe de test!

Wat is osteoporose? Loopt u risico op osteoporose? Doe de test! Wat is osteoporose? Loopt u risico op osteoporose? Doe de test! ASZ Info De Eén-minuut Osteoporose Risicotest Wat u niet kunt wijzigen: uw familiale geschiedenis 1. Is er osteoporose vastgesteld bij een

Nadere informatie

Osteoporose. Wat is osteoporose? Wie lijdt er aan? Wat kan ik er aan doen?

Osteoporose. Wat is osteoporose? Wie lijdt er aan? Wat kan ik er aan doen? Osteoporose Wat is osteoporose? Wie lijdt er aan? Wat kan ik er aan doen? Wat is osteoporose of botontkalking? Het bot is een levend weefsel dat zichzelf telkens weer afbreekt en weer opbouwt. Dat is wat

Nadere informatie

Zoledroninezuur Aclasta

Zoledroninezuur Aclasta Zoledroninezuur Aclasta Ziekenhuis Gelderse Vallei Het doel van deze folder is u praktische informatie te geven over het nieuwe medicijn dat u gaat gebruiken: Hoe werkt zoledroninezuur? Zoledroninezuur

Nadere informatie

Vallen en liefst niet breken! Joris Meeuwissen Algemeen interne geneeskunde en geriatrie Zaterdag 21 september 2013

Vallen en liefst niet breken! Joris Meeuwissen Algemeen interne geneeskunde en geriatrie Zaterdag 21 september 2013 Vallen en liefst niet breken! Joris Meeuwissen Algemeen interne geneeskunde en geriatrie Zaterdag 21 september 2013 Inhoudstafel 1. Sarcopenie, frailty en vallen 2. Osteoporose? 3. Hoe stellen we dit

Nadere informatie

Bewegingsapparaat bij het ouder worden

Bewegingsapparaat bij het ouder worden Meer leren over lichaam en gezondheid Bewegingsapparaat bij het ouder worden Sandrine Bours Reumatoloog MUMC+ Agenda Inleiding Osteoporose Artrose Artritis Reumatoïde artritis Jicht Inleiding Skelet nodig

Nadere informatie

Osteoporose. Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen.

Osteoporose. Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Osteoporose Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is osteoporose? 1 Oorzaken van osteoporose 1 Heb ik osteoporose? 2 Betekenis hoogte T- score 2 Osteoporose voorkomen 2 Behandeling

Nadere informatie

Behandeling van osteoporotische polsfracturen

Behandeling van osteoporotische polsfracturen Behandeling van osteoporotische polsfracturen Fragility Fracture Care Gerald Kraan Orthopedisch Chirurg Lindenhof 2014 Definitie Osteoporose systemische aandoening skelet lage botmassa toegenomen risico

Nadere informatie

(MSD Belgium BVBA/SPRL)

(MSD Belgium BVBA/SPRL) Farmaceutisch bedrijf (MSD Belgium BVBA/SPRL) 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL FOSAMAX 10 mg, tabletten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING FOSAMAX 10 mg bevat 10 mg alendroninezuur overeenkomend

Nadere informatie

Osteoporotische indeukingsfracturen conservatief of kyphoplasty/vertebroplasty. Koen hendrix Heup/rug campus Henri Serruys Consulent UZ Gent rug

Osteoporotische indeukingsfracturen conservatief of kyphoplasty/vertebroplasty. Koen hendrix Heup/rug campus Henri Serruys Consulent UZ Gent rug Osteoporotische indeukingsfracturen conservatief of kyphoplasty/vertebroplasty Koen hendrix Heup/rug campus Henri Serruys Consulent UZ Gent rug Behandeling van osteoporotische indeukingsfracturen 1984

Nadere informatie

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING. Elke tablet bevat 10 mg alendroninezuur (als natriumtrihydraat).

SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING. Elke tablet bevat 10 mg alendroninezuur (als natriumtrihydraat). Samenvatting van de productkenmerken Pagina 1/14 SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL FOSAMAX 10 mg, tabletten 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke tablet bevat

Nadere informatie

Osteoporose en metabole botziekten. informatie voor patiënten

Osteoporose en metabole botziekten. informatie voor patiënten Osteoporose en metabole botziekten informatie voor patiënten INLEIDING 3 WERKING VAN ONZE RAADPLEGING 4 Voorafgaande onderzoeken Artsen Na de consultatie OSTEOPOROSE 7 Symptomen Diagnose en botdensitometrie

Nadere informatie

Uw brief van Uw kenmerk Datum 12 juli 2010 Farma-3011139 31 januari 2011

Uw brief van Uw kenmerk Datum 12 juli 2010 Farma-3011139 31 januari 2011 Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Postbus 0 00 EJ Den Haag Uw brief van Uw kenmerk Datum 12 juli Farma-11139 31 januari 11 Ons kenmerk Behandeld door Doorkiesnummer ZA/108528 mw. J.E.

Nadere informatie

Samenvatting. Reumatoïde artritis: biologicals en bot

Samenvatting. Reumatoïde artritis: biologicals en bot * Samenvatting Reumatoïde artritis: biologicals en bot Samenvatting In deel I van dit proefschrift worden resultaten gepresenteerd van onderzoek naar gegeneraliseerd botverlies (osteoporose) in patiënten

Nadere informatie

Bisfosfonaten: klinische bevindingen in het maxillofaciaal gebied

Bisfosfonaten: klinische bevindingen in het maxillofaciaal gebied Bisfosfonaten: klinische bevindingen in het maxillofaciaal gebied L. Renier M. Cos, J. Van de Perre, G. Van Hemelen, J. Defrancq, N. Nadjmi, F. Noorman van der Dussen, B. Vanassche, H. Vercruysse H.- Hartziekenhuis,

Nadere informatie

Ook met onze jonge patiëntenpopulatie laten wij onze oudjes niet vallen; Osteoporose, een praktijkverbeterproject.

Ook met onze jonge patiëntenpopulatie laten wij onze oudjes niet vallen; Osteoporose, een praktijkverbeterproject. Ook met onze jonge patiëntenpopulatie laten wij onze oudjes niet vallen; Osteoporose, een praktijkverbeterproject. Valérie Van den Berghe Universiteit Gent Promotor: Prof. Dr. An De Sutter 25-5-2013 Ook

Nadere informatie

Bisfosfonaten bij borstkanker

Bisfosfonaten bij borstkanker Oncologie i Bisfosfonaten bij borstkanker Patiënteninformatie Adjuvante therapie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Uw specialist heeft met u besproken dat u, naast de behandeling met hormonale therapie, in

Nadere informatie

Infospot. Gebruik van calcium en vitamine D. April - Mei - Juni 2015

Infospot. Gebruik van calcium en vitamine D. April - Mei - Juni 2015 Infospot Gebruik van calcium en vitamine D April - Mei - Juni 2015 Inhoud 1 Inhoudstafel I. Farmaceutische specialiteiten op basis van calcium zonder en met vitamine D... 2 II. Vergoedbare magistrale bereidingen

Nadere informatie

Sarcoïdose. & botontkalking

Sarcoïdose.  & botontkalking Sarcoïdose & botontkalking Botproblemen bij sarcoïdose kunnen ontstaan door de ziekte zelf en door langdurig medicijngebruik. Beide kunnen leiden tot botontkalking. www.sarcoidose.nl Wat zijn botten? Het

Nadere informatie

Acute pijntherapie voor de geriatrische patiënt

Acute pijntherapie voor de geriatrische patiënt Acute pijntherapie voor de geriatrische patiënt Jona Houthuys promotor: Dr. Gert Poortmans Pijn bij de geriatrische patiënt Prevalentie Evaluatie van pijn Complicaties van pijn vertraagd herstel verminderde

Nadere informatie

Als een dief in de nacht... osteoporose...de stille ziekte Osteoporose: Theoretisch

Als een dief in de nacht... osteoporose...de stille ziekte Osteoporose: Theoretisch Als een dief in de nacht... osteoporose...de stille ziekte Therapeutische Opties & FAQs Inge Van Pottelbergh, Endocrinologie OLV ziekenhuis Aalst NVKVV, Reumatologie, Oostende, maart 2013 Osteoporose:

Nadere informatie

Botbreuk en botontkalking (osteoporose)

Botbreuk en botontkalking (osteoporose) Botbreuk en botontkalking (osteoporose) Op dit moment wordt u vanwege een botbreuk behandeld in het Radboudumc. Uit onderzoek blijkt dat bij vrouwen ouder dan 50 jaar en mannen ouder dan 65 jaar die een

Nadere informatie

Risedroninezuur. Actonel Combinatietabletten: Actokit, RiseCaD

Risedroninezuur. Actonel Combinatietabletten: Actokit, RiseCaD Risedroninezuur Actonel Combinatietabletten: Actokit, RiseCaD Inhoud Hoe werkt risedroninezuur? 3 Voor welke aandoeningen wordt risedroninezuur gebruikt? 3 Hoe moet ik het gebruiken? 3 Hoe moet ik het

Nadere informatie

Calcium + Vitamine D3:

Calcium + Vitamine D3: INCLUSIEF RICHTLIJNEN Calcium + Vitamine D3: O S T E O P O R O S E Inleiding Osteoporose is de medische aanduiding voor mensen bij wie de botafbraak (botontkalking) al een geruime tijd sneller gaat dan

Nadere informatie

Wat weet u van osteoporose? (botontkalking)

Wat weet u van osteoporose? (botontkalking) Wat weet u van osteoporose? (botontkalking) 3 Gevolgen van osteoporose Botontkalking (osteoporose) klinkt niet als een ernstige aandoening maar kan ernstige gevolgen hebben. Het belangrijkste gevolg van

Nadere informatie

Management en maatregelen ter bevordering van botgezondheid. Marieke Schreuder-Cats Verpleegkundig Specialist UMC Utrecht

Management en maatregelen ter bevordering van botgezondheid. Marieke Schreuder-Cats Verpleegkundig Specialist UMC Utrecht Management en maatregelen ter bevordering van botgezondheid Marieke Schreuder-Cats Verpleegkundig Specialist UMC Utrecht 19-12-2016 Disclosure belangen Geen belangenverstrengeling 2 Leerdoelen Beoordelen,

Nadere informatie

Reumatologie/Chirurgie/Orthopedie/Interne Osteopenie en/of osteoporose

Reumatologie/Chirurgie/Orthopedie/Interne Osteopenie en/of osteoporose Reumatologie/Chirurgie/Orthopedie/Interne Osteopenie en/of osteoporose Inleiding Botopbouw Bot is levend materiaal; het wordt voordurend afgebroken en opgebouwd. Cellen met de naam osteoclasten breken

Nadere informatie

Osteoporose VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER

Osteoporose VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER Osteoporose WAT IS OSTEOPOROSE WAT VERGROOT DE KANS OP OSTEOPOROSE GEVOLGEN VAN OSTEOPOROSE MEDICIJNEN BIJ OSTEOPOROSE WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK

Nadere informatie

REUMATHOLOOG. Hilde Beulens

REUMATHOLOOG. Hilde Beulens REUMATHOLOOG Hilde Beulens Verzamelnaam Er bestaan meer dan 200 reumatische aandoeningen. 1 op de 5 Belgen heeft reumatische klachten. 1 op 1000 kinderen in België lijdt aan kinderreuma. 1/3de van de bevolking

Nadere informatie

Behandeling met Bisfosfonaat bij kanker

Behandeling met Bisfosfonaat bij kanker Behandeling met Bisfosfonaat bij kanker Inleiding Samen met uw arts heeft u besloten dat u wordt behandeld met een Bisfosfonaat per infuus of tablet. Een Bisfosfonaat wordt voorgeschreven om de botten

Nadere informatie

Nut vitaminenen voedingssupplementen na gastric bypass

Nut vitaminenen voedingssupplementen na gastric bypass Leven na de Gastric Bypass Nut vitaminenen voedingssupplementen na gastric bypass Apr. Depreitere Visie Supplementen zijn er in overvloed In specifieke gevallen hebben ze hun nut Gebruik met gezond verstand

Nadere informatie

Botontkalking Osteoporose. Osteoporose poli

Botontkalking Osteoporose. Osteoporose poli 00 Botontkalking Osteoporose Osteoporose poli Osteoporose, wat is dat? Osteoporose is het medische woord voor botontkalking. Het betekent poreus bot. Onze botten bestaan uit kalk (calcium), fosfor, merg

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32551 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32551 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/32551 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Krol, Charlotte Georgette Title: Pitfalls in the diagnosis and management of skeletal

Nadere informatie

Algemene informatie over Osteoporose en de behandeling met FORSTEO

Algemene informatie over Osteoporose en de behandeling met FORSTEO Het is geweldig om weer hoop te hebben. Algemene informatie over Osteoporose en de behandeling met FORSTEO Wat is de oorzaak van osteoporose? Osteoporose is een vaak sluimerende ziekte waarbij botten dun

Nadere informatie

Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen.

Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen. Osteopenie Uitleg en leefstijladviezen www.nwz.nl Inhoud Wat is osteopenie? 3 Wie krijgen osteopenie? 3 Hoe ontstaat osteopenie? 4 Hoe weet u of u osteopenie heeft? 6 Uw vragen 7 2 Bij het ouder worden,

Nadere informatie

Wat is osteoporose en wat zijn de gevolgen?

Wat is osteoporose en wat zijn de gevolgen? Osteoporose Wat is osteoporose en wat zijn de gevolgen? Osteoporose, of botontkalking, is een chronische aandoening van het skelet waarbij botten steeds brozer worden. Dit is een natuurlijk proces dat

Nadere informatie

Botontkalking. Osteoporose

Botontkalking. Osteoporose Botontkalking Osteoporose 2 In Nederland hebben ongeveer 850.000 mensen osteoporose. Osteoporose komt zowel bij mannen als vrouwen voor. Veel mensen weten niet dat zij osteoporose hebben, omdat dit niet

Nadere informatie

Wat weet u van osteoporose?

Wat weet u van osteoporose? Wat weet u van osteoporose? Evalueer uw risico op osteoporose Osteoporose kan vroegtijdig opgespoord en doeltreffend behandeld worden. Inhoudstafel Inleiding I. Ziektebeeld II. Risicofactoren III. Preventie

Nadere informatie

WAT IS OSTEOPOROSE? Maar eerst een woordje uitleg over de aanmaak en afbraak van botweefsel.

WAT IS OSTEOPOROSE? Maar eerst een woordje uitleg over de aanmaak en afbraak van botweefsel. WAT IS OSTEOPOROSE? In deze brochure wordt uitgelegd wat osteoporose is. Het is een beenderziekte waaraan één vrouw op drie lijdt na de menopauze. Er zijn ook wel mannen die lijden aan osteoporose, maar

Nadere informatie